رای شماره 2177 هیات عمومی دیوان عدالت ادارای با موضوع: مواد 7،4 و 8 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد به شماره سند - عتف - آ - 2203 مصوب جلسه شماره 69 مورخ 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم،تحقیقات و فناوری ابطال شد

شماره 9901100 – 23/8/1400 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140009970905812177مورخ 27/7/1400 . با موضوع «مواد 4، 7 و 8 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد به شماره سند عتف - آ – 2203 مصوب جلسه شماره 69 مورخ 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ابطال شد . » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری - یدالله اسمعیلی فرد شماره دادنامه : 2177 تاریخ دادنامه : 27/7/1400 شماره پرونده : 9901100 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : دانشگاه آزاد اسلامی موضوع شکایت و خواسته : ابطال مواد 4، 7 و 8 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد به شماره سند عتف – آ - 2203 مصوب جلسه شماره 69 - 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال و نقض آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد به شماره سند عتف – آ - 2203 مصوب جلسه شماره 69 - 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که : " 1 - به استناد جزء 1 بند (ب) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383 به‌طور کلی وزارت علوم و شوراهای زیر مجموعه یا وابسته به آن اختیاری برای تصویب ضوابط پذیرش دانشجو در مقاطع رسمی تحصیلی اعم از کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری نداشته و صرفا می‌تواند ضوابط و معیارهای مورد نظر خود را برای تصویب نهایی به مراجع ذیصلاح (مجلس شورای اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی) ارائه نمایند . در حال حاضر، طبق قوانین مورد عمل به خصوص مواد 5 و 4 قانون سنجش و پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور مصوب سال 1394، پذیرش دانشجویان در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری منوط به شرکت در آزمون متمرکز بوده و طبق ماده 6 قانون مذکور و تبصره ذیل آن، صرفا سهمیه‌ها و معافیت‌های شرکت در آزمون که به تصویب مجلس شورای اسلامی یا شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده‌اند معتبر و ملاک عمل خواهد بود . 2 - در ماده 64 قانون برنامه ششم توسعه و مصوبات مورخ 22/3/1377 و 22/5/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی، وضع مقررات و آیین‌نامه‌های خاص حمایتی برای استعدادهای درخشان پیش‌بینی گردیده و بدیهی است که تصویب این قبیل آیین‌نامه‌ها در چهارچوب قوانین مصوب بوده و نبایستی مغایر قانون باشند . 3 - در بندهای 9 گانه وظایف و اختیارات شورای هدایت استعدادهای درخشان به شرح ماده 2 آیین‌نامه مورخ 22/5/1381 مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، تصویب ضوابط پذیرش دانشجو (بدون آزمون) در مقاطع تحصیلات تکمیلی از جمله اختیارات این شورا تلقی نشده و مقررات آیین‌نامه‌های مصوب نمی‌تواند مغایر قوانین باشد . 4 - مواد 8 و 7 و 2 آیین‌نامه تهیه شده مشتمل بر تبعیض ناروا بین دانشگاه‌ها مغایر بند 9 اصل 3 قانون اساسی بوده و برای فارغ التحصیلان این دانشگاه ایجاد نارضایتی کرده است . از سویی دیگر مطابق قانون سنجش و پذیرش تحصیلات تکمیلی هرگونه سهمیه‌بندی منوط به تصویب مجلس شورای اسلامی و یا شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌باشد و شورای هدایت استعدادهای درخشان که زیر مجموعه وزارت علوم است، اختیاری در خصوص تعیین سهمیه برای پذیرش دانشجو را ندارد . بر همین اساس، آیین‌نامه معترض عنه بر خلاف قانون سنجش و پذیرش دانشجو در تحصیلات تکمیلی است . " در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی و هیات‌های تخصصی دیوان عدالت اداری برای دانشگاه آزاد اسلامی ارسال شده بود، این دانشگاه به موجب لایحه شماره 13637 / 13 - 25/5/1399 توضیح داده است که : " بازگشت به اخطاریه رفع نقص از کلاسه پرونده 9901100 - 4/5/1399 در خصوص شماره پرونده 9909980905800373 با موضوع شکایت این دانشگاه از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و شورای هدایت استعدادهای درخشان به استحضار می‌رساند: مستندا به مفاد دادخواست تقدیمی به ان مرجع تقاضای نقض و ابطال کل آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره کارشناسی ارشد مصوب جلسه مورخ 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به شماره 301041 / 11 - 6/11/1398 که برای اجرا به کلیه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ابلاغ گردیده است، مورد استدعا می‌باشد ." متن مقرره‌های مورد اعتراض به شرح زیر است : " « آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد» ماده 4 - تغییر رشته یا محل تحصیل افراد پذیرفته شده بر اساس این آیین‌نامه، مجاز نیست . ماده 7 - دانش آموختگان دوره‌های مجازی، فراگیر پیام نور، پذیرفته شدگان آزمون اختصاصی (داخلی)، پذیرفته شدگان کارشناسی با سوابق تحصیلی و دارندگان مدرک حوزوی معادل کارشناسی مشمول این آیین‌نامه نمی‌باشند . ماده 8 - دانشگاه پیام نور، آزاد اسلامی، علمی - کاربردی، فنی و حرفه‌ای و پردیس‌های خودگردان مجاز به استفاده از این آیین‌نامه برای پذیرش استعداد درخشان نمی‌باشند ." در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 138564 / 75 / 7 - 7/7/1399، نامه شماره 135463 / 21 / 2 - 5/7/1399 مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی این وزارت را ارسال کرده است که متن آن به‌طور خلاصه به قرار زیر است : " 1 - بر اساس ماده 2 آیین‌نامه تشکیل شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم مصوب سال 1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی، از وظایف و اختیارات شورا، تصویب طرح‌ها، آیین‌نامه‌ها و برنامه‌های آموزشی خاص استعدادهای درخشان، تعیین ضوابط و مقررات مورد نیاز برای اجرای برنامه‌های مصوب و صدور مجوز اجرای برنامه‌های خاص استعدادهای درخشان به دانشگاه و مراکز واجد شرایط است، بنابراین تصویب آیین‌نامه مورد شکایت و تعیین مشمولین استفاده از تسهیلات، در چارچوب اختیارات شوراست . 2 - بر اساس ماده 8 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد، برخی دانشگاه‌ها امکان پذیرش دانشجوی استعداد درخشان را ندارند اما در تبصره آن ماده به دانش آموختگان همان دانشگاه‌ها، در صورت موافقت دانشگاه پذیرنده، مجوز بهره مندی از تسهیلات داده شده است که مشمول این تبصره دانش آموختگان دانشگاه آزاد اسلامی را در بر می‌گیرد . 3 - موضوع عدم امکان پذیرش دانشجوی استعداد درخشان در دانشگاه آزاد اسلامی از سال 1393 در شورای هدایت وزارت متبوع مصوب و از آن تاریخ اجرا شده است . " در اجرای ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره 829 - 20/6/1400، آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را به جز مواد 4، 7 و 8 را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد . رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت . « رسیدگی به بندهای 4، 7 و 8 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت . » هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 27/7/1400 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی الف - با توجه به اینکه براساس ماده 4 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد مصوب جلسه شماره 69 مورخ 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان حق تغییر رشته یا محل تحصیل افراد پذیرفته‌شده در چهارچوب مقررات بدون مبنای قانونی سلب شده و منجر به ایجاد تبعیض ناروا میان متقاضیان پذیرش بدون آزمون و سایر دانشجویان شده است، بنابراین مقرره مذکور مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . ب - ماده 7 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد مصوب جلسه شماره 69 مورخ 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان که دانش‌آموختگان دوره‌های مجازی، فراگیر پیام نور، پذیرفته‌شدگان آزمون اختصاصی (داخلی)، پذیرفته‌شدگان کارشناسی با سوابق تحصیلی و دارندگان مدرک حوزوی معادل کارشناسی را بدون ذکر مبانی قانونی از شرکت در پذیرش بدون آزمون دوره کارشناسی ارشد منع کرده، در حالی که امکان وجود افرادی مستعد در میان فارغ‌التحصیلان دوره‌های مذکور وجود دارد، مصداق تبعیض ناروا بوده و با بند (9) اصل سوم قانون اساسی مغایرت دارد و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . ج - ماده 8 آیین‌نامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد مصوب جلسه شماره 69 مورخ 1/10/1398 شورای هدایت استعدادهای درخشان که دانشگاههای پیام نور، آزاد اسلامی، جامع علمی - کاربردی و فنی و حرفه‌ای را از پذیرش دانشجوی استعداد درخشان (بدون آزمون) محروم کرده در حالی که ایجاد چنین محدودیتی برای دانشگاههای اشاره شده مستند و مبنای قانونی ندارد و لذا مقرره مزبور مغایر با بند (9) اصل سوم قانون اساسی است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود ./ حکمتعلی مظفری رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری