رای شماره 2532 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال دو سطر آخر مصوبه شماره 2742 1399/11/21 شورای اسلامی شهر تهران که متضمن منع ساخت و ساز و گسترش صنایع در محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی‌شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20 شهرداری تهران است

شماره 0000649 – 12/10/1400 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140009970905812532 مورخ 23/9/1400 با موضوع «دو سطر آخر مصوبه شماره 2742 – 21/11/1399 شورای اسلامی شهر تهران که متضمن منع ساخت و ساز و گسترش صنایع در محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی‌شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20 شهرداری تهران است ابطال شد.» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – یداله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه : 23/9/1400 شماره دادنامه: 2532 شماره پرونده : 0000649 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: شرکت سیمان تهران با وکالت خانم مهگل هاشمی و آقای سیدایمان میریان حسین آبادی موضوع شکایت و خواسته: ابطال دو سطر آخر مصوبه شماره 2742 1399/11/21 شورای اسلامی شهر تهران مبنی بر منع ساخت و ساز و گسترش صنایع در محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20 شهرداری تهران گردش کار: خانم مهگل هاشمی و آقای سیدایمان میریان حسین آبادی به وکالت از شرکت سیمان تهران به موجب دادخواستی ابطال دو سطر آخر مصوبه شماره 2742 1399/11/21 شورای اسلامی شهر تهران مبنی بر منع ساخت و ساز و گسترش صنایع در محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20 شهرداری تهران را خواستار شده‌اند و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده‌اند که: " احتراما اینجانبان سیدایمان میریان و مهگل هاشمی به وکالت از شرکت سیمان تهران مطالب ذیل را به استحضار می‌رسانیم: شرکت سیمان تهران یکی از قدیمی ترین و مهمترین شرکتها در عرصه تولید سیمان است که به عنوان یکی از زیرمجموعه‌های بنیاد مستضفعان انقلاب اسلامی اداره می‌گردد. این شرکت حتی قبل از انقلاب اسلامی و از سال 1340 برابر اسناد تقدیمی در حال بهره‌برداری مواد اولیه تولید سیمان از کوه بی‌بی شهربانو است و مطابق پروانه بهره‌برداری شماره 21552 1382/2/16 صادره از سوی وزارت صنعت و معدن حق بهره برداری از معادن کوه بی‌بی شهربانو تا تاریخ 1404/2/14 به شرکت موکل اعطا شده است. اخیرا شورای شهر تهران اقدام به تصویب ماده واحده‌ای مبنی بر الزام شهرداری به ثبت ملی کوه بی‌بی شهربانو و اراضی آن نموده است. به دلایلی که ذیلا به آن‌ها اشاره خواهد شد تصویب این طرح از سوی شورای شهر مخالف صریح قانون و همچنین حقوق حقه و قانونی شرکت موکل است. لذا با توجه به اهمیت فعالیتهای شرکت سیمان تهران در صنعت سیمان و بالتبع در صنعت ساختمان و با توجه به دلایل ذیل از اعضای معزز آن هیات تقاضای ابطال مصوبه غیرقانونی شورای شهر را داریم: 1 اساسا موضوعی که در طرح شورای اسلامی شهر تهران تصویب شده است خارج از حدود اختیارات آن مرجع است و شورای شهر مطابق قانون صلاحیتی در این خصوص ندارد. اعضای شورای شهر در متن ماده واحده خود به ماده 80 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران اشاره نموده‌اند که منطوق و مفهوم آن ماده به نظر ارتباطی با موضوع مانحن فیه ندارد. با توجه به نص ماده 80 به نظر می‌رسد ماده 70 مورد نظر اعضای شورا بوده است. حتی اگر ماده 70 از قانون مذکور را ملاک بگیریم همچنان بر اساس متن ماده اخیر، وظایف و اختیارات شورای شهر به صورت حصری عنوان شده که در هیچ یک از موارد آن اختیار اقدام به ثبت ملی و یا حتی اختیار پیشنهاد و ارائه طرح به سایر نهادها از جمله شهرداری، جهت ثبت ملی آثار به شورا داده نشده است و مشخص نیست که اعضای شورای شهر دقیقا برچه مبنایی در امری که در نهایت نه به شهرداری بلکه به سازمان میراث فرهنگی کشور مربوط است مداخله نموده و شهرداری را با مصوبه‌ای غیرقانونی و خارج از حدود اختیارات ملزم به ثبت ملی کوه بی‌بی شهربانو نموده‌اند و حتی برای این موضوع نیز زمان تعیین کرده‌اند. لذا ابطال مصوبه موضوع شکایت از این حیث مورد تقاضا است. 2 مصوبه شورای شهر با ماده 2 قانون معادن و اصلاحات این قانون واصل 44 و 45 قانون اساسی هم مغایرت دارد. مطابق ماده 2 قانون معادن و آخرین اصلاحات این قانون مصوب 1390 در راستای اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی و نیز اصل 45 قانون اساسی، مسئولیت اعمال حاکمیت دولت بر معادن کشور و حفظ ذخایر معدنی و نیز صدور اجازه انجام فعالیتهای معدنی، مقرر در این قانون و نظارت بر امور مزبور و فراهم آوردن موجبات توسعه فعالیتهای معدنی، دست‌یابی به ارزش افزوده مواد خام معدنی، توسعه صادرات مواد معدنی با ارزش افزوده، ایجاد اشتغال در این بخش و نیز افزایش سهم بخش معدن در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور به عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت است. لذا محرز می‌گردد که نظر به پیش‌بینی قانون‌گذار در خصوص نهاد متولی معادن، مداخله شورای شهر تهران در امور تخصیص یافته به وزارت صنعت، معدن و تجارت غیرقانونی بوده و مستوجب ابطال به نظر می‌رسد. 3 در متن مصوبه به ماده 60 از قانون برنامه سوم توسعه تهران هم اشاره شده است که این ماده نیز مجوزی جهت تصویب ماده واحده مورد اعتراض توسط شورای شهر نیست. با ملاحظه قانون تایید خواهید فرمود که این استناد نیز صحیح به نظر نمی‌رسد چرا که اولا: خطاب قانون‌گذار به شهرداری است و نه به شورای شهر لذا این قانون اختیاری به شورای شهر جهت تصویب ماده واحد موضوع شکایت را نمی‌دهد. ثانیا: ماده 60 برنامه سوم توسعه شهر تهران صراحتا در خصوص کوه‌های البرز جنوبی است و نمی‌توان با تفسیر موسع ماده بدون در نظر گرفتن مصالح کشور و حقوق مکتسبه اشخاص و مصالح عمومی و لزوم حمایت از تولید ملی، دامنه اختیارات شورای شهر را به نحوی نامشروع و ناروا گسترش داد. ثالثا: توجه آن هیات را به این نکته جلب می‌نماییم که برنامه سوم توسعه از جمله قوانین موقت است و به دیگر سخن این قانون مقید به زمان بوده و علت تصویب قانون به این شیوه آن است که بعد از مضی زمان حقوق مکتسبه افراد قابل خدشه نباشد، لذا استناد به این ماده از این جهات نیز واجد ایراد است و بر اساس آن نمی‌توان یکی از شرکتهای مهم در عرصه تولید سیمان را بدون در نظر گرفتن توالی فاسد آن مانند بیکاری تعداد بسیاری از مردم و توقف تولید سیمان تعطیل نمود. 4 این مصوبه توالی فاسد فراوانی دارد و با حق بهره‌برداری شرکت موکل از معادن بی‌بی شهربانو و سایر حقوق مکتسبه شرکت سیمان تهران نیز در تعارض است. بر اساس پروانه بهره‌برداری شماره 21552 1382/2/16 صادره از سوی سازمان صنعت، معدن و تجارت حق بهره‌برداری از کوه بی‌بی شهربانو به شرکت سیمان تهران اعطا شده است و این پروانه تا تاریخ 1404/2/14 دارای اعتبار است. موکل سال‌هاست به صورت قانونی و با سعی در حفظ و نگهداری از منابع طبیعی در این اراضی به فعالیت پرداخته و بر اساس گزارش‌های واصله از بخش فنی شرکت نیز تاکنون آسیبی به کوه بی‌بی شهربانو بر اثر فعالیت شرکت موکل وارد نیامده است. در ضمن استحضار داشته باشید سابقه فعالیت‌های شرکت موکل در اراضی بی‌بی شهربانو بنا به اسناد تقدیمی به تاریخ 1340 باز می‌گردد و در طول تمامی این سنوات شرکت سیمان تهران با رعایت دقیق موازین فنی و زیست محیطی متحمل هزینه‌های گزاف جهت تجهیز و نصب ملزومات استخراج و استحصال ماده اولیه سیمان از آن اراضی شده است. همچنین عنایت داشته باشید که شرکت سیمان تهران متعلق به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی بوده و هزینه‌ها و عواید