رای شماره 53573 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع :ابطال جزء 1 بند (ر) از شرایط عمومی آزمون استخدامی متمرکز سازمان تامین اجتماعی در سال 1401

شماره 107235 و 106000 – 1/3/1402 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140231390000053573 مورخ 15/1/1402 با موضوع « جزء یک بند (ر) از شرایط عمومی عمومی آزمون استخدامی متمرکز سازمان تامین اجتماعی در سال 1401 که بر اساس آن برخورداری از حداکثر سی سال تمام برای دارندگان مدرک تحصیلی کارشناسی به عنوان یکی از شرایط عمومی استخدام در سارمان تامین اجتماعی تعیین شده از تاریخ تصویب ابطال شد. » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – یدالله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه : 1402/1/15 شماره دادنامه: 140231390000053573 شماره پرونده : 0106000 و 0107235 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : خانم سیده فرزانه هاشمی و آقای علی راستیان طرف شکایت : سازمان تامین اجتماعی موضوع شکایت و خواسته: ابطال جزء 1 بند (ر) از شرایط عمومی آزمون استخدامی متمرکز سازمان تامین اجتماعی سال 1401 گردش کار : خانم سیده فرزانه هاشمی به موجب دادخواست و لوایح تکمیلی و آقای علی راستیان به موجب دادخواست جداگانه‌ای ابطال جزء 1 بند (ر) از شرایط عمومی آزمون استخدامی متمرکز سازمان تامین اجتماعی سال 1401 را خواستار شده‌اند و در مقام تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده‌اند: "سازمان تامین اجتماعی شرایط عمومی دفترچه آزمون خود را مغایر با شرایط عمومی سایر دستگاه‌های اجرایی تنظیم نموده که موجب تضییع حقوق متقاضیان شده است با این توضیح که: 1 در بند (الف) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری برای تعیین شرایط سنی داوطلبان استخدام آمده است «داشتن حداقل سن بیست سال تمام و حداکثر چهل سال برای استخدام رسمی و برای متخصصین با مدرک تحصیلی دکتری چهل و پنج سال.» قانون‌گذار در بند مذکور صرفا حداقل و حداکثر سنی را برای شرایط استخدام رسمی تصریح کرده و هیچ شرط اضافه‌ای را بیان نداشته است. همچنین نه در این بند و نه در سایر بندهای قانون موصوف، هیچ‌گونه محدودیت دیگری برای شرایط سنی اعلام ننموده و به صورت ایجابی یا اختیاری نیز هیچ مجوزی به دستگاه‌های اجرایی برای تعیین شرایط سنی استخدام و اعمال محدودیت در این خصوص اعطا نکرده که قانون در این خصوص کاملا صریح و بدون ابهام است. 2 مستند به دادنامه‌های شماره 140109970905811491 و 140109970905811473 مورخ 1401/8/24 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، تعیین محدوده سنی مشخص برای استخدام در قانون بیانگر توجه و امعان نظر مقنن به این اصل کلی است که متقاضیان استخدام باید بتوانند در محدوده سنی بالاتر از حداقل مقرر و پایین تر از حداکثر تعیین شده در قوانین و مقررات مربوطه از امکان شرکت در آزمون‌های استخدامی دستگاه‌های اجرایی برخوردار باشند. همچنین مطابق دادنامه‌های مذکور، رده‌بندی سنی داوطلبان بر اساس مدرک تحصیلی، بازه سنی داوطلبان استخدام را محدود کرده و موجب تضییع حقوق استخدامی آن‌ها می‌شود و از این جهت خلاف قانون است. 3 از آنجا که داوطلبان استخدام از طریق آزمون و کسب حد نصاب نمره و پس از طی مراحل مصاحبه، گزینش و ... بکارگیری می‌شوند؛ اعمال محدودیت و کاهش سقف سنی فراتر از قانون موجب بی‌عدالتی و نابرابری شده و از این منظر مصداق بارز تبعیض ناروا بوده و مغایر با اصل سوم قانون اساسی است. 4 همچنین مقرره مورد شکایت، نافی اصل 28 قانون اساسی مبنی بر حق آزادی انتخاب شغل است که بیان می‌دارد: «هر کس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست برگزیند. دولت موظف است با رعایت نیاز جامعه به مشاغل گوناگون، برای همه افراد امکان اشتغال به کار و شرایط مساوی را برای احراز مشاغل ایجاد نماید.» بنا به مراتب و دلایل فوق، مقرره صدرالاشاره با رده‌بندی سنی داوطلبان بر اساس مدرک تحصیلی و کاهش سقف سنی مورد نظر، برخلاف قانون و خارج از حدود اختیارات وضع شده است. 5 استخدام مورد نظر از نوع استخدام پیمانی می‌باشد و در تبصره 3 ماده 45 قانون مدیریت خدمات کشوری مقرر شده است «سن کارمند پیمانی در انتهای مدت قرارداد استخدام نباید از شصت و پنج سال و برای مشاغل تخصصی از هفتاد سال تجاوز کند» که دادخواست اینجانب در مورد استخدام پیمانی و برای مشاغل تخصصی می‌باشد. 6 بر اساس ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری سازمان تامین اجتماعی در زمره دستگاه‌های اجرایی قرار می‌گیرد و در دادنامه 140109970905811491 و 140109970905811473 مورخ 1401/8/24 حداکثر سن استخدام در دستگاه‌های اجرایی 40 سال تصویب شده که در ماده 42 تایید و هیچ شخصیت حقوقی مستثنی از رای مذکور نگردیده است. لذا ابطال مصوبه مورد شکایت از تاریخ تصویب مورد تقاضا می‌باشد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر می‌باشد: "دفترچه راهنمای آزمون استخدامی متمرکز سازمان تامین اجتماعی سال 1401 شرایط عمومی استخدام: ر دارا بودن حداقل بیست (20) سال تمام * حداکثر سی سال (30) تمام برای دارندگان مدارک تحصیلی کارشناسی (متولدین 1371/5/30 به بعد)" در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی و قوانین سازمان تامین اجتماعی به موجب لایحه شماره 7100/1401/7526 1401/11/19 اعلام کرده است: "1 حسب مفاد ماده 3 قانون مدیریت خدمات کشوری سازمان تامین اجتماعی به لحاظ ماهیت حقوقی یک نهاد عمومی دولتی بوده و همچنین مطابق ماده 117 قانون مذکور به عنوان یک نهاد عمومی غیردولتی در عداد دستگاه‌های مستثنی شده از قانون مدیریت خدمات کشوری و تابع اساسنامه و آیین‌نامه استخدامی خاص خود می‌باشد. 2 سازمان تامین اجتماعی به موجب قانون فهرست نهادها و موسسات عمومی غیردولتی مصوب 1373، در ردیف دهم به عنوان سازمان عمومی و غیردولتی است و بر اساس مفاد ماده 117 قانون مدیریت خدمات کشوری که مقرر نموده، کلیه دستگاه‌های اجرایی به استثناء نهادها، موسسات و تشکیلات و سازمان‌هایی که زیرنظر مستقیم مقام معظم رهبری اداره می‌شوند، وزارت اطلاعات، نهادهای عمومی غیردولتی که با تعریف مذکور در ماده 3 تطبیق دارند، بنابراین وفق ماده یاد شده سازمان تامین اجتماعی به عنوان نهاد عمومی غیردولتی و از شمول قانون موصوف استثناء شده، لذا تابع مقررات عمومی دولت نبوده و دارای اساسنامه و تابع آیین‌نامه استخدامی خاص خود می‌باشد. آیین‌نامه استخدامی سازمان ابتدائا در اجرای بند (ج) ماده 2 قانون استخدام کشوری مصوب 1345 مورد تصویب کمیسیون استخدام مجلس سنا در سال 1348 قرار گرفته و در ماده 3 اساسنامه سازمان تامین اجتماعی مصوب 1358 هیات وزیران پیش‌بینی شده که آیین‌نامه استخدامی سازمان با پیشنهاد هیات‌مدیره و تایید شورای عالی سازمان و تصویب سازمان امور اداری و استخدامی تهیه و تنظیم گردد. آیین‌نامه استخدامی سازمان مجددا مطابق جواز حاصله از ماده 117 قانون خدمات کشوری در سال 1386 مورد بازنگری و تصویب مجدد معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی (سازمان برنامه‌ریزی کشور) قرار گرفته است. 3 وفق ماده 14 آیین‌نامه استخدامی جدید سازمان مصوب 1386/12/28 مقرر گردیده ورود به خدمت افراد در سازمان از طریق آزمون کتبی و مصاحبه، گزینش و بر اساس شایستگی صورت می‌گیرد، ضوابط و برگزاری آزمون و گزینش به تصویب هیات‌مدیره خواهد رسید. تبصره: ورود به خدمت افراد در مشاغل یا مناطق خاص با تصویب هیات‌مدیره از طریق مصاحبه و گزینش صورت خواهد پذیرفت. با عنایت به اینکه آیین‌نامه استخدامی سازمان مصوب 1386/12/28 که حاکم بر مسائل استخدامی کارکنان می‌باشد، استخدام در سازمان را به استناد ماده 14 آیین‌نامه مذکور برای تصدی پست‌های ثابت سازمانی از طریق شرکت در آزمون کتبی و مصاحبه امکان‌پذیر نموده و ضوابط برگزاری آزمون نیز بر اساس مصوبات هیات‌مدیره سازمان تعیین می‌گردد. وفق ماده 14 آیین‌نامه استخدامی سازمان «ورود به خدمت افراد و تعیین صلاحیت افرادی که داوطلب استخدام در سازمان می‌باشند، بر اساس مجوزهای صادره، از طریق آزمون کتبی و مصاحبه و گزینش و بر اساس اصل شایستگی و برابری فرصت‌ها صورت می‌گیرد. ضوابط برگزاری آزمون و گزینش به تصویب هیات‌مدیره خواهد رسید. لذا رعایت کلیه شرایط مندرج در آگهی‌های استخدامی منتشره به منظور رعایت عدالت جهت کلیه متقاضیان استخدامی الزامی می‌باشد. 4 شاکی به مغایرت جزء اول بند (ر) تبصره 2 شرایط عمومی آزمون استخدامی متمرکز سال 1401 سازمان تامین اجتماعی با ماده 5 قانون خدمات کشوری اشاره داشته، در حالی که ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری (مصوب 1386/7/8) در تعاریف، دستگاه اجرایی را احصاء نموده است. از این رو بند مورد شکایت همانگونه که در بندهای 1 و 2 تشریح شده است حسب مفاد ماده 3 قانون مدیریت خدمات کشوری سازمان تامین اجتماعی به لحاظ ماهیت حقوقی یک نهاد عمومی دولتی بوده و همچنین مطابق ماده 117 قانون مذکور به عنوان یک نهاد عمومی غیردولتی در عداد دستگاه‌های مستثنی شده از قانون مدیریت خدمات کشوری و تابع اساسنامه و آیین‌نامه استخدامی خاص خود می‌باشد و هیچ مغایرتی با موارد اعلامی ندارد و ایراد شاکی بلاوجه است. لازم به توضیح است با عنایت به اینکه آزمون استخدامی سازمان بر اساس ضابطه نظام جذب و استخدام و در چهارچوب ساختار و مقررات جاری از جمله مفاد آیین‌نامه استخدامی، قوانین و مقررات بالادستی و با پیش رو قراردادن سند جهت‌گیری راهبردی و مدل مدیریت منابع انسانی سازمان و اصلاح برخی مفاد آن (با توجه به بند 9 اصل 3 قانون اساسی) رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه‌های مادی و معنوی و اصل 28 قانون اساسی (تکلیف دولت به اینکه برای همه افراد امکان اشتغال به کار و شرایط مساوی را برای احراز مشاغل ایجاد نماید) منجمله حذف امتیازهای فرزند همکار، امتیاز تجربه، خدمات سربازی و ... (که در راستای آرای صادره از سوی هیات عمومی دیوان عدالت اداری لغو گردیده است) توسط هیات‌مدیره مصوب و بر این اساس آزمون استخدامی مورخ 1401/7/15 برگزار گردید." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1402/1/15 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی اولا براساس بند (پ) ماده 15 آیین‌نامه استخدامی سازمان تامین اجتماعی مصوب 1386/12/28، دارا بودن حداقل 20 و حداکثر 35 سال تمام به عنوان یکی از شرایط ورود به خدمت در سازمان مزبور تعیین شده است و کاهش حداکثر سن مذکور از 35 سال به 30 سال که برمبنای مقرره مورد شکایت صورت گرفته، مغایر با بند (پ) ماده 15 آیین‌نامه استخدامی سازمان تامین اجتماعی و خارج از حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده مقرره مورد اعتراض است. ثانیا صلاحیت هیات مدیره سازمان تامین اجتماعی برای تصویب ضوابط برگزاری آزمون و گزینش که در ماده 14 آیین‌نامه استخدامی سازمان تامین اجتماعی تعیین شده، منصرف از مواردی مانند اعمال تغییر در مفاد بند (پ) ماده 15 آیین‌نامه استخدامی سازمان یادشده است که مرجع تصویب آن سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بوده است. ثالثا براساس رای شماره 1491 مورخ 1401/8/24 هیات عمومی دیوان عدالت اداری بر این اصل کلّی تاکید شده است که متقاضیان استخدام باید بتوانند در محدوده سنی بالاتر از حداقل مقرر و پایین‌تر از حداکثر تعیین‌شده در قوانین و مقررات مربوطه از امکان شرکت در آزمون‌های استخدامی دستگاه‌های اجرایی برخوردار باشند و رده‌بندی سنی برای متقاضیان استخدام برمبنای مدارک تحصیلی، بازه سنی داوطلبان استخدام را محدود و موجب تضییع حقوق آنان می‌شود و در مانحن‌فیه نیز تغییر شرایط سنی ورود به خدمت و کاستن از حداکثر سن ورود به خدمت برای دارندگان مدرک تحصیلی کارشناسی موجب تضییع حقوق آن‌ها شده است. با عنایت به مراتب فوق، جزء 1 بند (ر) از شرایط عمومی آزمون استخدامی متمرکز سازمان تامین اجتماعی در سال 1401 که براساس آن برخورداری از حداکثر سی سال تمام برای دارندگان مدرک تحصیلی کارشناسی به عنوان یکی از شرایط عمومی استخدام در سازمان تامین اجتماعی تعیین شده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری