تصمیم متخذه کمیسیون برنامه مجلسین راجع به اصول و هدفهای برنامه عمرانی چهارم

1 - بمنظور تحکیم ارکان تحولات انقلابی سالهای اخیر و تامین حداکثر بهره برداری از نظم نوین اجتماعی در جهت نیل بمراحل پیشرفته تر جامعه‌ای مرفه یعنی جامعه‌ای که به اقتصادی قوی متکی باشد و در آن جامعه بکلیه استعدادها برای رشد و ابراز وجود فرصتهای متساوی داده شود و از‌استعدادها هر چه بیشتر در جهت حداکثر پیشرفت جامعه استفاده گردد هدفهای کلی برنامه چهارم عمرانی کشور بشرح ذیل خواهد بود: الف - تسریع رشد اقتصاد و تکثیر درآمد ملی از راه افزایش قدرت تولید با اتکاء بیشتر به توسعه صنعتی و بالا بردن بازده سرمایه و استفاده از روشهای مترقی در کلیه فعالیت‌ها و گسترش تحقیقات علمی و عملی خاصه در جهت حل مسائل توسعه اقتصادی. ب - توزیع عادلانه تر درآمد از راه تامین کار و گسترش خدمات اجتماعی و رفاه (بویژه خدمات آموزشی - بهداشتی و درمانی) برای کلیه افراد و‌افزایش فعالیت‌های آبادانی و بهسازی بخصوص در روستاها. ج - کاهش وابستگی بخارج بر اساس افزایش قدرت تولید - رفع احتیاجات اساسی و تسریع در رشد بخش کشاورزی بمنظور تامین حداکثر مواد‌غذائی مورد نیاز جمعیت و حداکثر مواد اولیه مورد نیاز صنایع در داخل کشور و همچنین تهیه کالاهای صنعتی مورد مصرف عامه مردم در داخل مملکت. د - تنوع بخشید به کالاهای صادراتی کشور و گسترش بازارهای موجود و دست‌یابی به بازارهای جدید خارجی. ه - بهبود خدمات اداری از طریق ایجاد تحول اساسی در نظم اداری. همچنین تعمیم روشهای مترقی. مدیریت در کلیه وزارتخانه‌ها و سازمانهای عمومی و خصوصی و تقویت بنیه دفاعی کشور بنحوی که دولت بتواند‌هم آهنگ با تحولات عمیق اجتماعی و اقتصادی مملکتی وظایف سنگینی را که بعهده دارد انجام دهد.

2 - بمنظور تسریع در رشد اقتصادی طی برنامه چهارم، افزایش تولید ناخالص ملی به میزان 57 درصد که بطور متوسط مستلزم در حدود 9 درصد‌رشد سالانه است مورد نظر قرار گرفته است. بدین ترتیب پیش‌بینی می‌شود تولید ناخالص ملی از 520 میلیارد ریال در پایان برنامه سوم بحدود 815میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم برسد. با رشد سالانه جمعیت به میزان 6/2 درصد ارزش تولید ناخالص سرانه از حدود 5/19 هزار ریال (257 دلار) بحدود 9/26 هزار ریال (355 دلار) و‌درآمد سرانه از 7/16 هزار ریال (220 دلار) در پایان برنامه سوم به 3/23 هزار ریال (307 دلار) در پایان برنامه چهارم افزایش خواهد یافت. سرمایه‌گذاری ثابت لازم برای تامین هدف فوق جمعا 810 میلیارد ریال در طی پنج سال برنامه چهارم برآورد شده است که 743 میلیارد ریال آن از منابع داخلی و 67 میلیارد ریال یعنی حدود 2/8 آن از منابع خارجی تامین خواهد گردید. ضمنا در مدت مذکور نسبت پس‌انداز به تولید ناخالص ملی از 18 درصد به 25 درصد افزایش خواهد یافت. ارزش صادرات کالاها و خدمات کشور(شامل نفت) از حدود 152 میلیارد ریال در پایان برنامه سوم به حدود 314 میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم خواهد رسید یا بعبارت دیگر بطور‌متوسط 6/15 درصد رشد سالانه خواهد داشت. ارزش واردات کالاها و خدمات کشور نیز از حدود 111 میلیارد ریال در پایان برنامه سوم به حدود 7/205 میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم خواهد رسید و بطور متوسط 1/13 درصد رشد سالانه خواهد یافت. 3 - در تامین هدفهای رشد و سرمایه‌گذاری فوق‌الذکر، رشد مصارف بخش عمومی از حداکثر 10 درصد در سال و رشد مصارف بخش خصوصی از‌حداکثر 7/6 درصد در سال نباید تجاوز نماید و سیاست دولت طی برنامه چهارم متوجه تحقق این منظور خواهد بود.

4 - توجه به اصول زیر از جمله مبانی تعیین اولویت و رشد بخش‌ها در برنامه چهارم است: الف - تاکید در سرمایه‌گذاری صنعتی. ب - تاکید در سرمایه‌گذاری کشاورزی. ج - ادامه سرمایه‌گذاری در زیر بنای اقتصاد. د - بالا بردن بهره‌وری. بر اساس اصول فوق‌الذکر و محاسبات مربوط بمصرف داخلی و صادرات و واردات و امکانات فنی افزایش تولیدات در داخل کشور هدف کل تولید به‌ترتیب مذکور در جدول شماره 1 و 1/ الف در نظر گرفته شده است.

1 - میزان افزایش جمعیت ایران طی دوره برنامه چهارم سالانه در حدود 6/2 درصد برآورد شده است معهذا افزایش جمعیت در مناطق شهری 4/4 درصد افزایش سالانه سریعتر از افزایش جمعیت مناطق روستائی کشور است که سالانه 4/1 درصد می‌باشد. -جدول شماره 1 تحول جمعیت کشور را به تفکیک مناطق شهری و روستائی طی دوره برنامه چهارم نشان می‌دهد:

6 - بر اساس محاسباتی که در قالب هدفهای تولیدی برنامه چهارم بعمل آمده است پیش‌بینی می‌شود که در پایان برنامه چهارم از مجموع16894000 نفری که بسن کار کردن میرسند 8935000 نفر غیر فعال و 7959000 نفر فعال باشند. همچنین پیش‌بینی می‌شود که در پایان‌برنامه چهارم برای 7898000 نفر جمعیت فعال کشور امکان اشتغال وجود داشته باشد و در حدود 61 هزار نفر نیز جویای شغل باشند بدین ترتیب چنانچه کلیه هدف‌های اساسی برنامه - طبق موازین پیش‌بینی شده - تحقق یابد در پایان برنامه چهارم شاخص اشتغال در حدود 99 درصد و شاخص بیکاری آشکار در حدود 1 درصد خواهد بود 7 - پیش‌بینی چگونگی توزیع شاغلان در سه بخش عمده فعالیت طی دوره برنامه چهارم طبق جدول شماره 2 خواهد بود:

8 - سیاستهای اشتغال در برنامه چهارم بشرح زیر است: الف - اجرای کامل مواد 16 و 59 قانون کار که طبق آن کارکردن اطفال کمتر از 12 سال حتی بعنوان کارآموز منع شده است و همچنین ماده 22 ناظر بر‌تعیین و تضمین حداقل دستمزد. ب - گسترش سریع تعلیمات ابتدائی - متوسطه - حرفه‌ای و عالی بنحوی که نه فقط موجب کاهش فشار بالقوه گروههای سنی ذیربط ببازار کار‌گردد بلکه ضمنا افراد جوانرا برای مهارتهای مورد نیاز کشور تربیت کند. ج - مبادله قراردادهای کارآموزی اجباری بر حسب شاخه‌های مختلف فعالیتهای تولیدی بین کارفرمایان و کارآموزان جوان بمنظور فراهم ساختن موجبات‌جذب بیشتر فارغ‌التحصیلان مدارس ابتدائی در صنایع کشور. د - تعمیم بیمه‌ها و مقررات بازنشستگی در بخش خصوصی. ه - ایجاد دوره‌های تخصصی در سطح دیپلم و فوق دیپلم بمنظور جذب بیشتر فارغ‌التحصیلان متوسطه. و - فراهم کردن آموزشهای حرفه‌ای و ایجاد امکانات ویژه اشتغال برای گروههای خاص اجتماعی. ز - تنظیم وضع بازار کار کشور بوسیله ادارات کاریابی و مشاغل از طریق ایجاد هم آهنگی بین آن ادارات و آموزش حرفه‌ای بزرگسالان و بیمه‌های‌اجتماعی خاصه بمنظور مبارزه با بیکاریهای محلی و فصلی. ح - تهیه و انتشار دوره‌های منظم و مداوم کوتاه مدت آماری درباره تحولات نیروی کار و بازار کار و دستمزد و قدرت تولید بوسیله وزارت کار و امور‌اجتماعی بمنظور تامین مبانی لازم برای اتخاذ سیاستهای صحیح در این موارد. 9 - سیاست اشتغال در بخش کشاورزی علاوه بر تامین 226 هزار شغل جدید، عبارت خواهد بود از کاهش کم‌کاری در بخش مزبور از میزان 37درصدی که فعلا برآورد می‌شود بحدود 21 درصد در پایان برنامه چهارم از طریق: الف - متنوع کردن فعالیتهای روستائی و کشاورزی. ب - ایجاد واحدهای بهره‌برداری بزرگ و مختلط کشاورزی و صنعتی. ج - سوق دادن شرکتهای تعاونی روستائی موجود به شرکتهای تعاونی تولید کشاورزی و شرکتهای سهامی زارعی. د - گسترش فعالیتهای ترویجی و آموزشی. 11 - تدابیر اشتغال در بخش خدمات دولتی عبارت است از اجرای اصل عدم تراکم کارکنان بخش دولتی در پاره‌ای مناطق و از جمله در شهر تهران و‌افزایش درصد کارکنان تحصیلکرده در بخش مزبور و اقدام با ارتقاء سطح اطلاع و تخصص کارمندان و بالاخره تغییر ترکیب کارکنان دولتی از راه افزودن کادر فنی نسبت به خدمتگزاران و کارکنان اداری.

12 - نیازمندیهای کشور به کارکنان فنی در دوره برنامه چهارم از طریق ایجاد روابط معقول بین سرمایه‌گذاری‌های ثابت و اشتغال در بخشهای مختلف فعالیت اقتصادی و همچنین با در نظر گرفتن تحولات قابل پیش‌بینی بهره‌وری (قدرت تولید) نیروی کار بشرح زیر پیش‌بینی شده است.

1 - بطور کلی مبنای عمران ناحیه‌ای در ایران بطوریکه تا کنون ملحوظ بوده در وهله اول عبارت بوده است از سرمایه‌گذاری وسیع در مناطقی که از‌حیث طبیعی دارای امکانات توسعه برای تحصیل حداکثر بازده اقتصادی باشد و در وهله دوم احیا و آبادانی مناطق عقب‌مانده کشور مورد نظر بوده‌است.

2 - هدف کلی عمران ناحیه‌ای در برنامه چهارم عبارت است از شناسائی منابع و امکانات توسعه مناطق مستعد و تعیین قطب یا قطبهای توسعه در هر‌منطقه و تمرکز سرمایه‌گذاری در آن‌ها بمنظور تحصیل حداکثر بازده و تسریع آهنگ رشد اقتصادی کشور.

3 - در قالب هدف کلی فوق برنامه‌های مشخص عمران ناحیه‌ای طی برنامه چهارم بقرار زیر خواهد بود: الف - شناسائی و انتخاب و تعیین قطبهای کشاورزی بر اساس استعداد و ظرفیت منابع طبیعی و قابلیت تاثیر آن بر مناطق دیگر و ایجاد مزارع و‌موسسات بزرگ کشاورزی و دامپروری و بهره‌برداری از آن‌ها با روشهای پیشرفته قطبهای مزبور در مجاورت سدها و نقاطی که از تکنیک‌های جدید‌آبیاری استفاده می‌کنند بوجود خواهد آمد. در برنامه چهارم علاوه بر ادامه عملیات در مناطق جیرفت، میناب، کهکیلویه، گرگان، مغان، قزوین، منطقه دز، منطقه سفید رود که قبلا انتخاب شده،عمران ناحیه‌ای بنواحی جدیدی از قبیل رضائیه و مهاباد، اراک، سد شاه عباس کبیر (زاینده رود)، سد داریوش کبیر (درودزن فارس) کازرون و خرامه،داراب، بمپور و سراوان، مریوان و سردشت، کرمانشاهان، همدان، سرخس و دره گز، مازندران، گرمسار ورامین، حومه مشهد و اسفراین، حوزه تربت‌جام، زنجان، خمسه، کرج و شهریار و مناطقی که پس از مطالعه حائز اهمیت تشخیص داده شوند به ترتیب اولویت گسترش داده خواهد شد. ضمنا با توجه باهمیتی که دامپروری در تامین احتیاجات غذائی کشور حائز است در قطبهای فوق‌الذکر که شرائط مساعدی برای توسعه دامپروری داشته باشند سرمایه‌گذاری متمرکز منحصر به بهره‌برداری کشاورزی نبوده و نسبت بایجاد واحدهای بزرگ دامپروری نیز توسعه و تاکید خواهد شد. همچنین نظر به اهمیتی که ایلات و عشایر کشور در فعالیت‌های دامپروری دارند در مناطق مسکونی عشایر به ایجاد کارخانه‌های مولد غذای دام و‌احداث مراکز دامپروری مبادرت خواهد شد. در زمینه شیلات با توجه بذخائر وسیع انواع ماهی و میگو در خلیج فارس و دریای عمان، بندر عباس و چند بندر مناسب دیگر بعنوان مراکز فعالیت شیلات تقویت و تجهیز خواهند شد و بعنوان قطب‌های توسعه به بهبهود[بهبود] و توسعه اقتصاد سراسر این منطقه کمک خواهند کرد. ب - توسعه و تقویت پایگاههای صنعتی در نواحی منتخب بنحوی که این پایگاهها بصورت قطبهای صنعتی و هسته مرکزی عمران ناحیه‌ای درآیند با توجه بآنکه در طی برنامه سوم پایه چند قطب صنعتی در شهرهای اصفهان، اهواز، تبریز و اراک نهاده شده است هدف برنامه چهارم عبارت خواهد‌بود از تکمیل و تجهیز پایگاههای صنعتی مزبور و تاکید سرمایه‌گذاری در رشته‌های زیر بنا و مکمل و تبدیل آن پایگاه‌ها به قطبهای توسعه همچنین در‌برنامه چهارم پایگاههای صنعتی جدیدی در شیراز بندر شاهپور و قزوین بوجود خواهد آمد و نسبت بایجاد پایگاههای صنعتی در رشت و مشهد و‌کرمانشاه مطالعات ضروری و شناسائی بعمل خواهد آمد. ج - شناسائی و انتخاب مراکز خدمات شامل تاسیس مراکز جهانگردی جدید و تقویت مراکز جهانگردی فعلی علاوه بر ایجاد تسهیلات لازم در‌محورهای اساسی جهانگردی (خصوصا مسیر بازرگان - تهران و تهران - اصفهان، شیراز) مراکز دیگری که از نقطه نظر بازدید سیاحان حائز اهمیت‌است انتخاب گردیده و نسبت بتوسعه آن‌ها بعنوان محور عمران ناحیه‌ای اهتمام خواهد شد. توسعه پایگاههای جهانگردی (نظیر جزیره مینو، کرند، کلاردشت، گاجره، لاریجان، اردبیل در برنامه چهارم پیش‌بینی شده است.

4 - برای نیل بهدفهای فوق و اجرای برنامه‌های ذکر شده خط مشی‌ها و برنامه عمران ناحیه‌ای بشرح زیر خواهد بود: الف - اجرای مطالعات همه جانبه و شناسائی منابع و امکانات تولید در کلیه مناطق کشور بمنظور توسعه و تقویت قطبهای اقتصادی و ایجاد قطبهای‌جدید: ب - سیاستهای اجرائی در مورد قطبهای توسعه و نواحی که در آن سرمایه‌گذاری متراکم صورت خواهد گرفت بقرار زیر خواهد بود: (1) - بوجود آوردن تاسیسات و تسهیلات زیربنائی از طرف دولت مانند آب و برق و ارتباطات و مخابرات. (2) - ایجاد تسهیلات اعتباری و بانکی. (3) - عرضه داشتن خدمات عمومی و اجتماعی و اداری مورد نیاز از قبیل مدرسه، تاسیسات درمانی و واحدهای اداری ضروری. (4) - اعطای معافیتهای مالیاتی و تشویقهای دیگر. ج - بوجود آوردن سازمانهای خاص عمران منطقه‌ای در موارد ضروری و تقویت سازمانهای موجود و همچنین استفاده از سازمانهای محلی بمنظور‌تجهیز منابع و امکانات ناحیه. د - تسریع در اجرای اصل عدم تمرکز و ایجاد موجبات و شرایط مساعد جهت سوق سرمایه و کادرهای متخصصی بمناطق مستعد و همچنین کاهش‌تراکم امور اداری در مرکز و انتقال و تفویض مسئولیت‌ها و اختیارات بمقامات اداری و محلی.

5 - هزینه اجرای طرحهای عمرانی ناحیه‌ای در برنامه بخشهای مربوط (کشاورزی، آبیاری، صنایع، ارتباطات و غیره) منظور گردیده است و علاوه بر‌آن جهت تامین هزینه‌های اداری و تشکیلاتی و بمنظور انجام مطالعات ضروری اعتبار مورد نیاز عمران ناحیه‌ای به میزان 6/3 میلیارد ریال پیش‌بینی‌گردیده است.

1 ) هدفهای کلی برنامه چهارم کشاورزی و دامپروری که با توجه بامکانات تولید و روابط آن با بخشهای دیگر اقتصادی تعیین گردیده عبارتند از: الف ) تامین رشدی بمیزان حداقل 5 درصد متوسط سالانه در تولیدات ناخالص بخش کشاورزی بمنظور تامین احتیاجات غذائی روز افزون جمعیت‌کشور و همچنین تهیه مواد خام مورد نیاز صنایع داخلی و صادرات. ) افزایش بازده کار و زمین از طریق اشاعه روشهای جدید تولید و بهره‌برداری. ج ) بالا بردن سطح کار و فعالیت روستائیان از طریق ایجاد تنوع در اشتغال و توسعه دادن صنایع روستائی و ایجاد کار جدید برای کسانیکه در دوران‌برنامه به جمعیت فعال روستائی اضافه می‌گردند. ه) تجدید تشکیلات جامعه روستائی و تقویت آن بر اساس فعالیتهای تعاونی و خودیاری.

2 ) هدفهای تولیدی در دوران برنامه بشرح جدول شماره 1 خواهد بود.

: 4 ) برای نیل بهدفهای فوق خط مشی‌های کلی زیر مورد توجه قرار خواهد گرفت: الف ) تشویق افزایش تولید محصولاتیکه در حال حاضر برای تامین مصارف داخلی از خارج کشور وارد می‌گردد. ب ) تشویق سرمایه‌گذاری خصوصی و تاکید بسرمایه‌گذاری دولتی در مناطقی که از نظر تولید محصول استعداد بیشتری دارند. ج ) تضمین نرخ محصولات مهم کشاورزی در سطحی که موجب تشویق سرمایه‌گذاری برای تولید آن محصولات باشد. د ) تشکیل شرکتهای سهامی زراعی بوسیله دهقانانی که صاحب زمین شده‌اند بر اساس اصول تعاون تولید. ه ) تجهیز سرمایه‌های پراکنده در دهات و شهرها و تشویق صاحبان سرمایه بایجاد واحدهای بزرگ با مشارکت در سرمایه‌گذاری در واحدهائی که‌هدف آن‌ها تهیه محصول بمقیاس وسیع جهت فروش در بازار باشد. و ) افزایش سرمایه نقدی موسسات اعتباری دولت و ایجاد تسهیلات بیشتر در شرایط پرداخت وامهای کشاورزی و دام‌پروری و بخصوص فراهم‌کردن موجبات لازم جهت نظارت در مصرف صحیح وام. ز ) توسعه شرکتهای تعاونی و تقویت آن‌ها از طریق بالا بردن میزان سرمایه و فراهم کردن وسائل هدایت و آموزش مدیران و اعضاء شرکت. ح ) توجه خاص بآموزش کشاورزی و دامداری در تمام سطوح و بالاخص سعی در تعلیم و تربیت تکنیسین و کارگر ماهر در رشته‌های مختلف‌زراعت و دامداری. ط ) اتخاذ تدابیر لازم برای حداکثر استفاده از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در انجام خدماتی که فعلا دولت بعهده دارد. ی ) توجه کامل به تحقیقات کشاورزی و دامپروری و فراهم کردن کادر - وسائل و تجهیزات لازم. ک ) بسط روشهای فنی جدید کشاورزی در سطح روستاها از طریق استفاده کامل از نتایج تحقیقات علمی و عملی کشاورزی و تعمیم و ترویج آن‌ها. ل ) بهره‌برداری از منابع دریاها و رودخانه‌ها بنحوی که بتوان قسمتی از کمبود پروتئین حیوانی مورد نیاز را از این منابع جبران نمود. م ) بهره‌برداری بمقیاس وسیع و با روشهای جدید از اراضی که در نتیجه بستن سدها آبیاری شده یا می‌شود از طریق تشویق بخش خصوصی و‌مبادرت مستقیم دولت بایجاد واحدهای بزرگ زراعی و دامداری در موارد فقدان داوطلب و یا عدم تخصص و یا عدم کفایت سرمایه در بخش خصوصی.

6 ) برای اجرای برنامه‌های مذکور و رسیدن بهدفهای تولید کشاورزی و دامپروری در دوران برنامه چهارم جمعا مبلغ 65 میلیارد ریال از اعتبارات‌عمرانی اختصاص یافته است. این مبلغ شامل هزینه‌های مستمر ناشی از اجرای برنامه سوم کشاورزی که به بودجه عادی دولت منتقل گردیده است نمیشود. علاوه بر اعتبارات فوق در برنامه‌های سایر فصول مانند توسعه منابع آب، عمران دهات، راههای فرعی و عمران ناحیه‌ای و نظایر آن نیز اعتباراتی منظور‌گردیده که هر یک بنحوی در توسعه کشاورزی موثر می‌باشد. توزیع اعتبارات عمرانی کشاورزی به ترتیب زیر پیش‌بینی گردیده است. توزیع اعتبارات عمرانی فصل کشاورزی دامپروری در دوران برنامه چهارم (ارقام به میلیون ریال) شماره عنوان میزان اعتبار جزء اعطائی به بخش خصوصی 1) - 2) واحدهای بزرگ کشاورزی 11000 - 3) اعتبارات کشاورزی 14000 14000 4) خدمات کشاورزی 6000 1200 5) بهبود کشت و تولیدات کشاورزی 7000 4250 6) دامپروری و دامپزشکی 7000 1000 7)بازاریابی (شامل ساختن سیلوهای انبارهای فنی) 5500 150 8)تحقیق و بررسی (شامل اصلاح بذر و اقتصاد روستائی) 4000 400 9)اصلاحات ارضی و کاداستر 4000 - جمع 65000 21000

5 ) مهمترین طرح‌های صنایع بخش دولتی در برنامه چهارم بقرار جداول شماره 2 و 3 است.

8 ) در قالب هدف کلی 15 درصد رشد صنعتی انتخاب رشته‌های صنعتی در برنامه چهارم بر طبق اصول و معیارهای زیر خواهد بود: ب ) تامین مواد واسطه و کالاهای سرمایه‌ای مانند مواد شیمیائی ، کود شیمیائی ، سموم دفع آفات ، ابزار و ماشین آلات. ج ) تامین حداکثر اشتغال ممکن در رشته‌هائی مانند صنایع دستی ، صنایع غذائی صنایع فرعی و کارگاههای مکمل بر پیرامون صنایع سنگین ، صنایع‌چوب و فلزکاری. د ) صنایع مربوط بتامین مصرف داخلی. ه ) صنایع صادراتی. 10 - در مورد مالکیت صنایع سیاستهای زیر در برنامه چهارم مورد توجه خواهد بود. ج ) جلب سرمایه‌گذاری خارجی در رشته‌های خاصی از صنایع که صدور تولیدات آن ببازارهای خارجی محتاج بهمکاری سرمایه‌گذار خارجی‌است و صنایعی که تخصص و دانش فنی فراوان لازم دارد. د ) انصراف دولت از سرمایه‌گذاری در صنایعی که بخش خصوصی بایجاد آن علاقمند و بانجام آن قادر است. (با توجه به بند 2 فصل دوم این لایحه)

1 - هدفهای کلی و اساسی توسعه صنعت نفت در برنامه چهارم در سه موضوع زیر خلاصه می‌شود: الف ) توسعه صنعت نفت کشور و ازدیاد درآمد حاصل از آن. ب ) تامین مواد نفتی مورد نیاز در داخل کشور. ج ) گسترش عملیات شرکت ملی نفت در خارج از کشور. 2 - در زمینه توسعه صنعت نفت چنانچه برنامه‌های مشخص شرکت ملی نفت در مورد توسعه و اکتشاف منابع جدید موفقیت‌آمیز باشد تولید نفت خام‌که در آخر برنامه سوم 143 میلیون متر مکعب بوده است در پایان برنامه چهارم بحدود 279 میلیون متر مکعب خواهد رسید. برای رسیدن بهدف فوق‌الذکر برنامه‌های تفحص و اکتشاف تهیه شده است تا میزان ذخائر ثابت شده نفتی حتی‌الامکان افزایش یابد. در زمینه صادرات در نظر است که تا سال 1350 مقدار 20 میلیون تن نفت خام اضافی از کنسرسیوم برای فروش ببازارهای خارج از بازارهای‌کنسرسیوم دریافت شود. 3 - اقدامات لازم در زمینه تصفیه و توزیع مواد نفتی مایع بشرح زیر خلاصه می‌گردد: الف ) تعدیل نسبت مصرف روز افزون فرآورده‌های میان تقطیر از قبیل نفت سفید و نفت گاز و جایگزین نمودن مصرف آن با گازهای مایع و طبیعی. ب ) استفاده بیشتر از نیروی برق در تلمبه‌خانه‌های خطوط لوله و جایگزین نمودن مصرف سوخت مایع با نیروی برق در نقاطی که نیروی برق ارزانتر و‌سهلتر بدست میآید. ج ) توزیع و پخش مواد بر اساس طرح توزیع مستقیم از پالایشگاه بمراکز عمده مصرف و جلوگیری از انبارسازی و حمل‌ونقل مضاعف - ایجاد‌پالایشگاه در شیراز - آذربایجان یا خراسان با توجه بایجاد تعادل بین منابع مختلف انرژی. د ) اقدام در جهت حمل نفت خام از میدانهای نفتی جنوب بمناطق شمالی کشور بمنظور تصفیه و برداشت و مصرف فرآورده‌های آن در داخل کشور. ه ) اقدام در جهت افزایش صادرات فرآورده‌های نفتی حاصل از پالایشگاه آبادان و افزایش فرآورده‌های نفتی پالایشگاه‌های دیگر کشور بهمان میزان‌جهت رفع احتیاجات روز افزون داخلی. و ) ایجاد و تاسیس کارخانه‌هائی بمنظور تولید فرآورده‌های ویژه نفتی از قبیل روغنها حلالها و آسفالتها. ز ) توسعه حمل‌ونقل و توزیع مواد با خطوط لوله بمنظور اطمینان در اجرای برنامه‌های نفت‌رسانی در مواردی که این عمل موجب صرفه‌جوئی در‌هزینه حمل مواد نفتی گردد. ح ) شرکت ملی نفت ایران تعداد فروشگاههای نفت را در روستاها توسعه داده و تعداد آن‌ها را در جریان برنامه چهارم تا 15 هزار واحد افزایش خواهد‌داد. ازدیاد مصرف فرآورده‌های نفتی روستاها در دوره فوق‌الذکر حدود 1832000 متر مکعب برآورد می‌گردد. 4 - اقداماتی که بمنظور دست‌یابی ببازارهای بین‌المللی بعمل خواهد آمد بشرح زیر است: الف ) ایجاد شرکتهای مختلط نفتی بمنظور پی‌بردن بمیزان منابع نفتی کشور و کوشش در راه دست‌یابی ببازارهای بین‌المللی و سهیم شدن در‌فروش نفت خام. ب ) ایجاد یا مشارکت در ایجاد پالایشگاه و تاسیساتی که ماده خام آن از نفت یا مواد نیمه تمام پالایشگاههای کشور تامین گردد. ج ) اقدام شرکت ملی نفت ایران بعملیات حمل‌ونقل و بازاریابی در عرضه بین‌المللی بمنظور نیل بهدف فوق.

5 - کل اعتبارات برای برنامه‌های توسعه صنعت نفت در دوره برنامه چهارم 81 میلیارد ریال است که 5/28 میلیارد ریال آن را شرکت ملی نفت ایران و‌بقیه را کنسرسیوم و شرکتهای مختلط نفتی دیگر پرداخت خواهند کرد. پیش‌بینی هزینه‌های تقریبی شرکت ملی نفت ایران طی سالهای 1346 تا 1351 در حدود 2/29 میلیارد ریال می‌باشد که با کسر 738 میلیون ریال رقم مربوط بسال 1346 بشرح زیر معادل 5/28 میلیارد ریال خواهد گردید: 1 - اکتشاف و استخراج 3750 میلیون ریال 2 - پالایش 4245 « « 3 - پخش و فروش 3685 « « 4 - خطوط لوله 4547 « « 5 - امور اجتماعی و رفاهی 531 « « 6 - بازپرداخت وام سالهای قبل 10000 « « 7 - مشارکت خارج از کشور 1500 « « 8 - پرداخت وام پالایشگاه مدرس 1000 « « جمع 29258 « « سرمایه‌گذاری مربوط بسال 1346 738 « « جمع مربوط بمدت برنامه چهارم 28520 « « 6 - منابع تامین هزینه‌های شرکت ملی نفت ایران و سرمایه‌گذاری کل در صنعت نفت در برنامه چهارم بشرح جداول شماره 1 و 2 است.

7 - با توسعه صنعت پتروشیمی و مصرف روز افزون گاز جهت تولید انرژی در دنیا استفاده هر چه بیشتر از این فرآورده مورد توجه می‌باشد. هدف برنامه چهارم در صنعت گاز عبارتست از حداکثر استفاده از گاز بعنوان یکی از منابع طبیعی و بکار بردن روز افزون آن در مصارف عمومی و‌صنعتی کشور و توسعه توزیع و مصرف آن.

8 - برنامه‌ها و طرحهای مشخص صنعت مزبور بقرار زیر خواهد بود: الف ) ادامه طرح شاه لوله گاز ایران. ب ) افزایش ظرفیت دستگاههای گاز گچساران و تعمیر اساسی دستگاهها و خط لوله. ج ) ایجاد یک ده آزمایشی در امر استفاده از گاز طبیعی در دهات واقع در مسیر شاه‌لوله گاز بمنظور بکار انداختن توربین برق و تامین آب. د ) لوله‌کشی گاز شیراز. ه ) ایجاد خط لوله 16 اینچی بمنظور حمل گاز از گچساران به شیراز و تخصیص خط لوله 10 اینچی فعلی برای حمل نفت خام به پالایشگاه شیراز. و ) لوله‌کشی گاز اهواز. ز ) گسترش فروش گاز مایع. ح ) گازرسانی و ایجاد شبکه‌های توزیع در شهرهای واقع در مسیر شاه‌لوله گاز اصفهان - تهران - قم و کاشان. ط ) طرح استفاده از گار[گاز] طبیعی «چاه بورو» در بندر عباس. ی ) تهیه گاز طبیعی مایع بمنظور صدور بخارج. ک ) بررسی امکان استفاده از منبع گاز سراچه بمنظور تامین احتیاجات موسمی طرح شاه لوله گاز از نظر ذخیره‌سازی. ل ) استفاده از گاز طبیعی میدانهای نفتی غرب کشور (نفت شاه، تنگه بیجار) بمنظور تامین مصارف داخلی مناطق غربی و شمال غربی ایران. م ) استفاده از منابع نفتی تحت اکتشاف و استخراج مانند گرگان - سرخس مغان و فلات قاره بحر خزر در صورت برخورد بمنابع گاز قابل بهره‌برداری.

9 - میزان کل سرمایه‌گذاری در صنعت گاز چنانکه در جدول شماره 3 آمده بالغ بر 8/24 میلیارد ریال خواهد بود، از 8/24 میلیارد ریال مذکور 63/21 میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی تامین خواهد گردید و بقیه از درآمدهای اختصاصی شرکت ملی گاز ایران تادیه خواهد شد.

1 - هدف کلی و بلند مدت برنامه توسعه منابع آب کشور عبارتست از مهار نمودن آن میزان از منابع آب که با توجه به پیشرفت‌های فنی این عصر قابل‌بهره‌برداری اقتصادی در امور کشاورزی و صنعتی و شهری است. 2 ) در قالب هدف کلی فوق هدفهای مشخص برنامه چهارم در مورد توسعه منابع آب بشرح زیر است: الف ) افزایش میزان آب مورد استفاده برای زراعت‌های آبی در حدود 15 درصد بنحویکه این میزان از حدود 29 میلیارد متر مکعب در سال اول برنامه به حدود 33 میلیارد متر مکعب در سال آخر برنامه افزایش یافته و بالنتیجه حدود 400 هزار هکتار به سطح اراضی آماده کشت افزوده شود و در‌مساحتی قریب به 500 هزار هکتار شبکه آبیاری توسعه و بهبود یابد، ضمنا علاوه بر میزان فوق در حدود 4/2 میلیارد متر مکعب از آبهای موجود که‌فعلا خارج از کنترل است نیز تنظیم خواهد گردید. ب ) تامین آب مورد نیاز صنایع با توجه به اولویت استفاده از آب در کشاورزی. ج ) تامین آب مورد نیاز برنامه عمران شهر و ده از منابع آب سطحی یا زیرزمینی. د ) انجام دادن مطالعات ضروری درباره منابع آب بمنظور شناسائی کمیت و کیفیت این منابع و تنظیم ترازنامه و نقشه جامع آب کشور و تهیه طرح‌های توسعه منابع آب برنامه‌های بعدی. ه ) مراقبت و بهره‌برداری مناسب و معقول از منابع آب زیرزمینی.

3 - اصول خط مشی‌ها و سیاستهای اجرائی عمده درباره توسعه منابع آب طی برنامه چهارم بشرح زیر است: الف ) تجدید نظر در مقررات مربوط به بهره‌برداری از منابع آب کشور با توجه باصل ملی کردن منابع آب بنحویکه بهره‌برداری از این ثروت ملی مورد نظارت قرار گرفته مصرف آن مفید و معقول و مناسب باشد. ب ) اعمال سیاست علمی و انجام مطالعات و تحقیقات ضروری و بکار بردن تکنیک‌های جدید برای استفاده بیشتر و بهتر از منابع آب. ج ) در زمین هائی از آب استفاده خواهد شد که بتوان حداکثر بهره را بدست آورد. د ) در برنامه چهارم به تکمیل و تجهیز شبکه‌های آبیاری سد‌های ساخته شده و اصلاح و ترمیم نهرهای فعلی و شبکه‌های قدیمی که موجب اتلاف آب‌موجود میگردند نسبت بطرح‌های جدید اولویت و برتری داده خواهد شد. ه ) تاسیس سازمانهای آب منطقه‌ای در کلیه مناطق مستعد کشور مورد توجه قرار گرفته فعالیتهای اجرائی و بهره‌برداری از طرحها به سازمانهای آب‌منطقه‌ای واگذار می‌گردد تا این موسسات بصورت انتفاعی و بازرگانی اداره شوند و مسئولیت تولید و توزیع و فروش آب در هر منطقه در یک واحد متمرکز گردد. برنامه‌های توسعه بهره‌برداری از منابع آب در طی برنامه چهارم 4 ) برنامه توسعه بهره‌برداری از منابع آب با توجه به حوضه‌های آبریز و تقسیمات کشور تنظیم شده و جمعا در حدود 67 طرح جهت توسعه بهره‌برداری از منابع آب در مناطق مختلف پیش‌بینی شده است که بشرح گروههای زیر می‌باشد: الف ) تحقیق و بررسی منابع آب - این گروه طرحها شامل مطالعات آب‌های زیر زمینی و سطح‌الارضی بمنظور شناسائی کمیت و کیفیت منابع آب‌کشور و تامین نیازمندیهای کشاورزی - شهری و صنعتی - مطالعه تهیه طرحهای خاص آبیاری و سدسازی - شیرین کردن آب‌های شور و همچنین‌تفحصات و تحقیقات علمی می‌باشد. ب ) ایجاد و تکمیل طرحهای مربوط به بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی - بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در برنامه چهارم بوسیله حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق در نواحی که مطالعات امکان آن را نشان داده بعمل خواهد آمد و بیشتر سرمایه‌گذاری در مناطقی صورت خواهد گرفت که در‌محدوده قطبهای توسعه کشاورزی واقع باشد. با در نظر گرفتن میزان سرمایه‌گذاری بخش خصوصی جهت حفر چاه پیش‌بینی می‌شود که در طی برنامه چهارم حدود 1500 حلقه چه عمیق و 3500حلقه چاه نیمه عمیق حفر گردد. هزینه‌های لازم جهت نگهداری قنوات نیز از طریق اعتبارات کشاورزی و شرکتهای تعاونی و سرمایه‌های خصوصی‌تامین خواهد گردید. ج ) ایجاد و تکمیل تاسیسات مربوط به بهره‌برداری از آبهای سطحی - این گروه طرحها شامل عملیات زیر خواهد بود: (1) تکمیل شبکه‌های آبیاری سدهای ساخته شده شامل طرحهای آبیاری فرح (سفیدرود) و محمدرضا شاه (دز) می‌باشد. (2) تکمیل طرحهای سدسازی و آبیاری در دست اجرا شامل طرحهای مربوط به سد و شبکه‌های آبیاری داریوش کبیر (رودخانه کر) شاه عباس کبیر(زاینده‌رود) شاهپور اول (رودخانه مهاباد) کورش کبیر (زرینه رود) ارس - وشمگیر (گرگان) و تاسیسات آبیاری دشت قزوین (شامل سد طالقان و تونل‌انحرافی آن) می‌باشد. (3) اجرای طرحهای جدید توسعه بهره‌برداری از آب‌های سطحی در مناطق مختلف کشور که طرحهای مربوط به شروع بهره‌برداری از رودخانه‌های کارون، مارون، جیرفت، میناب، کوهرنگ و لار از طرحهای مهم این گروه می‌باشد. د ) نظارت بر منابع آب - با توجه باصل ملی کردن منابع آب در بهره‌برداری از این ثروت ملی نظارت بعمل خواهد آمد. ح ) هزینه‌های سازمان‌های آب منطقه‌ای - در طی برنامه چهارم این سازمانها بطور انتفاعی و بازرگانی اداره خواهند شد و قسمت عمده هزینه‌های عملیات سازمانهای آب منطقه‌ای از محل درآمد این سازمانها و بقیه از اعتبارات عمرانی تامین خواهد گردید.

5 - اعتبارات عمرانی پیش‌بینی شده برای توسعه بهره‌برداری از منابع آب برای برنامه چهارم بالغ بر 48500 میلیون ریال می‌باشد. ضمنا برآورد می‌شود که سازمان‌های آب منطقه‌ای علاوه بر تامین قسمت عمده هزینه‌های عملیاتی خود در حدود 4650 میلیون ریال دیگر نیز در این رشته سرمایه‌گذاری نمایند. جدول زیر توزیع اعتبارات عمرانی این فصل را بر حسب بندهای فعالیت نشان می‌دهد.

1 - هدفهای کلی و اساسی توسعه صنعت برق در برنامه چهارم بشرح زیر است: الف ) توسعه صنعت برق در جهت ایجاد یک شبکه ملی بهم پیوسته بمنظور تامین نیازمندیهای صنعتی، کشاورزی، خانگی، تجاری و شهری. ب ) بهبود و تکمیل سازمان صنعت برق.

2 - هدفهای کمی توسعه صنعت برق بشرح زیر است: الف ) میزان تقاضای نیروی برق در پایان برنامه سوم حدود 5/4 میلیارد کیلو وات ساعت بوده است، پیش‌بینی می‌شود در پایان برنامه چهارم به 12میلیارد کیلو وات ساعت بالغ گردد که از این میزان تقاضای صنایع به حدود 5/8 میلیارد کیلو وات ساعت و تقاضای غیر صنعتی بحدود 5/3 میلیارد‌کیلو وات ساعت خواهد رسید بدین ترتیب رشد سالانه مصرف نیروی برق در برنامه چهارم در حدود 22 درصد می‌باشد. ب ) موسسات عمومی برق باید تامین قسمت عمده مصارف صنعتی و کلیه مصارف غیر صنعتی نیروی برق را بعهده بگیرند لذا افزایش ظرفیت تاسیسات عمومی برق باید در حدود 000/621/1 کیلو وات باشد که از آن معادل 000/200 کیلو وات از ظرفیت‌های فرسوده نیز تعویض خواهد گردید و‌در نتیجه قدرت مجموع مولدهای عمومی برق کشور به 000/763/2 کیلو وات بالغ خواهد گردید علاوه بر آن بمنظور افزایش و بهبود وضع ضریب بار‌و قابلیت اطمینان نیروی برق مورد نیاز صنایع استفاده نسبتا زیاد از خطوط انتقال نیرو ضروری است. ج ) افزایش ظرفیت تاسیسات تولیدی نیروی برق در مراکز تولید و شهرهای مختلف کشور بقرار زیر خواهد بود: (1) نصب مولدهای بزرگ جدید بظرفیت 000/421/1 کیلو وات برای شبکه‌های منطقه گرگان و منطقه خراسان و شبکه کشوری که قسمت اعظم شبکه اخیر شهرهای مناطق تهران، گیلان، مازندران، خوزستان، اصفهان، آذربایجان، فارس و کرمانشاهان را با یکدیگر مرتبط خواهد ساخت. (2) نصب مولدهای برق در شهرهای متوسط بظرفیتی جمعا در حدود 000/130 کیلو وات. (3) تامین برق شهرهای کوچک با مولدهای دیزلی با ظرفیتی جمعا در حدود 000/70 کیلو وات. د ) در دوره برنامه چهارم مجموع طول خطوط انتقال نیروی 230 کیلو ولتی حدود 2150 کیلومتر و خطوط انتقال نیروی 132 کیلو ولتی 1000 کیلومتر و 63 کیلو ولتی 700 کیلومتر پیش‌بینی می‌شود که احداث خواهد گردید. ه ) نوسازی یا اصلاح یا توسعه شبکه‌های توزیع نیرو در کلیه شهرهای ایران در دوره برنامه چهارم صورت می‌گیرد تا شبکه‌های توزیع ظرفیت توزیع نیروی برق اضافی در برنامه چهارم را داشته باشد. و ) توسعه برق روستائی که با احداث شبکه‌های توزیع برق روستائی در حوالی شهرها و مراکز مصرف و در بعضی موارد با نصب مولدهای برق دیزلی در محل عملی خواهد شد. 3 ) در برنامه چهارم باید همگام با توسعه تاسیسات بهبود سازمان و اداره صنعت برق نیز صورت پذیرد. برای سالم نمودن وضع صنعت برق باید هزینه تولید و توزیع نیروی برق را بمیزان قابل ملاحظه کاهش داد و از طرف دیگر سازمان و مدیریت این صنعت باید قادر بتامین قسمتی از هزینه‌های لازم برای توسعه تاسیسات برق در آینده گردد.

4 ) سازمان صنعت برق در دوره برنامه چهارم باید به بهره‌برداری از تاسیساتی که هم اکنون در حال ایجاد است و همچنین توسعه آن تاسیسات قادر‌باشد بنابر این لازمست که علاوه بر تشکیل شورای انرژی کشور اقدامات دیگر نیز در زمینه تمرکز فعالیتهای اجرائی برق و کاهش هزینه تولید نیروی‌برق و اصلاح ترکیب نرخ و ملی کردن صنعت برق انجام پذیرد. 5 ) ایجاد هماهنگی در بهره‌برداری از منابع سوختی کشور و تنظیم یک برنامه جامع ملی برای استفاده از انواع نیرو در مناطق مختلف و برای صنایع مختلف مستلزم تشکیل شورای انرژی کشور می‌باشد. 6 ) تامین مصارف صنعتی و کشاورزی نیروی برق و جذب بارهای صنعتی در مراکز عمده مصرف و مراکز صنعتی کشور باید همگام با اجرای برنامه‌چهارم صورت پذیرد تا با افزایش ضریب بار بتوان هزینه تولید نیروی برق را کاهش داد. بمنظور جذب بارهای صنعتی از یک طرف تامین مصارف برق صنایع جدید و از طرف دیگر کوشش در تامین نیروی برق مورد نیاز صنایع موجود ضروری است. تنظیم و برقراری تعرفه‌های خاص خرید مولدهای برق موجود صنایع و انتقال آن‌ها به شهرهای کوچک و نواحی روستائی در جذب‌بارهای صنعتی بسیار مفید و موثر خواهد بود. 7 ) توسعه برق روستائی نیز از هدفهای برنامه چهارم برق است. با توجه به پراکندگی و فواصل نسبتا زیاد روستاها از شهرها و از یکدیگر توسعه و تامین نیروی برق روستائی هم برای مصارف روشنائی و هم برای مصارف آبیاری و کشاورزی و دامداری بسیار دشوار و گران می‌باشد. ناچار تامین و توسعه برق روستائی باید در قالب یک برنامه درازمدت انجام شود و بخصوص در این برنامه به قطبهای کشاورزی توجه کاملی مبذول گردد.

8 ) هزینه توسعه تاسیسات برق در برنامه چهارم اعم از تاسیسات تولید شبکه‌های انتقال و توزیع نیرو معادل 48 میلیارد ریال برآورد می‌گردد که معادل38 میلیارد ریال آن از محل اعتبارات برنامه چهارم و 10 میلیارد ریال دیگر از محل درآمد شرکتها و موسسات برق کشور و با وام مشترکین تامین‌میگردد. تقسیم این اعتبارات در جدول زیر منعکس است.

2 - راههای اتومبیل‌رو. الف ) هدف کمی - هدف برنامه چهارم راهسازی، تکمیل عملیات در دست اجرا و شروع ساختمان 4700 کیلومتر راه جدید اسفالته و ترمیم و اسفالت‌و تجدید قشر رویه 4500 کیلومتر از راههای موجود و ساختمان 12500 کیلومتر راههای استانی، منطقه‌ای و روستائی خواهد بود. ب ) هدف کیفی - تهیه طرح و انجام تحقیقات درباره طریقه‌های اقتصادی و فنی راهداری و راهسازی و ایجاد تاسیسات ایمنی در طول راههای موجود، برای بالا بردن ضریب بهره‌برداری و تجدید نظر اساسی در شیوه‌های راهداری و کنترل دقیق وسائط از نظر مشخصات مکانیکی و شرائط حمل‌ونقل نیز هدفهای کیفی این برنامه می‌باشد. در دوران برنامه چهارم و تا هنگامی که در کشور حداقل مقدار راه لازم ساخته نشده است از ساختمان راههائیکه دارای مشخصات فنی و هندسی در‌حدی بالاتر از نیازمندیهای ده سال آینده است خودداری خواهد شد. 3 - راه آهن 1 - الف ) هدف کمی - هدف برنامه راه‌آهن احداث 1550 کیلومتر خط‌آهن اصلی و فرعی جدید برای تامین احتیاجات حمل‌ونقل ذوب آهن و اتمام ساختمان خط شرفخانه قطور (برای اتصال شبکه راه‌آهن ایران بخطوط ترکیه و اروپا) و تجدید ساختمان خط صوفیان - جلفا می‌باشد. در ضمن‌تعویض قسمتی از خطوط فرسوده و همچنین خرید وسایل جریه و قطار و تجهیزات مورد لزوم دیگر در برنامه پیش‌بینی شده است. ب - هدف کیفی - تجدید نظر اساسی در تشکیلات و طریقه بهره‌برداری و نگاهداری راه‌آهن دولتی ایران با ایجاد سرویس‌های بازاریابی و بازرگانی و‌تجدید نظر در روابط مالی راه‌آهن با دولت و دستگاههای دولتی است بطوریکه راه‌آهن دولتی بتواند نقش اصلی خود را در توسعه اقتصادی کشور‌بخوبی ایفا نماید. 4 - بنادر الف) هدف کمی- ظرفیت صادرات و واردات بنادر (شمال و جنوب) از 4 میلیون تن در پایان برنامه سوم به حدود 7 میلیون تن در پایان برنامه چهارم افزایش داده خواهد شد. برای تامین این هدف اولا با تجهیز بنادر موجود و تجدید نظر در تشکیلات و وظایف سازمان بنادر ضریب بهره برداری از تاسیسات فعلی بحداکثر‌ممکن خواهد رسید و ثانیا مقدار کمبود محاسبه شده بر اساس حداکثر ظرفیت فعلی با ساختمان اسکله‌های جدید در بندر شاهپور تامین خواهد گردید‌و چنانچه ازدیاد مقدار صادرات و واردات در شمال ایجاب نماید ایجاد بندر جدیدی در جنوب شرقی بحر خزر برای رفع قسمتی از این کمبود مطالعه و انجام شده و همچنین در بندر عباس تعمیرگاهی برای کشتیهای بزرگ ساخته خواهد شد. بعلاوه برای تسهیل بهره‌برداری از منابع و ذخایر دریای جنوب ساختمان بنادر کوچک در دیر - جاسک - لنگه - کنارک و ایجاد تسهیلات ماهیگیری در دو بندر بوشهر و عباس نیز در برنامه پیش‌بینی گردیده است. برای ارتباط دریائی بنادر کشور و حمل‌ونقل داخلی در خلیج فارس شرکت کشتیرانی در سواحل جنوب نیز در برنامه چهارم تقویت خواهد شد. ب ) هدفهای کیفی - تجدید نظر در تشکیلات و وظائف سازمان بنادر با تفویض اختیارات لازم به مدیریت هر بندر در اداره امور بنادر و ایجاد تسهیلات استخدامی برای تامین کادر فنی جهت بهبود بهره‌برداری از تاسیسات و تجهیزات جدید در بنادر و همچنین امکان واگذاری قسمتی از عملیات اجرائی(مانند تخلیه و بارگیری کشتی‌ها و غیره) ببخش خصوصی در برنامه منظور شده است. 5 - فرودگاهها. الف ) هدفهای کمی 1 - تکمیل ساختمان و تجهیز فرودگاههائیکه در برنامه سوم ساختمان آن‌ها شروع شده است و تجهیز فرودگاههای موجود برای حصول بهبود در امر‌بهره برداری. 2 - مطالعه و ساختمان چهار فرودگاه جدید برای تکمیل شبکه هوائی داخلی. 3 - مطالعه و اقدام در ساختمان فرودگاههای جدید در تهران و اصفهان برای تامین پذیرش انواع جدید هواپیماهای خطوط بین‌المللی در این فرودگاهها. 4 - همچنین در دوران برنامه چهارم خطوط پروازهای داخلی و خارجی شرکت هواپیمائی ملی ایران توسعه داده خواهد شد و بتدریج در کلیه خطوط اصلی پروازهای شرکت فوق با استفاده از هواپیماهای جدید صورت خواهد گرفت. ب - هدفهای کیفی: مطالعه درباره واگذاری قسمتی از عملیات نگاهداری و خدمات فرودگاهها به بخش خصوصی و تجدید نظر در تشکیلات و وظائف اداره کل هواپیمائی کشوری بمنظور رفع اشکالات موجود در بهره‌برداری صحیح از فرودگاهها و بالاخره تامین کادر فنی ضروری از طریق توسعه دادن آموزشگاههای اختصاصی هواپیمائی کشوری و هواپیمائی ملی ایران از جمله هدفهای کیفی این برنامه در مورد هواپیمائی و فرودگاهها خواهد بود. 6 - هواشناسی تکمیل ساختمان مرکزی هواشناسی و ایجاد 300 ایستگاه باران‌سنجی و 200 ایستگاه «کلیماتولوژی» و 5 ایستگاه «سیتوپتیک» و تامین سایر احتیاجات هواشناسی در برنامه منظور شده و برای تربیت کادر فنی اداره کل هواشناسی نیز پیش‌بینی‌های لازم بعمل آمده است. 8 - آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک در دوران برنامه چهارم آزمایشگاههای فنی و مکانیک خاک از نظر اجرای تحقیقات درباره راهسازی و مصالح ساختمانی و تامین و تقویت کادر فنی تحقیقاتی و همچنین مطالعه و اجرای طرحهای تحقیقاتی عمومی و نشر و ترویج روشهای فنی جدید و در صورت لزوم تجدید نظر در مشخصات‌عمومی و فرمهای ساختمانها تجهیز خواهند شد.

9 - در برنامه چهارم باید از سرمایه‌گذاریهائیکه در برنامه‌های گذشته برای تامین کادر و تشکیلات اجرائی خصوصی در کشور انجام یافته است بهره‌برداری شود و دستگاههای دولتی علی‌الاصول برای نظارت عملیات ساختمانی و بهره‌برداری و نگاهداری از تاسیسات و تسهیلاتیکه با اجرای پروژه‌های عمرانی ایجاد می‌شود تجهیز و تقویت گردند. در دوران برنامه چهارم تصمیمات لازم درباره تقویت کادرهای فنی دستگاههای دولتی اتخاذ و بموقع اجرا گذاشته خواهد شد. با نظارت و بررسی دقیقتر از مطالعات مهندسان مشاور خط مشی بر این اساس خواهد بود که مهندسان مشاور مطالعات و عملیات اجرائی را همواره طبق آخرین پیشرفتهای علمی و فنی و اقتصادی جهان انجام دهند و خود نیز در این زمینه تحقیقات علمی بنمایند و دستگاههای مسئول دولتی با تهیه طرح‌های تحقیقاتی و اجرای آن‌ها مهندسان مشاور و پیمانکاران را هدایت کنند. بهبود بهره‌برداری از تسهیلات ارتباطی ایجاد شده و نگاهداری آن‌ها در برنامه چهارم مورد توجه خاص خواهد بود.

10 - راههای اتومبیل رو: الف ) طی دوران برنامه چهارم علی‌الاصول ساختمان راههای اصلی و استانی و منطقه‌ای توسط پیمانکاران انجام خواهد گرفت و راههای روستائی بوسیله تشکیلات مسئول اجرای طرحهای عمرانی هر منطقه با معاضدت خود روستائیان ساخته خواهد شد و بمنظور عدم تمرکز و منطقه‌ای کردن‌عملیات راهداری نظارت در اجرا و نگاهداری راههای استانی و منطقه‌ای توسط دستگاههای منطقه‌ای وزارت راه صورت خواهد گرفت و نگاهداری راههای روستائی بعهده مقامات محلی گذاشته خواهد شد. ب ) مطالعه و انجام عملیات ترمیمی و اصلاح اساسی راههائی که به ماشین آلات سنگین احتیاج دارند یا اجرای آن مستلزم پرسنل و هزینه بسیار است به پیمانکاران واجد شرایط واگذار خواهد شد. ج ) برای نظارت در عملیات ساختمانیکه توسط پیمانکاران انجام می‌گیرد وزارت راه به کادر فنی قوی آگاه به روش‌های نوین راهسازی و راهداری کشورهای مترقی مجهز خواهد گردید. د ) علی‌الاصول وزارت راه از ساختمان راهها بطور امانی خودداری خواهد نمود. ولی برای انجام عملیات فوق‌العاده و استثنائی و همچنین برای آنکه دستگاههای دولتی در جریان شرایط و هزینه واقعی اجرای عملیات ساختمانی راهها قرار گیرند واحد ساختمانی که بطریق بازرگانی عمل خواهد نمود در وزارت راه ایجاد خواهد گردید. ه ) در برنامه چهارم مهندسان مشاور ایرانی به ایجاد رشته‌های تخصصی تشویق شده در بکار بردن روشهای محاسبه با آخرین وسائل علمی و فنی که سبب صرفه‌جوئی در کادر فنی متخصص می‌شود هدایت خواهد شد. و بدین طریق مهندسان مشاور بانجام مطالعات دقیق برای تهیه طرحهائیکه با‌کمترین هزینه جوابگوی نیازمندیها باشد موظف خواهند گردید. و ) اداره کل راهداری وزارت راه مسئول بررسی و نگاهداری مستمر راههای کشور، چه اصلی و چه فرعی خواهد بود. این اداره تنها عملیات مستمر ترمیمی و حفاظت از ابنیه فنی را راسا انجام داده برای عملیات بزرگ راهداری از طریق پیمانکارانیکه عملیاتشان توسط وزارت راه کنترل خواهد شد عمل خواهد نمود. اداره کل راهداری موظف خواهد شد که با توجه به آمار ترافیک و پیش‌بینی ازدیاد آن با برنامه فنی مشخص و وضع کلیه راهها را از نظر مقاومت مکانیک قسمتهای مختلف راه و ابنیه فنی از نزدیک بررسی نماید و کلیه عملیات ترمیمی اساس هر مسیر را با در نظر گرفتن ترافیک و شرایط جوی منطقه تعیین کنند و در هر سال برنامه جامعی از کلیه عملیات مورد لزوم برای نگاهداری راههای کشور در 5 سال بعدی تهیه نماید. ضمنا کلیه طرحهای اجرائی ساختمان راههای جدید شامل تاسیسات ایمنی مورد لزوم خواهد بود. ز - کنترل وزن کامیون‌ها در نقاط بیشتر از مسیر بنحو دقیقتری بدون استثناء در مورد حمل بارها (مگر در موارد فوق‌العاده ضروری به موجب تصویبنامه دولت) انجام خواهد گرفت. ضمنا پلیس راه و دیگر دستگاه‌های مسئول موظف خواهند بود که مقررات دقیق و صحیحی برای علائم و اندازه‌های وسائط نقلیه وضع کرده از کار‌کردن وسائط نقلیه فاقد مشخصات جلوگیری نمایند و ترافیک راه‌ها باید طبق برنامه منظم و مشخص شمارش گردد. ج ) مشخصات فنی و هندسی راه‌های اسفالته دقیقا با توجه باحتیاجات آتی کشور و ترافیک محلی مشخص خواهد گردید. در مورد کلیه پروژه‌ها امکان تکمیل و تقویت قشرهای روئی راه‌ها با توجه بازدیاد ترافیک طبق برنامه مشخصی برای سالهای بعد مورد مطالعه قرار‌خواهد گرفت تا در صورت اقتصادی بودن ساختمان راه در مراحل مختلف با توجه بامکانات و احتیاجات تکمیل گردد و از آغاز کار از سرمایه‌گذاری بیش از حد لزوم جلوگیری شود. ط ) معیارهای ساختمانی و مشخصات عمومی عملیات ساختمانی با توجه بآخرین پیشرفتهای علمی و فنی با همکاری و استفاده از آزمایشها و‌تحقیقات آزمایشگاههای فنی برای مناطق مختلف کشور تهیه گردد و بازده انواع ماشین آلات راهسازی و واحد بهای عملیات ساختمانی در مناطق‌مختلف کشور، با توجه بنیروی انسانی و مصالح موجود، بدقت محاسبه خواهد شد. ی ) برای آنکه بتوان در مدتی قابل قبول کشور را دارای حداقل راه مورد نیاز نمود در طول مسیر راههای موجود که مشخصات هندسی آن‌ها برای ترافیک تا 10 سال آتیه کافی است بترمیم و اسفالت راه موجود اکتفا خواهد شد و از ساختمان راه جدید در امتداد آن مسیرها خودداری خواهد گردید ک ) برای احتراز از سرمایه‌گذاریهای مضاعف اقدام خواهد شد که ماشین آلات سنگین راهسازی موسسات خصوصی بعنوان سرمایه در شرکتی تجاری که مامور مستول بهره‌برداری از این ماشین آلات خواهد بود گذاشته شود و احتیاجات پیمانکاران و سایر موسسات مشابه برای کرایه کردن ماشین آلات از این محل تامین گردد. ضمنا باید بتدریج در استاندارد کردن ماشین آلات راهداری و راهسازی در کشور اقدام لازم بعمل آید. 11 - راه‌آهن، انجام سیاستهای اجرائی در دو زمینه بهبود بهره‌برداری و بهبود نگهداری تاسیسات و تجهیزات بشرح زیر ضروری است: الف ) بهبود بهره‌برداری 1 - راه‌آهن دولتی ایران دارای تشکیلات بازرگانی و بازاریابی مجهز خواهد شد که همواره با مطالعه چگونگی حمل‌ونقل کالا در کشور در جریان نیازمندیها باشد و با تماس گرفتن با بنگاه‌های بازرگانی حمل کالا را تقبل نماید. 2 - ترتیبی اتخاذ خواهد گردید که تعرفه‌های راه‌آهن بمقتضای شرائط بتواند بسهولت و بدون تشریفات مورد تجدید نظر و تغییر قرار گیرد. منظور‌از این تغییرات جلب مشتری بیشتر برای خدمات راه‌آهن و بکار بردن سیاست اقتصادی برای حداکثر استفاده از وسائل و تجهیزات موجود خواهد بود. 3 - در برنامه چهارم با تنظیم برنامه‌های لازم بر سرعت و نظم انتقال محمولات افزوده خواهد شد و همچنین در افزایش سرعت قطارهای مسافری، در‌بعضی از خطوط و تقلیل مدت توقف، در بعضی ایستگاهها اقدام خواهد گردید و نیز در قبول و تحویل کالاها تسهیلات اساسی با کم کردن تشریفات فراهم خواهد شد. راه‌آهن برای بیمه کالاها اقدام لازم بعمل خواهد آورد و جهت انتقال کالا از انبار صاحب کالا بایستگاه مبداء و رساندن آن از ایستگاه مقصد بانبار‌دریافت دارنده. سرویسهای لازم را ایجاد خواهد نمود. 4 - راه‌آهن دارای سرویسهای مخابراتی و تجاری مجهز برای کسب اطلاع دقیق از احتیاجات بنادر و مقادیر کالاهای وارداتی با هر کشتی خواهد گردید. 5 - در برنامه چهارم بمنظور حل قسمتی از مشکلات مالی راه‌آهن دولت به ترمیم و جبران تخفیف‌هائی که راه‌آهن بدستور دولت بنفع ادارات دولتی یا بنگاههای صادراتی و نظائر آن در تعرفه قائل می‌شود بموقع اقدام خواهد نمود. 6 - استقرار اصول حسابداری صنعتی در راه‌آهن و کوشش در تهیه ترازنامه‌های سالانه در راس موعد مقرر مورد عمل خواهد بود. ب ) بهبود نگاهداری از تاسیسات و تجهیزات: 1 - راه‌آهن دولتی ایران هر سال برای پنجسال بعد برنامه کامل و جامعی جهت نگاهداری و اجرای عملیات ترمیمی در مورد ابنیه و خطوط مختلف، با‌توجه بفرسودگی آن‌ها تهیه خواهد نمود. 2 - سرویس و عملیات مربوط بنگاهداری واگنها و لوکوموتیوها بر طبق برنامه دقیق و صحیحی که موافق اصول فنی تهیه شده باشد در موعد مقرر‌انجام خواهد گرفت. 3 - کارخانجات تراورس‌سازی داخلی جهت تامین احتیاجات راه‌آهن تکمیل و تجهیز خواهد گردید. 4 - در مورد تامین و تهیه بالاست راه‌آهن برنامه پنجساله‌ای تهیه خواهد شد تا بر طبق آن کلیه احتیاجات سالانه از منابع مشخص تامین شود. 5 - بمنظور تامین کادر فنی مورد نیاز آموزشگاه اختصاصی راه‌آهن تقویت خواهد گردید. ضمنآ شرائط استخدامی افراد متخصص بهبود خواهد یافت 6 - راه‌آهن دولتی ایران تا هنگامیکه تعادل بین کار و تعداد کارمندان غیر فنی آن سازمان ایجاد نشده است از استخدام هر گونه کارمند غیر فنی خودداری خواهد نمود. 12 - بنادر - بمنظور بهره‌برداری حداکثر از تاسیسات بنا در قوانین و آئین‌نامه‌های خاص مالی و استخدامی و تشکیلاتی برای سازمان بنادر و‌کشتیرانی تهیه و اجرا خواهد شد. الف ) سازمان بنادر و کشتیرانی تحت نظر وزارتخانه‌ای که مسئول ساختمان و نگاهداری کلیه تاسیسات ارتباطی کشور خواهد بود قرار خواهد گرفت. ب ) بمقامات هر یک از بنادر بزرگ و هر بندری که سازمان بنادر لازم تشخیص دهد اختیارات قانونی در اداره کلیه امور مربوط به بهره‌برداری از بندر(نظیر راه‌آهن و سایر تجهیزات شهری و بندری) اعطاء خواهد گردید و هر یک از این بنادر بصورت واحد بازرگانی تحت نظر سازمان بنادر و کشتیرانی انجام وظیفه خواهد نمود. ج ) بمقامات هر بندر اجازه داده می‌شود که با بنگاههای خصوصی مجهز واجد صلاحیت قراردادی برای انجام کلیه یا قسمتی از عملیات و خدمات‌داخلی بنادر (از قبیل بارگیری و باراندازی کشتیها و حمل بارها در محوطه بنادر بگمرکات) که مغایرت با حق حاکمیت دولت ایران و وظائف اداری هر‌بندر ندارد برای مدت معین منعقد سازد. همچنین اجازه داده می‌شود که دستگاههای خصوصی در بنادر در ساختمان تاسیسات و تجهیزات جریه و‌حمل و نقل داخلی بنادر سرمایه‌گذاری کنند. بشرکتهای کشتیرانی، اطاقهای بازرگانی و موسسات حمل‌ونقل اجازه داده می‌شود که در بنادر بهزینه خود اسکله و انبار بسازند تا در مرحله اول خود آن‌ها استفاده کنند و در مراحل بعد از طرف سازمان بنادر و کشتیرانی، طبق شرائط خاص، مورد استفاده قرار گیرد. د ) در تعرفه‌های مربوط بانبارداری تجدید نظر خواهد شد تا از انبارهای ترانزیتی بصورت انبارهای طویل‌المدت استفاده نشود. ه ) برای تامین کادر فنی ضروری علاوه بر ایجاد و تقویت آموزشگاه فنی برای تعلیم کادر مقررات خاص استخدامی تنظیم و تدابیر لازم اتخاذ خواهد گردید. و ) در جهت بهبود هدایت کشتیها و حداکثر بهره‌برداری از اسکله‌های موجود هر یک از بنادر به شبکه‌های مخابراتی برای ارتباط با کشتیها، بمحض ورود بآبهای ایران و داخل کشور مجهز خواهند شد. ز ) برای نگاهداری تجهیزات و تاسیسات بندری سازمان بنادر و کشتیرانی برنامه مشروحی هر سال برای 5 سال آتیه - با در نظر گرفتن استهلاک ماشین آلات و احتیاجات ترمیمی دیگر تهیه نموده و بمورد اجرا خواهد گذارد. 13 - فرودگاهها - برای بهبود بهره‌برداری و نگاهداری از فرودگاههای کشور در تشکیلات و اختیارات دستگاههای مسئول نگهداری و بهره‌برداری تجدید نظر می‌شود. همچنین تکمیل کادر فنی مورد توجه قرار می‌گیرد. بدین منظور سیاستهای اجرائی زیر مورد عمل قرار خواهد گرفت: الف ) به داره[اداره] کل هواپیمائی کشور اختیارات مالی و استخدامی بیشتر داده خواهد شد. ب ) اداره کل هواپیمائی کشوری موظف به تهیه برنامه نگاهداری دقیق فرودگاهها برای مدت 5 سال خواهد بود ولی اجرای این برنامه در مورد باندهای پرواز و ابنیه فنی دیگر طبق مشخصات تعیین شده در این برنامه برای مدت مزبور به پیمانکاران واجد صلاحیت واگذار خواهد شد. موسسات فروشنده وسائل و تجهیزات مخابراتی ملزم به سرویس و نگاهداری مستمر آن وسائل و تجهیزات برای مدت پنج سال خواهند گردید و در این‌مدت اداره کل هواپیمائی کشوری موظف خواهد بود که کادر فنی برای نگاهداری این وسائل تربیت نماید. ج ) برای تامین کادر فنی مورد نیاز آموزشگاههای اختصاصی تقویت و تجهیز خواهند گردید. د ) اداره کل هواپیمائی کشوری موظف خواهد بود که هر چه زودتر لایحه جدید هواپیمائی کشوری را که با پیشرفت و توسعه بهره‌داری از فرودگاهها و‌ازدیاد خطوط هواپیمائی و شرائطی که هواپیماهای نوع جدید ایجاب مینمایند مطابقت داشته باشد بضمیمه آئین‌نامه‌های مربوط تهیه و بدولت تسلیم نماید. ه ) هزینه کلیه خدماتی که هواپیمائی کشور برای دستگاهها و شرکتهای دولتی انجام می‌دهد از طرف این موسسات به هواپیمائی کشوری پرداخت‌خواهد گردید.

14 - در برنامه چهارم مبلغ 80 میلیارد ریال به بخش ارتباطات اختصاص داده شده است. -جدول زیر بندهای مختلف بخش ارتباطات و هزینه‌های تقریبی هر یک را به تفکیک نشان می‌دهد:

1 - هدفهای اصلی برنامه چهارم مخابرات بشرح زیر می‌باشد: الف ) سرویسهای تلفنی، تلگرافی و پستی بنحوی توسعه داده خواهد شد که حتی‌الامکان مقدار عرضه با حجم تقاضا برابر گردد. ب ) کیفیت خدماتی که در دسترس مردم قرار می‌گیرد طوری باشد که از نظر سرعت، درجه اطمینان و اعتماد جلب رضایت متقاضیان را بنماید تا‌حداکثر بهره‌برداری از این سرویس‌ها حاصل گردد. ج ) شبکه رادیوئی و تلویزیونی کشور جهت تامین استفاده حداکثر مردم از برنامه‌های آموزشی اجتماعی، اقتصادی، هنری و تفریحی و رسانیدن صدای رادیو به ممالک خارجه جهت شناساندن ایران و پیشرفتهای آن توسعه یابد و تقویت گردد.

2 - تلفن شهری - پیش‌بینی می‌گردد که جمعا تعداد 300 هزار شماره تلفن طی دوران برنامه چهارم بشرح زیر نصب و مورد بهره برداری قرار گیرد: - توسعه شبکه تلفن خودکار تهران 000/140 شماره - تاسیس تلفن خودکار در 34 شهرستان و‌توسعه در 23 شهرستان 000/150 شماره - تعویض شماره‌های فرسوده در مراکز موجود تهران 000/10 شماره جمع 000/300 شماره با اجرای این برنامه و با احتساب 240 هزار شماره تلفن‌های موجود تعداد کل شماره‌های تلفن در پایان برنامه چهارم بالغ بر 530 هزار شماره خواهد‌گردید که در نتیجه تعداد شماره‌های تلفن برای هر هزار نفر از 9 شماره تلفن در پایان برنامه سوم به 4/17 شماره در پایان برنامه چهارم خواهد رسید. 3 - تلفن و تلگراف بین شهری - هدف برنامه بخش مخابرات در مورد تلفن و تلگراف بین شهرها خودکار کردن تلفن (مشترک به مشترک) و خودکار‌کردن مبادله تلگراف (مرکز به مرکز و مشترک به مشترک) می‌باشد. بدین منظور توسعه شبکه‌های مخابراتی کشور بصورت زیر پیش‌بینی می‌گردد: الف ) ایجاد شبکه اصلی از طریق اتصال شبکه «مایکروویو» کل کشور به شبکه سرتاسری و شبکه «مایکروویو» اصفهان - شیراز. ب ) ایجاد شبکه فرعی از طریق شبکه‌های «مایکروویو» و یا کابل زیر زمینی با ظرفیت مناسب جهت اتصال نقاطیکه در مسیر شبکه اصلی واقع نبوده و دارای اهمیت اقتصادی می‌باشد در انتخاب این مسیرها نه تنها پوشش کلیه شهرهای درجه 2 و 3 منظور گردیده بلکه سعی شده است که ضمن تامین‌مدار کافی جهت ساعات پرکار از طریق مسیرهای مختلف و یا اتصال به شاهراههای ارتباطی کشور مدار مسدود مخابراتی تشکیل گردد که در صورتیکه یکی از ایستگاه‌های شبکه اصلی یا شبکه فرعی بعللی از کار بیافتد ارتباط مراکز مبداء و مقصد آن مسیر قطع شود این دو مرکز بتوانند ارتباط خود را از طریق مسیر دیگر تامین بنمایند. ج - ایجاد شبکه‌های فرعی از طریق سیم‌کشی هوائی و دستگاههای بی‌سیم برای گسترش و توسعه شبکه‌های فوق و اتصال آن‌ها بشهرهای کم‌جمعیت که برنامه سیم‌کشی هوائی جهت ایجاد تلفن کاریر یا نصب دستگاه‌های بی‌سیم با قدرت کم تنظیم گردیده است. 4 - تلفن و تلگراف با خارج از کشور - برنامه‌هائیکه جهت توسعه و بهبود مخابرات بین‌المللی تنظیم گردیده بشرح زیر می‌باشد: الف - با تاسیس یک ایستگاه زمینی جهت بهره‌برداری از شبکه مخابراتی اقمار مصنوعی در نظر است که در ابتداء با 24 کانال تلفنی ارتباط مستقیم با 5 کشور اروپای غربی و با ایالات متحده امریکا برقرار گردد. همچنین کانالهای مورد لزوم جهت تامین احتیاجات تلگرافی و تلکس نیز پیش‌بینی شده است. ب - نصب 2 دستگاه بی‌سیم تلفنی (جمعا 4 کانال) و 4 دستگاه فرستنده تلگرافی (جمعا 16 کانال) جهت استقرار شبکه مخابراتی با ممالک آسیائی و‌اروپائی شرقی پیش‌بینی شده است. ج - در نظر است به مدارات سیستم «مایکروویو» سرتاسری 30 کانال تلفنی و 34 کانال تلگرافی جهت تامین احتیاجات مخابراتی کشور با کشورهای ترکیه و پاکستان و اتصال ممالک آسیای مرکزی به شبکه‌های مخابراتی اروپای شرقی و غربی افزوده شود. 5 - پست - هدف برنامه پست عبارت است از: الف - گسترش خدمات پستی در مراکز استانها و شهرستانها. ب - تاسیس سرویس پستی مالی شامل بیمه مرسولات پستی و صندوق پس‌انداز و بروات پستی. ج - توسعه پست در مناطق روستائیکه دارای لااقل یکصد نفر جمعیت باشند. د - تسریع در امور توزیع بطوریکه روزانه دو توزیع در شهرهای عمده و یک توزیع در سایر شهرستانها انجام گیرد و مدت تسلیم یک مرسوله به پست و تحویل آن به گیرنده از 24 ساعت در مراکز عمده و از پنج روز در سایر نقاط کشور تجاوز ننماید. 6 - رادیو - برنامه تقویت شبکه‌های رادیوی کشور بر مبنای دو هدف زیر تنظیم گردیده است: الف - پوشش کلیه نقاط کشور بطور شبانه‌روزی و رساندن صدای ایران به ممالک همجوار کشورهای خاورمیانه، آسیای مرکزی، شمال افریقا و اروپا. ب ) تقویت رادیوهای شهرستانها برای پخش برنامه‌های محلی و برنامه‌های خارجی جهت ممالک همجوار و سعی در بهبود کیفیت برنامه‌ها. در برنامه چهارم توسعه شبکه رادیوئی کشور بصورت زیر پیش‌بینی گردیده است: الف ) نصب یکدستگاه فرستنده 250 کیلوواتی موج کوتاه در تهران. ب ) تکمیل دو دستگاه فرستنده هر یک 1000 کیلوواتی موج متوسط در مرکز. ج ) نصب دو دستگاه فرستنده 250 کیلوواتی (جمعا 500 کیلو وات) موج متوسط برای رادیو اهواز. د ) نصب دو دستگاه فرستنده 250 کیلوواتی (جمعا 500 کیلو وات) موج متوسط برای رادیو مشهد. ه ) نصب پنج دستگاه فرستنده 10 کیلوواتی موج متوسط در شهرهای کرمان - سنندج – گرگان - ساری و رضائیه. در نتیجه جمع قدرت فرستنده‌های رادیوئی کشور در آخر برنامه چهارم به 4840 کیلو وات افزایش خواهد یافت. 7 - تلویزیون - برنامه‌های زیر جهت توسعه شبکه تلویزیونی کشور پیش‌بینی گردیده است: الف ) تاسیس مرکز بزرگ رادیو، تلویزیون در تهران جهت تمرکز کلیه استودیوهای تولید و تهیه برنامه‌های رادیوئی و تلویزیونی برای (پخش در مراکز‌تهران و شهرستانها). ب ) احداث مرکز تلویزیون برنامه در آبادان برای پوشش نقاط استان خوزستان و اطراف خلیج فارس. ج ) ایجاد مرکز تلویزیون و تولید برنامه در رشت که با نصب آنتن مرتفع و احداث ایستگاه‌های رله نقاط بیشتری از شمال کشور که از نظر جهانگردی و‌تمرکز جمعیت حائز اهمیت می‌باشد از برنامه‌های آن استفاده نمایند. د ) علاوه بر دو مرکز رشت و آبادان چهار مرکز فرستنده تلویزیون و برنامه منتهی با حجم کوچکتری برای تبریز، مشهد، شیراز و منطقه خلیج فارس در‌نظر گرفته شده است. ه ) در برنامه چهارم برای شهرهای اصفهان، اهواز، کرمانشاه، کرمان و گرگان فرستنده تلویزیون نصب خواهد شد که دارای مرکز تولید برنامه نبوده و از‌برنامه‌های ضبط شده تهران و شهرستان‌های دیگری که دارای مرکز تولید برنامه هستند استفاده خواهند نمود.

8 - جهت تامین هدف‌های مخابرات طی برنامه چهارم و اجرای سریع و رضایت‌بخش برنامه‌هائیکه فوقا بآنها اشاره شده سیاست‌های زیر مورد عمل قرار‌خواهد گرفت: الف ) با توجه به تغییرات قابل توجهی که در سیستم‌های مخابراتی خدمات پستی و رادیوئی طی برنامه چهارم بوجود خواهد آمد تجدید نظر کلی در‌سازمان‌های مربوطه بشرح زیر انجام خواهد شد: 1 - ایجاد سازمان تلفن و تلگراف تحت نظر وزارت پست و تلگراف و تلفن که در آن تمام فعالیت‌های تلفنی (تلفن شهری - بین شهری و یا خارج از‌کشور) و تلگرافی کشور متمرکز گردیده و ضمنا سازمان مزبور از نظر مالی، اداری و فنی مستقل بوده و بر طبق اصول بازرگانی تحت نظر مدیریت واحد‌انجام وظیفه نماید. 2 - تمرکز امور پستی در یک سازمان تحت نظارت وزارت پست و تلگراف و تلفن. 3 - تمرکز امور مربوط به تاسیس، بهره‌برداری و نگهداری فرستنده‌های شبکه رادیوئی کشور در یک سازمان تحت نظر وزارت اطلاعات. ب ) دریافت ودیعه تلفن از وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی و سازمان‌های وابسته بدولت مانند سایر متقاضیان. و تجدید نظر در نرخ فعلی تلفن و تلگراف با توجه به بعد مسافت و زمان مکالمه و تعیین نرخ‌های متفاوت برای ساعات مختلف شبانه‌روز بمنظور حداکثر استفاده از سرویس‌های خودکار تلفن و‌تلگرافی. ج ) تجدید نظر در نرخ‌های تلفن و تلگراف با خارج از کشور بر اساس مذاکرات و موافقت‌های بین‌المللی. د ) تجدید نظر در قوانین پستی ایران با توجه بموافقتنامه‌های بین‌المللی. ه ) تدوین مقررات لازم جهت گسترش سیستم کارمزد بگیری. و ) انجام کدبندی و تقسیم‌بندی پستی در کلیه کشور بمنظور تسهیل و افزایش سرعت در توزیع پاکات و اعانات پستی. ز ) اتخاذ تدابیر لازم جهت الغای خدمات مجانی پست.

9 - جهت اجرای برنامه‌های فوق‌الذکر جمعا اعتباری معادل 29 میلیارد ریال مورد احتیاج خواهد بود که 670/8 میلیون ریال آن از منابع شرکت سهامی تلفن ایران و 300/20 میلیون ریال از محل اعتبارات عمرانی کشور تامین خواهد گردید (طبق جدول زیر)

3 - متمرکز ساختن تمام فعالیتهای روستائی در یک دستگاه و تامین کادر و وسائل لازم. 6 - اهتمام در وصول دو درصد عمرانی دهات و بررسی لازم بمنظور افزایش آن جهت تامین امکانات مالی بیشتر. 7 - تهیه معیارهای تاسیسات بهداشتی و نقشه‌های استاندارد و مشخصات فنی خانه‌های روستائی.

1 - هدف کلی برنامه چهارم عمران شهری ضمن ادامه و تکمیل عملیات ناتمام برنامه سوم و تامین اهم احتیاجات روز افزون عمرانی شهرهای کشور در‌محدوده طرحهای جامع شهری و با توجه خاص به مقتضیات عمران منطقه‌ای عبارت خواهد بود از تجهیز شهرداریها از لحاظ کادر و اصلاح سازمان و‌روشهای مالی و اداری و خدماتی و کمک باجراء برنامه‌های عمرانی و تاسیساتی شهری و همچنین برقراری سیستم صحیح شهرسازی و تقویت کادر‌شهرساز و اداره فنی تاسیسات شهری برای کشور.

2 - هدفهای مشخص برنامه چهارم عمران شهری را بشرح زیر می‌توان خلاصه کرد. الف - تجهیز شهرداریها از طریق: 1 - ایجاد یک مرکز اصلی و دوازده مرکز فرعی آموزشی بمنظور تربیت کادرهای موجود و کادرهای جدید اعم از اداری و فنی برای شهرداریها و تهیه و‌تربیت کادر آموزش‌دهنده برای آن مراکز. 2 - اصلاح وضع استخدامی شهرداریها و تامین موجبات اجراء مقررات جدید استخدامی شهرداریها و کمک به تهیه کادر فنی مورد نیاز دفاتر‌مهندسی شهرداریها در مراکز استانها و فرمانداریهای کل. 3 - اصلاح روشهای مالی و اداری و خدماتی شهرداریها. ب ) تهیه طرحهای جامع شهری و پروژه‌های فنی و مقررات اجرائی مربوط بشرح زیر: 1 - تهیه طرح جامع برای شهرهای مهم با رعایت اولویت و توجه بموقعیت اقتصادی آن‌ها از طریق شورایعالی شهرسازی. 2 - تهیه نقشه‌های راهنمای شهری برای شهرهای کوچک و همچنین تهیه پروژه‌های اجرائی طرحهای جامع برای شهرهای بزرگ از طرف دفاتر فنی شهرداریها در مراکز استانها. 3 - تقویت مراکز آموزش شهرسازی. 4 - تقویت شورایعالی شهرسازی و دبیرخانه آن بمنظور تهیه و بتصویب رساندن مقررات شهرسازی و اعمال نظارت بیشتر با همکاری وزارت کشور و وزارت آبادانی و مسکن. ج ) عمران شهرها از طریق: 1 - توسعه تاسیسات موجود لوله‌کشی آب. 2 - لوله‌کشی آب در شهرهائی که تا کنون فاقد این تاسیسات هستند. 3 - تکمیل اجرای طرحهای ناتمام عمران شهری. 4 - ایجاد تاسیسات فاضل آب در موارد ضروری و با رعایت اولویت. 5 - اجرای طرحهای حفاظتی (سیل‌بند و سیل‌گیر و تاسیسات آتش‌نشانی) در موارد لزوم.

3 - خط مشی‌ها جهت اصلاح و تجهیز شهرداریها بقرار زیر می‌باشد. الف ) ایجاد یک واحد سازمانی مجهز در وزارت کشور بمنظور مطالعه در امور استخدامی و طبقه‌بندی مشاغل در شهرداریها بطور مستمر و تامین موجبات اعمال ترتیبات متحدالشکل استخدامی در کلیه شهرداریهای کشور. ب ) تجهیز دستگاه اداری و مالی و توسعه امکانات مالی شهرداریها. ج - تشکیل و تجهیز دستگاه فنی و طرح‌ریزی برای شهرداریهای عمده بمنظور اینکه اقدامات جاری آن‌ها مبتنی بر برنامه‌ها و طرحهای مطالعه شده باشد. د ) تقویت و تجهیز دفاتر فنی شهرداریها در مراکز استانها و فرمانداریهای کل خصوصا جهت تامین خدمات فنی برای طرحهای کوچک عمرانی و از‌جمله تهیه یا اجرای طرحهائی که شهرداریها راسا عمل می‌کنند و نیز جهت تهیه نقشه‌های راهنما برای شهرهای کوچک و پروژه‌های اجرائی طرحهای جامع برای شهرهای بزرگ. 4 - خط مشی‌ها و سیاستهای اجرائی مربوط بایجاد تاسیسات شهری و عمران شهرها بشرح زیر است: الف ) در مورد طرحهای در حال اجرا اصل کلی بر این خواهد بود که تعهدات ناشی از آن و نیز طرحهائی که قرارداد آن‌ها با شهرداریها مبادله گردیده با‌همان معیارها و ضوابط معمول در برنامه سوم اجرا گردد. معذلک در مواردیکه تباین اساسی با سیاستهای برنامه چهارم مشاهده شود تغییراتی متناسب با آن سیاستها در طرح‌ها داده خواهد شد. ب ) برای اجرای طرحهای جدید و بمنظور تمرکز امور استقراضی شهرداریها و اینکه اعطاء وام بآنها بر اساس مطالعات کافی در مورد امکان باز‌پرداخت اقساط آن صورت گیرد و کلیه کمکهای اعطائی بشهرداریها از مجرای واحدی انجام شود اقدام بتشکیل صندوقی بنام صندوق عمران‌شهری در بانک ملی ایران خواهد شد. صندوق عمران شهری با استفاده از سرمایه و امکاناتی که از طرف سازمان برنامه و وزارت کشور و خود شهرداریها در اختیار آن قرار خواهد گرفت نه فقط وام مورد احتیاج شهرداریها را برای اجراء طرحهای عمرانی باختیار آن‌ها خواهد گذارد بلکه شهرداریها را در طرز استفاده از وام و کیفیت تامین وجوه لازم برای باز پرداخت اقساط آن راهنمائی خواهد نمود. ج ) پرداخت وام و کمکهای بلاعوض برای ایجاد تاسیسات شهری طبق آئین‌نامه خاصی بعمل خواهد آمد که در آن عوامل مختلف از قبیل نوع طرح محل اجرا و امکانات مالی و اداری شهرداریها در نظر گرفته خواهد شد. 5 - خط مشی‌ها در مورد تهیه طرحهای جامع شهری بقرار ذیل خلاصه می‌شود. الف ) مطالعات جهت تهیه طرحهای جامع باید تصویری روشن و دقیق از خصوصیات جمعیت، فعالیتهای اقتصادی و میزان درآمد سرانه بدهد و ضمنا سایر مقتضیات اجتماعی با نظر کارشناسان اقتصادی و اجتماعی و شهرسازی مطالعه و مورد توجه قرار گیرد. ب ) در انتخاب شهرها جهت تهیه طرحهای جامع حق تقدم بشهرهائی داده می‌شود که بیش از شهرهای دیگر مهاجرپذیر بوده و در برنامه عمران منطقه‌ای جزء قطبهای آینده توسعه منظور شده‌اند. ج ) برای اینکه موجبات اجراء طرحهای جامع شهری و پروژه‌های فنی مربوط به آن‌ها از هر جهت فراهم گردد ضرورت خواهد داشت که با تصویب قانون شهرسازی و مقررات و آئین‌نامه‌های مربوطه کلیه موانع بر طرف گردد.

6 - توزیع اعتبارات عمرانی بین سه برنامه اصلی عمران شهری بشرح زیر خواهد بود. (ارقام به میلیون ریال) شماره بند -عنوان بند از محل درآمد شهرداریها و درآمدهای اختصاصی وزارت کشور از محل اعتبارات عمرانی برنامه چهارم جمع 1 آموزش و بهبود مدیریت شهرداریها 480 400 880 2 احداث و تکمیل تاسیسات عمرانی شهرها 10200 6150 16350* 3 طرحهای‌جامع‌شهری 450 450 جمع 10680 7000 17680 * از این مبلغ 2650 میلیون ریال جهت تامین سرمایه صندوق عمران شهری اختصاص خواهد یافت که 1000 میلیون ریال از محل بودجه عمرانی و 1000 میلیون ریال از محل درآمد شهرداریها و در آمد‌های اختصاصی وزارت کشور و 650 میلیون ریال بصورت وام توسط سازمان برنامه از محل بودجه عمرانی تامین خواهد گردید.

1 - با توجه به پیش‌بینی افزایش جمعیت شهری بمیزان 5/2 میلیون نفر طی دوره برنامه چهارم هدف برنامه تهیه مسکن عبارت از ساختمان حدود یکصد و ده واحد مسکونی جدید برای هر یکهزار جمعیت اضافی (بعبارت دیگر در حدود 275 هزار واحد مسکونی جدید) است که حدود 250هزار آنرا بخش خصوصی و حدود 25 هزار آنرا بخش دولتی بنا خواهد کرد. این ارقام خانه‌سازی در بخش‌های عمده صنعتی (چون صنایع نفت - ذوب آهن- پتروشیمی و صنایع بزرگ دیگر) و همچنین طرحهای عمده کشاورزی و خانه‌سازی در دهات را که هر یک در برنامه بخش خود مذکور است توسط موسسات مربوط راسا انجام خواهد گرفت شامل نمیشود. پیش‌بینی می‌شود که در پایان برنامه چهارم تعداد اطاق در هر واحد مسکونی به 5/2 افزایش یابد و باین ترتیب از لحاظ کیفیت در امر مسکن بهبود حاصل گردد. 2 - هدف دیگر تامین احتیاجات دستگاههای دولت تا حدود امکان از جهت ساختمانهای مناسب اداری خواهد بود.

3 - خط مشی‌ها و سیاستهای اجرائی در زمینه مسکن بقرار ذیل خواهد بود: الف ) ایجاد شرایط مساعد جهت تجهیز سرمایه‌های خصوصی در راه تامین مسکن از طریق تقویت صندوقهای پس‌انداز و وام مسکن و موسسات اعتباری دیگر و همچنین کمک به گروه‌ها و شرکتهای سرمایه‌گذار در ایجاد مسکن بر طبق ضوابط خاص: ب ) تامین موجبات خانه‌سازی بوسیله صاحبان صنایع برای کارگران. ج ) اولویت سرمایه‌گذاری دولت در تهیه خانه‌های ارزان قیمت جهت طبقات کم درآمد و پاک کردن شهرهای بزرگ از زاغه‌ها و آلونکها و گودهای‌مسکونی. د ) تشویق آپارتمان‌سازی و احداث مساکن جمعی. ه ) توجه بایجاد ارتباط نزدیک بین ساختمان مسکن و امر شهرسازی در قالب طرحهای جامع. و ) نوسازی محلات قدیمی و غیر سالم در قالب طرحهای جامع شهری. ز ) نظارت دقیق‌تر در صدور پروانه‌های ساختمانی جهت الزام خانه‌سازان برعایت فرمهای مسکن و تامین تاسیسات ضرورت در خانه‌ها و انطباق با‌اصول شهرسازی و همچنین وضع مقررات جهت تجدید ساختمانهای فرسوده و غیر بهداشتی. ح ) مطالعه و بررسی در مورد نوع و سبک معماری و همچنین در مورد مصالح ساختمانی مورد نیاز برای هر منطقه از کشور. ط ) مقدم داشتن ایجاد خانه‌های سازمانی در مناطق مرزی و نقاطی که گرفتار مضیقه شدید مسکن هستند و سرمایه‌گذاری خصوصی در امر تهیه مسکن در آن‌ها صورت می‌گیرد و همچنین جهت تامین احتیاجات کادرهای انتظامی کشور. ی ) بررسی بمنظور تنظیم مقررات لازم در مورد نحوه بهره برداری و نگهداری صحیح از خانه‌های سازمانی. ک ) رعایت تناسب خانه‌های سازمانی با وضع مامورانی که در آن‌ها باید سکونت کنند و حل مسئله مالکیت زمین در بعضی موارد و همچنین بر طرف نمودن دشواری ارتباطات و تسهیلات شهری. 4 - خط مشی‌ها و سیاستهای اجرائی در زمینه ساختمانهای دولتی بشرح زیر خواهد بود. الف ) تمرکز کلیه امور اجرائی ساختمانی در وزارت آبادانی و مسکن. ب ) تطبیق ساختمانهای دولتی با شرایط محلی و کیفیت وظایفی که دستگاههای مختلفه دولتی بعهده دارند و تمرکز ادارات دولتی در سطح بخش حتی‌المقدور در یک ساختمان. ج ) تهیه نقشه‌های نمونه با توجه بشرائط جغرافیائی - اقلیمی - طبیعی نقاط مختلف ایران جهت ساختمانهائی نظیر مدارس - درمانگاهها - بیمارستانها - ادارات دولتی و غیره از طرف وزارت آبادانی و مسکن. د ) تشویق سرمایه‌گذاری خصوصی جهت ایجاد مدارس و ابنیه دولتی مورد نیاز که یا باجازه طولانی در اختیار سازمانهای دولتی گذارده می‌شود و یا‌از طریق باز پرداخت اقساط با بهره متناسب بتملک دولت در خواهد آمد. ه ) تقدم ساختمانهای دولتی در شهرستانهای کوچک و بخشها که امکان سرمایه‌گذاری خصوصی در آن‌ها کمتر است.

5 - جهت اجرای برنامه فوق‌الذکر جمعا اعتباری معادل 23 میلیارد ریال مورد نیاز خواهد بود که توزیع آن بشرح ذیل پیش‌بینی می‌شود: الف - احداث و تکمیل ساختمانهای دولتی 16107 میلیون ریال 1 - تکمیل طرحهای ناتمام برنامه سوم 2310 « « 2 - ساختمانهای مورد نیاز ارتش 11000 « « 3 - ساختمانهای جدید دولتی 2797 « « ب – مسکن 3993 « « 1 - خانه‌های سازمانی 3360 « « 2 - خانه‌های ارزان قیمت 633 « « ج -وامهای ساختمانی از طریق بانک رهنی 2900 « « جمع کل 23000 « « 6 - علاوه بر اعتبارات فوق وزارت آبادانی و مسکن از محل منابع مالی که در اختیار سازمان مسکن است در حدود 400 میلیون ریال برای ایجاد برخی‌از ساختمانهای ضروری دولتی در دوران برنامه چهارم سرمایه‌گذاری خواهد نمود.

1 - هدف کلی برنامه چهارم تعلیم و تربیت توسعه سریع آموزش و پرورش کشور ضمن ایجاد تناسب بیشتر و تعادل بهتر بین سطوح و اجزاء انواع آموزش و پرورش و بهبود کیفیت آن و همچنین برقرار کردن تطابق و توافق بیشتر میان نظام آموزشی کشور و احتیاجات متنوع و رو بافزایش نیروی‌انسانی در بخشهای مختلف تولیدی و اجتماعی و فرهنگی است. بر این اساس اجرای نظام جدید آموزش و پرورش در برنامه چهارم منظور گشته و ضمنا پیش‌بینی‌های کمی و کیفی مربوط به سطوح مختلف آموزشی‌نیز با توجه به نیازمندیهای نیروی انسانی ماهر در اقتصاد و اجتماع ایران بعمل آمده است.

2 - در زمینه تعلیمات کودکستانی، هدف عبارت از بهبود این نوع آموزش است. توسعه تعلیمات کودکستانی در برنامه چهارم تماما بر عهده بخش خصوصی خواهد بود و پیش‌بینی می‌شود که شماره کل نوآموزان کودکستانی در پایان‌برنامه مذکور به متجاوز از 20 هزار نفر بالغ گردد. طی برنامه چهارم نقش دولت در این زمینه محدود به آن خواهد بود که وسائل ایجاد امکانات و بهبود مهارت مربیان کودکستانی موجود را فراهم آورد.ضمنا مربیان کودکستانی آینده توسط چند موسسه آموزش خصوصی در سطح فوق متوسطه تربیت خواهند گردید. 3 - در آموزش ابتدائی هدف عبارت از افزایش نسبت دانش‌آموزان دبستانی از9/2 میلیون نفر به 7/3 میلیون نفر است بطوریکه در حدود 93 درصد کودکان واجب‌التعلیم در شهرها و 55 درصد در روستاها بتوانند در برنامه چهارم بمدارس ابتدایی راه یابند. از تعداد فوق سالانه بین 320 الی 360هزار نفر از تعلیمات 8 هزار نفر سپاهیان دانش بطور متوسط برخوردار خواهند گشت. 4 - دوره راهنمایی تحصیلی در برنامه چهارم تاسیس خواهد شد و در پایان برنامه در حدود 872000 نفر در دوره مذکور به تحصیل اشتغال خواهند داشت.(*) *>>پاورقی: تاسیس این دوره موکول به پس از تعمیم نظام جدید آموزش و پرورش در سطح دبستان خواهد بود<<. 5 - در حدود 376 هزار نفر در پایان برنامه چهارم در دوره متوسطه نظری بتحصیل اشتغال خواهند داشت. از تعداد دانش‌آموزان جدید دوره متوسط نظری حدود 20 درصد توسط دبیرستانهای دولتی و هشتاد درصد توسط مدارس ملی تربیت خواهند شد 6 - آموزش حرفه‌ای و نظری مختلط و مدارس جامع: در طول برنامه چهارم آموزش مختلط نظری و حرفه‌ای ( خصوصا حرفه‌های خدماتی مورد نیاز) در دبیرستانهای عمومی معمول گردیده و همچنین آموزش در مدارس جامع (شامل انواع رشته‌های نظری و علمی و فنی) جمعا شامل 80 هزار نفر‌دانش‌آموزان متوسط خواهد شد. این نوع آموزش بیشتر بمنظور رفع نیازمندیهای کشور در کادر حد وسط بخش خدمات ایجاد می‌شود. 7 - با توجه باینکه بعلت گرایش صنعتی شدید برنامه چهارم تعلیمات فنی و حرفه‌ای طی برنامه مذکور اولویت خاصی خواهد داشت کوشش در‌سوق دادن بیشتر دانش‌آموزان بسوی رشته‌های فنی و حرفه‌ای مورد نیاز ضروری است. بر این اساس هدف آموزش طویل‌المده در مدارس فنی و حرفه‌ای صنعتی و کشاورزی عبارت خواهد بود از افزایش تعداد هنرجویان از 17 هزار نفر در‌پایان برنامه سوم به 50 هزار نفر در پایان برنامه چهارم این تعداد شامل دوره‌های مقدماتی و دوره کامل آموزش فنی و حرفه‌ای می‌باشد. 8 - تربیت معلم - در طول برنامه چهارم جهت تامین نیازمندیهای محصلین جدید در سطوح مختلف آموزشی بشرح زیر نیاز بمعلم و کادر آموزشی جدید دارد: در آموزش ابتدائی 35700 نفر دوره راهنمائی 10826 نفر(1) 1>>پاورقی: در این دوره جمعا نیاز به 36096 نفر معلم است که 8000 نفر از سازمان آموزشی دبستانها و 17270 نفر از سازمان دبیرستان‌های فعلی‌تامین و بقیه که 10826 نفر است از طریق استخدام معلمان جدید تامین می‌شود.<< دوره متوسطه نظری 7540 نفر(2) 2>>پاورقی: رجوع شود به بند 5.<< دوره مختلف نطری[نظری] و حرفه‌ای 2670 نفر دوره حرفه‌ای و فنی 2480 نفر ضمنا احتیاجات آموزش دانشگاهی از لحاظ کادر جدید در حدود یکهزار نفر پیش‌بینی می‌گردد.(3) 3>>پاورقی: اعتبارات تربیت معلم جز و هزینه‌های جاری مربوط به هر سطح آموزشی منظور گردیده است<<. 9 - در برنامه مبارزه با بیسوادی هدف عبارت از افزایش نسبت باسوادی میان گروه سنی 45 - 10ساله از 35 درصد در پایان برنامه سوم به 60 در پایان برنامه چهارم خواهد بود تعداد باسوادان جدید طی برنامه چهارم بالغ بر 4400000 نفر خواهد بود که2400000 نفر آنان از طریق تعلیمات ابتدائی و سپاه دانش با سواد می‌شوند و بقیه که دو میلیون نفر می‌باشند از طریق مبارزه با بیسوادی باسواد خواهند‌شد پیش‌بینی می‌گردد که ریشه‌کنی بیسوادی طی دو دوره برنامه عملی گردد. 10 - در آموزش عالی ضمن بهبود کیفیت آموزش عالی در برنامه چهارم کشور ازدیاد تعداد دانشجویان از طریق تاسیس رشته‌های مورد نیاز جدید و‌همچنین استفاده کامل از ظرفیت دانشگاه‌های مربوط مورد نظر می‌باشد. در پایان برنامه سوم تعداد کل دانشجویان باستثنای مدارس عالی اختصاصی وزارتخانه‌ها و دستگاههای دولتی در حدود 37500 نفر تخمین زده می‌شود. هدف برنامه چهارم رساندن این تعداد به حدود 60000 نفر یعنی نسبت افزایشی بمیزان 60 درصد خواهد بود. توزیع دانشجویان بنحوی خواهد بود که در حدود 55 درصد آن‌ها در رشته‌های علمی و فنی و صنعتی و 45 درصد دیگر در سایر رشته‌ها تحت تعلیم و‌تربیت قرار گیرند. 11 - علاوه بر فعالیتهای آموزش حرفه‌ای کارگران بزرگ سال و ایجاد مهارت و یا تجدید و تکمیل مهارت که توسط بخش خصوصی صورت می‌گیرد و‌باید تدابیری در تنظیم و توسعه و تقویت آن از طرف دولت اتخاذ گردد بخش عمومی نیز طی برنامه چهارم کوششهای وسیعی در این زمینه خواهد نمود که قسمتی از آن در طرحهای جدید صنعتی چون ذوب آهن و پتروشیمی منظور شده است. پیش‌بینی می‌شود که در حدود 18 هزار نفر کارگر و‌تکنیسین از طریق طرحهای جدید صنعتی تعلیم یابند که احتیاجات مالی آن در طرحهای مزبور در فصلهای ذیربط منعکس و منظور گردیده است و‌قسمت دیگر توسط وزارت کار در 4 مرکز آموزش موجود که باید ظرفیت پذیرش آن‌ها افزایش یابد و نیز در 4 مرکز تعلیماتی جدید التاسیس انجام خواهد گرفت. در مراکز وزارت کار حدود 50000 نفر کارگر افزایش مهارت یا تغییر مهارت خواهند یافت و علاوه بر این در حدود 36000 نفر از سربازان تعلیمات کوتاه مدت فنی و حرفه‌ای خواهند دید که قسمتی از آنان با داشتن سابقه حرفه بمقام کارگر ماهر ارتقاء خواهند یافت. همچنین پیش‌بینی می‌شود حدود 81 هزار نفر از تعلیمات ضمن کار بخش خصوصی استفاده خواهند کرد. 12 - رادیو و تلویزیون آموزشی - آموزش از راه رادیو و تلویزیون در سطح تعلیمات ابتدائی از طریق اعطای گیرنده رادیو در 18000 روستا که دارای مدارس ابتدائی (عادی یا سپاهی) هستند جریان خواهد افتاد و در زمینه تعلیمات سالمندان آموزش از راه رادیو با ایجاد وسائل و تسهیلات آموزشی در‌مراکز تجمع که در برنامه رفاه اجتماعی ذکر شده صورت خواهد گرفت پیش‌بینی می‌شود که در 150 روستای بزرگ یا مراکز پخش این‌گونه وسایل و‌تسهیلات بوجود آید. در آموزش از راه رادیو و تلویزیون خاصه در سطوح متوسطه و عالی علاوه بر استفاده از تلویزیون عمومی از دستگاههای گیرنده با مدار بسته نیز استفاده بعمل خواهد آمد و خصوصا جهت آموزش علوم و فنون از این وسیله جدید بهره برداری خواهد شد. ضمنا جهت تسهیل و تعمیم بیشتر آموزش علاوه بر اقدامات فوق برنامه تحصیل از راه مکاتبه نیز در برنامه چهارم مورد نظر و اقدام قرار خواهد گرفت. 13 - توسعه و ترویج تحقیقات علمی از هدفهای برنامه چهارم آموزشی است بتحقیقات مختلف مخصوصا پژوهشهای مفید بتوسعه اقتصادی اولویت داده خواهد شد و میزان اعتبارات تحقیقاتی از حدود «چهل و پنج صدم درصد» تولید ناخالص ملی در حال حاضر متدرجا بحدود 1 درصد افزایش خواهد یافت.

14 - [منسوخه شده است] 15 - در زمینه تعلیمات ابتدائی لازم است در کلیه دهاتیکه سپاهیان دانش به آن‌ها اعزام شده‌اند موجبات ایجاد مدارس دائم با کادر ثابت تعلیماتی‌فراهم گردد. ضمنا جهت تهیه امکانات بیشتر برای دختران دانش‌آموز روستائی تدابیر خاص از جمله تشکیل سپاهیان دانش دختر اتخاذ گردد. 16 - جهت تاسیس و اداره دوره راهنمائی وزارت آموزش و پرورش تشکیلات مخصوصی بوجود خواهد آمد. 17 - در زمینه تعلیمات متوسطه توصیه می‌شود که انعطاف و تنوع بیشتری در برنامه دروس ملحوظ گردد و توجه خاص به وارد کردن رشته‌های‌حرفه‌ای در مدارس متوسطه عمومی بصورتیکه منطبق با احتیاجات کشور باشد مبذول شود. ضمنا برای پاره‌ای از فارغ‌التحصیلان مرحله اول تعلیمات عمومی که نخواهند و یا نتوانند در دوره راهنمائی ادامه تحصیل دهند دوره‌های یک یا دو‌ساله تعلیمات حرفه‌ای مقرر گردیده است. همچنین بدانش‌آموزان ممتاز وام یا بورس تحصیلی اعطا خواهد شد. با توجه به خط مشی‌های مندرج در فصل پانزدهم از اصول و هدفهای برنامه عمرانی چهارم از نظر تربیت نیروی انسانی مورد نیاز کشور که تاسیس آموزشگاه‌های حرفه‌ای و هنرستانها مورد توجه خاص قرار گرفته است پس از پایان دوره راهنمائی در مقابل هر دبیرستان جدیدی که تاسیس می‌گردد و‌یا اجازه تاسیس آن به بخش خصوصی داده می‌شود، لااقل یک هنرستان یا آموزشگاه حرفه‌ای دایر می‌شود. 18 - در سازمان مدارس فنی و حرفه‌ای بر طبق مصوبه شورای تجهیز نیروی انسانی تغییرات مطلوب عملی خواهد گردید بنحویکه این مدارس بصورت مراکز بزرگ تلفیق شده حرفه‌ای در آید (شامل آموزشگاهها و هنرستانها و دوره‌های کوتاه مدت دیگر و همچنین کلاسهای شبانه) و توسط هیئت‌های امناء با شرکت صاحبان صنایع محلی اداره شود باین ترتیب لازم است که روابط نزدیک بین آموزش حرفه‌ای فنی از جهتی و سازمانهای‌تولید و خدمات از جهت دیگر برقرار گردد. از جمله این روابط برقراری نظام کارآموزی در صنایع است که موجب آمادگی بیشتر دانش‌آموزان حرفه‌ای و‌فنی جهت ورود بمشاغل فنی می‌گردد. 19 - هنرآموزان مدارس حرفه‌ای بنحوی تربیت خواهند شد که وظائف تدریس دروس فنی و عملیات کارگاهی را تواما انجام دهند. 20 - آموزش فنی و حرفه‌ای کشاورزی در واحدهای عمده زیر متمرکز خواهد شد. الف ) مراکز آموزش کشاورزی برای کارآموزی و آموزش حرفه‌ای و فنی. اداره مراکز آموزش کشاورزی از طریق هیئت امناء صورت خواهد گرفت و نمایندگان بخش خصوصی کشاورزی نیز در هیئت امناء شرکت خواهند‌داشت. ب ) مراکز کارآموزی سازمانهای عمران منطقه‌ای ج ) واحدهای آموزشی که در جنب واحدهای تولیدی یا تحقیقاتی یا نمایشی کشاورزی ایجاد شده یا خواهد شد برای کارآموزی و آموزش حرفه‌ای. د ) واحدهای آموزشی که جنب پادگانهای نظام ایجاد شده یا خواهد شد برای آموزش حرفه‌ای وسیع در سطح کشاورزی و یا کارگران کشاورزی وابسته به کشاورزی. برای ایجاد هم آهنگی بین واحدهای آموزشی مذکور و استفاده از امکانات کلیه واحدها و سازمانهای وزارت کشاورزی و سازمانهای عمران منطقه‌ای برای امور آموزش کشاورزی شورائی بریاست وزیر یا معاون وزارت کشاورزی و عضویت مسئولین سازمانهای مذکور ایجاد خواهد شد دبیرخانه فنی این شورا در وزارت کشاورزی بنام (سازمان آموزش کشاورزی) مسئولیت انجام امور اداری و فنی و مالی مراکز آموزش کشاورزی را نیز عهده‌دار‌خواهد بود. 21 - در مورد کادر آموزشی و فنی و رفع نیازمندی مراکز آموزش کشاورزی در این زمینه و سایر امور مربوط اقدامات زیر بعمل خواهد آمد: الف ) بین دانشکده‌های کشاورزی و موسسات تربیت دبیر برای تربیت مربی دروس تخصصی کشاورزی همکاری نزدیک برقرار خواهد شد. ب ) اقدامات لازم برای تامین حقوق و مزایای کادر آموزشی و فنی بعمل خواهد آمد. ج ) دروس نظری فنی کشاورزی توسط کسانی که عملیات کشاورزی مربوط را سرپرستی می‌کنند تدریجی خواهد شد. 22 - شورای تجهیز نیروی انسانی بمنظور تعیین سیاست پرورش نیروی انسانی در کشور و ایجاد همآهنگی بین موسسات آموزشی حرفه‌ای و فنی و‌اتخاذ تصمیم در مورد تاسیس رشته‌های جدید فنی و حرفه‌ای تقویت خواهد شد. 23 - لازم است که صاحبان صنایع خصوصا صنایع بزرگ در امر آموزش کادر خود راسا سرمایه‌گذاری نموده و در غیر اینصورت به موجب قانون‌خاص در هزینه‌های تعلیمات حرفه‌ای و فنی کشور بنحو مقتضی سهیم گردند و دولت نیز برای موسسات صنعتی که داوطلب تربیت کادر اضافه بر‌احتیاج خود باشند تسهیلات و تشویق لازم فراهم نماید. 25 - علاوه بر تعلیمات حرفه‌ای وزارت آموزش و پرورش و وزارت کار و وزارت اقتصاد و وزارت کشاورزی، طی برنامه چهارم تعلیمات اختصاصی حرفه‌ای سایر سازمانهای دولتی کماکان بر عهده وزارتخانه‌ها و دستگاههای دولتی مربوط خواهد بود و شورای تجهیز نیروی انسانی بر آن نظارت کلی خواهد داشت. 26 - در سطح تعلیمات عالی، اقدامات ضروری زیر انجام خواهد شد: الف - دعوت فارغ‌التحصیلان ممتاز ایرانی در خارجه جهت تعلیم در دانشگاههای کشور و نیز اخذ تدابیر لازم بمنظور کادر آموزشی تعلیمات عالی توسط خود دانشگاهها. ب - ایجاد امکانات اشتغال بامور تحقیقی در دانشگاهها یا کمیته‌های وابسته بشورای ملی تحقیقات علمی برای فارغ التحصیلان برجسته ایرانی از‌دانشگاههای داخل و خارج. ج - تامین حقوق و شرابط[شرایط] مناسب کار علمی و تحقیقی برای کادر آموزشی و تحقیقاتی دانشگاهها. د - تاکید در استخدام استادان علوم پایه از میان فارغ‌التحصیلان ایرانی و در موارد کمبود شدید از کشورهای خارج. ه - مبادله بیشتر استاد و دانشجو با دانشگاههای معروف جهان و مشارکت دادن محققان کشور در تحقیقات بین‌المللی. و - ایجاد امکان برای شرکت بیشتر در کنفرانسها و دوره‌های علمی و تحقیقاتی در خارج از کشور جهت هیئت آموزشی و تحقیقاتی دانشگاهها. ز - ایجاد موجبات تشویق از طریق اعطای بورس تحصیل و جایزه برای دانشجویان ممتاز دانشگاهها و موسسات عالی کشور. ح - اعطای وام و بورس تحصیلی به دانشجویان با استعداد خصوصا در رشته‌های مورد نیاز کشور. ط - اتخاذ تدابیر لازم بمنظور استفاده از نیروی دانشجویان در جهت برنامه‌های مترقی اجتماعی در اموری از قبیل تدریس در کلاسهای مبارزه با‌بیسوادی و فعالیت در گروههای عمرانی امدادی و تشکیل سمینارهای عمرانی ملی ی - تکمیل و تجهیز و آماده بهره برداری کردن ساختمانهای دانشگاههای کشور که در برنامه سوم آغاز شده یا در برنامه چهارم طبق پیشنهاد دانشگاههای مربوط برای توسعه رشته‌های علمی و فنی باید انجام شود. ک - تامین هزینه‌های اضافی برای افزایش دانشجویان در رشته‌های علمی و فنی دانشگاههای کشور. 27 - بمنظور توسعه و تشویق تحقیقات علمی پس از تشکیل شورایعالی مربوط لازم است. اولا فهرست کامل موسسات و واحدهای تحقیقاتی کشور و شرح فعالیت آن‌ها تهیه شود و ثانیا با توجه باحتیاجات اجتماعی و اقتصادی ایران بین طرحهای تحقیقاتی اولویت برقرار گردد. علاوه بر فهرست برداری کامل از منابع و ذخائر کشور، تحقیقات لازم به منظور پیشرفت کشاورزی و دامپروری و احیاء مناطق خشک و شیرین کردن‌آبهای شور و بهره‌برداری از ذخائر دریاهای جنوب و شمال و نیز تحقیقات مربوط برشته‌های مهم صنایع در ایران مانند شیمی - پتروشیمی - نفت و‌مانند آن ضرورت دارد. لازم است که مراکز اسناد و مدارک علمی و فنی تاسیس و ارتباط مستمر با مراکز علمی و فنی جهانی برقرار گردد و همچنین بطرق مقتضی موجبات‌تثبیت وضع و ترفیه حال محققان کشور فراهم شود. علاوه بر این موسسات تحقیقاتی داخلی از راه ارجاع قسمتی از مطالعات دولتی بآنها مورد تشویق قرار خواهند گرفت.

28 - اعتبارات عمرانی آموزش و پرورش بشرح جدول ذیل خواهد بود.

1 - هدفهای کلی برنامه فرهنگ و هنر در برنامه چهارم بشرح زیر است: الف ) پیشرفت و اعتلای هنر. ب ) بالا بردن سطح فرهنگ همگانی بخصوص با بکار بردن صحیح وسائل سمعی و بصری. ج ) چاپ و نشر نتایج بررسیها و آثار هنر و فرهنگی. د ) تقویت مبانی همبستگی قومی و بالا بردن سطح شناسائی نسبت به فرهنگ ملی و اعتلاء ذوق و درک هنری. ه ) تربیت هنرمندان و کارشناسان در رشته‌های گوناگون هنر. و ) فراهم آوردن موجبات ابداع و ابتکار در هنر و ادب بر پایه سنتهای ملی. ز ) حفظ میراثهای ملی و آثار و یادگارهای باستانی و تاریخی شناساندن آن‌ها به مردم کشور و سیاحان خارجی. ح ) افزایش عده هنرآموزان - آموزگاران - دبیران - استادان و دیگر کارکنان هنرستانها و کارگاههای هنری از 625 نفر به حدود 2000 نفر وعده هنرجویان از 845 نفر به حدود 1350 نفر جهت تامین احتیاجات مورد نظر و توجه خاص به پرورش هنرمندان تآتر و سینما.

2 - با توجه به هدفهای کلی فوق‌الذکر اقدامات اساسی و خط مشی‌ها وزارت فرهنگ و هنر در برنامه چهارم بشرح زیر خواهد بود: الف ) تشویق هنرمندان به آفرینش آثار ارزنده و معرفی این آثار در مراکز مهم هنری جهانی و همکاری لازم با سازمانهای فرهنگی و هنری منطقه‌ای و‌جهانی از طریق برگزاری برنامه‌ها و نمایشگاههای هنری و تنظیم اطلاعات و آمار و اسناد و مقاله‌های فرهنگی و هنری و تهیه و اجرای برنامه‌های مبادلات فرهنگی و هنری. ب - تشویق مترجمان به ترجمه آثار ارزنده هنری و ادبی و بررسی و انتخاب بهترین آثار کتابهای چاپی و خطی و هنری مربوط به فرهنگ و ادب ایران و چاپ و انتشار آن‌ها. ج ) رسیدگی به امور هنرجویان و هنرآموزان اعزامی بخارجه و کمک بآنها و اتخاذ تدابیر لازم جهت کارآموزی هنری و فرهنگی. د - تهیه فیلمهای آموزشی و مستند و خبری برای مراکز استانها و شهرستانها و رسیدگی بوضع موسسات و استودیوهای فیلم‌برداری و آزمایشگاههای فیلم و تشخیص صلاحیت آن‌ها و کمک به پیشرفت سینما و عکاسی در ایران از طریق اتخاذ تدابیر لازم برای بهبود کیفیت تولید فیلم فارسی و تربیت‌کادر ورزیده جهت احراز مشاغل مختلف سینمائی و برقرار ضوابط در تهیه فیلم خوب و تامین وسائل پیشرفت فنی سینمائی و معرفی و تشویق فیلمهای ارزنده ملی و اعطای جوایز در فیستیوال‌های خاص. ه - تامین تسهیلات سمعی و بصری مورد نیاز در امر آموزش و پرورش از طریق مراکز سمعی و بصری در استانها و شهرستانها و ایجاد سرویس سیار‌سینمائی جهت مناطق دور افتاده. و - تقویت و توسعه کتابخانه‌های عمومی و نظارت بر حسن اجرای امور مربوط به آن. ز - انجام کاوشهای جدید بمنظور کشف آثار باستانی و تعمیر ساختمانهای تاریخی و آثار مختلف باستانی و هنری با رعایت اصل اولویت و بررسی و‌تنظیم نقشه آثار باستانی کشور. ح - مشارکت دادن مردم در حفظ آثار باستانی و تعمیر ساختمانهای تاریخی از طریق سازمان ملی حفاظت آثار باستانی که بدین منظور ایجاد شده و‌تمرکز فعالیتهای مربوط در این سازمان. ط - کمک باجرای طرح جامع ایران و یونسکو برای حفظ و حراست آثار باستانی و تاریخی که از لحاظ جهانگردی حائز اهمیت می‌باشد و تامین تدریجی هزینه این امر از محل ورودیه به اماکن مزبور و سایر عواید جهانگردی. ی - حمایت از حقوق مولفان و آفرینندگان هنری. ک - تقویت هنرهای ملی و صنایع دستی و تطبیق دادن آن با تقاضای بازارهای جدید داخلی و خارجی. ل - پرورش ذوق هنری و تعمیم برنامه‌های مختلف هنری در سراسر کشور و ترویج تآتر و احیا و ترویج فرهنگ روستائی از طریق تاسیس خانه‌های فرهنگی در شهرها و مراکز اجتماعی در روستاها. م - سعی در پیشرفت و ترقی هنر چاپ در ایران. ن - تقویت بیشتر جنبه‌های علمی در آموزش هنری در رشته‌های مختلف و منطبق ساختن آموزش عالی با نیازمندیهای هنری و فرهنگی کشور. س - بررسی آداب و رسوم و هنرهای ملی - ادبیات عامیانه - و گردآوری نمونه‌های هنرهای محلی و اشیاء و لوازم زندگی و جامه‌های ملی و محلی و‌نگاهداری آن‌ها در موزه‌ها و چاپ و نشر نتایج بررسی‌ها. ع - تکمیل موزه‌های موجود و ایجاد موزه‌های جدید و تشویق مقامات محلی و مردم به ایجاد موزه‌ها.

3 - اعتبارات عمرانی جهت فرهنگ و هنر در برنامه چهارم عمرانی بالغ بر 8/1 میلیارد ریال پیش‌بینی گردیده است که مبلغ 300 میلیون ریال آن جهت اجرای طرح جامع ایران و یونسکو تخصیص یافته و بقیه برای انجام طرحهای مختلف وزارت فرهنگ و هنر بشرح --جدول زیر خواهد بود.

1 - هدفهای کلی برنامه چهارم بقرار زیر است: الف - افزایش سیاحان خارجی در سال 1351 بتعداد در حدود 500 هزار نفر که مبداء مسافرت این عده بقرار زیر خواهد بود: از منطقه شرقی خصوصا هند - پاکستان – افغانستان 40000 نفر از کشورهای عربی 100000 « از اروپا و آمریکا 340000 « از سایر کشورها 20000 « جمع کل 500000 « ب ) سعی در طولانی کردن مدت اقامت سیاحان خارجی در کشور بنحویکه حد متوسط اقامت آنان در ایران از هشت روز کمتر نباشد. ج - تجهیز مناطق مورد توجه مسافران داخلی و فراهم آوردن وسائل رفاه آنان در مدت سفر از جمله مناطق ساحلی بحر خزر

2 - برنامه‌های این بخش بشرح زیر می‌باشد: الف ) تامین محل برای سیاحان. 1 - ساختن هتل برای اقامت سیاحان داخلی و خارجی که مستلزم ایجاد 8000 تختخواب تا پایان برنامه چهارم است. این تعداد تختخواب در 5 هزار‌اطاق جا داده خواهد شد. 2 - اعطای وام جهت نوسازی و تجهیز برخی از مهمانخانه‌ها و مسافرخانه‌های موجود. ب ) نوسازی و تجهیز 100 چایخانه واقع در راه‌های منطقه‌ای. ج ) احداث 60 مهمانسرای شهری (متل) در شهرهای واقع در مسیر جهانگردی که تاسیسات پذیرایی مناسب ندارند. د ) احداث 20 اردوگاه جهانگردی مجهز به رستوران بظرفیت 600 چادر 4 تا 8 نفره. ه ) احداث 3 اقامتگاه جوانان بظرفیت 400 تختخواب. و ) ایجاد مراکز جهانگردی در شش مرکز جهانگردی - جزیره مینو (صلبوخ) کرند - کلاردشت - گاجره - لاریجان - سرعین (اردبیل). ز ) ایجاد 500 اطاق بصورت خانه زواری در دو شهر زیارتی مشهد و قم. ح ) تجهیز ده پارک جنگلی برای استفاده مسافران و سیاحان. 3 - هدف در زمینه تبلیغات، تشویق جهانگردان بمسافرت بایران و ترغیب ایرانیان بسفر در داخل کشور و اتخاذ تدابیر لازم بمنظور حسن‌معاشرت و برخورد و رعایت ادب و احترام نسبت بعموم جهانگردان می‌باشد. برنامه‌های مشخص تبلیغاتی بدینمنظور تهیه شده و در طی دوره برنامه اجراء خواهد گردید.

4 - اصول برنامه جلب سیاحان بشرح زیر است: الف ) تاکید خاص در مورد افزایش مسافرت خارجیان بکشور ایران. ب ) بمنظور تامین حداکثر بهره‌برداری از سرمایه‌گذاری‌های کنونی و آینده جریان جهانگردی بمناطق و مسیرهائی که زیر بنای اقتصادی در آن مناطق ساخته و آماده شده سوق داده می‌شود. ج - در این برنامه حتی‌المقدور سهم بیشتری برای سرمایه‌گذاران خصوصی منظور شده است ولی از آنجا که سود حاصل از سرمایه‌گذاری در تاسیسات جهانگردی برای بخش خصوصی در مقایسه با سایر رشته‌های فعالیت اقتصادی بالنسبه قلیل است ناچار دولت باید یا از طریق سرمایه‌گذاری مستقیم یا‌از طریق اعطاء وام و اعتبار در توسعه تاسیسات مربوط بسیاست جهانگردی دخالت نماید. بدینمنظور سازمان خاصی جهت تجهیز و بهره‌برداری این‌قبیل تاسیسات بوجود خواهد آمد. صرف سرمایه‌های عمومی در توسعه تاسیسات جهانگردی برای موارد ضروری یعنی در مواردی که سرمایه‌گذار‌خصوصی قادر یا مایل بسرمایه‌گذاری نیست در نظر گرفته شده است. 5 - خط مشی‌ها و سیاستهای اجرائی برنامه چهارم جهانگردی بطور کلی عبارتند از: الف ) ایجاد همکاری لازم بین سازمانهای دولتی در امور جهانگردی. ج ) نظارت کلی در امور هتلها - مهمانسراها و مسافرخانه‌ها و سعی در بالا بردن استاندارد آن‌ها. د - تجدید نظر در آئین‌نامه اعطای وام بساختمان هتل‌ها و مهمانسراها و تشویق سرمایه‌گذاری خصوصی در این امر. ه - سعی در تقلیل کرایه اطاق و هزینه هتلها از طریق کمکهای قانونی مانند معافیت از سود بازرگانی یا اعطای اعتبارات بلند مدت یا کم بهره. و ) تجهیز موسسات پذیرائی و ایجاد مهارتهای لازم در صنعت جهانگردی. ز ) تربیت فنی و تعلیم مهارتهای حرفه‌ای لازم بافراد شاغل در امور جهانگردی. ح ) اجباری کردن ثبت آژانسهای مسافرتی و نظارت مستمر بر نحوه کار و نرخ حق‌العمل‌های آنان. ط ) ارشاد آژانسها در تنظیم گشتهای داخلی برای گروه‌های مختلف سیاحان خارجی. ی ) سعی در عرضه آثار و فرآورده‌های فرهنگ و تمدن ایران (اعم از نمایش - هنرهای فولکلوریک - کالاهای سوغاتی - غذا و آشامیدنی) بنحو‌مطمئن و مناسب. ک ) ارشاد اقتصادی و فنی افراد و موسساتیکه در صنعت جهانگردی سرمایه‌گذاری می‌کنند. ل ) استفاده از فیلمهای جلب سیاحان در خارج و داخل کشور و استفاده آموزشی در مدارس از آن فیلمها. م ) همکاری با مراکز صنایع کوچک و دستی وزارت اقتصاد و سعی در معرفی هر چه بیشتر فرآورده‌های این مراکز به جهانگردان خارجی از طریق ایجاد نمایشگاه و فروشگاه در کلیه هتلهای بزرگ و مراکز جهانگردی. ن ) ایجاد فروشگاههای آزاد در فرودگاههای بین‌المللی. س ) اقدام در تثبیت قیمت و بهبود کیفیت کالاهای مورد توجه سیاحان از طریق مشخص کردن فروشگاههای قابل اعتماد و اعطای علامت خاص به آنان و معرفی این فروشگاهها بسیاحان. ع ) سعی در ترویج استفاده از کالاهای ساخت ایران در تزئین ساختمانها و موسسات پذیرائی.

6 - هزینه‌های عمرانی که از بخش دولتی طی برنامه چهارم جهت اجرای این برنامه پیش‌بینی گردیده 8/3 میلیارد ریال بشرح جدول زیر خواهد بود.

1 - هدف کلی این است که از طریق بهبود کمی و کیفی خدمات درمانی و مبارزه با بیماریها و توسعه بهداشت محیط و بهبود تغذیه و توسعه فعالیتهای نوتوانی سلامت جسمی و روحی جامعه تامین گردیده بر قدرت فعاله مردم افزوده شود و از این طریق رشد و توسعه اقتصادی میسر گردد.

2 - هدف اساسی برنامه چهارم در مورد امور پیشگیری و بهداشتی آن است که حداقل نیازمندیهای بهداشتی برای عموم فراهم گردد و برای نیل باین هدف لازم است که شبکه درمانی و بهداشتی در سراسر کشور توسعه یابد، ضمنا در شهرها مراکز بهداشتی و در روستاها درمانگاههای مختلط (درمانی- بهداشتی) و گروههای سپاه بهداشت با کمک مراکز بهداشتی شهرها امور پیشگیری و بهداشتی را عهده‌دار خواهند شد. در طول برنامه چهارم جمعا 145 مرکز بهداشت درجه یک و درجه دو و درجه سه تشکیل خواهد شد که اهم وظایف آن‌ها بشرح زیر می‌باشد: الف ) بررسی و مبارزه با بیمارهای واگیر - بهداشت مادران و کودکان - همچنین اجرای برنامه تنظیم خانواده - بهداشت مدارس - کنترل بهداشت محیط - مصون‌سازی - نظارت و تقویت قرنطینه‌ها و ارائه کمکهای فوری در مواقع بروز حوادث و سوانح. ب ) بازدید منظم منطقه بمنظور بیماریابی و تشخیص و انجام درمانهای اولیه معالجات سرپائی بیماریهای مخصوص (از قبیل سل - جذام - آمیزشی- تراخم و نظائر آن‌ها) و هدایت موارد سخت بمراکز درمانی مربوطه. ج ) آموزش بهداشت بمردم با استفاده از کلیه امکانات. د ) مطالعه و بررسی در زمینه مسائل بهداشتی منطقه و ارائه پیشنهادهای عملی برای حل مسائل مزبور بمقامات مربوطه. 3 - سالم‌سازی محیط - در این فصل تنها به تعیین اولویت‌های برنامه اکتفا می‌شود که بترتیب عبارتند از: تامین آب سالم - از بین بردن فضولات - احداث گرمابه و غسالخانه - کشتارگاه و بهسازی خانه. همچنین به تعیین معیارها و ضوابطی جهت مناطق از‌قبیل عوامل جمعیتی بهداشتی - اقتصادی خودیاری اکتفا می‌گردد و آنچه که مربوط به هدف کمی میزان اعتبار و طرق اجراء می‌باشد در بخش عمران‌شهری و دهات مطرح و عنوان گردیده است ولی در هر حال برای تعیین ضوابط و معیارها برای انتخاب محل پروژه - کنترل - ارزشیابی و بالاخره بثمر رساندن برنامه‌های مورد بحث تماس و همکاری نزدیک و مداوم بین واحدهای مربوطه در وزارت بهداری و وزارت آبادانی و مسکن برقرار خواهد‌بود. 4 - ریشه‌کنی مالاریا: ضمن بررسی نتایج گذشته این مبارزه و تطبیق عملیات آتی با نتایج حاصله از این بررسی کماکان تعقیب خواهد گردید. 5 - در زمینه توسعه شبکه درمانی شهری، پیش‌بینی برنامه چهارم اینست که تعداد 20 مرکز مختلط درمانی بهداشتی ایجاد گردیده و نسبت به ایجاد - تکمیل و بهبود استاندارد 22700 تخت بیمارستانی بشرح زیر اقدام گردد: ایجاد بیمارستان‌های جدید به گنجایش 11600 تخت تکمیل بیمارستان‌های نیمه تمام بگنجایش 5500 تخت بهبود استاندارد بیمارستانهای موجود 5600 تخت بدین ترتیب جمع تعداد تخت بیمارستانهای جدید و نیمه تمام بالغ بر 17100 تخت خواهد بود که 2600 تخت آن جایگزین تخت‌های غیر قابل ترمیم فعلی خواهد شد و 14500 تخت به تعداد تخت‌های موجود اضافه خواهد شد. تخت‌های جدید شامل تخت‌های مربوط به تصادفات، سوانح و‌سوختگی‌ها و نظائر آن نیز خواهد بود. توزیع 17100 تخت مذکور به تفکیک سازمانهای اداره‌کننده بشرح زیر می‌باشد: تعداد 2150 تخت آموزشی که 1050 تخت آن نیمه تمام می‌باشد. تعداد 1100 تخت موسسات خیریه که کلیه آن نیمه تمام می‌باشد. تعداد 1850 تخت انجمن‌های بهداری که کلیه آن نیمه تمام می‌باشد. تعداد 4000 تخت مربوط به وزارت بهداری جهت بیماریهای روانی - سل - جذام که 1500 تخت آن نیمه تمام می‌باشد. تعداد 3500 تخت توسط بیمه‌های اجتماعی. تعداد 4000 تخت از طریق اعطای وام به بخش خصوصی (چنانچه در بعضی مناطق ----بخش خصوصی داوطلب اخذ وام برای تاسیس بیمارستان نشود‌از انجمن‌های بهداری و موسسات خیریه بدین منظور استفاده خواهد شد و در این صورت پرداخت اعتبار بصورت کمک بلاعوض خواهد بود). اعطای وام بر اساس آئین‌نامه‌ای خواهد بود که طبق تبصره ماده 19 قانون برنامه عمرانی چهارم کشور بتصویب کمیسیونهای مربوط مجلسین خواهد رسید. پیش‌بینی ایجاد 500 تخت مستقیما توسط بخش خصوصی از منابع خود این بخش. با افزایش 14500 تخت جدید تعداد کل تخت‌های بیمارستانی در پایان برنامه چهارم بالغ بر 45500 تخت خواهد بود تعداد تخت برای هر 10 هزار نفر‌با توجه بافزایش جمعیت از 7/11 تخت به 15 تخت افزایش خواهد یافت. در دوره برنامه چهارم در پایان هر سال آن تعداد از تخت‌های بیمارستان (باستثنای بیمارستانهای روانی - مسلولین - مجذومین) که طبق برنامه عملا ایجاد یا احداث نشده باشد سازمان برنامه اجرای آن را از طریق اعطای کمکهای بلاعوض بعهده موسسات خیریه و عام‌المنفعه یا انجمنهای بهداری که داوطلب باشند واگذار خواهد کرد که بر طبق برنامه عمل نمایند. سازمان برنامه در سه ماه اول هر سال برنامه ایجاد و ساختمان بیمارستانهای مذکور را‌طبق ماده 17 قانون برنامه چهارم عمرانی کشور ضمن گزارشی بمجلسین تقدیم مینماید. 6 - در زمینه توسعه شبکه درمان روستائی، هدف برنامه چهارم این است که سطح پوشش درمان روستائی از 50 درصد به 65 الی 70 درصد افزایش‌یابد و جهت رسیدن باین هدف 500 درمانگاه روستائی جدید ساخته خواهد شد، همچنین تعداد گروههای سپاه بهداشت به 450 گروه افزایش خواهد‌یافت. جهت حداکثر استفاده از نیروی انسانی و وسائل و تاسیسات موجود لازم است که کلیه درمانگاههای روستائی بطور نیمه سیار انجام وظیفه نمایند تا‌بتوانند بطور متوسط حدود ده هزار نفر را پوشش دهند (در اینصورت امکان دسترسی ساکنان هر ده بسرویسهای درمانی و بهداشتی دور روز در‌هفته می‌باشد). 7 - هدف برنامه چهارم در مورد تربیت کادر فنی امور بهداشتی و بهداری ایجاد توازن بین فعالیتهای تربیت نیروی انسانی و فعالیتهای درمانی و بهداشتی است. طی برنامه چهارم 5 آموزشگاه پرستاری - 10 آموزشگاه بهیاری - 3 آموزشگاه کمک بهسازی - یک آموزشگاه تربیت تکنیسین آزمایشگاه و تعدادی کلاس تربیت مامای لیسانسیه و مامای روستائی و نظایر آن تاسیس خواهد شد و همچنین ظرفیت 20 آموزشگاه بهیاری موجود از 60 نفر به 80 نفر‌افزایش خواهد یافت، با اجرای برنامه‌های موجود و برنامه‌های جدید طی برنامه چهارم حدود 2000 پرستار 5700 بهیار - 50 مهندس بهداشت 140بهساز - 900 کمک مهندس بهداشت - 40 تکنیسین آزمایشگاه - 100 مدیر بیمارستان - 100 تکنیسین علوم تغذیه و بالاخره حدود 1600 کمک تکنیسین آزمایشگاه و فیزیوتراپی و رادیولوژی و غیره فارغ‌التحصیل خواهد شد. 8 - هدف مهم دیگر برنامه چهارم توسعه فعالیت تحقیقات پزشکی و بهداشتی است و این امر با ایجاد موسسات جدید تحقیقات بهداشتی و توسعه تجهیزات انستیتوهای موجود تشویق آن‌ها به تحقیقات پزشکی و بهداشتی عملی خواهد شد و از نظر اولویتها تحقیقاتی در درجه اول مد نظر خواهد بود که بمنظور حل مسائل بهداشتی روز کشور و همچنین با در نظر گرفتن مسائلی که با توجه به گرایش‌های صنعتی و اجتماعی کشور مطرح می‌گردد بعمل آید. ضمنا بمنظور حداکثر بهره برداری از منابع و امکانات موسسات تحقیقاتی ترتیبی داده خواهد شد که موسسات مذکور بتدریج از فعالیتهای آموزشی خود فارغ گردیده (ضمن واگذاری خدمات آموزشی بدانشگاه و یا سایر واحدهای ذیصلاح) و بدین ترتیب قادر شوند تا کلیه نیروی خود را در جهت پیش‌برد هدفهای مشروحه در فوق متمرکز نمایند.

9 - واگذاری امور درمانی بمردم از طریق زیر: الف - اعطای وام بموسسات خصوصی طبق آئین‌نامه و شرائطی که بتصویب کمیسیونهای برنامه - بهداری و دارائی مجلسین خواهد رسید. ب - توسعه بیمه درمانی جهت کارگران و همچنین کارمندان دولت. ج ) توسعه و تقویت انجمنهای بهداری و تفویض قسمتی از وظایف مربوط به بهداشت و درمان به انجمنهای مذکور و همچنین واگذاری قسمتی از‌وظایف درمانی به موسسات خیریه و عام‌المنفعه و توسعه و تقویت موسسات مذکور. د ) تشویق گروههای خصوصی پزشکان از طریق واگذاری خدمات درمانی مورد نیاز کارکنان دولت بآنان. 10 - تامین امکان دسترسی کلیه افراد کشور بخدمات درمانی و بهره‌گیری متناسب طبقات مختلف اجتماع از این خدمات بنحویکه در استفاده از‌اعتبارات عمرانی و کمکهای بهداشتی و درمانی اعم از بخش دولتی و خصوصی بشهرستانها و مناطق عقب مانده کشور اولویت داده شود جهت احراز این هدف از طرق زیر اقدام خواهد شد: الف ) تشکیل شورای برنامه‌ریزی امور درمانی. ب ) افزایش سرمایه‌گذاری دولت در امور درمانی در نقاط روستائی و همچنین در شهرهای کم درآمد. ج ) اجرای خدمات درمان سرپایی روستائیان بطریق نیمه سیار. 11 - توجه اساسی به برنامه‌های پیشگیری و بهداشتی بطریق زیر: الف ) تجدید نظر در تشکیلات وزارت بهداری بنحوی که اولا تشکیلات و طرز عمل وزارت بهداری با هدفهای برنامه چهارم مبنی بر کنترل کلیه‌خدمات درمانی و بهداشتی بخصوص کنترل بهداشتی محیط و دارو و همچنین حفظ مسئولیت پیشگیری و بهداشت عمومی منطبق شود ثانیا وظائف مرکز و استانها و شهرستانها از یکدیگر مشخص گردد ثانیا فعالیت‌های بهداشتی و پیشگیری در سطح منطقه همآهنگ شده تحت رهبری واحدی درآید. ب ) استفاده از تکنیکها و روشهای جدید بمنظور پیشگیری و مبارزه با بیمارها بکمک موسسات تحقیقاتی ملی و بین‌المللی. ج ) توجه خاص بامر مبارزه با بیماری سرطان از راه تحقیقات علمی و تشخیص زودرس بیماریها. 12 - توجه به برنامه‌های بهداشت و تنظیم خانواده، بهداشت صنعتی، بهداشت مدارس، بهداشت کشاورزی: الف ) بمنظور بهبود کیفی و تعدیل و تنظیم تعداد افراد خانواده‌ها و بهره‌مند ساختن اطفال از تغذیه و مراقبت درمانی، بهداشتی، آموزشی بهتر و بیشتر- ببرنامه بهداشت و تنظیم خانواده بتدریج در مراکز عمده درمانی و بهداشتی کشور بموقع اجراء گذارده خواهد شد. ب ) فعالیت در زمینه بهداشت و حفاظت صنعتی با توجه به توسعه صنعتی کشور مورد توجه قرار خواهد گرفت. ج ) بمنظور جلوگیری از ایجاد تشکیلات مضاعف در دستگاههای دولتی و بهره‌گیری بیشتر از نیروی انسانی و بمنظور همآهنگی بین فعالیت‌های بهداشتی هر منطقه و ایجاد مدیریت واحد در این مورد توصیه می‌شود وظایف درمانی و بهداشتی بهداری آموزشگاههای هر منطقه به بهداری آن منطقه‌واگذار گردد. 13 - در مورد کنترل بهداشتی محیط و بخصوص کنترل دارو، مواد غذائی، مواد آرایشی توجه خاص مبذول خواهد گردید. 14 - توجه اساسی به بهبود تغذیه مردم - با توجه به نقش حیاتی و حساسی که امر تغذیه در سلامت و کارآمدی افراد ایفا مینماید در طول برنامه‌چهارم با در نظر گرفتن کمیت و کیفیت محصولات غذائی کشور ترتیبی اتخاذ خواهد گردید که ضمن اجرای برنامه‌های آموزشی تغذیه حتی‌المقدور کیفیت غذائی گروه‌های آسیب‌پذیر (از قبیل دانش‌آموزان و کارگران و غیره) بخصوص در نقاط محروم و عقب افتاده کشور بهبود یابد. 15 - توجه اساسی به آموزش کادر فنی - نظر به ارزشی که نیروی انسانی در پیش‌برد فعالیت‌های بهداشتی و درمانی دارد اقداماتی بشرح زیر انجام خواهد گرفت: الف ) اصلاح کیفیت آموزش علوم پزشکی و بهداشتی. ب ) تغییر برنامه آموزش پزشکی در دانشگاه‌ها در جهت انطباق آن با احتیاجات کشور و از جمله از طریق تربیت پزشک عمومی و متخصصان مسائل بهداشت روستائی. ج ) استفاده بیشتر از دانشکده‌های علوم پزشکی جهت تربیت کادر وابسته پزشکی و کمک پزشکی و بهداشتی. 16 - توسعه تحقیقات پزشکی و بهداشتی.

17 - کمک به موسسات خیریه و عام‌المنفعه برای ایجاد مراکز و آزمایشگاههای انتقال خون. 18 - اعتبارات برنامه بهداشت و بهداری به مبلغ 750/13 میلیارد ریال در این فصل پیش‌بینی می‌شود که توزیع آن بین برنامه‌های مختلف بشرح جدول زیر خواهد بود.

1 - هدف کلی برنامه رفاه اجتماعی آنست که بتدریج کلیه فعالیت‌های رفاهی از جنبه خیریه و محدود فعلی و از صورت چاره جوئی موقت مشکلات و دردهای اجتماعی خارج شده و تحت نظارت دولت بصورت یک وظیفه عمومی و بشکل سازمان یافته و منطبق بر معیارهای علمی درآید و در‌عین حال با خدمات رفاهی سازمانهای مختلف عمومی- اجتماعی و خصوصی همآهنگ شود تا استفاده کردن از حداقل خدمات و بهره‌مند شدن از‌حقوق اجتماعی برای همگان ممکن و میسر باشد و در نتیجه عدالت اجتماعی در میان کلیه گروههای جامعه تعمیم یابد و از نیروهای نهفته بعضی گروه‌ها نیز در راه مصلحت عمومی و رشد ملی بهره‌برداری شود.

3 - سیاست کلی بر این اصل پایه‌گذاری شده است که نقش اساسی در تامین خدمات رفاهی بعهده دولت باشد. مسئولیت و وظائف دولت در سطح مملکتی عبارت خواهد بود از: برنامه‌ریزی - تعیین سیاست کلی و اولویتها - تخصیص اعتبارات و توزیع آن در مناطق بر مبنای احتیاجات و عقب‌ماندگی نسبی - ایجاد همآهنگی -تعیین ضوابط - نظارت - تنظیم مقررات - آموزش و تحقیقات در سطح منطقه: - برآورد احتیاجات منطقه‌ای و کمک به برنامه‌ریزی نظارت و اجراء. 4 - بمنظور ایجاد همآهنگی و برقراری نظم در کار برنامه‌ریزی و جلوگیری از دوباره‌کاری و تداخل وظایف و اجتناب از اتلاف منابع مالی و انسانی، شورایعالی رفاه اجتماعی بریاست عالیه علیا حضرت شهبانوی ایران با عضویت نمایندگان سازمان برنامه و دستگاههای دولتی، عام‌المنفعه و‌خصوصی که در زمینه خدمات رفاهی فعالیت می‌کنند تشکیل می‌گردد. 5 - [منسوخ شده است.] 6 - توصیه می‌شود که فعالیتهای اجتماعی و عام‌المنفعه نیروهای مسلح شاهنشاهی و سازمان اوقاف تحت رهبری شورای عالی رفاه اجتماعی قرار گرفته‌و با هدفهای این برنامه همآهنگ گردد. 7 - در تعیین تقدم طرحها و تخصیص اعتبارات برنامه‌هائی مورد تاکید خواهد بود که عده بیشتری از مردم را شامل شود و جنبه پیشگیری و سازندگی داشته باشد. در برنامه‌های نوتوانی گروههای خاص، آندسته از گروهها مورد توجه خواهند بود که آمادگی بیشتری برای باز یافتن قدرت مولد خویش داشته و میتوانند دوران طولانی‌تری خود و جامعه را از ثمرات کار خویش برخوردار نمایند. 8 - کوشش خواهد شد که در مقابل خدمات ارائه شده اجرتی متناسب با درآمد خانواده دریافت شود، این دریافت اجرت بهیچوجه جنبه انتفاعی برای موسسه مربوطه نخواهد داشت بلکه صرفا بمنظور تقویت حس مسئولیت و اتکاء بنفس افراد و خانواده‌ها انجام می‌گیرد. خدمات رایگان فقط در مورد پیران - کودکان خرد سال بی‌سرپرست - از کار افتادگان و کسانیکه هیچ نوع منبع درآمدی نداشته باشند انجام خواهد شد. 9 - گسترش خدمات رفاهی منوط بوجود کارکنان فنی و متخصصین می‌باشد. بنابر این لازم است که علاوه بر برنامه‌های پرورش کادر جدید، آموزش‌ضمن خدمت کارکنان شاغل نیز مورد توجه خاص قرار گیرد. 10 - [منسوخ شده است.] 11 - لازم است که مسئولیتهای مشابه دولتی در یک دستگاه متمرکز گردد. این امر از طریق توصیه شورایعالی رفاه اجتماعی بدولت انجام خواهد پذیرفت. 12 - برای هماهنگی لازم در مقررات و قوانینی که با نیازمندیهای اجتماعی امروز و احتیاجات جدید ناشی از اجرای برنامه‌های توسعه اجتماعی مطابقت ندارد تجدید نظر خواهد شد. 13 - به منظور پیش بردن خدمات رفاهی از منابع خصوصی داخلی و همکاری سازمانهای بین‌المللی در چهارچوب برنامه حداکثر استفاده به عمل‌خواهد آمد.

14 - توزیع اعتبارات عمرانی بین برنامه‌های مختلف رفاه اجتماعی بشرح جدول زیر خواهد بود.

1 - هدفهای کلی برنامه چهارم آمار و بررسیها بقرار زیر می‌باشد: الف - تهیه آمارها و اجرای مطالعات آماری که بتواند امکان برآوردها و محاسبات و پیش‌بینی‌های موثقی را در امر برنامه‌ریزی جامع فراهم سازد. ب - تهیه آمارها و اجرای بررسیهائی که دولت را در اتخاذ تصمیمات لازم یاری کند و راهنمای بخش خصوصی در فعالیتهای سرمایه‌گذاری باشد. ج - تهیه آمارها و اطلاعاتی که در مقایسه‌های علمی بین‌المللی ضروری است.

2 - خط مشی‌های و سیاستهای اجرائی بدین شرح است: الف - تجدید نظر در سازمان و مقررات فعلی آماری و ایجاد شرائط لازم برای مرکز آمار ایران و سایر دستگاههای آماری جهت انجام وظایف اساسی که بعهده دارند و متمایز ساختن آمارگیریهائی که بر عهده مرکز آمار ایران است و آنهائی که بر عهده سایر دستگاهها می‌باشد. ب - بوجود آوردن شبکه ثابت مخصوص جمع‌آوری مداوم و منظم اطلاعات اساسی آماری در سراسر کشور. ج - تربیت نیروی انسانی جهت امور آماری. د - تقویت آمارگیری کشاورزی که خصوصا در این مرحله از تحول و تکامل اقتصادی و اجتماعی ایران فوق‌العاده مورد حاجت است. ه - ایجاد نظم و تربیت و استمرار در تهیه و انتشار آمارها خصوصا در امور اجتماعی و آمارهای مربوط بکار و نیروی انسانی و همچنین آمارهای مربوط بوضع سالانه اقتصاد کشور. و - انجام بررسیهای لازم اقتصادی و جمعیت‌شناسی بمنظور شناخت جهت و کم و کیف تحولات اقتصادی و اجتماعی توسط مراکز علمی کشور و‌سازمان برنامه. ز ) تقویت سازمان مربوط به ثبت احوال در زمینه ثبت صحیح و منظم وقایع چهارگانه (ولادت - ازدواج - طلاق و فوت). ح - تقویت دستگاههای صلاحیتدار برای تهیه آمارهای اقتصادی لازم و محاسبه تولید و درآمد ملی.

(ارقام به میلیون ریال) شماره بند -عنوان بند اعتبار عمرانی 1 آمار 700 2 بررسی و برنامه‌ریزی 300 جمع 1000 فصول فوق مشتمل بر چهار قسمت و بیست فصل منضم به تصمیم متخذه کمیسیون برنامه مجلسین راجع باصول و هدفهای برنامه چهارم عمرانی‌کشور می‌باشد. رئیس مجلس شورایملی - عبدالله ریاضی