آن مستقیما بیت المال را متاثر می‌سازد. همچنین این نکته نیز شایان توجه است که سایر بخش‌های تولیدی کشور و اقتصاد مردم ری تا حد زیادی وابسته به فعالیت‌های این شرکت است که با اقدامات غیرقانونی شورای شهر مورد تهدید جدی واقع خواهد شد. بنابراین از آنجا که مصوبه مورد اعتراض شورای شهر، علاوه بر اینکه در تعارض با حقوق حقه موکل بوده و مخالف صریح قانون و خلاف اختیارات شورای اسلامی شهر نیز هست و نظر به آسیب‌های فراوانی که به شرکت وحقوق عامه به دنبال خواهد داشت لذا از آن هیات تقاضای ابطال مصوبه معترض‌عنه را مطابق قانون دیوان عدالت اداری داریم. " متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است: " مشخصات مصوبه عنوان: «الزام شهرداری تهران به فراهم کردن ساز و کار ثبت میراث طبیعی کوه بی‌بی شهربانو» (مشتمل بر ماده واحده) به انضمام گردش کار تصویب شناسه مصوبه: 2742 رده‌بندی مصوبه: 5/99/271/5 مصوبه دویست و هفتاد و یکمین جلسه رسمی دوره پنجم شورای اسلامی شهر تهران به تاریخ سه شنبه بیست و یکم بهمن سال 1399 ماده واحده: نظر به وظایف قانونی شورای اسلامی شهر تهران مندرج در ماده هشتادم (80) قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخابات شهرداران مصوب 1375/3/1 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن در خصوص شناخت کمبودها، نیازها و نارسایی‌های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، اقتصادی و رفاهی حوزه انتخابیه و ارائه طرحهای مربوط به مقامات مسئول و با عنایت به اینکه وفق ماده دوم (2) قانون تاسیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور، ثبت آثار ارزشمند منقول و غیرمنقول فرهنگی و تاریخی کشور در آثار ملی و فهرست‌های ذیربط از وظایف سازمان یاد شده می‌باشد و با توجه به ماده شصتم (60) مصوبه برنامه پنجساله سوم توسعه شهر تهران که وفق آن شهرداری تهران ضمن لزوم توجه به اماکن واجد ارزش تاریخی و طبیعی مکلف به تدوین برنامه عملیاتی احیای ساختار میراث طبیعی شهر شده است و با امعان نظر به موقعیت قرارگیری، سابقه تاریخی و محتوای طبیعی و اقلیمی محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20، شهرداری تهران موظف است با استفاده از ظرفیت‌های شهرستان ری در ساختار نهادهای دولتی و با استناد به کاوش‌های باستانی این منطقه که وجود شهر قدیم ری در کوهپایه‌های بی‌بی شهربانو را به اثبات می‌رساند، با بررسی محدوده ثبتی آرامگاه بی‌بی شهربانو نسبت به فراهم کردن ساز و کار ثبت ملی میراث طبیعی کوه بی‌بی شهربانو (موضوع آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 2 قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری) ظرف مدت سه ماه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این مصوبه اقدام نماید. همچنین از هرگونه ساخت و ساز و گسترش صنایع در پیرامون آن جلوگیری و طرح‌های توسعه‌ای آتی در این محدوده را با رعایت اصول مندرج در اسناد فرادست اجرا نماید. " در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس شورای اسلامی شهر تهران به موجب لایحه شماره 160/4318 1400/3/8 توضیح داده است که: " 1 مصوبه مورد اعتراض با عنوان «الزام شهرداری تهران به فراهم کردن ساز و کار ثبت میراث طبیعی کوه بی‌بی شهربانو و با شناسه 2742 در دویست و هفتاد و یکمین جلسه رسمی دوره پنجم شورای اسلامی شهر تهران در تاریخ 1399/11/21 به تصویب رسیده و مشخصات مندرج در دادخواست صحیح نمی‌باشد. با توجه به مراتب معروضه اتخاذ تصمیم شایسته مورد استدعاست. صرف نظر از مراتب معروضه مصوبه «الزام شهرداری تهران به فراهم کردن ساز و کار ثبت میراث طبیعی کوه بی‌بی شهربانو» با توجه به مندرجات اصل 100 قانون اساسی، بندهای 4، 6، 19، 20 و 23 ماده 80 (ماده 71 سابق) قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب 1375/3/1 