رای شماره 1026 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال قسمتی از آیین‌نامه تمدید سنوات در مقطع کارشناسی ارشد مبنی بر کسر 3 نمره به لحاظ تاخیر در دفاع از پایان نامه با توجه به بخشنامه شماره 7/146665 - 1396/07/04 وزارت علوم به تمام دانشگاه‌های سراسر کشور

شماره 9701497 - 1398/6/24 بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9809970905811026 مورخ 22/5/1398 با موضوع: «ابطال قسمتی از آیین‌نامه تمدید سنوات در مقطع کارشناسی ارشد مبنی بر کسر 3 نمره به لحاظ تاخیر در دفاع از پایان نامه با توجه به بخشنامه شماره 7/146665 1396/7/4 وزارت علوم به تمام دانشگاه‌های سراسر کشور » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد. مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری مهدی دربین تاریخ دادنامه: 22/5/1398 - شماره دادنامه: 1026 - شماره پرونده: 1497/97 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان: 1 آقای محمدرضا مولوی حاجی آقا و خانم‌ها: 2 سرور شکاری‌زاده 3 آیدا صاحب الامری 4 فرشته شاکری 5 یاسمن پورمهدیان 6 مرجان مودی همگی با وکالت آقای هادی شیری قوجه بیگلو موضوع شکایت و خواسته: ابطال قسمتی از آیین‌نامه تمدید سنوات در مقطع کارشناسی ارشد مورخ 1394/3/12 دانشگاه صنعتی امیرکبیر گردش کار: آقای هادی شیری قوجه بیگلو به وکالت از موکلین خویش به موجب دادخواستی ابطال قسمتی از آیین‌نامه تمدید سنوات در مقطع کارشناسی ارشد مورخ 1394/3/12 دانشگاه صنعتی امیرکبیر را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: «الف شرح شکایت: احتراما به استحضار عالی می‌رساند که موکلین اینجانب دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مهندسی کامپیوتر هوش مصنوعی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر ورودی سال 1393 می‌باشند. موکلین اینجانب بنا به دلایلی که عمدتا به سیستم اداری دانشگاه مربوط می‌شود با تاخیر، موفق به دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد خود در ترم شش شده‌اند و به همین جهت هرکدام از موکلین اینجانب از سوی شورای موارد خاص، دانشگاه صنعتی امیرکبیر با کسری سه نمره در ارزشیابی پایان‌نامه مواجه گشته‌اند، بدین شرح می‌باشد: خواهان ردیف اول که ارزشیابی نمره پایان نامه اش با اعمال کسری در ترم شش، از 17 بوده که نمره 17 گرفته است. خواهان ردیف دوم که ارزشیابی نمره پایان نامه اش با اعمال کسری در ترم شش، از 17 بوده که نمره 16/90 گرفته است. خواهان ردیف سوم که ارزشیابی نمروه پایان نامه اش با اعمال کسری در ترم شش، از 17 بوده که نمره 17 گرفته است. خواهان ردیف چهارم که ارزشیابی نمره پایان نامه اش با اعمال کسری در ترم شش، از 17 بوده که نمره 17 گرفته است. خواهان ردیف پنجم که ارزشیابی نمره پایان نامه اش با اعمال کسری در ترم شش، از 17 بوده که نمره 17 گرفته است. خواهان ردیف ششم که ارزشیابی نمره پایان نامه با اعمال کسری در ترم شش، از 17 بوده که با توجه به ارائه مقاله تشویقی نمره 17/50 گرفته است. ب مستندات دعوا و دفاعیات آن: 1 متن آیین‌نامه تمدید سنوات ترم شش در بند 12: جهت دفاع در ترم شش، لازم است دانشجو ضمن حضور در جلسه شورای گروه، میزان پیشرفت پروژه و دلایل تاخیر در اتمام پروژه را بیان نماید. تمدید ترم شش صرفا بر اساس تصویب گروه و شورای تحصیلات دانشگاه امکان‌پذیر است. مهلت دفاع بری ورودیهای نیم سال اول 15 تیر ماه و برای ورودیهای نیم سال دوم 30 دی ماه است. نمره پایان نامه در ترم شش از 17 می‌باشد. 2 در خصوص این نوع مصوبه قبلا در دیوان عدالت اداری توسط دانشجویان الف) دانشجویان شاهد ب) دانشگاه علم و صنعت ج) دانشگاه زنجان، دادخواستی با همین موضوع مطرح شده و توسط دیوان عدالت اداری حکم بر ابطال این مصوبه‌ها صادر شده است. الف: متن دادنامه ابطال مصوبه دانشگاه شاهد به شماره دادنامه 10341039 کلاسه پرونده‌های 562/91، 569/91، 560/91، 559/91، 527/91 و 509/91 1393/6/24 رای هیات عمومی: با توجه به این که مطابق ماده 22 آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته مصوبه وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1388، ارزشیابی پایان نامه در جلسه دفاعیه توسط هیات داوران انجام می‌شود و در مواد 37 و 36 آیین‌نامه مذکور، در رابطه با کسر نمره ارزشیابی پایان نامه به علت تاخیر در دفاع آن، اختیاری برای شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی پیش‌بینی نشده است، بنابراین قسمتی از مصوبه مورخ 1390/11/19 شورای آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه شاهد، مبنی بر تجویز کسر نمره ارزشیابی به لحاظ تاخیر در دفاع از پایان‌نامه، خارج از حدود اختیارات شورای تحصیلات تکمیلی و آموزشی دانشگاه شاهد تشخیص می‌شود و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392، حکم بر ابطال آن صادر و اعلام می‌شود. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری ب: متن دادنامه ابطال مصوبه دانشگاه علم و صنعت به شماره دادنامه 476 کلاسه پرونده 928/94 1396/5/17 رای هیات عمومی: نظر به اینکه مطابق ماده 22 آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته مصوب وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1388، ارزشیابی پایان‌نامه در جلسه دفاعیه توسط هیات داوران انجام می‌شود و در مواد 36 و 37 آیین‌نامه مذکور، در رابطه با کسر نمره ارزشیابی پایان نامه به علت تاخیر در دفاع آن، اختیاری برای شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی پیش‌بینی نشده است، بنابراین بند 11 مصوبه شورای آموزش تحصیلات تکمیلی دانشگاه علم و صنعت ایران در خصوص ارزشیابی پایان نامه کارشناسی ارشد مبنی بر کسر نمره به لحاظ تاخیر در دفاع پایان نامه، خارج از حدود اختیارات مرجع تصویب است و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. ج: متن دادنامه ابطال مصوبه دانشگاه زنجان به شماره دادنامه 830 کلاسه 1244/95 1396/8/30 رای هیات عمومی: با عنایت به اینکه مطابق اطلاق حکم ماده 22 آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ابلاغی 1388/1/19 وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، ارزشیابی پایان نامه با هیات داوران است و در مواد مختلف آیین‌نامه از جمله ماده 20 ضوابط ارزشیابی پایان نامه معین شده و آیین‌نامه در این خصوص ساکت نیست، تصویب بند 2 صورتجلسه شورای آموزش و پژوهش تحصیلات تکمیلی مورخ 1358/10/29 دانشگاه زنجان، خارج از حدود اختیارات شورای مذکور است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. 3 نامه‌ای که از وزارت علوم به تمامی دانشگاه‌های کشور مبنی بر لغو قانون کسر نمره توسط معاون حقوقی و امور مجلس بدین صورت می‌باشد (با عنایت به دادنامه شماره 476 1396/5/17 صادره از هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص کسر نمره به دلیل تاخیر در دفاع پایان نامه، به استحضار می‌رساند: این قبیل مجازاتهای تنبیهی در صلاحیت مراجع آموزشی نبوده و نیست، بنابراین از تصویب و اعمال آن خودداری شود. یادآور می‌شود که ارزیابی علمی استادان در داوری رساله و پایان‌نامه صرفا تابع نظر ایشان و از اختیارات آنان بوده و با مشکلی مواجه نمی‌باشد. رونوشت نامه برای مقام عالی وزارت و معاون آموزشی ارسال شده است) موکلین اینجانب با مسئولین وقت دانشگاه امیرکبیر این دستورالعمل را در میان گذاشته اما از قبول آن امتناع به عمل آورده و دیگر حاضر به پاسخ‌گویی نمی‌باشند، حتی از ارائه صورتجلسه دفاع، خودداری می‌کنند. 4 مطابق ماده 22 و 20 آیین‌نامه کارشناسی ارشد مصوب 1388 شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی ارزشیابی پایان‌نامه در جلسه دفاعیه توسط هیات داوران انجام می‌شود که از نمره 14 تا 20 تعیین شده است. مستفاد از مادتین فوق‌الذکر اعمال هرگونه محدودیت کسر نمره، توسط شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌ها برخلاف آیین‌نامه می‌باشد اما در نمره دادن هیات داوران آزاد می‌باشند. دانشگاه صنعتی امیرکبیر برخلاف ماده 36 و 37 آیین‌نامه فوق‌الذکر (تفسیر آیین‌نامه بر عهده معاونت آموزشی وزارت است و در صورت بروز ابهام، نظر معاونت مذکور مورد استناد قرار خواهد گرفت)، آیین‌نامه مبنی بر کسر سه نمره پایان‌نامه در صورت تاخیر در دفاع در ترم شش، تصویب کرده است که برخلاف مقررات و اختیارات آموزش عالی می‌باشد. 5 مستفاد از ماده 44 قانون دیوان عدالت اداری رئیس دیوان با هر یک از شعب دیوان می‌تواند ارسال مدارک مورد نظر را از مراجع دولتی بخواهند. با لحاظ ماده فوق الذکر از دیوان تقاضا می‌شود استعلام مربوطه از صورتجلسه دفاع پایان‌نامه صورت بگیرد تا مشخص شود که ارزشیابی نمره پایان نامه از نمره 17 محاسبه شده است. 6 در صورتی که شعب دیوان خواسته مورد نظر را مورد موافقت قرار دهد با لحاظ ماده 13 قانون دیوان عدالت اداری با توجه به اینکه مصوبه دانشگاه امیرکبیر حقوق موکلین اینجانب را تضییع کرده است. تقاضا می‌شود اثر ابطال مصوبه از زمان تصویب مصوبه باشد تا موکلین اینجانب به حق و حقوق قانونی خویش دست یابند. علی ایحال از محضر قضات دیوان عدالت اداری با توجه به مورد معنونه و اینکه مصوبه نامتعارف خلاف اصول کلی علمی، حقوق مکتسبه، قاعده قبح عقاب بلابیان و خلاف صریح مواد 20، 22، 37، 38 و 39 آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد مصوب 1388/1/15 شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی که با شماره 154/21 1388/1/15 توسط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری ابلاغ شده و خارج از اختیارات شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه امیرکبیر می‌باشد. لذا ابطال مصوبه یاد شده، استرداد و احتساب نمره واقعی پایان نامه مطابق مواد 11، بند 1 ماده 13، 12 و تبصره 44، 32 قانون دیوان عدالت اداری مورد استدعاست.» در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه‌ای که به شماره 9714973 مورخ 1397/6/7 ثبت دفتر اداره کل امور هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری شده پاسخ داده است که: «ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع: رفع نقص با سلام احتراما عطف به رفع نقص صادر شده از هیات عمومی به شماره بایگانی 970819 به شرح زیر رفع نقص اعلام می‌دارم: 1 در مورخ 1388/1/19 آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد شورای برنامه‌ریزی آموزشی تصویب شده است که در ماده 20 تصریح دارد: ارزشیابی پایان‌نامه از 14 تا 20 قابل قبول و نمره کمتر از 14 غیر قابل است. همچنین در ماده 22 تصریح داشته: ارزشیابی پایان‌نامه در جلسه دفاعیه (در هر ترمی) توسط هیات داوران انجام می‌شود (نمره پایان‌نامه از صفر تا 20 در صلاحیت هیات داوران می‌باشد.) 2 در مورخ 1394/3/12 آیین‌نامه تمدید سنوات در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه صنعتی امیرکبیر تصویب شده است که در بند 12 تمدید سنوات ترم شش، نمره پایان‌نامه در ترم شش از 17 می‌باشد. نتیجه‌گیری: دانشگاه صنعتی امیرکبیر برخلاف صلاحیت خود و برخلاف آیین‌نامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد شورای برنامه‌ریزی (ماده 92) ارزشیابی پایان نامه در ترم ششم را از 17 اعلام کرده است که این آیین‌نامه خارج از حدود اختیار دانشگاه امیرکبیر بوده و از اختیارات هیات داوران از جمله دفاعیه می‌باشد. برای حذف نتیجه‌گیری معاون حقوقی مجلس طی نامه‌ای اعلام نمود ... کسر نمره به دلیل تاخیر در دفاع از پایان نامه که این قبیل از مجازاتهای تنبیهی در صلاحیت مراجع آموزشی نبوده و نیست و از تصویب آن خودداری صورت گیرد و همچنین سه دادنامه مشابه این موضوع از هیات عمومی صادر شده است.» متن بخشنامه مورد استناد به قرار زیر است: «روسای محترم دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، مراکز و پارکهای علم و فناوری با سلام و احترام با عنایت به دادنامه شماره 476 1396/5/17 صادره از هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص کسر نمره به دلیل تاخیر در دفاع از پایان‌نامه، به استحضار می‌رسد: این قبیل مجازاتهای تنبیهی در صلاحیت مراجع آموزشی نبوده و نیست، بنابراین از تصویب و اعمال آن خودداری شود. یادآور می‌شود ارزیابی علمی استادان در داوری رساله و پایان‌نامه صرفا تابع نظر ایشان و از اختیارات آنان بوده و با مشکلی مواجه نمی‌باشد. معاون حقوقی و امور مجلس» در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس دانشگاه صنعتی امیرکبیر به موجب لایحه شماره 10/16811397/8/19 توضیح داده است که: «هیات محترم عمومی دیوان عدالت اداری با سلام و احترام در خصوص شکایت خانمها مرجان مودی، فرشته شاکری، سرور شکاری زاده، یاسمن پورمهدیان، آیدا صاحب الامری و آقای محمدرضا مولوی حاجی آقا به طرفیت این دانشگاه و به خواسته 1 ابطال قسمتی از آیین‌نامه تمدید سنوات در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه صنعتی امیرکبیر مورخ 1394/3/12 و ارزشیابی پایان نامه کارشناسی ارشد مبنی بر کسر سه نمره به لحاظ تاخیر در دفاع پایان‌نامه با توجه به بخشنامه وزارت علوم به تمامی دانشگاه‌های سراسر ایران به شماره 7/14665 1396/7/4 و 2 استرداد و احتساب نمره واقعی پایان نامه که تحت کلاسه 9709980900400344 و کلاسه بایگانی 9701497 در آن هیات مطرح رسیدگی است و برگ ثانی دادخواست شاکی و ضمائم آن به این دانشگاه واصل شده است، بدین‌وسیله در مقام دفاع در قبال شکایت وی موارد و موضوعات متضمن را به شرح آتی به استحضار عالی می‌رساند: نامبردگان ورودی مهر ماه و بهمن ماه سال 1393 می‌باشند و طبق آیین‌نامه آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری وقت، به شماره 154/21 1388/1/19، سنوات دانشجویی حداکثر دو سال مشتمل بر چهار نیم سال تحصیلی می‌باشد که با این توصیف آخرین مهلت دفاع شکات تا پایان مهرماه و اسفندماه سال 1395 بوده که متاسفانه در بازه زمانی مقرر از پایان‌نامه خود دفاع نکرده‌اند. لذا این دانشگاه جهت معاضدت و مساعدت با دانشجو به استنادی تبصره‌ی ماده 15 آیین‌نامه مزبور «در موارد استثنایی افزایش طول مدت دوره با تشخیص شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه مجاز است. در هر صورت مدت دوره در هر سه شیوه نباید از 2/5 سال تجاوز نماید.» با ثبت نام نیمسال پنجم مشارالیهم موافقت کرده است که مع الاسف در بازه زمانی تعیینی نیز دفاعیه خود را انجام نداده‌اند، بنابراین با توجه به تبصره ماده 15 آیین‌نامه آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که مدت دوره دانشجویان از 2/5 نباید تجاوز کند و با عنایت به اینکه مشارالیه تا پایان ترم پنجم از پایان نامه خود دفاع نکرده‌اند لزوما باید منجر به صدور حکم محرومیت از تحصیل می‌گردید که با موافقت استاد راهنما، رئیس دانشکده و جهت مساعدت با دانشجویان با ثبت نام نیمسال ششم موافقت گردید. حداکثر مدت زمان قانونی دفاع پایان‌نامه برای ورودی مهر ماه 1393 تا 1396/4/15 و برای ورودیهای بهمن ماه سال 1393 تا 1396/10/30 بوده است. در خاتمه در خصوص اظهارات شکات مبنی بر کسر نمره پایان نامه ناشی از تاخیر در دفاع به استحضار جنابعالی می‌رساند که در این دانشگاه کسر نمره وجود نداشته بلکه طبق مصوبه هیات رئیسه دانشگاه صنعتی امیرکبیر سقف نمره برای دفاع از پایان نامه در ترم ششم تحصیلی هفده بوده و باقی 3 نمره نیز بابت محصولات کار تحقیقاتی دانشجو از قبیل مقاله و اختراع و جوایز و غیره به وی تعلق خواهد گرفت، بنابراین مشاهده می‌شود که کماکان نمره دانشجو از 20 می‌باشد و حقی از آن‌ها ضایع نشده است و نامبردگان با تاخیر در دفاع از پایان‌نامه خارج از موعد مقرر، نمره 17 (هفده) را در دفاع از پایان نامه اخذ کرده‌اند و به علت دارا نبودن هیچ‌گونه محصولات خروجی مانند ارائه و چاپ مقالات، جایزه خوارزمی و غیره نتوانسته‌اند بر اساس جدول رویه شماره 3301 AUT-PR- ، 3 نمره دیگر را دریافت نمایند بنابراین نمره نهایی مشارالیهم 17 درج شده و برای این دانشجویان عزیز هیچ ممانعتی برای اخذ نمره تا 20 وجود نداشته است. با عنایت به مراتب معنونه فوق، از محضر آن مقام گرامی صدور قرار شایسته مبنی بر رد شکایت، مورد تقاضاست. » هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1398/2/52 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با توجه به اینکه مطابق ماده 22 آیین‌نامه دوره کارشناسی ارشد ابلاغی مورخ 1388/1/19 وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، ارزشیابی پایان نامه‌ها با هیات داوران است و در مواد 36 و 37 آیین‌نامه موصوف اختیاری در این مورد برای دانشگاه‌ها معین نشده است، بنابراین مصوبه مورد شکایت خارج از حدود اختیارات مرجع صدور آن وضع شده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری محمدکاظم بهرامی