رای شماره 2934 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع بند 10 بخشنامه شماره 30222 مورخ 1370/8/15 سازمان زمین شهری از جهت آنکه منجر به تخصیص و محدود کردن حکم مقرر در قانون از واژه «قطعات» به «یک قطعه» شده و در عین حال اختیار مالکان اراضی در انتخاب یک یا چند قطعه زمین را که مطابق قانون به آن‌ها اعطاء شده،سلب کرده است ابطال شد.

شماره 9803374 1400/11/25- بسمه تعالی جناب آقای اکبرپور رئیس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 140009970905812934 مورخ 1400/11/9 با موضوع : «بند 10 بخشنامه شماره 30222 مورخ 1370/8/15 سازمان زمین شهری از جهت آنکه منجر به تخصیص و محدود کردن حکم مقرر در قانون از واژه «قطعات» به «یک قطعه» شده و در عین حال اختیار مالکان اراضی در انتخاب یک یا چند قطعه زمین را که مطابق قانون به آن‌ها اعطاء شده، سلب کرده است ابطال شد . » جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد . مدیر کل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری – یدالله اسمعیلی فرد تاریخ دادنامه: 1400/11/9 شماره دادنامه : 2934 شماره پرونده : 9803374 مرجع رسیدگی : هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی : خانم صغری شرکاء شیروان موضوع شکایت و خواسته : 1 ابطال بند 10 از فراز (د) بخشنامه شماره 30222 / ل 1370/8/15 سازمان زمین شهری 2 ابطال سند رسمی پلاک ثبتی 2579 فرعی از 13 اصلی شیروان و ابطال کلیه عملیات تملکی در پلاک موصوف و اعاده به وضع سابق به انضمام خسارات دادرسی گردش کار: شاکی به موجب دادخواست و لوایح تکمیلی ابطال بند 10 از فراز (د) بخشنامه شماره 30222 / ل 1370/8/15 سازمان زمین شهری و ابطال سند رسمی پلاک ثبتی 2579 فرعی از 13 اصلی شیروان و ابطال کلیه عملیات تملکی در پلاک موصوف و اعاده به وضع سابق به انضمام خسارات دادرسی راخواستار شده و در جهت تبیین خواسته به‌طور خلاصه اعلام کرده است که : " به استحضار می‌رساند اداره زمین شهری شهرستان شیروان در اقدامی خلاف قانون زمین بنده را تصرف و تملک نموده است و در ازای آن تنها قسمتی از آن را به بنده عودت داده و در قبال مابقی زمین موصوف وجه یا مبلغی را پرداخت نکرده است و در پاسخ به اعتراض بنده اعلام کرده است که اقدام آن‌ها برابر بخشنامه شماره 30222 / ل 1370/8/15 و تبصره 2 ماده 9 قانون زمین شهری بوده و بنده حق دریافت وجه یا زمین معوض دیگری را ندارم . با توجه به مراتب فوق و به جهت اینکه اقدام اداره مذکور، مغایر با تبصره 6 ماده 9 و مفاد ماده 11 قانون زمین شهری و تبصره ماده 12 آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری و همچنین خلاف مسائل 1، 3، 15، 17 و 44 از کتاب غصب، تحریرالوسیله حضرت امام (ره) و در نتیجه در حکم غصب و خلاف شرع نیز می‌باشد، بنابراین تقاضای ابطال بند 10 از فراز (د) بخشنامه شماره 30222 / ل 1370/8/15 و همچنین ابطال سند رسمی پلاک 2579 فرعی از 13 اصلی و ابطال کلیه عملیات تملکی در پلاک موصوف را استدعا دارم . " متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است : بند 10 از فراز (د) بخشنامه شماره 30222 / ل 1370/8/15 سازمان زمین شهری : " اداره کل زمین شهری استان با توجه به صدور بخشنامه‌های متعدد از بدو تصویب قانون اراضی شهری تاکنون و از آنجا که بخشنامه‌های مذکور بعضا تکرار و یا به لحاظ تغییرات قانون و آیین‌نامه منتفی گردیده و یا نیاز به اصلاح و توضیح و اضافات دارند وجهت امکان دسترسی یک جا به کلیه بخشنامه‌های صادره مدیریت امور املاک (و یا مرتبط با امور املاک) بخشنامه‌های مذکور بازنگری و به شرح ذیل خلاصه و اصلاح و با رعایت نکات زیر ابلاغ می‌گردد . د حقوق مالکانه و حد نصاب : 10 در کلیه مواردی که زمینی توسط سازمان تملک گردیده و کاربری آن قبل از تملک غیرمسکونی بوده صرفا یک قطعه تفکیکی به عنوان معوض واگذار می‌گردد . " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل راه و شهرسازی استان خراسان شمالی به موجب لایحه شماره 32/48334 1398/11/12 توضیح داده است که : " اداره زمین شهری سابق به استناد رای کمیسیون ماده 12 به شماره 65 1365/8/5 نسبت به تملک قسمتی از پلاک 13 اصلی اقدام و در مورخ 1366/2/6 نسبت به اخذ سند تحت پلاک‌های 2579 و 2580 فرعی از 13 اصلی اقدام نموده است با توجه به بررسی پرونده نامبرده میزان تملکی از سهم خانم صغری شرکاء حدود 20000 مترمربع زمین خام می‌باشد واداره زمین شهری سابق به عنوان نصاب مالکانه 5 قطعه پلاک ثبتی را به نامبرده واگذار و انتقال سند نموده است . با توجه به اینکه این اداره کل طبق قانون اراضی شهری زمین فوق را تملک نموده و حسب مقررات اراضی شهری می‌بایست دو برابر حد نصاب تفکیکی محل وقوع ملک (چهارصد مترمربع) به ایشان واگذار گردد لیکن بیش از میزان مقرر در قانون مذکور به ایشان واگذار گردیده است به نظر می‌رسد واگذاری به ایشان برابر مقررات زمین شهری انجام شده است با توجه به اینکه تملک حسب مقررات اراضی شهری انجام شده لذا واگذاری نصاب می‌بایست مطابق همان قانون صورت می‌پذیرفته است . برابر بند 10 بخشنامه 30222 چنانچه زمین تملک شده دارای کاربری غیرمسکونی باشد صرفا یک قطعه تفکیکی به مالک به عنوان معوض داده می‌شود که در این خصوص نیز واگذاری برخلاف بخشنامه مذکور بوده لذا درخواست ابطال بخشنامه با توجه به اینکه واگذاری برخلاف مفاد بخشنامه بوده توجیه منطقی نداشته زیرا ایشان از بخشنامه مزبور متضرر نگردیده است . مع الوصف و با عنایت به مراتب مرقوم از آن مقام قضایی درخواست رد شکایت مطروحه را دارد ." در رابطه با ادعای خلاف شرع بودن مقرره مورد شکایت، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 102/27264 1300/6/2- اعلام کرده است که : " موضوع بند 10 بخشنامه شماره 30222 / ل 13708/15 سازمان زمین شهری درخصوص شناسایی و تملک اراضی، در جلسه مورخ 1400/5/16 فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت که به شرح ذیل اعلام نظر می‌گردد: تسری مقررات مذکور در قانون در خصوص تملک زمین‌های ملکی اشخاص، منوط به وجود شرایط مقرر در قانون از جمله احصاء شهرهای مورد نظر در فهرست موضوع ماده 9 قانون مربوطه است . از آنجا که عدم تطبیق اجرای بخشنامه مورد شکایت با قانون و مقررات ذی ربط محل ایراد واقع شده است، بررسی آن در صلاحیت مراجع صالحه است . " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1400/11/9 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است . رای هیات عمومی الف براساس تبصره 2 ماده 9 قانون زمین شهری مصوب 1366/6/22 مقرر شده است که: «مالکان اراضی بایر و دایر شهری اعم از مشاع و یا شش دانگ که زمین آن‌ها مورد نیاز دولت و شهرداریها به شرح این ماده است، مشروط بر اینکه از مزایای مواد 6 یا 8 قانون اراضی شهری مصوب 1360 استفاده نکرده باشند، حق دارند طبق ضوابط وزارت راه و شهرسازی، قطعه یا قطعاتی از زمین مذکور به انتخاب خود و در صورت عدم امکان از سایر اراضی دولتی معادل (هزار) مترمربع عمران و تفکیک نمایند یا به دولت بفروشند» و به موجب تبصره 1 ماده 16 آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب 1371/3/24: «در مورد زمینهایی که تملک می‌شود، چنانچه مالک یا مالکین از مزایای تبصره 2 ماده 9 قانون استفاده نکرده باشند، پس از تملک و تهیه طرح تفکیکی و کسر میزان زمینی که به نسبت سهم آن‌ها در خیابانها و خدمات عمومی طرح قرار می‌گیرد تا هزار مترمربع از قطعات قابل واگذاری به انتخاب مالک یا مالکین به آن‌ها واگذار می‌گردد . » بنا به مراتب فوق، بند 10 بخشنامه شماره 30222 مورخ 1370/8/15 که واگذاری صرفا یک قطعه تفکیکی را در شرایط فوق‌الذکر امکان‌پذیر اعلام کرده است، از جهت آنکه منجر به تخصیص و محدود کردن حکم مقرر در قانون از واژه «قطعات» به «یک قطعه» شده و در عین حال اختیار مالکان اراضی در انتخاب یک یا چند قطعه زمین را که مطابق قانون به آن‌ها اعطاء شده، سلب کرده است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود . ب براساس ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 رسیدگی به شکایات، تظلّمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداریها و موسسات عمومی غیردولتی در مواردی که مقررات مذکور به علّت مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز و یا سوء استفاده از اختیارات یا تخلّف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایف موجب تضییع حقوق اشخاص می‌شود و همچنین صدور آرای وحدت رویه در موارد تعارض آرای شعب و صدور آرای ایجاد رویه در موارد تشابه آرای شعب از صلاحیتها و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری است . با توجه به اینکه رسیدگی به خواسته ابطال سند رسمی پلاک ثبتی 2579 فرعی از 13 اصلی و ابطال کلّیه عملیات تملکی نسبت به آن، از مصادیق صلاحیتها و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری محسوب نمی‌شود، بنابراین رسیدگی به شکایت مطروحه به خواسته مذکور قابل طرح در هیات عمومی دیوان عدالت اداری تشخیص داده نشد و پرونده برای رسیدگی به شعبه دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود . رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری حکمتعلی مظفری