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن و بند 22 ماده 55 قانون شهرداری و همچنین مستندات قانونی مندرج در متن ماده واحده مربوطه به تصویب رسیده است. 3 ماده واحده مصوبه مورد اعتراض مقرر می‌دارد: «نظر به وظایف قانونی شورای اسلامی شهر تهران مندرج در ماده 80 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب 1375/3/1 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن در خصوص شناخت کمبودها، نیازها و نارسایی‌های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، اقتصادی و رفاهی حوزه انتخابیه و ارائه طرح‌های مربوط، به مقامات مسئول و با عنایت به اینکه وفق ماده 2 قانون تاسیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور، ثبت آثار ارزشمند منقول و غیرمنقول فرهنگی و تاریخی کشور در آثار ملی و فهرست‌های ذیربط از وظایف سازمان یاد شده می‌باشد و با توجه به ماده 60 مصوبه برنامه پنجساله توسعه شهر تهران که وفق آن شهرداری تهران ضمن لزوم توجه به اماکن واجد ارزش تاریخی و طبیعی مکلف به تدوین برنامه عملیاتی احیای ساختار میراث طبیعی شهر شده است و با امعان نظر به موقعیت قرارگیری، سابقه تاریخی و محتوای طبیعی و اقلیمی محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20 شهرداری تهران موظف است با استناد از ظرفیت‌های شهرستان ری در ساختار نهادهای دولتی و با استناد به کاوش‌های باستانی این منطقه که وجود شهر قدیم ری در کوهپایه‌های بی‌بی شهربانو را به اثبات می‌رساند، با بررسی محدوده ثبتی آرامگاه بی‌بی شهربانو نسبت به فراهم کردن ساز و کار ثبت ملی میراث طبیعی کوه بی‌بی شهربانو (موضوع آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 2 قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری) ظرف مدت سه ماه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این مصوبه اقدام نماید. همچنین از هرگونه ساخت و ساز و گسترش صنایع در پیرامون آن جلوگیری و طرح‌های توسعه‌ای آتی در این محدوده را با رعایت اصول مندرج در اسناد فرادست اجرا نماید.» 4 ملاحظه می‌فرمایید مصوبه مورد اعتراض بر اساس قوانین و مقررات جاری تنظیم‌شده و مندرجات آن ضرورت اجرای قوانین و مقررات جاری و بالادستی در خصوص کوه بی‌بی شهربانو واقع در محدوده شهرداری تهران را به این شهرداری یادآوری می‌نماید. با توجه به مراتب معروضه فوق رد شکایت موضوع دادخواست تقدیمی مورد استدعاست." در اجرای ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 پرونده به هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره 8811400/7/11 مصوبه شماره 2742 1399/11/21 تحت عنوان الزام شهرداری تهران به فراهم کردن ساز و کار ثبت میراث طبیعی کوه بی‌بی شهربانو مصوب شورای اسلامی شهر تهران به استثناء دو سطر آخر مصوبه مبنی بر جلوگیری از هرگونه ساخت و ساز و گسترش صنایع پیرامون آن را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت. رسیدگی به دو سطر آخر مصوبه شماره 2742 1399/11/21 شورای اسلامی شهر تهران مبنی بر منع ساخت و ساز و گسترش صنایع در محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20 شهرداری تهران در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1400/9/23 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی براساس بند 24 ماده 55 قانون شهرداری، صدور پروانه برای کلیه ساختمان‌هایی که در شهر ساخته می‌شوند، از وظایف شهرداری‌ها است و با توجه به حکم مقرر در بند قانونی مزبور، شهرداری‌ها دارای اختیار جلوگیری از ساخت و ساز و گسترش صنایع نیستند و بر همین اساس دو سطر آخر مصوبه شماره 2742 1399/11/21 شورای اسلامی شهر تهران که متضمن منع ساخت و ساز و گسترش صنایع در محدوده آرامگاه و کوه بی‌بی شهربانو و پیرامون آن واقع در منطقه 20 شهرداری تهران است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری مهدی دربین