رای شماره 2673 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشنامه شماره 3 - 13 - 01 /1203 - 17 /13 مورخ 1397/10/15 رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران

بسم الله الرحمن الرحیم شماره دادنامه : 2673 تاریخ دادنامه : 12/9/1398 شماره پرونده : 97 /3981 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : کانون آموزشگاه‌های رانندگی استان مازندران ( آقای سید میرآقا قدیری ) موضوع شکایت و خواسته : ابطال بخشنامه شماره 3-13- 01 /1203- 17 /13 مورخ 15/10/1397 رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران گردش کار : شاکی به موجب دادخواست و لایحه تقدیمی ابطال بخشنامه شماره 3-13- 01 /1203- 17 /13 مورخ 15/10/1397 رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " مطابق آیین‌نامه اجرایی هیات وزیران سال 1397 مستند به بند ( ر ) از ماده (1) ، پلیس راهنمایی و رانندگی مکلف به برگزاری آزمونها اعم از نظری و عملی توسط افسران آموزش دیده شاغل می‌باشد و تجویز استفاده از افسران بازنشسته کما فی السابق اعزامی از سوی موسسه راهگشا، نقض صریح آیین‌نامه مذکور است . خروج آزمون نظری از آموزشگاه و واگذاری به غیر برخلاف مقررات حاکم بر قضیه می‌باشد . هیات وزیران جهت اتخاذ تصمیم جهت اخذ آزمونهای نظری در سالن پلیس راهور و یا سالن خارج از آموزشگاه و یا در محل آموزشگاه، اختیار و اجازه‌ای به پلیس راهور نداده است . آزمونهای نظری و عملی رانندگی لازم و ملزوم یکدیگرند . پلیس بر خلاف قانون و حق مکتسب صاحبان آموزشگاه‌ها و آیین‌نامه اجرایی، برگزاری آزمون نظری را از آموزشگاه‌ها خارج نموده است . این اقدام مغایر مواد 1 ، 17 و 18 آیین‌نامه اجرایی آموزشگاه‌های رانندگی مصوب 2/3/1397 هیات وزیران و ماده 725 قانون مجازات اسلامی است ." در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه شماره 04 /88 /1478-24/1/1398 پاسخ داده است که : " دفتر محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع : رفع نقص پرونده شماره 9703981 مطابق موارد از پیش گفته شده : 1- آزمونها الزاما می‌بایست توسط مامورین آموزش دیده شاغل در پلیس راهنمایی و رانندگی انجام گردد و بکارگیری بازنشسته عوامل موسسه راهگشا به هر بهانه نقض صریح قانون است . 2- محل برگزاری آزمونها در آموزشگاه‌های رانندگی علاوه بر تصریح قانون، از حقوق مکتسبه صاحبان آموزشگاه‌های رانندگی به شمار می‌آید که از سال 1383 تحصیل و پلیس اجازه ابطال این مجوز بدون معاذیر قانونی را ندارد . 3- بر فرض صحت و اصرار پلیس در خروج آزمون از آموزشگاه‌های رانندگی، پلیس راهنمایی و رانندگی موظف است در اجرای طرح کلیه اجزاء آزمون اعم از : نظری، عملی رانندگی و فنی وسیله نقلیه، آن هم در کلیه پایه‌ها اعم از : موتورسیکلت، پایه سوم، پایه دوم، پایه یکم، پایه ویژه را به‌طور همزمان و تواما از آموزشگاه خارج نماید و اجازه تجزیه آزمون و یا تبعیض بین آموزشگاه‌های رانندگی در سراسر کشور را ندارد . بدین وصف ابطال ابلاغیه و الزام پلیس راهور در برگزاری آزمونها اعم از نظری، عملی رانندگی و فنی وسیله نقلیه توسط مامورین شاغل آموزش دیده پلیس راهنمایی و رانندگی در محل آموزشگاه‌های رانندگی از آن مقام مورد استدعاست ." متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است : " از : پلیس راهور ناجا - مرکز صدور گواهی‌نامه به : روسای محترم پلیس راهور استانهای کشور موضوع : اخذ آزمون نظری از متقاضیان گواهی‌نامه به منظور افزایش صحت عمل، ارتقاء کیفیت آزمونهای نظری، امکان کنترل و نظارت بیشتر بر عملکرد کارشناسان و جلوگیری از افشاء سوالات آزمونها، دستور فرمایید از تاریخ 1/11/1397 پلیس راهور استانها و شهرستانهایی که دارای سالن آزمون و نیروی انسانی متخصص می‌باشند نسبت به اخذ آزمونهای نظری از متقاضیان در سالن‌های پلیس راهور و یا محلی خارج از آموزشگاه‌های رانندگی اقدام نمایند . ضمنا پلیس راهور استانها و شهرستانهایی که فاقد سالن و یا نیروی انسانی متخصص می‌باشند ضمن اعلام مراتب به مرکز صدور گواهی‌نامه کمافی السابق می‌توانند از محل آموزشگاه‌های رانندگی و کارشناسان موسسه راهگشا برای اخذ آزمونهای نظری استفاده نمایند .- رئیس پلیس راهور ناجا " در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران به موجب لایحه شماره 254 /4 /02 /12 /13 - 8/5/1398 به‌طور خلاصه توضیح داده است که : "1- به موجب ماده 122 قانون برنامه چهارم توسعه و آیین‌نامه اجرایی آن نیروی انتظامی مجاز به برون سپاری و واگذاری بخشی از وظایف خدماتی از جمله فرآیند مهارت و آموزش رانندگی به موسسات آموزشگاه‌های رانندگی شده است . 2- بر اساس مفاد بند ( الف ) ماده 1 آیین‌نامه اجرایی آموزشگاه‌های رانندگی، مصوب 1383 ، آموزشگاه‌ها صرفا جهت تعلیم و آموزش و کسب مهارتهای لازم برای رانندگی بوده و به موضوع طرح آزمایش ( آزمون ) رانندگی اشاره‌ای نشده است . آزمونهای رانندگی از اختیارات حاکمیتی پلیس می‌باشد . در ماده 4 آیین‌نامه اشاره‌ای به آزمونهای رانندگی نشده است . 3- برابر ماده 8 آیین‌نامه صدور انواع گواهی‌نامه‌های مصوب 9/11/1390 مکان آزمونها و نوع وسایل نقلیه برای احراز مهارت عملی رانندگی که متناسب با نوع گواهی‌نامه درخواستی متقاضیان است توسط راهنمایی و رانندگی تعیین می‌شود . 4- درباره بکارگیری کارکنان بازنشسته در موسسه راهگشا برابر بند ( الف ) ماده 6 اساسنامه موسسه راهگشا ایجاد تسهیلات در ارائه خدمات راهنمایی و رانندگی شامل صدور گواهی‌نامه برای متقاضیان صادر شده و مصوبه شورای اداری وزارت کشور اجازه استفاده از افسران بازنشسته در فرآیند صدور گواهی‌نامه را صادر نموده است . ضمن اینکه بند 2 ماده 36 آیین‌نامه اجرایی ماده 122 قانون برنامه چهارم توسعه نیز بر واگذاری فعالیتهای پلیس از جمله آزمونهای راهنمایی و رانندگی در دفاتر خدمات الکترونیکی و موسسات وابسته تصریح دارد . در هیچ کجای آیین‌نامه‌های آموزش رانندگی مصوب 1383 و 1397 ، تکلیفی جهت اخذ آزمون در آموزشگاه‌های رانندگی تعیین نشده است ." در اجرای ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره 498-30/7/1398 ، فراز اول از بخشنامه شماره 3-13-01-1203- 17 /13 مورخ 15/10/1397 را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد . رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت . رسیدگی به فراز دوم از بخشنامه مورد شکایت (3-13-01-1203- 17 /13 -15/10/1397) در دستور کار هیات عمومی دیوان عدالت اداری قرار گرفت . هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 12 ؍ 9 ؍ 1398 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی با توجه به اینکه مطابق بند ( ر ) ماده 1 آیین‌نامه اجرایی آموزشگاه‌های رانندگی موضوع مصوبه شماره 29797/ ت 52792 ه -9/3/1397 هیات وزیران، فرآیند سنجش دانش نظری و مهارت عملی و فنی مهارت آموزان واجد شرایط که پس از اخذ گواهی آموزش عملی، متناسب با نوع گواهی‌نامه توسط افسران آموزش دیده شاغل در پلیس انجام می‌پذیرد، فراز دوم بخشنامه شماره 3-13-01-1203-17 /13 مورخ 15/10/1397 رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی که در آن مقرر شده برای اخذ آزمون‌های نظری از کارشناسان موسسه راهگشا استفاده شود، به لحاظ اینکه موضوع توسط هیات وزیران در اجرای اصل 138 قانون اساسی تعیین تکلیف شده، خارج از حدود اختیارات رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود ./ محمدکاظم بهرامی رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری