اصول سیاست فرهنگی کشور

مقدمه پدیدآورنده وحافظ فرهنگ بشری مردم‌اند .امااین نقش اساسی گاه می‌تواند حرکات منظم ، ناهماهنگ وپراکنده وگاه کاملا منظم ، منسجم ، برنامه‌ریزی شده وهدایت یافته باشد. در طول تاریخ بشری هرگاه دولتها وسازمانهای رسمی از مسیر فرهنگی مردم جدا افتاده وبرای خویش سیروسیاستی دیگر اعم از غیرمردمی وضدمردم داشته‌اند بخصوص هرگاه مردم به دلائل متعدد جغرافیائی ، اقتصادی ، سیاسی ، روحی ونظائر آن ازتشکل وتعامل فرهنگی دوروپراکنده شده‌اند ، فرهنگ لاجرم سیلان وجریان مطلوب وکمال یافته خویش راکم وبیش از دست داده وچه بسا به انقطاع وگسیختگی مبتلاشده است . دراینصورت انسان نتوانسته است از بارفرهنگی وبنیه عقلانی خویش درهیات اجتماع وبه نحوی که مقتضای روح جمعی است حداکثر بهره برداری رابعمل آورد ودراستحصال واستخراج ذخائر وجود در حد اعلاتوفیق یابد ظهور انسان درهیات وحیثیت جمعی خویش بقدری مهم وموثراست که امام خمینی رضوان الله علیه دراین باب می‌فرمایند: «اگر انسانها درکلمه مبارکه الله مجتمع شدند وهمه بت‌ها را شکستند به همه مقصدهای عالی می‌رسند ... ماتجربه کرده ایم .... که آن وقت که توجه به خدای تبارک وتعالی مجتمعا نداشتیم ولویکی یکی هم داشتیم نتوانستیم کاری انجام بدهیم.. درجهان امروز که نقش ونیروی اجتماعی فرهنگ نسبت به گذشته بمراتب افزونتر شده است . ضرورت هماهنگی وهمسوئی صاحبنظران وکارشناسان وبرنامه ریز ان هرکشور بانیازهای فرهنگی جامعه نیز بیشتر احساس می‌شود. جامعه رشید جامعه ا ی است که بتواند نیازهای فرهنگی خویش رادر رهگذر حیات وحرکت اجتماعی بازشناخته ،ازتظاهرات وتمایلات کاذب یا گذرا تفکیک کند وقدرت پاسخ‌گویی به این نیازها وبهره‌گیری از آن‌ها رادرجهت رشد وکمال معنوی ومادی داراباشد . شرط لازم برای تحقق چنین مطلوبی آنست که درهرکشور زمامداران اصول گرا و واقع گرا بتوانند به منظور همراهی باجریان عظیم وعمیق واصیل فرهنگ درجامعه وحداکثر بهره‌گیری از دریای لایزال اراده وایمان معنوی والهی مردم بطور هماهنگ وهمسو سیاستگزاری وبرنامه‌ریزی کرده اهم محورهای لازم برای این حرکت راتشخیص داده وتعیین کنند. سیاست فرهنگی دراین جهت ودراین مسیر است که تدوین می‌شود . سیاست فرهنگی درحقیقت همان توافق رسمی واتفاق نظر مسئولان ومتصدیان امور درتشخیص ،تدوین وتعیین مهمترین اصول واولویتهای لازم الرعایه درحرکت فرهنگی است . سیاست فرهنگی رامی توان اصول راهنمای کارگزاران فرهنگی ومجموعه علائم ونشانه‌هایی دانست که مسیرحرکت رانشان می‌دهد به عبارت دیگر نوعی دستورالعمل فرهنگی است که روشنگر حرکت است .بسیاری از نقاط کورو نکات مهم امامبهم به مصداق اینکه گفته‌اند« خود، راه بگویدت که چون باید رفت » درحین حرکت ودراثنای کسب تجربه است که روشن خواهدشد . بنابراین سیاست فرهنگی درهمه موارد لزوما گویای نکات بدیع وبی سابقه و غیرمکشوفه نیست : معاهده‌ای است که سلسله‌ای از اولویتها واصول وفروع یک حرکت فرهنگی را رسمیت می‌دهد وهمفکری وهمجهتی راباهمکاری وهماهنگی توام می‌کند. میثاقی است ملهم از آرمانها واعتقادات ،ناظر بر تجربه‌ها و واقعیات . محدود به ظرفیتها وامکانات ، توجه به آینده اهداف بعید وقریب ، که به هرحال درظل وذیل قانون اساسی قرارگرفته است . مسوولان ، متصدیان وهمه مراجع ومراکز فرهنگی وابسته به دولت ونظام جمهوری اسلامی ایران ، مجریان ومخاطبین سیاست فرهنگی کشوردردرجه اول‌اند . سایرافراد و جمعیتها نیز لازم است بادرجات ونسبتهای مختلفی که دارند واین امر از شان اجتماعی ونیز نوع ونحوه فعالیت فرهنگی آنهاناشی می‌شودبه تناسب مورد بامواد ومفاد این سیاست ، فرهنگی برخورد داشته ونقض‌کننده ی آن نباشد. توجه به نکات ذیل درخصوص ساست فرهنگی کشور ضروری است. * سیاست فرهنگی ، سیاست انقلاب اسلامی است . انقلاب اسلامی بدین معناست که فرهنگ اسلامی درکلیه شئون فردی واجتماعی کشور اصل وپایه و مبنا قرارگرفته است . بنابراین نباید فراموش کرد که انقلاب اسلامی حقیقتا انقلاب فرهنگی است واگرنگوئیم همه اختیارات وامکانات ، قدرمسلم اینست که میتوانیم بگوییم بیش‌ترین و مهمترین وعمده ترین تلاشها و توانمندیها باید برای تکامل وتوسعه وتحرک فرهنگی درهمه شئون فردی واجتماعی به بهترین نحو صرف شود. اگردرقول وقرار شفاهی و کتبی ، نود درصد راه حلها ودرمانها رافرهنگی دانسته وده درصد آن را غیرفرهنگی بدانیم اماعملا این نسبت رامعکوس کرده ده درصد امکانات وتوانایی‌ها رابه فرهنگ ونود درصد آن را به امور دیگر متوجه سازیم ،درچنین حالتی از سیاست فرهنگی چندان نصیبی نخواهیم برد سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی متخذ از جهان بینی وانسانشناسی اسلامی است ومبتنی برمبانی ومفاهیمی از این قبیل است . -حا کم بودن بینش توحیدی برتمامی شئون وعرصه‌های حیات فردی واجتماعی ونقش وتاثیر بنیادی اعتقاد به اصول وفروع دیانت مانند وحی ، نبوت ، امامت ، عدالت ، معاد، تبری وتولی درجامعه اسلامی - جاودانگی وجود انسان وکرامت وشرافت ذاتی اوبه عنوان خلیفه الله وامانتدار خداوند ، صاحب اراده واختیار ، دارای قدرت تعقل وانتخاب درجریان سرنوشت ونیز نقش عقل وتجربه دراستمرار حرکت تکاملی وی - برخورداری انسان از فطرت الهی که ریشه و منشاء رشد وخیروصلاح اواست - همانندی وبرابری انسانها در آفرینش وعدم تمایز بین رنگهاونژادها وصنوف دیگر انسانی وجهانشمول بودن پیام اسلام ودعوت انسانها به همکاری وتعاون همگانی درانجام کارهای نیک وانسانی. - سرنوشت مادی ومعنوی بشرو قابلیت رشد وشکوفایی وی درهمه وجوه و زمینه‌های فردی واجتماعی ، مادی ومعنوی ، جسمی وروحی ، عقلی وعاطفی وملازمه این وجود بایکدیگر. - خیرخواهی ، کمال جویی ،آرمانخواهی ، ظرفیت علمی نامحدود وکشش فطری انسان به سوی علم و دانایی ، جمال وزیبائی ، تقدیس وپرستش وخیراخلاقی. - زایندگی وقدرت ایمان درخلق ارزشهای معنوی وفضایل اخلاقی وایجاد روحیه استقلا ل ،حریت ،عزت نفس وتحکیم مناسبات انسانی درجامعه - تربیت‌پذیری آدمی وبه فعلیت درآمدن استعدادها وخلاقیتهای وی درطریق پی‌ریزی بنای جامعه‌ای موحد، عدالت خواه ، دانش طلب ، متکی برجهاد واجتهاد ،متصف به اعتدال و واقع بینی ونیز بهره مند ازمباحثات ومبادلات فکری ،نقادیها وتحقیقات علمی ،عبرت آموزیها وتجربه اندوزیهای تاریخی. - اصالت ارزشهای معنوی وفضائل اخلاقی درجامعه اسلامی وجایگاه والای تقوی ، علم وجهاد در تعیین مرتبه کرامت وفضیلت انسانها. - تاثیرپذیری انسان از عوامل مثبت ومنفی محیط اجتماعی وآفات وموانع فرهنگی آن ومسئولیت نظام اسلامی درسالم‌سازی محیط ،تحقق قسط وعدل ، تامین حق مشارکت مردم درهمه امور باتوجه به لزوم زدودن علل وعوامل زمینه ساز کفرونفاق ، فقر وفساد ظلم واستبداد ،سلطه واستکبار. اندیشه‌ها ودیدگاهها و فتاوی حضرت امام خمینی (رضوان االله تعالی علیه ) بعنوان بهترین شاخص ومعرف اسلام ناب محمدی(ص) وتمییز آن از انواع واشکال مختلف اسلام نمایی درداخل وخارج کشور ، برسیاست فرهنگی نظام جمهوری اسلامی ایران حاکم است . دایره معانی ومصادیق کلماتی که درمتن مصوبه سیاست فرهنگی بکار رفته محدود به حدودی است که از مبانی اسلامی ودینی مجسم در خط فکری وفقهی امام و وصایای گرانقدرالهی سیاسی ایشان سرچشمه می‌گیرد. بنابراین اگر درسلسله کلمات و جملات این متن ، متشابهات ومبهماتی باشد ، محکماتی نیز هست که ارجاع آن به این ، گره گشای مشکل خواهد بود. اندیشه‌ها و دیدگاههای امام درعرصه‌های عرفانی ، فرهنگی وهنری همانند عرصه‌های سیاسی اقتصادی واجتماعی ،راهنماو راهگشاست وبرسیاست فرهنگی وهنری کشور پرتوافکن خواهد بود .آنچه امام درباره انواع موسیقی ،فیلم ، سریال ، ورزش واموردیگری از این قبیل فرموده‌اند تابلو راهنمااست . کلام و پیام آن بزرگمرد درباب فکر وفرهنگ برصحیفه دلها وکتیبه جانها نقش شده است. « فرهنگ مبداء همه خوشبختیها و بدبختیهای یک ملت است » خروج از فرهنگ بدآموز غربی ونفوذ وجایگزین شدن فرهنگ آموزنده اسلامی ،ملی وانقلاب فرهنگی درتما م زمینه‌ها درسطح کشور آنچنان محتاج تلاش وکوشش است که برای تحقق آن سالیان درا ز باید زحمت کشید « خطر تحجرگرایان ومقدس نماهای احمق ،... کم نیست » درجمهوری اسلامی جز درموارد ی که اسلام و حیثیت نظام درخطر باشدآنهم با تشخیص موضوع از طرف کارشناسان دانا هیچکس نمی‌تواند رای خود رابر دیگری تحمیل کند.. ما اگر توانستیم نظامی برپایه‌های نه شرقی و نه غربی واقعی واسلام پاک ومنزه از ریاو خدعه وفریب رامعرفی نماییم انقلاب پیرو شده است . راه اصلاح یک مملکت فرهنگ آن مملکت است اصلاح باید از فرهنگ شروع شود .امیدواریم بشر به رشدی برسد که مسلسلها رابه قلم تبدیل کند . آنقدری که قلم وبیان درخدمت بشربوده است مسلسلها نبوده‌اند ... اسلام هم که امر فرمود ه است جها د بکنند . .. اساس براینست که دفاع ازحق بکنند وحق را و علم راجانشین مسلسل بکنند . تبلیغات که همان شناساندن خوبی‌ها وتشویق به انجام آن وترسیم بدیها ونشان دادن راه گریز ومنع ازآن از اصول بسیار مهم اسلام عزیزاست . چهارچوب اسلام ناب محمدی (ص) که درترسیم قهر وخشم وکینه مقدس وانقلابی علیه سرمایه‌داری غرب وکمونیسم متجاوزشرق است ونیز راه مبارزه علیه ریا وحیله وخدعه رابه مردم وبخصوص جوانان سلحشورمان نشان دهید این مساله که نظام دراهداف خودجدی است ودرصورت به خطر افتادن ارزشهای اسلامی باهرکس درهرموقعیت قاطعانه برخورد می‌نماید باید بعنوان یک اصل خدشه ناپذیر برای تمامی دست اندرکاران ومردم تبلیغ گردد. - قانون اساسی به عنوان مظهری دیگر از بینش فرهنگ اسلامی وجلوه‌ای دیگر از افکار واندیشه‌های امام ورهبر، الهام‌بخش واستحکام بخش سیاست فرهنگی است . مفاد قانون اساسی خصوصا آنچه دراصول دوم وهچنین هفتم تاسی‌ام درباب فرهنگ ولوازم اجتماعی وسیاسی آن آمده است وبه عبارت دیگر رهنمودهایی که درباره مسائل وموضوعاتی از قبیل فضایل اخلاقی ، کرامت انسانی ، آزادی استقلال تجارب بشری ، تتبع وابتکار، آگاهیهای عمومی ، مشارکت مردمی ، امر به معروف ونهی ازمنکر ونظائر آن ذکر شده است ، برسیاست فرهنگی کشور حاکم بوده وخواهدبود. - « سیاست » فرهنگی به معنای عام وعرفی آن مجموعه‌ای ازاهداف ،مبانی .اصول ، اولویتها وخط مشی اجرای راشامل می‌شود، هرچند به معنای خاص فقط قسمت اخیر رابه ذهن متبادرمی سازد.

اصول سیاست فرهنگی طی جلسات متعدد مورد بحث وبررسی قرارگرفته ونهایتا درجلسه شماره 288 شورای عالی انقلاب فرهنگی مورخ 71/05/20 [1371] به تصویب نهائی رسید.

رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی