هدفهای اساسی سیاستها و خط مشیهای کلی برنامه پنجم
1اصلاحی ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
هدفهای اساسی برنامه پنجم در قالب فلسفه یاد شده هدفهای اساسی برنامه پنجم بترتیب اولویت بقرار زیر میباشد: ب - توزیع عادلانه تر درآمد ملی و توجه خاص به افزایش سریع سطح زندگی و رفاه گروههای کم درآمد. پ - حفظ رشد سریع و مداوم اقتصادی توام با ثبات نسبی قیمتها و تعادل در موازنه پرداختهای خارجی کشور. ت - تامین اشتغال مولد در تمام مناطق کشور در حدیکه کلیه افرادیکه جدیدا وارد بازار کار میشوند جذب شوند و بیکاری پنهانی و فصلی قلیل قابل ملاحظه یابد. ث - ایجاد تعادل بیشتر بین مناطق مختلف کشور از نظر اقتصادی و اجتماعی. ج - استفاده کامل از ظرفیتهای تولیدی ایجاد شده در برنامههای عمرانی گذشته و افزایش کارائی در تولید و عرضه کالاها و خدمات در بخش دولتی و خصوصی. چ - بهبود نظام اداری متناسب با عظمت هدفها و آرمانهای ملی و تقویت بنیه دفاعی کشور. خ - افزایش سهم ایران در تجارت بینالمللی و حضور بیشتر ایران در بازارهای جدید جهانی با توجه به تخصص هائیکه ایران جدیدا در زمینه صنایع بدست میآورد. سازمانهای غیردولتی نیز این انضباط برنامهای را رعایت خواهند کرد. برای به ثمر رسانیدن این هدفها سه اصل اساسی در سرلوحه کلیه سیاستهای اقتصادی و اجتماعی برنامه پنجم قرار دارد: اول - انضباط برنامهای همانند انضباط نظامی باید توسط کلیه دستگاهها و سازمانهای دولتی دقیقا رعایت شود. دوم - روحیه انقلابی امساک و صرفه جوئی و مبارزه با تجمل پرستی باید بعنوان یک رفتار ملی حاکم بر نحوه مصرف وجوه دولتی و شیوه زندگی مردم باشد. این اصل مستلزم ایجاد طرز فکر و ارزشهای جدید اجتماعی همراه با وضع قوانین و مقررات خاص است تا بتوان از هزینههای تجملی و اتلاف سرمایه ملی جلوگیری بعمل آورد. سوم - باید از هدفها و اصول برنامه دائما دفاع شود و جز در مواردیکه منافع عالیه کشور ایجاب مینماید تحت مقتضیات روز هدفها و اصول اساسی برنامه دستخوش تغییر نگردد.
سیاستها و خط مشیهای کلی اقتصادی و اجتماعی نیل به هدفهای عالی برنامه، صرفنظر از مبالغ سرمایهگذاری تعیین شده، مستلزم تامین یک سلسله شرایط و موجباتی است که بصورت سیاستها و خط مشیهای کلی اقتصادی و اجتماعی در زمینههای مختلف مانند جمعیت، توزیع درآمد، نحوه سرمایهگذاری، توسعه اعتبارات داخلی و استفاده از اعتبارات خارجی، ثبات قیمتها، حمایت از مصرفکنندگان، امور مالی و بودجهای، امور اداری، افزایش کارائی موسسات انتفاعی دولت و ارتباطات جمعی، در برنامه بشرح زیر تعیین شده است.
2 - در زمینه قیمتها سیاستهای زیر اعمال خواهد شد: حفظ ثبات نسبی قیمتها از طریق تنظیم سیاستهای مالی، اعتباری و بازرگانی خارجی دولت. در زمینه اجرای سیاست حفظ ثبات نسبی قیمتها دولت شدیدا با افزایش غیر معقول قیمتها و تورم مبارزه خواهد کرد. اتخاذ تدابیر لازم در جهت بهبود نسبت قیمت تولیدات کشاورزی بقیمت کالاهای صنعتی بنفع تولیدکنندگان کشاورزی. در مواردیکه تولید کالا یا خدمات قانونا یا عملا در انحصار موسسات دولتی یا موسسات خصوصی است (مانند برق، تلفن، حملونقل، آب، دخانیات، اتومبیل، تلویزیون و غیره) دولت از طریق ایجاد یک یا چند هیئت صلاحیت دار دولتی در تعیین قیمت و شرایط فروش کالا یا خدمات و کیفیت آن کنترل و نظارت مستقیم خواهد داشت.
2 - در زمینه حمایت از منافع مصرفکنندگان سیاستهای زیر اعمال خواهد شد: اطلاعات موثق بمصرفکنندگان در مورد کیفیت کالاهای ساخته شده و قیمت کالاهای مشابه داده خواهد شد. قوانین موجود ناظر بر عرضه کالاها و خدمات و مجازات کسانیکه مصرفکنندگان را فریب میدهند و یا موجب خطراتی نسبت بسلامتی آنها میشود اصلاح شده و در صورت لزوم قوانین جدیدی وضع خواهد شد. دستگاههای تحقیقاتی و آموزشگاهها جهت آزمایش کیفیت کالاها و استاندارد نمودن آنها، توسعه و تقویت خواهد گردید.
2 - خط مشی مالی و بودجهای دولت، برنامه پنجم با توجه بگسترش خدمات دولتی و همچنین لزوم تقویت نیروهای دفاعی کشور و بهبود وضع کارکنان دولت بشرح زیر تعیین شده است: کوشش مداوم در جهت تجهیز منابع مالی بیشتر و بهبود سیستم وصول مالیاتها و عوارض بعمل خواهد آمد. افزایش کارائی و سوددهی شرکتها و موسسات انتفاعی دولت بمنظور کسب درآمد بیشتر برای بودجه کشور مورد تاکید قرار خواهد گرفت. بودجه عادی و عمرانی تلفیق و هماهنگ خواهد شد بطوریکه کل اعتباراتی که سالانه از بودجه کل کشور بیک دستگاه دولتی جهت امور جاری و سرمایهای تخصیص داده میشود یکجا و در یک موقع مورد رسیدگی دقیق قرار گیرد و در عمل نیز یک سیستم نظارتی قوی جهت نظارت بر اجرای بودجه کل کشور ایجاد گردد.
2 - پیاده کردن و اجرای کامل انقلاب اداری مهمترین هدف سیاست اداری کشور خواهد بود و اصول زیر بعنوان مبنای اقدامات دولت رعایت خواهد شد. اجتناب از تراکم و تمرکز کادر اداری در پایتخت از طریق محدود کردن تدریجی کادر اداری مرکز به کسانیکه مسئولیتهای ستادی را انجام میدهند و توزیع بقیه کادرهای دولتی بین شهرستانها بر حسب حجم وظائف اجرائی و مقتضیات محلی همراه با واگذاری اختیارات بیشتر به مسئولان ادارات در استانها و شهرستانها. ارتقاء سطح اطلاعات و مهارتهای اداری و فنی کارکنان دولت. ارزشیابی کار متصدیان امور با رعایت کامل اصل تشویق و تنبیه. تعمیم استفاده صحیح از ماشینهای کامپیوتر در دستگاههای دولتی بعنوان وسیلهای برای تصمیمگیری و مدیریت صحیح و تسریع کار مردم. در زمینه حقوق و مزایای کارکنان دولت پیشنهاد شده است ترتیباتی اتخاذ شود که برای کار مساوی حقوق مساوی پرداخت گردد و تدریجا بین حداقل و حداکثر حقوقها تناسب معقولی برقرار شود. همچنین با توجه به افزایش درآمد سرانه در کشور تغییرات متناسب در حقوق و مزایای مستخدمین دولت داده شود. تامین رفاه کارمندان دولت خصوصا از طریق تشکیل شرکتهای تعاونی مصرف و مسکن. تجدید نظر در قوانین استخدامی در جهت از بین بردن گرایشهای موجود برای کسب مدارک تحصیلی صرفا بمنظور استخدام یا ارتقاء به مدارج بالاتر اداری - هدف آن است که صلاحیت علمی و کاردانی و سوابق تجربی معیار اصلی استخدام یا ارتقاء مقام قرار گیرد و مدارک تحصیلی فقط بعنوان یکی از معیارهای استخدام و ارتقاء مد نظر باشد. در مورد موسسات انتفاعی اولا تاکید خاصی نسبت به تشکیل دورههای کوتاه مدت آموزش مدیریت برای مسئولان این موسسات بعمل خواهد آمد. ثانیا کلیه موسسات مزبور موظف خواهند شد که روشهای حسابداری جدید را بکار برند و منظما ترازنامه و حساب سود و زیان و گزارش عملکرد خود را منتشر نمایند.
هدفهای کمی و برنامه مالی دولت
هدفهای کمی
1 - تولید ناخالص ملی، در قالب هدفها و سیاستهای اساسی، تولید ناخالص ملی به قیمتهای جاری با افزایش متوسط سالانه 3/15 درصد از حدود 149/1 میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم به حدود 345/2 میلیارد ریال در پایان برنامه پنجم خواهد رسید. تولید ناخالص داخلی به قیمت جاری طی همین دوره از حدود 226/1 میلیارد ریال به حدود 499/2 میلیارد ریال افزایش مییابد. با توجه باینکه در همین مدت جمعیت کشور از حدود 2/31 میلیون نفر به حدود 36 میلیون نفر میرسد تولید ناخالص ملی سرانه از حدود 8/36 هزار ریال (535 دلار) در سال 1351 به حدود 1/65 هزار ریال (947 دلار) در سال 1356 افزایش خواهد یافت. تولید ناخالص داخلی سرانه نیز از3/39 هزار ریال (571 دلار) در پایان برنامه چهارم به حدود 4/69 هزار ریال (1009 دلار) در پایان برنامه پنجم خواهد رسید. -جدول شماره (1) تولید ناخالص ملی و اجزاء آن را طی برنامه پنجم نشان میدهد. بر مبنای بررسی امکانات تولید بخشهای عمده اقتصاد از یک طرف و توزیع منابع مالی بر اساس اولویتهای تعیین شده از طرف دیگر،
جدول 1- تولید ناخالص ملی و داخلی به قیمت جاری (میلیارد ریال) 1346 1351 1356 متوسط تغییرات سالانه برنامه چهارم متوسط تغییرات سالانه برنامه پنجم 1- هزینههای مصرفی الف- بخش خصوصی ب- بخش دولتی 2- سرمایهگذاری ثابت ناخالص داخلی الف- بخش خصوصی بخش دولتی 3- حسابجاری موازنه پرداختها 457 371 86 119 7/61 3/57 20- 902 683 219 254 100 154 7- 1736 1256 480 645 220 425 36- 5/14 -/13 6/20 3/16 1/8 1/23 - 14 13 17 20 17 22 - 4- تولید ناخالص ملی به قیمت بازار 556 149/1 345/2 6/15 3/15 5- تولید ناخالص داخلی به قیمت بازار 564 226/1 499/2 7/16 4/15 6- جمعیت کشور به میلیون نفر 8/26 2/31 36 3 9/2 7- تولید ناخالص ملی سرانه به ریال 8- تولید ناخالص ملی سرانه به دلار 746/20 301 827/36 535 139/65 947 2/12 1/12 9- تولید ناخالص داخلی سرانه به ریال 10- تولید ناخالص داخلی سرانه به دلار 045/21 306 295/39 571 416/69 009/1 3/13 1/12
1 - سرمایهگذاری ثابت، در دوره برنامه پنجم، تحقق دادن به هدفهای فوق الذکر مستلزم انجام حدود 460/2 میلیارد ریال 7/35 میلیارد دلار) سرمایهگذاری ثابت خواهد بود. حدود 548/1 میلیارد ریال از سرمایهگذاری ثابت فوق سهم بخش دولتی و 912 میلیارد ریال بقیه سهم بخش خصوصی برآورد میگردد. بدین ترتیب نسبت سرمایهگذاری ثابت ناخالص داخلی به تولید ناخالص ملی از 22 درصد در سال آخر برنامه چهارم به بیش از 27 درصد در سال آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت. نسبت پس انداز ملی به تولید ناخالص ملی طی همین مدت از 5/21 درصد بحدود 26 درصد افزایش خواهد یافت. در ضمن با توجه به قدرت مالی که بعضی از موسسات انتفاعی و بازرگانی دولت در اثر سرمایه گذاریهای گذشته حاصل کردهاند، پیشبینی میشود که از کل 1548 میلیارد ریال سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی، حدود 316 میلیارد ریال مستقیما توسط این موسسات از منابع خود انجام شود و -/1232. میلیارد ریال بقیه از اعتبارات عمرانی تامین گردد. با در نظر گرفتن مبلغ 212 میلیارد ریال هزینههای عمرانی غیر ثابت (جهت بهره برداری از سرمایه گذاریهای فوق و گسترش هزینه فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی دولت که جنبه سرمایهگذاری غیر ثابت دارند) و حدود 116 میلیارد ریال برای انتقال از منابع دولتی به بخش خصوصی بصورت وام از طریق بانکها و موسسات اعتباری، مجموع اعتبارات عمرانی برنامه پنجم به ود 1560 میلیارد ریال یا 7/2ابر رقم مشابه در برنامه چهارم بالغ میگردد. -جدول شماره (4) توزیع سرمایهگذاری ثابت بین بخشهای مختلف را در طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 4- سرمایهگذاری ثابت طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل درآمد موسسات انتفاعی و بازرگانی دولت و سایر منابع جمع از محل پس انداز و منابع خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل 1 2 1+2=3 400 5 5+4=6 6 1- -/93 6/9 6/102 -/22 -/28 -/50 6/152 2- -/104 -/5 -/109 -/2 -/2 -/4 -/113 3- 9/159 7/15 6/175 8/306 -/20 8/326 4/502 4- 5/44 3/0 8/44 2/3 -/2 2/5 -/50 5- 2/130 2/60 4/190 7/139 - 7/139 1/330 6- -/29 5/55 5/84 -/47 - -/47 5/131 7- 8/52 -/66 8/118 - - - 8/118 8- 1/176 8/7 9/183 5/3 5/0 -/4 9/187 9- 3/36 7/20 0/57 - - - -/57 10- -/36 - -/36 5/2 - 5/2 5/38 11- 5/32 5/28 -/61 - - - -/61 12- 8/90 - 8/90 - - - 8/90 13- -/79 -/15 -/94 -/305 8/3 8/308 8/402 14- 9/125 - 9/125 5/1 1/1 6/2 5/128 15- -/5 - -/5 2/0 2/0 4/0 4/5 16- 9/3 - 9/3 -/9 2/3 2/12 1/16 17- 7/18 3/1 -/20 2/4 -/5 2/9 2/29 18- 5/5 - 5/5 - - - 5/5 19- 7/8 - 7/8 - - - 7/8 20- 7/0 - 7/0 - - - 7/0 21- - 1/30 1/30 - - - 1/30 جمع 5/1232 2/1548 6/846 8/65 4/912 6/2460
1 - مبادلات خارجی - دریافتهای جاری ارزی کشور در دوره برنامه پنجم جمعا به حدود 7/30 میلیارد دلار بالغ میگردد که بیش از دو برابر و نیم دریافتهای جاری ارزی کشور در دوره برنامه چهارم میباشد. حدود 6/24 میلیارد دلار ( یا 80 درصد) این مبلغ از بخش نفت، حدود 1/4 میلیارد دلار 5/13 درصد) از محل صادرات کالاهای غیر نفتی و حدود-/2میلیارد دلار (یا 5/6 درصد) بقیه از محل صادرات خدمات تامین خواهد شد. طی برنامه پنجم، دریافتهای ارزی از محل صادرات گاز طبیعی حدود 378 میلیون دلار، از محل صادرات پتروشیمی حدود 115 میلیون دلار، از محل صادرات مس حدود 55 میلیون دلار و از محل صادرات آلومینیوم حدود 46 میلیون دلار برآورد میگردد. صادرات سایر کالاهای صنعتی با رشد متوسط سالانه حدود 30 درصد قریب 1550 میلیون دلار و کالاهای سنتی با رشد متوسط سالانه حدود 12 درصد قریب 2000 میلیون دلار ارز برای کشور تامین خواهد نمود. در مقابل درآمدهای ارزی فوق، پرداخت حدود 1/34 میلیارد دلار ارز برای واردات کالا و خدمات از خارج پیشبینی شده است که بیش از دو برابر و نیم پرداختهای جاری ارزی کشور در دوره برنامه چهارم میباشد. حدود 43 درصد این پرداختها توسط بخش خصوصی و 57 درصد بقیه توسط بخش دولتی انجام میگردد. بدین ترتیب با مقایسه 7/30 میلیارد دلار دریافتهای جاری ارزی و 1/34 میلیارد دلار پرداختهای جاری ارزی طی برنامه پنجم حدود 3/4 میلیارد دلار کسری در خالص حساب جاری بوجود خواهد آمد. با پیشبینی حدود 8/8 میلیارد دلار دریافت وام و سرمایه از خارج و حدود 7/4 میلیارد دلار بازپرداخت وام خارجی و سرمایهگذاری ایرانی در خارج، خالص حساب سرمایه به حدود 1/4 میلیارد دلار بالغ میگردد و در نتیجه موازنه ارزی اساسی کشور طی برنامه پنجم حدود 735 میلیون دلار مازاد خواهد داشت. -جدول شماره (5) خلاصه وضع ارزی کشور را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول شماره (5) خلاصه وضع ارزی کشور در برنامه پنجم (میلیون دلار) 1- دریافتهای جاری 731/30 الف- دریافتهای بخش نفت ب- خرید ارز از محل صادرات کالا پ- خرید ارز از محل خدمات 24585 4143 2003 2- پرداختهای جاری 34107 الف- فروش ارز برای واردات کالا ب- طلای غیر بانکی پ- فروش ارز برای خدمات ت- بازپرداخت بهره وامهای خارجی 29385 41 3439 1242 3- خالص حساب جاری 3376 4- دریافتهای حساب سرمایه 8772 الف- دریافت وام و اعتبارات خارجی دولت ب- سایر وامها و سرمایه خصوصی از منابع خارجی 8322 450 5- پرداختهای حساب سرمایه 4661 الف- بازپرداخت اصل وام و اعتبارات دولتی ب- سرمایهگذاری دولت در خارج پ- بازپرداخت وام و خروج سرمایه خصوصی 3907 600 154 6- خالص حساب سرمایه 4111 7- موازنه ارزی اساسی (خالص حساب سرمایه – خالص حساب جاری) 735
برنامه مالی دولت
2 - دریافتها - کل دریافتهای دولت در دوره برنامه پنجم حدود 3344 میلیارد ریال پیشبینی میگردد که 2/47 درصد آن از محل درآمد نفت، 5/23 درصد از محل مالیاتهای مستقیم و غیر مستقیم، 13 درصد از دریافت وام خارجی، 11 درصد از محل استفاده از سیستم بانکی و اوراق قرضه و 3/5 درصد بقیه از سایر درآمدها که شامل درآمد حاصل از انحصارات و اعمال تصدی دولت میباشد تامین خواهد شد. منابع مختلف دریافتهای دولت بقرار زیر پیشبینی شده است: اول - درآمد نفت در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه حدود 7/16 درصد جمعا بالغ بر 1577 میلیارد ریال برآورد میگردد که نزدیک به سه برابر رقم مشابه آن در برنامه چهارم میباشد. دوم - مالیاتهای مستقیم طی دوره اجرای برنامه با رشد متوسط سالانه حدود 21 درصد به 350 میلیارد ریال خواهد رسید. این پیشبینی با توجه به تاثیر رشد درآمد ملی در افزایش وصولی مالیاتهای مستقیم بعمل آمده است. سوم - مالیاتهای غیر مستقیم طی برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه 15 درصد بحدود 438 میلیارد ریال خواهد رسید. چهارم - سایر درآمدهای دولت، شامل درآمد حاصل از انحصارات و اعمال تصدی دولت با رشد متوسط سالانه حدود 10 درصد جمعا بحدود 130 میلیارد ریال بالغ میگردد. پنجم - در زمینه وام و اعتبارات خارجی برای مصارف عمرانی حداکثر معادل 432 میلیارد ریال در دوره برنامه پنجم از منابع خارجی استفاده خواهد شد. ششم - استفاده خالص از اعتبارات سیستم بانکی و فروش اوراق قرضه به بخش بانکی طی دوران برنامه بالغ بر 310 میلیارد ریال خواهد گردید. هفتم - خالص فروش اوراق قرضه به بخش غیر بانکی طی برنامه پنجم معادل 5/54 میلیارد ریال برآورد میگردد.
2 - پرداختها - کل پرداختهای دولت در دوره برنامه پنجم حدود 3344 میلیارد ریال پیشبینی میگردد که شامل هزینههای عادی دولت 5/49 درصد، هزینههای عمرانی 7/46 درصد و بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجی 8/3 درصد میباشد. اجزاء مختلف هزینهها بقرار زیر پیشبینی شده است. اول - هزینههای عادی دولت با رشد متوسط سالانه 7/13 درصد معادل 5/1654 میلیارد ریال برآورد میگردد. از مبلغ فوق حدود 4/1498 میلیارد ریال برای هزینه عملیات عادی دولت*، 3/92 میلیارد ریال برای پرداخت بهره وامهای خارجی و 9/63 میلیارد ریال بقیه برای پرداخت بهره وامهای داخلی منظور شده است. دوم - هزینههای عمرانی در دوره برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه حدود 6/22 درصد به 1560 میلیارد ریال خواهد رسید که حدود 1298 میلیارد ریال آن صرف هزینههای ثابت عمرانی و 262 میلیارد ریال بقیه صرف هزینههای غیر ثابت عمرانی خواهد شد. بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجی در دوره برنامه پنجم حدود 4/129 میلیارد ریال پیشبینی گردیده است. وضع مالی دولت و توزیع اعتبارات عمرانی در دوره پنجم در جداول (6) و (7) منعکس میباشد.
جدول 6- پیشبینی وضع مالی دولت طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) دریافتها پرداختها 1- نفت 4/1577 1- هزینههای عادی دولت 6/1654 2- مالیاتهای مستقیم 5/350 الف – هزینه عملیات عادی 4/1498* 3- مالیاتهای غیرمستقیم 1/438 ب- پرداخت بهره وامهای خارجی 3/92 4- اقلام جمعا و خرجا -/50 پ- پرداخت بهره وامهای داخلی 9/63 5- سایر درآمدها 1/130 2- هزینههای عمرانی -/1560 6- وامهای خارجی 4/433 3- بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجی 4/129 7- اعتبارات بانکی (خالص) 0/310 8- فروش اوراق قرضه ببخش غیر بانکی (خالص) 5/54 جمع -/3344 جمع -/3344 * شامل اقلام جمعا و خرجا.
جدول 7- توزیع اعتبارات دولت طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) اعتبارات عادی نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل ثابت غیرثابت جمع 1 2 3 3+2=4 4+1=5 1- کشاورزی 9/58 -/121 -/87 -/208 9/266 2- آب 7/2 -/106 -/2 -/108 7/110 3- صنایع 6/10 9/179 -/4 9/183 5/194 4- معادن 9/0 5/46 - 5/46 4/47 5- نفت - 2/130 5/0 7/130 7/130 6- گاز - -/29 - -/29 -/29 7- برق -/1 8/52 7/0 5/53 5/54 8- ارتباطات 2/20 6/176 - 6/176 8/196 9- مخابرات 2/18 1/36 5/8 6/44 8/62 10- عمران روستائی 8/1 -/36 - -/36 8/37 11- عمران شهری 8/0 5/32 5/0 -/33 8/33 12- ساختمانهای دولتی 4/0 8/90 - 8/90 2/91 13- مسکن 4/0 8/82 - 8/82 2/83 14- آموزش و پرورش -/175 -/127 -/103 -/230 -/405 15- فرهنگ و هنر 5/6 2/5 2/4 4/9 9/15 16- جهانگردی و سیاحت 3/1 1/7 6/0 7/7 -/9 [ردیف 17 حذف شده است] 18- تامین و رفاه اجتماعی 5/38 5/5 5/10 -/16 5/54 19- تربیت بدنی و پیشاهنگی 9/20 7/8 3/1 -/10 9/30 20- آمار و بررسیها 5/10 7/0 5/5 2/6 7/16 21- خدمات عمومی عمران نواحی 6/0 -* 3/5** 3/5*** 9/5 جمع 7/433 1/1298 9/261 -/1560 7/1993
شامل 8/65 میلیارد ریال انتقال ببخش خصوصی (بصورت وام)
شامل 50 میلیارد ریال انتقال ببخش خصوصی (بصورت وام)
*شامل 8/115 میلیارد ریال انتقال ببخش خصوصی (بصورت وام)
نیروی انسانی و اشتغال
تحول جمعیت کشور طی برنامه عمرانی پنجم در اثر عوامل شهرنشینی، سواد و اجرای برنامههای عمرانی، بخصوص برنامه تنظیم خانواده، میزان افزایش طبیعی سالانه جمعیت از 1/3 درصد در ابتدای برنامه به 6/2 درصد در پایان برنامه خواهد رسید. بدین ترتیب رشد متوسط سالانه جمعیت حدود 9/2 درصد افزایش داشته و جمعیت کشور از 2/31 میلیون نفر در سال 1351 به حدود 36 میلیون نفر در سال 1356 افزایش خواهد یافت. جدول شمارۂ 1 توزیع جمعیت را به تفکیک مرد و زن طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد:
جدول 1- توزیع جمعیت به تفکیک مرد و زن طی برنامه پنجم عمرانی (تعداد به هزار نفر) سال کل مرد زن 1351 31169 15959 52110 1352 32135 16451 15684 1353 33099 16937 16162 1354 34092 17437 16655 1355 35046 17917 17129 1356 35957 18383 17574 در ساختمان سنی جمعیت طی برنامه پنجم عمرانی تغییراتی بوجود نخواهد آمد و نسبت گروههای سنی جوان ( کمتر از 15 سال) در حدود 45 درصد خواهد بود، در حالیکه این نسبت در کشورهای صنعتی به یک سوم جمعیت کل نیز نمیرسد.
جدول 2 توزیع جمعیت را بر حسب گروههای سنی طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد: -جدول 2 - توزیع جمعیت بر حسب گروههای سنی طی برنامه پنجم عمرانی (تعداد به هزار نفر) گروههای سنی 1351 1356 تعداد درصد تعداد درصد کمتر از 15 سال 14184 5/45 16105 8/44 64-15 16184 9/51 18896 5/52 65 سال ببالا 801 6/2 956 7/2 31169 100 35957 100
جدول شماره 3- توزیع جمعیت شهر نشین و روستانشین کشور طی برنامه پنجم عمرانی (تعداد به هزار نفر) سال مناطق شهری مناطق روستائی جمعیت مرد زن جمعیت مرد زن 1351 13247 6891 6356 17922 9068 8854 1352 13965 7263 6702 18170 9183 8987 1353 14696 7644 7052 18403 9292 9111 1354 15457 8040 7417 18635 9396 9239 1355 16216 8434 7782 18830 9480 9350 1356 16972 8831 8141 18985 9549 9436
جمعیت فعال نسبت عمومی فعالیت* از 5/29 درصد در سال 1351 به 4/29 درصد در سال 1356 تقلیل خواهد یافت و نسبت جمعیت فعال به جمعیت ده سال ببالای کشور نیز از 1/44 درصد به 4/43 درصد میرسد. در نتیجه جمعیت فعال کشور از 2/9 میلیون نفر در سال 1351 به 6/10 میلیون نفر در سال1356 خواهد رسید. -جدول شماره 4 جمعیت فعال کشور را طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد:
جدول شماره 4 جمعیت فعال کشور طی برنامه پنجم عمرانی (تعداد به هزار نفر) سال 1351 سال 1356 تغییرات جمعیت ده سال ببالا 20876 24412 3536+ جمعیت فعال 9197 1600 1403+ نسبت فعالیت (درصد) 1/44 4/43 7/0- نسبت فعالیت مردان از 8/48 درصد در سال 1351 به 7/47 درصد در سال 1356 تقلیل خواهد یافت و این کاهش ناشی از توسعه تعلیمات ابتدائی، متوسطه و عالی میباشد که در نتیجه تعداد قابل توجهی از افراد در سنین فعالیت را به نظام آموزشی سوق میدهد در حالیکه نسبت فعالیت زنان ده سال ببالا از 8/13 درصد به 2/15 درصد افزایش پیدا خواهد کرد. عوامل عمده موثر در افزایش سطح فعالیت زنان را میتوان: توسعه سواد، شهرنشینی و تغییر در سنین ازدواج در جامعه شهری نام برد.
نسبت جمعیت فعال کشور به کل جمعیت.
جدول شماره 5 تحول جمعیت فعال کشور را به تفکیک جنس طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد: -جدول شمارۂ 5 - تحول جمعیت فعال به تفکیک جنس طی برنامه پنجم عمرانی (تعداد به هزار نفر) مردان زنان 1351 1356 تغییرات 1351 1356 تغییرات جمعیت ده سال ببالا 10696 12450 1754+ 10180 11962 1782+ جمعیت فعال 7789 8783 994+ 1408 1817 409+ نسبت فعالیت (درصد) 8/72 5/70 3/2- 8/13 2/15 4/1+
هدفها و خط مشیهای اساسی هدفها و خط مشیهای اساسی نیروی انسانی در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: الف - ایجاد حداکثر امکانات اشتغال مولد برای جویندگان کار. ب - تبدیل تدریجی مشاغل غیر مولد و کم بازده به مشاغل مولد و تمام وقت. پ - فراهم ساختن تسهیلات لازم بمنظور ایجاد قابلیت تحرک مطلوب در نیروی کار. ت - تطبیق سطح مزد و درآمد کارگران با افزایش درآمد ملی. برای نیل باین منظور سیاست سرمایهگذاری در کلیه بخشها ( صنعت، کشاورزی، راهسازی و غیره) با توجه به هدفهای اصلی اشتغال تنظیم گردیده و در تحقق آن از کلیه سیاستها و ابزارهای مهمی که در اختیار دولت است از قبیل سیاستهای اعتباری، مالی، مالیاتی، بازرگانی و غیره استفاده خواهد شد.
5اصلاحی ۱۳۹۹/۱۰/۲۴
امکانات مشخص اشتغال 1 - 5 - بخش کشاورزی که در حال حاضر با حدود 6/3 میلیون نفر جمعیت شاغل بزرگترین سهم (حدود 40 درصد) را از نظر اشتغال بین بخشهای عمده اقتصادی کشور دارد، طی برنامه پنجم نقش مهم و موثری در ایجاد اشتغال جدید نخواهد داشت. ولی حدود 300 هزار نفر از تعداد مشاغل غیر مولد در این بخش کاسته خواهد شد و بهمین میزان بر تعداد مشاغل مولد اضافه خواهد گردید. 3 - 5 - در بخش ساختمان نیز 320 هزار شغل جدید فراهم خواهد گردید. 4 - 5 - بخش خدمات برای 400 هزار نفر امکانات اشتغال جدید فراهم خواهد کرد و بعلاوه حدود یکصد هزار نفر از افرادیکه بکارهای غیر مولد یا نیمه وقت اشتغال دارند بکارهای مولد و تمام وقت جذب خواهند گردید. بدین ترتیب طی برنامه پنجم تعداد 8/1 میلیون شغل مولد جدید ایجاد خواهد شد که از این تعداد 4/1 میلیون شغل برای افرادی خواهد بود که جدیدا وارد بازار کار میشوند و 400 هزار شغل مولد برای افرادیکه فعلا بصورت کم کار و یا در فعالیتهای غیر مولد اشتغال دارند. -جدول شماره 6 توزیع شاغلان را در برنامه پنجم بر حسب بخشهای عمده فعالیت اقتصادی نشان میدهد:
سیاست اشتغال و نیروی انسانی 1 - 7 - بازار کار: تنظیم بازار کار کشور از طریق واحدهای مشاغل و کاریابی از مهمترین ابزارهای سیاست اشتغال خواهد بود. بمنظور شناسائی دقیق تعداد جویندگان کار و نوع کار مورد نظر و کمک به جذب و اشتغال سریع آنان و تعیین کمیت و کیفیت تعادل عرضه و تقاضا در بازار کار و ارائه اطلاعات جامع در کوتاهترین مدت در کلیه مراکز استانها و فرمانداریهای کل و مناطق و شهرهای صنعتی، مراکز کاریابی و اشتغال تاسیس خواهد شد. بمنظور آماده ساختن جویندگان کار برای احراز مشاغل، وزارت کار با توجه به نیازهای بازار کار هر منطقه مراکز آموزش حرفهای کوتاه مدت را در کنار مراکز کاریابی و اشتغال تاسیس خواهد نمود. 2 - 7 - بمنظور حمایت کارگران در مقابل بیکاریهای ناشی از تحول و پیشرفت تکنولوژی و عوامل دیگر، بررسیهای لازم برای صندوق بیمه بیکاری با مشارکت همه جانبه دولت، کارفرمایان و کارگران انجام و مقدمات تشکیل صندوق مزبور فراهم خواهد شد. همچنین بمنظور اجرا و تعمیم بیمه مرکزی، واحدی وابسته به واحدهای کاریابی و مشاغل وزارت کار و امور اجتماعی تشکیل خواهد شد و کلیه مراحل برنامه منجمله مطالعات و تدوین مقررات را بعهده خواهد گرفت. 3 - 7 - برای شناخت مشاغل موجود و راهنمائی دقیق جویندگان کار و فارغ التحصیلان سطوح مختلف نظام آموزشی، فرهنگ ملی مشاغل تهیه و تدوین خواهد گردید. 4 - 7 - بمنظور توسعه مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی مشوقهائی برای ورود این گروه به بازار کار، مانند قائل شدن حق تقدم در بعضی از مشاغل نظیر معلمی در نظر گرفته خواهد شد. 5 - 7 - برای شناخت امکانات اشتغال در برنامه عمرانی پنجم از کلیه امکانات آماری برای جمعآوری اطلاعات استفاده خواهد شد و به امر آمارگیری در زمینه نیروی انسانی توجه خاص مبذول خواهد گردید. آمارگیریهای نیروی انسانی، مزد و ساعات کار توسط وزارت کار و امور اجتماعی بطور وسیعتر انجام خواهد شد.
سیاست مزد در برنامه پنجم، مزد بعنوان یک عامل مهم سیاست اجتماعی مورد نظر خواهد بود و کوشش خواهد شد که از یکطرف مزد در مجموع درآمد ملی افزایش یابد و از سوی دیگر سطح دستمزدها با توجه به حداقل معیشت و رفاه قابل قبول تعیین شود. با اجرای این سیاست سطح درآمدهای پائین افزایش داده خواهد شد که خود بتوزیع عادلانه درآمد کمک خواهد نمود. با استفاده از آمارهای دقیق و شناخت احوال اجتماعی در هر منطقه و با توجه به بهره وری، حداقل مزد بجای هر دو سال یکبار بطور سالانه مورد تجدید نظر قرار خواهد گرفت. سهیم کردن کارگران در منافع کارگاههای تولیدی و صنعتی و همچنین برنامه فروش سهام کارخانجات در وهله اول به کارگران و کارمندان کارخانهها بمنظور افزایش درآمد و بهره دهی کار تعمیم خواهد یافت. برای تهیه و تدوین یک سیاست ملی دستمزدها و درآمدها و تجدید نظر مداوم در آن، هیئتی تحت عنوان «هیئت دستمزدها و درآمدها» مرکب از وزیر اقتصاد، وزیر کار و امور اجتماعی، وزیر مشاور و دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، وزیر مشاور و رئیس سازمان برنامه و بودجه و رئیس کل بانک مرکزی تشکیل خواهد شد. سیاستها و خط مشیهای تدوین شده توسط هیئت مزبور، پس از تصویب هیئت دولت بموقع اجرا گذارده خواهد شد.
آموزش فنی و حرفهای مسئولیت و نظارت بر امر آموزش حرفهای کارگران بزرگسال بعهده وزارت کار و امور اجتماعی خواهد بود و با توجه به اهمیت توسعه مراکز کاریابی حرفهای، وزارت کار و امور اجتماعی در دوران برنامه عمرانی پنجم تعداد مراکز حرفهای خود را گسترش خواهد داد. در این زمینه اجرای کامل قانون کارآموزی از لحاظ تربیت کارگران مورد نیاز فعالیتهای اقتصادی حائز اهمیت است. روشهای آموزشی بنحوی تغییر خواهد یافت و مقاطع تحصیلی بطوری معین و مشخص خواهد شد که امکانات آموزشی در کلیه سطوح برای کارگران فراهم آید و کارگران با توجه به تمایل و استعداد خود بتوانند به کسب مهارت و تخصص بپردازند. ولی بهر حال مقاطع تحصیلی چنان در نظر گرفته خواهد شد که چنانچه فردی ترک تحصیل کند با داشتن مهارت کافی قابلیت جذب در بازار کار داشته باشد. در مناطق عقب مانده کشور نیروی انسانی مهمترین عامل اقتصادی و اجتماعی میباشد، برای آنکه امکان استفاده از این عامل مهم فراهم گردد به ایجاد و گسترش مراکز آموزشی و کارآموزی جهت آموزش سواد و مهارتهای فنی و حرفهای به نیروی انسانی ساکن در نواحی مزبور توجه خاصی مبذول خواهد شد.
عمران ناحیهای
هدفهای اساسی عمران ناحیهای در برنامه پنجم اول - تاکید بر تامین خدمات اجتماعی و ایجاد اشتغال بیشتر در مناطقی که بدلایل کمبود منابع و سایر عوامل طبیعی دیگر از رشد کافی برخوردار نبودهاند. بدین منظور هدفهای رشد اجتماعی و اقتصادی هر یک از نواحی در دوره برنامه به ترتیبی تعیین گردید که ضمن جلوگیری از افزایش شکاف موجود در پایان برنامه پنجم اختلاف بین درآمد فردی در بین نواحی تا حدودی تعدیل یابد. دوم - ایجاد همآهنگی در سرمایه گذاریها و فعالیتهای عمرانی مناطق چه در مرحله تنظیم برنامهها و چه در مرحله اجرا بمنظور استفاده بهتر و کاملتر از ظرفیتهای بوجود آمده و سرمایه گذاریهائی که در آینده بعمل خواهد آمد. سوم - تامین موجبات بیشتر مشارکت مستقیم مقامات محلی و مردم در امور عمرانی و اقتصادی نواحی. چهارم - تقلیل درصد مهاجرت و تنظیم حرکت جمعیت در کشور و تبدیل تدریجی نقاط مهاجرفرست مستعد برای توسعه بنقاط مهاجرپذیر.
جدول شماره 1- جمعیت و جمعیت فعال نواحی برنامهریزی (ارقام به هزار نفر) مناطق جمعیت نرخ رشد جمعیت 0/0 جمعیت فعال نرخ فعالیت* تعداد مهاجر نرخ مهاجرت مناطق کشور** 1351 1356 56-51 1351 1356 1351 1356 56-1351 1356-1351 کل کشور 31169 35975 9/2 9197 10600 1/44 4/43 567+ 7/1+*** 1 3721 4185 4/2 1201 1335 4/49 0/48 94- 4/2- 2 4426 4971 4/2 1235 1420 3/43 1/43 130- 8/2- 3 5988 7343 2/4 1712 2036 5/41 0/40 421+ 3/6+ 4 2258 2540 4/2 638 743 5/40 2/43 89- 7/3 5 2604 2899 2/2 767 872 6/44 3/44 93- 4/3 6 2804 3200 7/2 918 1033 9/48 7/47 35- 2/1 7 1944 2228 8/2 568 665 4/43 4/43 26- 2/1 8 1589 1803 6/2 472 537 4/44 6/43 18- 1/1 9 3059 3460 5/2 931 1027 9/44 5/43 82- 5/2 10 2047 3435 8/2 562 679 4/40 9/40 59+ 6/2 11 729 911 6/4 193 253 8/39 7/40 87+ 6/10+
جمعیت فعال جمعیت ده سال بالا
تعداد مهاجرتهای 56-1351 جمعیت متوسط سالهای 1356- 1351
علامت + نشاندهنده مهاجرپذیر منطقه و علامت – منفی نمودار مهاجر فرستی منطقه است.
سرمایهگذاری و برنامههای خاص ناحیهای سرمایه گذاریهای خاص ناحیهای که اجرای آنها موجب تحقق رشد متعادل تر نواحی خواهد گردید. بر اساس جدول شمارۂ 2 از اعتبارات برنامههای بخشهای اقتصادی و اجتماعی تامین و تحت عنوان عمران نواحی در نواحی زیر بمصرف خواهد رسید: میلیارد ریال 1 - ناحیه شمال ( گیلان و مازندران) 2/20 2 - ناحیه آذربایجان ( آذربایجان شرقی و غربی) 0/27 3 - ناحیه مرکزی ( استان مرکز، سمنان، زنجان) 1/21 4 - ناحیه خوزستان ( خوزستان، کهکیلویه و بویراحمد) 3/9 5 - ناحیه همدان و لرستان ( همدان، لرستان) 3/15 6 - ناحیه اصفهان ( اصفهان، یزد، چهارمحال بختیاری) 2/13 7 - ناحیه فارس ( فارس) 6/10 8 - ناحیه کرمان و زاهدان ( کرمان، سیستان و بلوچستان) 6/12 9 - ناحیه خراسان ( خراسان) 6/17 10 - ناحیه غرب ( کرمانشاهان، کردستان، ایلام) 0/17 11 - ناحیه ساحلی ( بندرعباس، بوشهر) 1/6 -/170 توزیع اعتبارات در داخل هر ناحیه بین برنامههای مختلف از قبیل کشاورزی، آب، صنایع، برق، ارتباطات، عمران روستائی و غیره در قالب اصول و ضوابط کلی برنامههای سالانه بعمل خواهد آمد.
جدول شماره 2 محل تامین اعتبار عمران نواحی بر حسب فصول مختلف ردیف -عنوان فصل اعتبار طرحهای خاص ناحیهای اعتبار طرحهای ملی اعتبار کل 1 کشاورزی و دامپروری* -/5 -/203 -/208 2 آب -/5 -/103 -/108 3 صنایع -/5 9/180 9/183 5 نفت - 7/130 7/130 6 کلز - -/29 -/29 7 برق 5/6 -/47 5/53 8 ارتباطات -/9 6/167 6/176 9 مخابرات - 6/44 6/44 10 عمران دهات -/36 - -/36 11 عمران شهری 7/16 3/16 -/33 12 ساختمانهای دولتی -/10 8/80 8/90 13 مسکن 5/24 3/58 8/82 14 آموزش و پرورش 5/40 7/189 -/230 15 فرهنگ و هنر - 4/9 4/9 16 جهانگردی - 7/7 7/7 17 بهداشت و درمان و تغذیه 9/5 1/46 -/52 18 تامین و رفاه اجتماعی -/5 -/11 -/16 19 تربیت بدنی و پیشاهنگی 1/3 9/6 -/10 20 آمار و بررسیها - 2/6 2/6 21 خدمات عمومی عمران نواحی - 3/5 3/5 جمع کل -/170 -/1390 1560 در قالب اعتبارات هر ناحیه و از طریق توسعه کمی و کیفی طرحهای مجتمع استثنائی که در برنامه چهارم بمورد اجرا گذاشته شد، برای هر یک از استانها، طرح جامعی متشکل از فعالیتهای مختلف تولیدی و اجتماعی بصورت همآهنگ و متناسب با شرایط خاص استان تخت عنوان «برنامه توسعه استان» تهیه میشود. اعتبارات هر ناحیه بین فعالیتهای مختلف، طبق برنامههای سالانهای که بر اساس برنامههای کلی تنظیم خواهد شد تخصیص خواهد یافت. در مناطق دامداری متحرک، در قالب طرحهای مجتمع استانی اقدامات جامعی برای ارتقاء سطح درآمد و رفاه دامداران متحرک بمرحله اجرا در خواهد آمد. هدف نهائی از اجرای این برنامه آنست که زندگی اقتصادی دامداران متحرک تدریجا بزندگی کشاورزی توام با دامداری تبدیل گردد و بدین ترتیب شرایط اسکان آنان فراهم شود. در اجرای این برنامه تعدادی مامور ترویج پس از طی دورههای فشردهای تربیت و بمناطق دامداری متحرک اعزام خواهند گردید. پیشبینی میگردد که طی برنامه پنجم تعداد -/50. طرح عمرانی مربوط به دامداران متحرک در مناطق لرستان، کردستان، سیستان و بلوچستان، فارس، آذربایجان، بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد که هر مجموعه حدود دو هزار خانوار را تحت پوشش قرار میدهد بمرحله اجرا گذاشته شود. در برنامه پنجم کادر برنامهریزی و فنی استانها تقویت میگردد.
*مبلغ -/4 میلیارد ریال از کل این اعتبار به عمران عشایر اختصاص یافته است که در قالب طرحهای مجتمع بمصرف خواهد رسید.
هدفهای اساسی برنامه حفاظت محیط زیست برای اولین بار در برنامه عمرانی کشور منظور شده است. ایران در مرحلهای از توسعه اقتصادی است که بخوبی میتواند از تجربیات سایر ممالک و قبل از بروز مسائل پیچیده محیطی استفاده کند و از تکرار اشتباهات این ممالک پرهیز نماید. بنابراین برنامه حفاظت محیط زیست ایران مبتنی بر اصل پیشگیری و نه صرفا علاج استوار گردیده است. هدف اصلی این برنامه، حفاظت بهبود و تدریجا احیاء محیط زیست خواهد بود. هدف دیگر عبارت از تشویق مردم در استفاده صحیح از طبیعت میباشد.
2 - خط مشیهای کلی: در راه نیل به هدفهای فوق خط مشیهای زیر در برنامه پنجم اعمال خواهد گردید. الف - در انتخاب روشهای مبارزه با آلودگی، به روش هائی اولویت داده خواهد شد که در امر تولید دخالت مخصوصی نداشته و به قشرهای کم درآمد جامعه فشار وارد نیاورد. بنابراین در یک دوره کوتاه، امکان دارد که جلوگیری کامل از تمام منابع آلودهکننده میسر نباشد. ب - در امر مبارزه با آلودگی به روشهائی که جنبه پیشگیری دارند و نتیجتا مستلزم صرف هزینه کمتری میباشند اولویت داده خواهد شد. پ - در عمل، از کلیه امکانات نیروی انسانی و تجربه سازمانهای موجود، برای مبارزه با آلودگی استفاده خواهد گردید. ت - در مبارزه با آلودگی، کوشش خواهد شد که حتی الامکان از نتایج تحقیقات و مطالعات علمی و عملی که در سطح جهانی انجام گرفته و میگیرد استفاده شود، و فقط در تطبیق این نتایج با ویژگیهای طبیعی و جغرافیائی ایران مبادرت به تحقیقات اصیل گردد.
2 - سیاستهای اجرائی الف - با در نظر گرفتن علاقه زیاد مردم ایران به گردش در طبیعت و کم هزینه بودن این نوع تفریحات، چگونگی استفاده معقول از پارکها و سایر منابع طبیعی به اطلاع عموم رسانده خواهد شد و امکانات یکسان برای تمام طبقات جامعه فراهم خواهد گردید. ب - در آینده سیاست قیمتگذاری و مالیاتی بنحوی تدوین خواهد شد که آلودهکنندگان در مرحله نهائی متحمل هزینههای جلوگیری از آلودگی بشوند پیروی از این سیاست تا حدی، منجر به جلوگیری خود بخود از آلودگی خواهد شد. پ - به امر اعطای کمکهای اعتباری و فنی به بخش خصوصی، جهت جلوگیری از آلودگی صنعتی توجه خاص مبذول خواهد گردید. ت - بمنظور استفاده اقتصادی و معقول از اراضی سیاست خاصی برای تخصیص اراضی جهت فعالیتهای کشاورزی، صنعتی، خانهسازی تدوین خواهد شد که در نتیجه اراضی مناسب برای کشاورزی و خانهسازی محفوظ بماند و واحدهای صنعتی در سایر اراضی مستقر شوند. ث - با توجه به جدید بودن موضوع حفاظت محیط زیست، در حال حاضر تصویب قوانین و آئین نامههای اجرائی لازم، یکی از مهمترین اقدامات ضروری در این زمینه میباشد. قوانین مزبور بعلاوه قانون آب و نحوه ملی شدن آبها اساس اجرای برنامه حفاظت محیط خواهد بود.
انرژی
1اصلاحی ۱۳۹۹/۱۰/۲۴
عرضه و تقاضای انرژی در برنامه پنجم طی برنامه پنجم عمرانی تغییرات اساسی و مهمی در عرضه و تقاضای انرژی ایران روی خواهد داد: پ - تولید نیروی برق آبی در دوره برنامه پنجم دو برابر میگردد ولی از لحاظ درصد نسبت به کل انرژی تولیدی تغییری حاصل نخواهد شد. ت - مصرف انرژیهای غیر تجارتی که در گذشته قسمت قابل ملاحظهای از انرژی مصرفی کشور را تشکیل میداد، در سال 1356 به 2/1 درصد انرژی مصرفی کاهش خواهد یافت و پیشبینی میشود که انرژیهای مزبور در پایان برنامه ششم عمرانی دیگر نقشی در اقتصاد انرژی ایران نخواهد داشت. ث - امکان استفاده از انرژی هستهای برای تولید نیروی برق و شیرین کردن آب شور دریا طی برنامه پنجم عمرانی مورد بررسی اساسی قرار خواهد گرفت.
خط مشیها و سیاستهای اجرائی خط مشیها و سیاستهای اجرائی صنایع انرژی ایران در دوره برنامه پنجم عمرانی بشرح زیر تعیین میگردد:
بمنظور ایجاد همآهنگی در عرضه و تقاضای انواع انرژی و پیروی از یک سیاست انرژی مطلوب اقدامات زیر انجام خواهد شد: - بررسیهای مستمر در عرضه و تقاضای انواع انرژی صورت خواهد گرفت. - شرایط و وسیله موثری جهت هماهنگی در تامین و عرضه انواع انرژی فراهم خواهد شد. بمنظور ایجاد هماهنگی در عرضه انواع انرژی و فعالیت سازمانهای صنایع انرژی، در برنامه چهارم تشکیل شورای انرژی کشور پیشنهاد شده بود. این شورا در اوایل برنامه چهارم تشکیل شد ولی فعالیت آن ادامه نیافت. با توجه به بررسیها و مطالعاتی که بعمل آمده و با توجه به تجربه ناموفق تشکیل شورای انرژی، یک نظام متمرکز و موثر جهت ایجاد هم آهنگی در اعمال سیاست جامع انرژی و انجام فعالیتهای سازمانهای صنایع انرژی بوجود خواهد آمد.
با توجه به سرمایه گذاریهائی که تا کنون در صنایع انرژی ایران (نفت، گاز و برق) بعمل آمده، باید منابع مالی لازم برای سرمایهگذاری در توسعه تاسیسات مورد نیاز توسط سازمانهای صنایع انرژی فراهم گردد.
از آنجا که عرضه گاز طبیعی در روستاهای مسیر شاه لوله گاز و نیروی برق در مراکز روستائی کشور و توسعه نفترسانی به روستاها از نظر اجتماعی حائز اهمیت است و از آنجا که ممکن است ایجاد تاسیسات سوخت و برق در روستاها تا مدتی اقتصادی نباشد لازم است سرمایهگذاری در نواحی مزبور طی برنامه پنجم از اعتبارات عمرانی تامین گردد.
کشاورزی و دامپروری
هدفهای اساسی هدفهای اساسی بخش کشاورزی در برنامه پنجم هماهنگ با هدفهای سایر بخشهای اقتصادی بشرح زیر میباشد: الف - بهره برداری از منابع طبیعی در چهارچوب اصول منشور انقلاب شاه و ملت به ترتیبی که ضمن تحصیل حداکثر استفاده معقول از این منابع موجبات احیاء و نگهداری این ثروتهای ملی برای نسلهای آینده فراهم گردد. ب - افزایش میزان تولیدات کشاورزی و درآمد سرانه زارعین و کشاورزان همراه با بالا بردن تولید سرانه آنان از طریق اعمال روشهای پیشرفته کشاورزی در واحدهای مختلف بهره برداری بویژه تعاونیها، شرکتهای سهامی زراعی و شرکتهای کشت و صنعت و مجتمعهای شیر و گوشت و واحدهای مکانیزه و تجارتی به ترتیبی که طی دوره برنامه پنجم ارزش افزوده کشاورزی بطور متوسط رشد سالانهای معادل 5/5 درصد داشته باشد. پ - کاهش میزان کم کاری در مناطق روستائی از طریق تاکید بیشتر به کشاورزی عمقی با شیوههای جدید و پیشرفته، گسترش صنایع تبدیلی فرآوردههای کشاورزی در سطح روستاها، توسعه و ترویج صنایع دستی و فعالیتهای غیر کشاورزی، تلفیق زراعت و دامداری، عمران اراضی بایر و مراتع، ایجاد مجتمعهای صنعتی دامداری و نوسازی روستاها.
سیاستها و خط مشیهای کلی
2 - نظام بهره برداری از اراضی: نظام بهره برداری از اراضی متکی بر اصل اول منشور انقلاب سفید و تکمیل مراحل سازندگی اصلاحات ارضی میباشد. با خاتمه مراحل سهگانه اصلاحات ارضی و روشن شدن تکلیف قانونی افراد شاغل در فعالیتهای کشاورزی، در طول برنامه پنجم موجبات عضویت کلیه زارعان و کشاورزان در شبکه شرکتهای تعاونی و یا شرکتهای سهامی زراعی فراهم خواهد گردید. سرمایهگذاری بیشتر در واحدهای مکانیزه خصوصی و باغات میوه و کوشش در بهبود و گسترش فعالیت آنها مورد تشویق قرار خواهد گرفت و تسهیلات بیشتری برای صاحبان اینگونه واحدها که علاقمند به تشکل در تعاونیها و یا شرکتهای کشت و صنعت باشند فراهم خواهد شد. واحدهای تجارتی کشت و صنعت اعم از خصوصی یا دولتی به ترتیبی که دانش پیشرفته کشاورزی را همراه با سرمایهگذاری کافی در راه افزایش و بهبود تولیدات و عرضه بهتر فرآوردهها به بازار بکار گیرد در 300 هزار هکتار استقرار یافته و از حمایت دولت بهره مند خواهد شد.
2 - سیاست سرمایهگذاری: سرمایهگذاری دولت در بخش کشاورزی در درجه اول متوجه عملیات زیربنائی، تامین خدمات مختلف مورد نیاز از جمله ترویج - مهندسی زراعی - خاکشناسی - دفع آفات - دامپزشکی - افزایش کارائی نیروی انسانی شاغل در کشاورزی و ایجاد نظام لازم و کمک برای بازاریابی محصولات زراعی و دامی و در موارد لزوم سرمایهگذاری مستقیم خواهد بود. سرمایهگذاری دولت در فعالیتهای کشاورزی که جنبه انتفاعی دارد در واحدهای کشت و صنعت و مجتمعهای شیر و گوشت دولتی و مختلط و همچنین برای ایجاد واحدهای بهره برداری نمونه بمنظور راهنمائی بخش خصوصی و یا در مناطق خاص کشور که از لحاظ اجتماعی و اقتصادی چنین اقدامی ضروری باشد صورت خواهد گرفت. سرمایهگذاری بخش دولتی در فعالیتهای انتفاعی با توجه به این اصل خواهد بود که سهام دولت تدریجا به تعاونیها، شرکتهای خصوصی و یا کارکنان واحدهای ایجاد شده انتقال داده شود. بمنظور تشویق و افزایش سرمایهگذاری ثابت بخش خصوصی در فعالیتهای کشاورزی و صنایع وابسته، وامهای میان مدت و بلند مدت بصورت وام نظارت شده تا حدود 60 درصد سرمایه در اختیار وامخواهان گذاشته خواهد شد و در پرداخت وام مفید بودن و بازدهی طرحهای ارائه شده توسعه وامخواه بیش از مسئله وثیقه مورد توجه قرار خواهد گرفت. در دوران برنامه پنجم نسبت به یک کاسه کردن قروض تنزیلی زارعین و کشاورزان و تسویه تدریجی وامهای با شرایط سنگین مجدانه اقدام خواهد شد ولی در عین حال تدابیری اتخاذ خواهد شد که پس از واریز دیون تنزیلی از تکرار اینگونه وامهای با شرایط سنگین جلوگیری بعمل آید.
2 - سیاست بازاریابی: در راه کمک به بالا بردن سهم تولیدکننده از قیمتی که مصرفکنندگان نهائی محصولات کشاورزی میپردازند، کاهش دخالت واسطهها و بهبود سایر امور مربوط به بازاریابی، علاوه بر اختصاص اعتبار کافی بصورت وام برای جلوگیری از سلف فروشی فرآوردههای کشاورزی، برای ایجاد وسائل مورد نیاز مانند درجهبندی، بستهبندی، نگهداری، حملونقل، صنایع تبدیل، میادین منظم، کمکهای فنی و اعتباری پیشبینی گردیده و نهایت کوشش بکار خواهد رفت تا این تاسیسات توسط تعاونیها و یا اتحادیهها تعاونی ایجاد و مورد بهره برداری قرار گیرند. با توسعه تعاونیهای مصرف در مناطق شهری و ارتباطی که بین تعاونیهای تولید و تعاونیهای مصرف برقرار خواهد گردید نظام معقولی در امر توزیع فرآوردهها استقرار خواهد یافت. برای رفع نگرانی تولیدکننده از نوسان شدید قیمتها و تامین ایمنی اقتصادی برای آنان، حداقل قیمت فرآوردههای اصلی کشاورزی تعیین و تضمین خواهد شد. با توجه بتجربه سایر جوامع پیشرفته استقرار نظام تضمین حداقل قیمت بر مبنای مطالعات دقیق و بصورت تدریجی انجام میگیرد و حداقل قیمت درجههای مختلف هر محصول متناسب با هزینههای متعارف مناطق و نیز با توجه بقیمت محصول در بازارهای جهانی و اثرات متقابل قیمتها معین میشود بنحویکه فرآوردههای کشاورزی کشور در سطح جهانی قابل رقابت باشد. سیاست تضمین حداقل قیمت بصورتی اجرا خواهد شد که موجبات توسعه تولید و افزایش بازدهی عوامل تولید فراهم گردد.
2 - سیاست بیمه محصولات کشاورزی: در برنامه پنجم بر مبنای مقرراتی که تدوین خواهد گردید بتدریج موجبات بیمه محصولات عمده در مقابل مخاطرات قهری و همگانی فراهم میشود و دامهای اصیل، تاسیسات کشاورزی و بازاریابی و فرآوردههای ذخیره شده در انبارها نیز بیمه خواهد شد.
2 - سیاست درآمد و اشتغال: از هدفهای اساسی برنامه پنجم برقراری تناسب بهتری بین درآمد افراد روستانشین و شهرنشین میباشد. در بخش کشاورزی افزایش سطح درآمد زارعین و کشاورزان از طریق تولید بیشتر، تقلیل هزینه در واحد تولید و همچنین افزایش اشتغال مولد با کارائی هر چه بیشتر از سیاستهای اساسی برنامه پنجم خواهد بود. تقلیل دامداری و زراعت، برداشت دو محصول از یک زمین، توسعه صنایع دستی، استقرار صنایع بویژه صنایع وابسته به فرآوردههای کشاورزی در روستاها از جمله طرقی است که به تحقق سیاست فوق الذکر کمک خواهد کرد.
برنامههای مشخص
3 - تولیدات زراعی و باغبانی: متوسط رشد سالانه برای تولیدات زراعی و باغبانی در دوران برنامه پنجم 8/4 درصد برآورده شده است و بدین ترتیب تولید غلات از 6/5 میلیون تن به 3/8 میلیون تن، تولید نباتات صنعتی از 1/5 میلیون تن به 45/7 میلیون تن، میوه جات از 8/1 میلیون تن به4/2 میلیون تن، سبزی و صیفی از 2/3 میلیون تن به 6/3 میلیون تن و تولید نباتات علوفهای از 2/1 میلیون تن به 4/2 میلیون تن خواهد رسید. با توجه بمیزان تقاضای محاسبه شده در دوران برنامه پنجم پیشبینی میشود که اقلام عمده صادرات پنبه حدود 90 هزار تن، میوه و خشکبار در حدود 250 هزار تن خواهد بود. واردات عمده، فرآوردههای زراعی در دوران برنامه پنجم شامل غلات بویژه جو و ذرت حدود نهصد هزار تن و همچنین روغن نباتی در حدود یکصد هزار تن برآورد میشود. هدفهای مشخص شده برای تولیدات زراعی و باغبانی از طریق و یا با اعمال شیوههای زیر تحقق خواهد یافت: - افزایش مساحت اراضی آبی حدود 390 هزار هکتار. - گسترش برداشت دو محصول از زمین در یک سال زراعی بحدود 150 هزار هکتار. - افزایش بازده در واحد سطح از طریق توزیع بذر و نهال مرغوب، افزایش مصرف کود شیمیائی از 350 هزار تن سال 1351 به 800 هزار تن در سال پایان برنامه پنجم، دفع آفات نباتی عمومی و همگانی در مساحتی قریب به 5 میلیون هکتار، تعمیم آموزش، ترویج شیوههای نوین کشاورزی از طریق سازمانهای متناسب و موثر مستقر در مراکز و حوزههای عمران روستاها. - اعمال خط مشیهای عنوان شده در مورد پرداخت وام، بازاریابی و تضمین حداقل قیمت نیز در افزایش تولیدات زراعی و باغبانی موثر خواهد بود. در مورد نگهداری غله پیشبینی شده است که ظرفیت سیلوهای کشور همواره بیش از مصرف چهار ماه ساکنین شهرها باشد، لذا ظرفیت سیلوها که اینک در حدود 392 هزار تن میباشد افزایش داده خواهد شد بطوریکه در سال 1356 بحدود 792 هزار تن بالغ گردد. برای تامین ظرفیت لازم برای نگهداری موقت غلات و خوراک دام و همچنین سایر نیازمندیها اقدام بایجاد انبارهای مجهز بظرفیت حدود 700 هزار تن در سطح کشور خواهد شد.
3 - نظام بهره برداری: از حدود 9/3 میلیون هکتار اراضی آبی در پایان برنامه پنجم 5/8 درصد توسط واحدهای کشت و صنعت، کمی بیش از 8 درصد توسط شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید، حدود 10 درصد توسط واحدهای مکانیزه و حدود 5/73 درصد توسط زارعین و کشاورزان منفرد مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت. اگر چه واحدهای بهره برداری زارعین و کشاورزان منفرد غالبا از نظر مساحت کوچک میباشد، ولی با اتکاء به نظام تعاونی موجباتی فراهم خواهد شد که این عده نیز بنحو مطلوبی از مزایای تامین خدمات بهره مند گردند و تعاونیهای کشاورزی نقش موثرتری در سرمایه گذاریهای اساسی و تهیه و توزیع نهادها و عرضه فرآوردهها به بازار مصرف عهده دار شوند. اعضای تعاونیهای روستائی و کشاورزی از 8/1 میلیون نفر در پایان برنامه چهارم بحدود سه میلیون نفر در پایان برنامه پنجم خواهد رسید. سیاست ادغام تعاونیها دنبال خواهد شد، بطوریکه تعداد تعاونیهای بزرگ که عملا در تامین هدفهای مشترک اقتصادی اعضاء فعالیت موثر داشته باشند بحدود 3 هزار شرکت و تعاونیهای پراکنده به قریب 2 هزار شرکت برسد. در دوران برنامه نسبت به ایجاد یکصد تعاونی کشاورزی و فروش محصول توسط باغداران، دامداران و کشاورزان متوسط اقدام خواهد شد و پیشبینی میشود این تعاونیها در تحقق هدفهای تولیدی و بهبود نظام بازاریابی نقش موثری را ایفا کنند. در طول برنامه بر اساس قانون تعاونی نمودن تولید و یکپارچه شدن اراضی 60 شرکت تعاونی تولید ایجاد خواهد شد و تعداد اتحادیههای تعاونی به حدود 150 خواهد رسید. با گسترش آموزش تعاون در کلیه سطوح بویژه تعلیم مدیر و حسابدار محلی برای تصدی امور تعاونیها، تلفیق کمکهای فنی و ترویجی با اعتبارات وامی، توسعه صنایع و ایجاد تاسیسات بازاریابی در روستاها، تجهیز اتحادیهها به انبار و تسهیلات لازم، تعاونیها تحت هدایت و رهبری دولت نقش قاطعی در پیشبرد هدفهای برنامه عهده دار خواهند شد.
3 - شرکتهای سهامی زراعی: بررسیهای انجام شده نشان میدهد که استقرار شرکتهای سهامی زراعی در روستاها موجبات پیشرفت اساسی در زمینههای فنی کشاورزی، رشد فکری دهقانان، افزایش تولیدات و درآمد سرانه آنان را فراهم نموده است. مشکل عمده در راه توسعه سریع این شرکتها کمبود مدیران و کارشناسان صلاحیتدار و آماده بکار در سطح روستاها میباشد. در برنامه پنجم اقدام به ایجاد یکصد شرکت سهامی زراعی دیگر خواهد شد بطوریکه تعداد شرکتهای سهامی زراعی در سال 1356 به 143 و حوزه فعالیت آنها به حدود 420 هزار هکتار خواهد رسید. شرکتهای سهامی زراعی در جهت تحصیل حداکثر ارزش افزوده از تولیدات خود با تلفیق دامداری و زراعت، درجهبندی و بستهبندی و تبدیل محصولات و عرضه مستقیم فرآوردههای خود به بازارهای مصرف تجهیز و تقویت خواهند شد.
3 - کشت و صنعت: با تمرکز مدیریت، سرمایه و فنون جدید بمنظور تحصیل حداکثر تولید و تبدیل محصولات کشاورزی و دامی ایجاد اشتغال صنعتی و اشتغال فصلی در مناطق روستائی، واحدهای تجارتی کشت و صنعت و واحدهای مجتمع شیر و گوشت، اعم از خصوصی یا دولتی یا مختلط در مساحتی که تا آخر برنامه پنجم مجموع آن 300 هزار هکتار باشد بوجود خواهد آمد. مجتمعهای شیر و گوشت در استقرار نظام مناسب در تامین خدمات مورد نیاز دامداران، بهبود نظام بازاریابی گوشت و با دخالت محدود در بازار، تنظیم عرضه و تقاضای گوشت موثر واقع خواهند شد. در مناطق دامداری عمده عشایری نظیر فارس، آذربایجان، کردستان و لرستان این مجتمعها توسط دولت و در سایر مناطق حتی الامکان توسط بخش خصوصی با راهنمائی فنی و کمکهای اعتباری دولت و در غیر اینصورت مستقیما بوسیله دولت ایجاد خواهد گردید.
3 - تامین خدمات کشاورزی در مناطق روستائی: در جهت تحقق هدفهای برنامه، خدمات و اعتبارات پیشبینی شده در برنامه بصورت وسیع و موثر بروستاها با حد اعلای همآهنگی سوق داده خواهد شد. برای راهنمائیهای فنی شرکتهای تعاون روستائی و اعضای آن نسبت به استخدام، آموزش و استقرار مددکاران فنی تعاونیها در سطح روستاها اقدام خواهد شد.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی کل اعتبارات کشاورزی از 77 میلیارد ریال در برنامه چهارم، شامل 51 میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و 26 میلیارد ریال از محل بودجه عادی به حدود 267 میلیارد ریال افزایش خواهد یافت که از این رقم 208 میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی تامین خواهد شد.
جدول 1 - کل اعتبارات کشاورزی طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=(5) کشت و صنعت 60/0 -/26 -/2 -/28 60/28 افزایش تولیدات زراعی 59/5 40/11 90/3 30/15 89/20 افزایش تولیدات دامی 87/6 42/18 58/5 -/24 87/30 خدمات کشاورزی 35/15 21/11 59/3 80/14 15/30 تعاونیها و شرکتهای سهامی زراعی 14/12 05/22 15/9 20/31 34/43 تنظیم بازار محصولات کشاورزی 91/9 -/13 90/0 90/13 81/23 تحقیق و بررسی 81/1 77/5 13/3 90/8 71/10 اعتبارات کشاورزی 16/0 - -/50 -/50 16/50 جمع 85/58 -/121 -/87 -/208 85/266
جدول 2 - سرمایهگذاری ثابت در کشاورزی طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی جمع کل از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع کشت و صنعت 00/22 00/4 00/26 00/5 00/4 00/9 00/35 افزایش تولیدات زراعی 20/9 13/- 33/9 25/3 20/2 45/5 78/14 افزایش تولیدات دامی 62/10 70/1 32/12 00/5 80/7 80/12 12/25 خدمات کشاورزی 21/7 20/- 41/7 00/3 00/4 00/7 41/14 تعاونیها و شرکتهای سهامی زراعی 05/13 - 05/13 75/2 00/9 75/11 80/24 تنظیم بازار محصولات کشاورزی 50/12 - 50/12 00/2 50/- 50/2 00/15 تحقیق و بررسی 77/5 13/- 90/5 - - - 90/5 جمع 00/93 65/9 65/102 00/22 00/28 00/50 65/152
توسعه منابع آب
مقدمه ایران بدلیل موقعیت جغرافیائی و توپوگرافی خود یکی از مناطق خشک و نیمه خشک جهان محسوب میگردد. بطور کلی 52 درصد از مجموع بارانی که در ایران میبارد اختصاص به کرانههای دریای مازندران و غرب دارد که 25 درصد از سطح کشور را شامل میشود. در فلات مرکزی که 50 درصد از سطح کشور را در بر گرفته است، فقط 28 درصد از بارندگی نازل میشود و 20 درصد بقیه بارندگی در قسمت شرق و جنوب کشور با مساحتی مساوی 25 درصد از سطح کشور نازل میگردد. توزیع بارندگی از نظر زمانی نیز آنچنان است که بیشتر بارندگی کشور در اواخر زمستان و اوایل بهار صورت میگیرد و در بقیه مدت سال که در واقع فصل رویش نباتات است بارندگی بحداقل میرسد. تحت چنین شرایطی کاهش میزان وابستگی به طبیعت برای تامین احتیاجات آب مورد نیاز کشاورزی، شهری و صنعتی منظور اصلی از برنامههای توسعه منابع آب بوده است. در این جهت فعالیتهای وسیعی برای ساختمان سدهای مخزنی در کشور بعمل آمده و موفقیتهای زیادی حاصل شده است. ولی در مورد ساختمان شبکههای آبیاری و زهکشی بعلت وجود مشکلات بنیادی پیشرفتهای حاصل از حد مطلوب کمتر و باعث گردیده است که حداکثر بهره برداری از آب تنظیم شده بعمل نیاید.
هدفهای اساسی با توجه به توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و نیاز روزافزون به آب قابل اطمینان برای تامین نیازمندیهای شهری، کشاورزی و صنعتی و با در نظر گرفتن شرایط طبیعی و اجتماعی و اقداماتی که در گذشته انجام گردیده، هدفهای اساسی توسعه منابع آب بشرح زیر تعیین میگردد: الف - تامین آب قابل اطمینان برای حدود 8 میلیون نفر جمعیت شهرنشین کشور بطوریکه در پایان برنامه پنجم کلیه جمعیت شهری کشور که حدود17 میلیون نفر خواهند بود از آب قابل اطمینان استفاده نمایند. ب - تامین آب مورد نیاز کشاورزی، بطوریکه سطح کشت زراعتهای آبی از 5/3 میلیون هکتار در آخر برنامه چهارم به حدود 89/3 میلیون هکتار در پایان برنامه پنجم برسد. پ - افزایش قدرت نصب شده نیروگاههای برق آبی، بطوریکه از 792 مگاوات در آخر برنامه چهارم به 1812 مگاوات در آخر برنامه پنجم بالغ گردد.
سیاست و خط مشیهای کلی
2 - تولید برق آبی با توجه به محدودیتهای اساسی منابع آب کشور. خط مشی اساسی تولید برق آبی بشرح زیر خواهد بود: در مناطق کم آب، نظیر فارس، منابع آب تا حد امکان برای مصارف شهری کشاورزی و صنعتی اختصاص داده خواهد شد و از تاسیس نیروگاههای آبی که مستلزم رها نمودن آب اضافی بمنظور تولید برق میباشد صرفنظر خواهد شد. در مناطق پرآب، نظر خوزستان که آب موجود بیشتر از احتیاجات شهری کشاورزی و صنعتی میباشد، بمنظور حداکثر استفاده از منابع آب ایجاد نیروگاههای برق آبی مورد توجه قرار خواهد گرفت.
2 - کنترل سیلابها: در احداث سدهای مخزنی کنترل سیلاب برای کاهش خسارات ناشی از آن در نظر گرفته خواهد شد، ولی با در نظر گرفتن محدودیت منابع آب کشور اولویت به احداث سد برای تامین احتیاجات شهری کشاورزی و صنایع داده خواهد شد.
2 - کنترل کیفیت و حفاظت منابع آب: بمنظور کنترل کیفیت آب و نگهداری منابع آب کشور قانون آب و نحوه ملی شدن آن بتدریج در سراسر کشور بمرحله اجراء در خواهد آمد.
برنامههای مشخص بمنظور تحقق هدفهای اساسی بالا شش برنامه برای تامین آب احداث شبکههای آبیاری، آبرسانی به شهرها، تولید برق آبی، نظارت و مطالعات، بشرح زیر اجراء خواهد شد:
3 - برنامه تامین آب: بمنظور تامین احتیاجات آب شهرها و صنایع کشاورزی و تولید برق آبی و جلوگیری از طغیان رودخانهها و خسارات ناشی از آن برنامههای زیر پیشبینی شده است: - ساختمان سدهای مخزنی که در برنامه چهارم شروع شده است تکمیل خواهد گردید. بدین ترتیب حدود 9490 میلیون متر مکعب آب در سال مهار خواهد شد. - ساختمان سدهای مخزنی جدیدی که مطالعات آنها در دوران برنامه چهارم کامل گردیده، شروع خواهد شد و عملیات ساختمانی تعدادی از آنها در برنامه پنجم و بقیه در برنامههای بعدی خاتمه خواهد یافت. مقدار آبی که توسط این سدها در برنامه پنجم تنظیم خواهد شد معادل 430 میلیون متر مکعب در سال و در برنامههای بعدی حدود 2470 میلیون متر مکعب خواهد بود. - ساختمان سدهای انحرافی در مناطق مستعد و بهره برداری مستقیم از آب رودخانهها برای استفاده از 1130 میلیون متر مکعب آب در سال بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد. - عملیات اجرائی برای انتقال 430 میلیون متر مکعب آب از مناطق پرآب به مناطق خشک و کم آب که در برنامه چهارم شروع گردیده باتمام خواهد رسید و عملیات لازم برای انتقال 195 میلیون متر مکعب آب دیگر در برنامه پنجم شروع خواهد گردید، که عملیات مربوط به انتقال 95 میلیون متر مکعب آن خاتمه خواهد یافت. - تاسیسات لازم برای بهره برداری از 1120 میلیون متر مکعب از آبهای زیرزمینی در مناطقی که مستلزم سرمایهگذاری بخش عمومی است به وجود خواهد آمد. بعلاوه بخش خصوصی نیز تاسیسات لازم را برای افزایش بهره وری از 1010 میلیون متر مکعب در سال ایجاد خواهد نمود. ولی در هر حال حدود عملیات بر حسب امکانات بخشهای فوق الذکر قابل تغییر خواهد بود. - بمنظور تحصیل بهره وری بهتر از تاسیسات آبهای زیرزمینی و سطحی در نقاطی که از نظر فنی و اقتصادی قابل توجیه میباشد، از این منابع بطور تلفیقی برای آبیاری استفاده خواهد شد. - ظرفیت دستگاههای شیرینکننده آب شور از حدود 3 میلیون متر مکعب در سال به حدود 16 میلیون متر مکعب در سال، در آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت.
3 - برنامه ساختمان شبکههای آبیاری و زهکشی: بمنظور آبرسانی به اراضی زیر سدها و اراضی که از منابع آب زیرزمینی استفاده مینمایند، برنامه ساختمان شبکههای آبیاری و زهکشی بشرح زیر اجرا میگردد: - ساختمان شبکههای آبیاری و زهکشی اصلی ( درجه 1 و 2) که در برنامه چهارم شروع گردیده بود در سطح 387 هزار هکتار تکمیل خواهد گردید. - ساختمان شبکههای آبیاری و زهکشی اصلی جدید در سطح 744 هزار هکتار شروع خواهد شد که در سطح 455 هزار هکتار آن تا آخر برنامه پنجم خاتمه خواهد یافت. - ساختمان شبکههای فرعی ( درجه 3 و 4) آبیاری و زهکشی که در برنامه چهارم شروع گردیده بود در سطحی معادل 140 هزار هکتار تکمیل خواهد گردید. - ساختمان شبکههای فرعی آبیاری و زهکشی جدید در سطح 998 هزار هکتار شروع خواهد شد که 455 هزار هکتار آن تا پایان برنامه پنجم خاتمه خواهد یافت. - اصلاح و بهبود شبکههای آبیاری سنتی در سطح 165 هزار هکتار در دوران برنامه پنجم شروع و 100 هزار هکتار آن خاتمه خواهد یافت. نمودار شمارۂ یک روند رشد پوشش شبکههای آبیاری درجه سوم و چهارم و افزایش سطح کشت را نشان میدهد.
3 - برنامه آبرسانی به شهرها: ظرفیت تاسیسات مربوط به آبرسانی به شهرها از مراکز تامین آب، شامل ساختمان آبگیر، تصفیه خانه، انتقال آب ایستگاههای پمپاژ به میزان 483 میلیون متر مکعب در سال آخر برنامه پنجم گسترش خواهد یافت.
3 - برنامه تولید برق آبی: بمنظور تامین برق مورد نیاز بخشهای کشاورزی، صنعتی و عمران شهری و روستائی برنامه تولید برق آبی بشرح زیر اجرا خواهد شد: - ساختمان و نصب تاسیسات برق آبی که در برنامه چهارم شروع گردیده بود تکمیل میشود و در نتیجه یک میلیون کیلووات بقدرت نصب شده اضافه خواهد شد. - قدرت نصب شده نیروگاههای برق آبی که در برنامه پنجم ساختمان آنها شروع خواهد شد 205 هزار کیلووات میباشد که 20 هزار کیلووات آن در پایان برنامه پنجم قابل بهره برداری خواهد بود.
3 - برنامه تحقیق و بررسی: بمنظور شناخت کمیت و کیفیت منابع آب و بهره برداری موثر و مناسب از آن منابع، برنامههای زیر اجرا خواهد شد: - تهیه آمار مربوط به آب و هوا که اساس مطالعات توسعه بهره برداری از منابع آب کشور میباشد و جمعآوری آمار مربوط به آبهای زیرزمینی و شناخت این منابع بمنظور برآورد ظرفیت مجاز مخزن و تعیین امکانات توسعه بهره برداری و همچنین کنترل مستمر کمی و کیفی سفرههای آب زیرزمینی ادامه خواهد داشت. - احتیاجات دراز مدت آب هر یک از شهرهای کشور مورد بررسی قرار خواهد گرفت و با توجه به منابع مختلف آب، بهترین، اقتصادی ترین، منبع یا منابع آب در هر منطقه مشخص و برنامه زمانی فعالیتهای مختلف تهیه و توزیع آب تنظیم خواهد گردید. - محدودیتهای منابع آب کشور ایجاب مینماید که از پیشرفتهای روزافزون علم و فن در جهان و موفقیت هائیکه در زمینه توسعه بهره برداری از منابع آب بدست آمده در جهت پیدا کردن راه حلهای مناسب برای تهیه آب بیشتر و بهبود کیفیت آبهای موجود و همچنین صرفه جوئی در مصرف آب استفاده گردد. - آموزش و تربیت کادر فنی لازم برای توسعه و بهره برداری از منابع آب در رشتههای مختلف با توجه به احتیاجات آتی کشور توسعه خواهد یافت و ترتیباتی اتخاذ خواهد شد که متخصصین ایرانی از ورزیدگی و تجربه کافی برخوردار گردیده و بتدریج نیاز کشور به متخصصین خارجی مرتفع گردد.
3 - سیاستهای اجرائی: در اجرای هدفها و برنامههای فوق الذکر سیاستهای اجرائی توسعه منابع آب در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:
الف : تامین آب: - نظر به فعالیتهائی که تا کنون در زمینه تهیه و تنظیم آب انجام گردیده و عدم تعادلی که در حال حاضر بین بهره برداری از آب و تهیه و تنظیم آن بوجود آمده است، در برنامه پنجم به بهره برداری از آبهای مهار شده قبلی اولویت تام داده خواهد شد و سدهای مخزنی جدید بمنظور آبیاری منحصرا در مواردی احداث خواهند شد که تنظیم آب بلحاظ جبران عقب ماندگی اجتماعی و عمران ناحیهای ضرورت کامل داشته باشد. - بهره برداری از آب رودخانههای مرزی مورد توجه خاص قرار خواهد گرفت و امکانات لازم برای استفاده از حقابههای کشور فراهم خواهد گردید. - در مناطقی که مطالعات فنی و اقتصادی بمنظور بهره برداری از منابع آبهای زیرزمینی انجام شده و امکان توسعه بهره برداری وجود دارد استفادهکنندگان از طریق تشکیل در شرکتهای تعاونی و شرکتهای سهامی زراعی تشویق به سرمایهگذاری خواهند شد. ولی بهرحال طبق قانون آب و نحوه ملی شدن آن بهره برداری از منابع آب تحت کنترل و نظارت دولت خواهد بود. سرمایهگذاری بخش دولتی در امر بهره برداری از آبهای زیرزمینی در موارد زیر خواهد بود: - در موارد استثنائی که بهره برداری صحیح از آبهای زیرزمینی با مشکلات فنی مواجه بوده و مستلزم سرمایهگذاری سنگینی باشد که از حدود توانائی بخش خصوصی (شامل شرکتهای سهامی زراعی، تعاونی و اتحادیههای تعاونی) خارج است. - استفاده توام از آبهای سطحی و زیرزمینی در شبکههای مدرن آبیاری که کنترل و بهره برداری از آبهای سطحی و زیرزمینی را توسط یک واحد بهره برداری ایجاب نماید. - در سایر مناطق کشور که مطالعات شناسائی امکان بهره برداری مجاز از منابع آب را تایید مینماید و اجرای قانون مستلزم مطالعه و بررسیهای تفصیلی میباشد، با توجه به قانون آب و نحوه ملی شدن آن، موجبات سرمایهگذاری و بهره برداری از آبهای زیرزمینی توسط بخش خصوصی از طریق ارائه راهنمائیهای فنی و اقتصادی و اعطای وامهای طویل المدت دولت فراهم خواهد شد. - با توجه به سرمایه گذاریهائیکه در هر یک از طرحهای مختلف توسعه منابع آب شده، و با توجه به هزینههای نگهداری و بهره برداری از آنها، در هر مورد قیمت تمام شده هر متر مکعب آب بر اساس هزینههای جاری و استهلاک (شامل بهره سرمایه) محاسبه خواهد شد و با توجه بعوامل اقتصادی و اجتماعی، سیاست همآهنگی از نقطه نظر آب بها برای مصرفکنندگان کشاورزی و صنعتی برحسب مناطق مختلف کشور تعیین و تدریجا بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد.
ب : ساختمان شبکههای آبیاری: - ساختمان شبکههای آبیاری و زهکشی در مناطقی که سدهای مخزنی یا انحرافی آن ساخته شده با سرعت هر چه بیشتر تکمیل خواهد شد. - تکمیل و ایجاد شبکههای اصلی آبیاری و زهکشی از محل سرمایه گذاریهای بخش دولتی انجام خواهد شد. - احداث شبکههای فرعی آبیاری ( کانالهای درجه 3 و 4) با سرمایه گذاریهای بخش دولتی انجام و طبق ضوابط خاص در اختیار استفادهکنندگان قرار خواهد گرفت. - با استفاده از کمکهای فنی و مالی دولت و خودیاری روستائیان نسبت باصلاح و بهبود شبکههای آبیاری و زهکشی سنتی در اراضی دایر اقدام بعمل خواهد آمد. - در زمینه بهره برداری از اراضی، شرایط اجتماعی و اقتصادی موجود در اراضی زیر هر یک از شبکههای آبیاری مورد بررسی قرار خواهد گرفت و با در نظر گرفتن این شرایط نسبت بمتشکل کردن زارعین در واحدهای بهره برداری در هر منطقه اقدام بعمل خواهد آمد.
ت - تولید برق آبی: با توجه به سرمایه گذاریهایی که در ایجاد نیروگاههای برق آبی شده است و نظر باینکه شبکههای آبیاری در اراضی جدید زیر سدهای مخزنی بتدریج آماده بهره برداری میگردند، در دورانی که هنوز احتیاجات آب برای کشاورزان بمیزان حداکثر خود نرسیده است از طریق تولید برق آبی اضافی حداکثر استفاده از سرمایه گذاریهای انجام شده خواهد شد.
ث - تحقیق و بررسی: در برنامه پنجم استانداردها و معیارهای لازم برای جمعآوری و تهیه آمار، انجام مطالعات و احداث تاسیسات آبی و بهره برداری از آنها تهیه و بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد. - در انجام تحقیقات مربوط بتوسعه منابع آب اولویت بتجهیز و استفاده از آزمایشگاه هیدرولیک وزارت آب و برق و امکانات دانشگاههای کشور داده خواهد شد. - در برنامه پنجم بمنظور شناخت کمیت و کیفیت منابع آب و دستیابی به منابع جدید اهمیت خاصی بشناخت منابع زیرزمینی و تهیه برنامه ملی آب داده خواهد شد.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی: کل اعتبارات توسعه منابع آب از 8/46 میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل 3/45 میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و 5/1 میلیارد ریال از بودجه عادی دولت) به 7/110 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. - جدول شماره 1 کل اعتبارات و جدول شمارۂ 2 سرمایهگذاری ثابت در توسعه منابع آب را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 1- کل اعتبارات توسعه منابع آب طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات (1) (2) (3) (2+3)=4 (4+1)=5 ثابت غیرثابت جمع 3/27 1- تامین آب 8/0 5/26 - 5/26 9/51 2- ایجاد شبکههای آبیاری 1/0 8/51 - 8/51 6/14 3- آبرسانی بشهرها - 6/14 - 6/14 0/2 4- تولید برق آبی - 0/2 - 0/2 0/12 5- تحقیق و بررسی 9/0 1/11 - 1/11 9/2 6- خدمات و نظارت 9/0 - 0/2 0/2 7/110 جمع 7/2 106 2 108
جدول 2- سرمایهگذاری ثابت در توسعه منابع آب طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت جمع کل بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع (1) (2) (2+1)=(3) (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) 1- تامین آب 5/24 - 5/24 4/1 0/2 4/3 9/27 2- ایجاد شبکههای آبیاری 8/51 -/5 8/56 6/0 - 6/0 4/57 3- آبرسانی بشهرها 6/14 - 6/14 - - - 6/14 4- تولید برق آبی 0/2 - 0/2 - - - 0/2 5- تحقیق و بررسی 1/11 - 1/11 - - - 1/11 جمع 0/104 0/5 0/109 0/2 0/2 0/4 0/113
صنایع
هدفهای اساسی
1 - هدفهای کمی: هدفهای کمی صنایع در برنامه پنجم بشرح زیر است: الف - ارزش تولیدات صنایع از 509 میلیارد ریال در سال آخر برنامه چهارم با رشد متوسطی حدود 14 درصد در سال به 972 میلیارد ریال در سال 1356 خواهد رسید و ارزش افزوده از 7/163 میلیارد ریال برآورد سال آخر برنامه چهارم به 330 میلیارد ریال در سال آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت. رسیدن باین هدف مستلزم آنست که رشدی بطور متوسط معادل 15 درصد در سال (به قیمت سال 1351) در صنعت حاصل گردد و در نتیجه سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی از 4/13 درصد برآورد سال آخر برنامه چهارم به 16 درصد در سال آخر برنامه پنجم برسد. ب - کل شاغلین صنعتی کشور که در سال آخر برنامه چهارم حدود 75/1 میلیون نفر میباشد با رشد متوسط سالانهای بیش از 7 درصد، و با ایجاد 735 هزار شغل مولد صنعتی، به حدود 5/2 میلیون نفر در پایان برنامه پنجم خواهد رسید به نحوی که نسبت شاغلین صنعتی به کل شاغلین کشور از 7/20 درصد در سال 1351 به 25 درصد در سال 1356 افزایش خواهد یافت. پ - صادرات فرآوردههای صنعتی غیر نفتی شامل کالاهای سنتی و صنعتی جدید با رشد متوسط سالانهای حدود 18 درصد از 27 میلیارد ریال برآورد سال 1351، به حدود 61 میلیارد ریال در سال آخر برنامه پنجم بالغ خواهد شد.
سیاستها و خط مشیهای کلی:
1اصلاحی ۱۳۹۹/۱۰/۲۴
2 - خط مشیهای کلی: خط مشیهای کلی صنعتی در برنامه پنجم بقرار زیر تعیین میشود: الف - تشویق انجام تحقیقات صنعتی در سطح دانشگاهها و واحدهای تولیدی دولتی و خصوصی، ایجاد همکاری مستمر بین واحدهای مهم تولیدکننده و مراکز تحقیقاتی بمنظور ایجاد تکنولوژی داخلی و بالا بردن کیفیت و استاندارد تولیدات صنعتی. ب - مراقبت دائم در کنترل مرغوبیت محصولات ساخت کشور بمنظور حمایت از مصرفکنندگان داخلی و رقابت در بازارهای جهانی. بند پ حذف شده است ت - تاکید بر ایجاد صنایع متوسط و کوچک بعلت اشتغال زا بودن آنها خاصه در سطح مناطق عقب افتاده ولی مستعد بمنظور افزایش درآمد سرانه در آن مناطق و گسترش بازار کالاهای مصرفی و بادوام که تا کنون بیشتر مورد تقاضای شهرنشینان بوده است. بند ث حذف شده است. ج - تشویق مردم به استفاده از پس اندازها بمنظور خرید سهام کارخانهها و گسترش مالکیت صنعتی از طریق تقویت بورس سهام فروش سهام کارخانههای دولتی و خصوصی به کارگران، کارمندان و قاطبه مردم. بند چ حذف شده است
2 - سیاست تعرفهای: بررسی مداوم سطح حمایتهای گمرکی در رشتههای مختلف صنعتی با توجه به امکانات توسعه هر رشته بعنوان یک اصل اساسی در سیاست تعرفهای کشور مورد نظر خواهد بود و نحوه کاربرد این اصل در مورد کالاهای مختلف صنعتی در برنامه پنجم عمرانی بصورت زیر تعیین میگردد. الف - در مورد کالاهای مصرفی سیاست فعلی کاهش تدریجی حمایت گمرکی بمنظور بالا بردن کیفیت کالاهای ساخت کشور و ایجاد امکانات رقابت سالم با کالاهای مشابه خارجی ادامه خواهد یافت. ب - در مورد کالاهای واسطه و سرمایهای حمایت گمرکی مناسب نسبت به صنایع سازنده این کالاها بمنظور کاهش واردات آنها و تشویق ساخت آنها در داخل کشور و صرفه جوئی ارزی برقرار خواهد شد. بدیهی است که این حمایتها پس از یک دوره معقول تدریجا باید کاسته شود.
2 - سیاست اعتباری - سیاست اعتباری برنامه پنجم در مورد صنایع عبارت خواهد بود از: الف - تشویق شرکتهای بیمه دولتی و خصوصی و بیمههای اجتماعی کارگران به خرید سهام شرکتهای صنعتی. ب - توسعه خدمات بانکهای تخصصی موجود به مناطق مختلف کشور برای کمک به ایجاد واحدهای صنعتی. پ - تشویق بانکهای تجاری به ایجاد واحدهای مخصوص برای بررسی و ارزیابی صحیح طرحهای صنعتی بمنظور اعطای اعتبار و سرمایه در گردش به واحدهای صنعتی و یا مشارکت با آنها و بالاخص اعطای کمک اعتباری بصنایع کوچک و در سطح استانها. ت - تامین نیازمندیهای سرمایه در گردش کارخانجات دولتی و خصوصی از طریق بانکهای تخصصی و تجاری. ث - ایجاد مشوقهای مالی مانند نرخهای بهره ترجیحی برای صنایع کوچک بخصوص در مناطق عقب افتاده و شهرکها. ج - ایجاد تسهیلات لازم برای کارمندان و کارگران کارخانهها و شرکتهای صنعتی جهت خرید سهام صنعتی. چ - کمک به بانکهای تخصصی و تجاری بمنظور مشارکت در سرمایهگذاری صنایع کوچک و متوسط و یا اعطای وام به این صنایع بدون توجه به وثائق متداول بالاخص در شهرها و شهرکها و مناطق عقب افتاده. ح - ایجاد سازمان سرمایهگذاری عام و پذیره نویسی توسط دولت بمنظور جمعآوری پس اندازها و حمایت از سهامداران کوچک. خ - تجدید نظر در سیاست بانکهای تجاری و تخصصی بنحوی که اعطای کمکهای مالی به صاحبان صنایع خصوصی بر اساس ارائه طرحهای سالم و قابل اجرا و بدون توجه به وثائق متداول انجام گیرد. این سیاست خصوصا در مورد کمکهائی که از محل اعتبارات عمرانی انجام میشود رعایت خواهد شد.
2 - سیاست مالیاتی: سیاست مالیاتی معطوف به هدفهای زیر خواهد بود: الف - بهبود روشهای حسابداری در واحدهای صنعتی و همچنین بهبود بیشتر روشهای ممیزی مالیاتی. ب - اتخاذ سیاستهای مالیاتی لازم در مورد زمین بمنظور سوق دادن پس اندازهائی که صرف بورس بازی زمین میشود به فعالیتهای صنعتی.
2 - سیاست استاندارد کردن محصولات و حمایت از مصرفکننده: بمنظور حمایت از مصرفکنندگان و کمک به قدرت رقابتی صنایع داخلی اقدامات زیر انجام خواهد گرفت: الف - توسعه استاندارد کالا و تحقیقات صنعتی کشور و نظارت دائم بر کیفیت کالاها بمنظور بالا بردن مرغوبیت کالاهای مصرفی داخلی و صادراتی. ب - حمایت از مصرفکننده داخلی از نظر قیمت فروش از طریق کنترل مرغوبیت جنس با توجه به قیمتهای تمام شده. پ - جلوگیری از واردات کالاهای صنعتی خارج از استاندارد متعارف.
2 - سیاستها و مقررات اداری: سیاستهای اداری در زمینه صنایع معطوف به هدفهای زیر خواهد بود: الف - اعطای اختیارات بیشتر به ادارات محلی دولتی و تقویت کادر فنی آنها جهت صدور پروانه تاسیس و بهره برداری صنایع کوچک و متوسط در شهرستانها بدون مراجعه به مرکز. ب - موظف کردن سازمانهای دولتی و موسسات وابسته بتامین نیازمندیهای خود از محصولات ساخت کشور، در صورت وجود کالاهای مشابه داخلی. پ - تجدید نظر در قانون تجارت بمنظور حفظ منافع سهامداران کوچک و تطبیق قانون تجارت با سیاستهای جدید بمنظور گسترش مالکیت واحدهای صنعتی. ت - تامین آب و برق و تلفن مورد نیاز صنایع بصورتی مطمئن و با نرخهای معین و نسبتا ثابت. ث - بررسی و نظارت مداوم بر قیمت کالاهای واسطه صنعتی بمنظور جلوگیری از افزایش غیر معقول هزینه تولید کالاهای صنعتی و غیر صنعتی مصرفی. ج - فروش واحدهای صنعتی دولتی ببخش خصوصی بر اساس ضوابطی که بتصویب مقامات قانونی خواهد رسید.
هدفها و برنامههای مشخص
3 - صنایع غذائی: ارزش افزوده صنایع غذائی، آشامیدنیها و دخانیات با رشد متوسط سالانهای برابر 8/4 درصد افزایش خواهد یافت. در اکثر رشتههای صنایع غذائی سعی خواهد شد خودکفائی ایجاد گردد و کشور از واردات مواد غذائی بینیاز شود. - در مورد پارهای از فرآوردههای غذائی چون ماهی، خرما و روغن نباتی هدف صادراتی تعیین گردیده است. - با توجه بآب و هوای متغیر مناطق مختلف کشور و دوری از مراکز تولید از مراکز مصرف، هدف آنستکه قسمت اعظم شبکه سردخانهها در استانها و فرمانداریهای کل تکمیل گردد تا میوه، سبزی، گوشت، ماهی و لبنیات مطمئن و سالم در اختیار مصرفکننده قرار گیرد. - با احداث کارخانهها خوراک دام و طیور در نقاط مستعد کشور عرضه خوراک دام بنحوی تنظیم خواهد شد که تغذیه دام بخصوص در فصل زمستان با اشکال مواجه نگردد. - برای رفع کمبود پروتئین حیوانی در داخل کشور و افزایش درآمد سرانه ساحل نشینان جنوب سعی خواهد شد که پس از انجام ماهیگیری آزمایشی در خلیج فارس و دریای عمان، صید تعقیبی عملی شود و کشتیهای ماهیگیری ایران در آبهای بینالمللی نیز صید ماهی نموده و با کنسرو کردن و تهیه آرد ماهی و صدور بخارج درآمد ارزی کسب گردد.
3 - صنایع نساجی، پوشاک، کفش و صنایع دستی: ارزش افزوده این رشته از صنایع با رشد متوسط سالانهای برابر 9/8 درصد افزایش خواهد یافت. - در رشته صنایع نساجی و پوشاک سعی در تامین خودکفایی و صدور این کالاها به خارج، هدف مورد نظر بوده و در تهیه البسه و پوشاک آماده که ایران در تهیه آن مزیت نسبی قابل ملاحظهای دارد تاکید خاصی بعمل خواهد آمد. - با توجه به تغییر سلیقه مردم از الیاف مصنوعی به ابریشم طبیعی و افزایش تولید و مصرف قالی و محصولات دستی ابریشمی و صادرات آنها، صنعت سنتی چندین ساله و فراموش شده ابریشم تجدید حیات نموده و با تهیه مواد اولیه این صنعت در داخل کشور به کاهش بیکاری و کم کاری در پارهای از مناطق روستائی کمک خواهد شد. - صنایع دستی که تا کنون بیشتر در شهرها و شهرکها تشویق شده است، در روستاهائیکه دارای سابقه سنتی در این قبیل صنایع هستند نیز از طریق بهبود روش و وسائل کار، تضمین خرید مستقیم کالاها و عرضه آنها به بازارهای داخلی و خارجی مورد تشویق و حمایت قرار خواهد گرفت.
3 - صنایع سلولزی: ارزش افزوده صنایع سلولزی با رشد متوسط سالانهای معادل 5/17 درصد افزایش خواهد یافت. - در برنامه پنجم سعی خواهد شد از 4/1 میلیون هکتار جنگلهای تجارتی و قابل بهره برداری کشور استفاده کامل بعمل آید و با احداث مجتمعهای چوب و کاغذ در جنگلهای شمال بیش از نیمی از کاغذ مصرفی کشور در داخل تولید گردد. - در مورد محصولات چوبی، علاوه بر تامین احتیاجات داخلی، هدف آنستکه فرآوردههای قابل صدور نیز به خارج صادر شود.
3 - صنعت پوست و چرم: ارزش افزوده صنعت پوست و چرم در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانهای معادل 9/9 درصد افزایش خواهد یافت. - توسعه و تکمیل کارخانههای موجود و همچنین انجام اقدامات اساسی در زمینه بهبود مواد اولیه این صنعت هدف مورد نظر میباشد.
3 - صنایع شیمیائی و پتروشیمی: ارزش افزوده صنایع شیمیائی و پتروشیمی در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانهای برابر 1/21 درصد افزایش خواهد یافت. - مواد واسطه شیمیائی با ظرفیتهای اقتصادی بمنظور جانشینی واردات و صدور به بازارهای جهانی تولید خواهد شد. - تولید مواد مصرفی نهائی شیمیائی و پتروشیمی از قبیل کود، رنگ، الیاف مصنوعی، پلاستیک و لاستیک وسائط نقلیه ادامه خواهد یافت. - با استفاده از مزیت نسبی کشور در تولید پارهای از کالاهای شیمیائی و پتروشیمی از قبیل پودر رختشوئی، مصنوعات پلاستیکی، کود شیمیائی و مواد آروماتیک، سعی خواهد شد این قبیل محصولات به خارج از کشور صادر گردد.
3 - صنایع ماشینهای غیر برقی (مکانیکی) - ارزش افزوده ماشینهای غیر برقی طی پنج سال برنامه پنجم با رشد متوسط سالانهای برابر 2/28 درصد افزایش خواهد یافت. ساخت کالاهای سرمایهای و واسطهای فلزی از قبیل ماشینهای ابزار، ظروف تحت فشار، انواع دیگهای صنعتی، انواع ساختمانهای فولادی، پمپ و کمپرسورها، پرس و الکتروموتورها که پایه گذار سایر صنایع بوده و از طریق بالا بردن دانش فنی و آموزش نیروی انسانی ماهر نیازهای بلند مدت صنعتی شدن را برآورده مینمایند بیش از پیش افزایش خواهد یافت.
3 - صنایع ماشینهای برقی - ارزش افزوده ماشینهای برقی در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانهای معادل 9/15 درصد افزایش خواهد یافت. - ساخت کالاهای مصرفی بادوام از قبیل یخچال، تلویزیون، تلفن و لامپ روشنائی همچنان ادامه خواهد یافت و با اجرای طرحهای ساخت قطعات و وسائل این کالاها در داخل کشور، ارزش افزوده این صنایع بالا خواهد رفت.
3 - صنایع وسائط نقلیه - در برنامه پنجم ارزش افزوده صنایع وسائط نقلیه با رشد متوسط سالانهای برابر 2/19 درصد افزایش پیدا خواهد کرد. - هدف آنست که در برنامه پنجم با ایجاد واحد موتورسازی، نسبت ساخت قطعات اتومبیل در داخل کشور از 50 درصد تا میزان 75 درصد افزایش یابد و بدین ترتیب واردات قطعات مزبور از خارج تا حد زیادی کاهش پیدا کند. - در مورد تراکتور و ادوات کشاورزی برنامه توسعه واحدهای موجود از یک طرف، و ثابت بودن میزان افزایش سطح زیر کشت از طرف دیگر حصول هدف صدور به کشورهای همجوار را امکانپذیر میسازد. - در برنامه پنجم مقدمات تاسیس تعمیرگاههای کشتی در سواحل جنوب فراهم و در برنامه ششم سعی خواهد شد که کشتیهای تجاری و نفت کشهائی که در خلیج فارس و بحر عمان رفت و آمد میکنند در تعمیرگاههای سواحل ایران تعمیر شوند و با ایجاد مقدمات ساخت کشتیهای کوچک برنامههای دراز مدت کشتیسازی در آینده عملی گردد.
3 - صنایع کوچک - از نظر اهمیتی که این دسته از صنایع در گسترش پایههای صنعتی کشور دارد و خاصه با توجه بتاکیدی که در برنامه پنجم در مورد ایجاد همبستگی بین صنایع مختلف بویژه میان صنایع بزرگ و کوچک شده است برنامه و سیاستهای مربوط به این دسته از صنایع بشرح زیر خواهد بود: - شناخت صنایع کوچک خاصه از نقطه نظر استعداد ایجاد همبستگی با سایر صنایع و سایر بخشهای اقتصادی. - اعطای کمکهای فنی و آموزشی به صنایع کوچک و انجام خدمات مشورتی و راهنمائی این واحدها بنحویکه اولویت آنها بر اساس درجه استعداد همبستگی تعیین گردد. - اعطای وام و اعتبار به حدود ده هزار واحد صنعتی کوچک با شرایط سهل و تجدید نظر در نوع وثیقه با توجه بدرجه استعداد همبستگی این صنایع. - تاسیس شعب و ادارات مستقل و جداگانه در بانکهای تخصصی صنعتی و تجاری برای اعطای وام و کمکهای مالی به صنایع کوچک. - موظف کردن سازمانها و موسسات دولتی به خرید محصولات صنایع کوچک. - ایجاد مراکز پیمانکاری بین صنایع کوچک و بزرگ. - فراهم کردن تسهیلات زیربنائی از قبیل زمین - راه - آب - برق - تلفن و کارگاه آموزشی بمنظور استقرار صنایع کوچک در نقاط مستعد کشور.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی: - برای تحقق هدفهای فوق الذکر و با توجه به عواملی نظیر بالا بردن بهره وری صنایع موجود، اقدامات لازم جهت بهبود مدیریت، راهنمائی و کمکهای فنی و مالی لازم به بخش خصوصی و سرمایهگذاری در صنایعی که دارای مزیت نسبی هستند، میزان سرمایهگذاری صنعتی طی برنامه پنجم عمرانی 4/506 میلیارد ریال ( شامل 4 میلیارد ریال کمکهای فنی به صنایع) برآورد گردیده است که حدود 40 درصد آن توسط دولت و 60 درصد بقیه توسط بخش خصوصی انجام میگیرد از 6/199 میلیارد ریال سرمایهگذاری دولتی 9/183 میلیارد ریال آن از اعتبارات عمرانی و بقیه از محل منابع داخلی موسسات انتفاعی و بازرگانی دولت تامین خواهد شد. - در برنامه پنجم بیش از 90 درصد سرمایه گذاریهای صنعتی دولت در خارج از تهران انجام خواهد گرفت. - کل اعتبارات صنایع از 5/103 میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل 2/99 میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و 3/4 میلیارد ریال از محل بودجه عادی دولت) به 5/194 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. -جدول (1) کل اعتبارات صنایع و جدول (2) سرمایهگذاری ثابت در صنایع را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
اعتبارات لازم جهت تاسیس کارخانههای ساخت قطعات پیش ساخته ساختمانی منظور نشده است.
شامل مطالعات صنعتی – کمکهای فنی و تحقیقاتی و آزمایشگاههای صنعتی.
*شامل نظارت بر امور صنعتی، بازرگانی داخلی و خارجی، آمار صنعتی، معدنی، بازرگانی، توسعه و بهبود صادرات، نمایشگاههای بینالمللی و فعالیتهای سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و سازمان مرکزی شرکتها و سازمان صنایع نظامی.
**شامل هزینههای اداری شرکت ملی صنایع پتروشیمی، مرکز صنایع دستی، سازمان صنایع کوچک.
اعتبار جهت تاسیس کارخانههای ساخت قطعات پیش ساخته ساختمانی از محل اعتبارات عمرانی پیشبینی نشده است.
کل سرمایهگذاری برای دو کارخانه 30 میلیارد ریال برآورد گردیده که دولت مبلغ 15 میلیارد ریال آنرا انجام میدهد.
سرمایهگذاری در کارخانه ساخت باطری از این محل تامین خواهد شد.
*سرمایهگذاری جهت توسعه کارخانه ذوب آلومینیوم و ایجاد کارخانه ذوب روی و کارخانه دوم احیاء مستقیم منظور نشده است.
**جمع کل اعتبارات پیشبینی شده جهت صنایع نظامی از اعتبارات عمرانی معادل 4/32 میلیارد ریال است.
***هزینههای آموزشی مربوط به صنایع و هزینههای خانهسازی برای طرحهای فوق در فصول آموزش و پرورش و عمران شهری منظور شده است.
***شامل مطالعات فنی و اقتصادی - تحقیقات صنعتی از طریق دانشگاهها، موسسات تحقیقات علمی و فنی و موسسه استاندارد - تاسیس دفاتر و مراکز فنی و طراحی، بهره وری، تکنولژی، متالوژی و جمعآوری اسناد فنی و مدارک علمی و صنعتی - کمکهای فنی و ترویجی بصنایع کوچک.
*هزینههای آموزشی مربوط بصنایع پتروشیمی و هزینههای خانهسازی برای طرحهای فوق در فصول آموزش و پرورش و مسکن منظور شده است.
هدفهای اساسی شناخت منابع و ذخائر معدنی نخستین گام در راه بهره برداری از معادن کشور میباشد. در برنامه پنجم هدف کلی این بخش آنست که فعالیت معدنی بصورت یک فعالیت مرتبط و هم بسته یا بخش صنعت و سایر فعالیتهای اقتصادی کشور درآمده و اثرات آن در اقتصاد داخلی نمایان گردد. باین منظور: الف - مطالعات زمینشناسی و تهیه نقشههای زمینشناسی کشور در مساحتی حدود 700 هزار کیلومتر مربع که هنوز مورد مطالعه زمینشناسی قرار نگرفته است انجام خواهد گرفت و نقشههای زمینشناسی کشور به مقیاس: (250).(1) ،(100).(1) ، (50).(1) هزارم بر حسب ضرورت تهیه خواهد شد. ب - حداقل در 25 درصد از مساحت کشور (400 هزار کیلومتر مربع) به ترتیب اولویت، پژوهشهای معدنی اصولی در دو مرحله شامل مرحله اکتشافات مقدماتی و عمومی و مرحله اکتشافات تفصیلی در نقاط و حوزه هائیکه علائم و آثار قابل ملاحظه معدنی مشاهده گردیده انجام خواهد شد. پ - از معادن مکشوفه کشور اعم از سنگ مس، سنگ آهن، ذغال سنگ، سرب، روی و کرومیت که ذخائر و شرایط آنها معلوم شده است بهره برداری بعمل خواهد آمد و با تبدیل مواد اولیه معدنی بالاخص آنهائی که تا کنون مورد بهره برداری قرار نگرفتهاند به کالاهای قابل مصرف در داخل کشور و قابل صدور به خارج، ارزش افزوده حاصل از تولیدات معدنی مستقیما عاید اقتصاد کشور میگردد. اهم این معادن بشرح زیر میباشند. معادن مس سرچشمه - میدوک - چهارگنبد - عباس آباد و مزرعه. معادن ذغال سنگ چغارت و بافق - تنگه زاع و گل گوهر. معادن ذغال سنگ کرمان و جبال البرز و شاهرود. معادن خاک نسوز و مواد فرعی ذوب آهن. معادن سرب نخلک و قنات مروان. معادن کرومیت. معدن طلای موته. معادن متفرقه و معادن جدیدالاکتشاف.
سیاستها و خط مشی کلی: خط مشیها و سیاستهای کلی مربوط به معادن در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: الف - تقویت بنیه مالی سازمان زمینشناسی کشور بمنظور تامین کادر فنی و تجهیزات لازم. ب - استفاده از روشهای جدید متداول در دنیا از طریق جلب خدمات موسسات خارجی و مهندسین مشاور ذیصلاحیت بمنظور انجام اکتشافات اصولی معدنی. پ - بهره برداری از منابع کشف شده معدنی از طریق تشویق بخش خصوصی و در صورت لزوم راسا توسط بخش دولتی. ت - ایجاد امکانات زیربنائی توسط دولت از قبیل شبکه راههای معدنی و تامین آب و برق و تسهیلات حملونقل مواد معدنی و کمک به امر خانهسازی کارگران معدن. ث - آموزش و تامین کادر فنی معدن در سطوح مختلف توسط بخش دولتی. ج - کمک دولت به بهره برداران خصوصی معادن از طریق عملیات گمانه زنی بمنظور ذخیرهیابی معادن و همچنین ارائه روش استخراج معدن و مطالعات معدنی کانه آرائی. چ - کمک مالی دولت به بخش خصوصی از طریق ایجاد صندوق خاص معادن و یا ایجاد شعب معدنی در بانکهای تخصصی موجود با توجه به آنکه ذخیره معدن را بعنوان وثیقه قبول نمایند. ح - تجدید نظر در سازمانهای معدنی کشور. خ - تجدید نظر در قوانین و مقررات مربوط به بهره برداری معادن بمنظور ایجاد تسهیلات لازم و تشویق و ترغیب بخش خصوصی جهت سرمایهگذاری در معادن و توجه به صادرات بیشتر.
هدفها و برنامههای مشخص. برنامه معادن که بر پایه اصول اساسی فوق الذکر تهیه گردیده است بخش معادن کشور را به هدفهای کمی زیر خواهد رساند: الف - رشد متوسط ارزش افزوده معادن به قیمتهای ثابت معادل 3/22 درصد در سال تعیین شده است. ب - صادرات سنگهای معدنی با رشد سالانهای برابر 7/13 درصد افزایش خواهد یافت. پ - مواد اولیه مورد نیاز کارخانه ذوب آهن آریامهر و کارخانه ذوب مس سرچشمه و همچنین مواد اولیه مورد نیاز کارخانههای ذوب آهن از طریق احیاء مستقیم از معادن کشور تامین خواهد گردید و در صورت مثبت بودن نتایج مطالعات فنی و اقتصادی احداث کارخانههای ذوب و تغلیظ روی و سرب و تهیه فروکرم مواد معدنی مورد نیاز این کارخانهها در داخل تامین میگردد.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی الف - میزان سرمایهگذاری معدنی و هزینههای اکتشافی و زمینشناسی طی برنامه 50 میلیارد ریال پیشبینی گردیده که حدود 94 درصد آن 5/16 میلیارد ریال) از محل اعتبارات عمرانی تامین خواهد شد و بقیه توسط بخش خصوصی انجام میگیرد. ب - سرمایه گذاریهای معدنی دولت در برنامه پنجم بمنظور تجهیز و بهره برداری معدن مس سرچشمه، معادن سنگ آهن ذغال سنگ و سایر مواد معدنی مورد نیاز کارخانههای ذوب آهن، انجام بررسیهای زمینشناسی، اکتشافات معدنی و کمک فنی ببهره برداران معادن خصوصی صورت خواهد گرفت. پ - دولت از اعتبارات عمرانی مبلغ 2 میلیارد ریال از طریق ایجاد صندوق خاص معادن و یا ایجاد شعب معدنی در بانکهای تخصصی موجود، بامر تجهیز و بهره برداری معادن توسط بخش خصوصی بصورت وام و مشارکت کمک خواهد کرد. همچنین در تهیه شبکه راههای معدنی، تامین آب، برق و تسهیلات مربوط بحمل و نقل مواد معدنی، دولت راسا و یا مشترکا با بخش خصوصی همکاری خواهد نمود. ت - کل اعتبارات معادن از 30/17 میلیارد ریال در برنامه چهارم به 35/47 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. -جدول شماره (1) کل اعتبارات معادن و جداول شماره (2 و 3) سرمایهگذاری در معادن را طی برنامه پنجم نشان میدهند.
جدول 1- کل اعتبارات معادن طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 1- اکتشافات و زمینشناسی - 00/8 - 00/8 00/8 2- تجهیز معادن - 50/35 - 50/35 50/35 3- کمکهای فنی به بهره برداران معادن - 00/1 - 00/1 00/1 4- کمکهای مالی به بهره برداران خصوصی - 00/2 - 00/2 00/2 5- خدمات عمومی و نظارت 85/0 - - - 85/0 جمع 85/0 50/46 - 50/46 35/47
جدول 2 - سرمایهگذاری ثابت در صنایع طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) 1- اکتشافات و زمینشناسی 00/8 - 00/8 - - - 00/8 2- تجهیز معادن 50/35 30/0 80/35 20/3 - 20/3 00/39 3- کمکهای فنی به بهره برداران معادن 00/1 - 00/1 - - - 00/1 4- کمکهای مالی به بهره برداران خصوصی - - - - 00/2 00/2 00/2 جمع 50/44 30/0 80/44 20/3 00/2 20/5 00/500
جدول 3- پیشبینی سرمایهگذاری دولتی در معادن طی برنامه پنجم (میلیون ریال) طرح جمع از اعتبارات عمرانی از منابع داخلی موسسات انتفاعی و بازرگانی 1- معدن مس سرچشمه و فوتاسیون 20000 20000 - 2- معادن ذوب آهن 13500 13500 - 3- بررسیهای زمینشناسی 1000 1000 - 4- اکتشافات معدنی 7000 7000 - 5- کمک ببهره برداران معادن* 1000 1000 - 6- تجهیز معادن دولتی 2300 2000 300 7- انتقال ببخش خصوصی 2000 2000 - جمع 46800 46500 300
شامل خرید دستگاههای حفاری ثابت و متحرک – دستگاههای تغلیظ مواد معدنی (فلوتاسیون) فیزیکی و شیمیائی – انجام مطالعات ژئوفیزیکی و ژئوشیمی بمنظور برآورد ذخائر مواد معدنی – مطالعات فنی و اقتصادی معدن بمنظور کاهش ریسک سرمایهگذاری در معادن.
نفت
هدفهای اساسی هدفهای اساسی صنعت نفت در برنامه پنجم عبارتند از: الف - تامین فرآوردههای نفتی مورد نیاز کشور و توزیع منظم آن در شهرها و روستاها. ب - کوشش در ایجاد توازن اقتصادی بین نسبتهای مصرف و تولید فرآوردههای مختلف نفتی با تاکید و توجه مخصوص به استفاده از گاز طبیعی در جانشینی مواد میان تقطیر. پ - نفوذ مستقیم در بازارهای جهانی نفت خام و فرآوردههای نفتی از طریق مشارکت در عملیات پالایش و بازاریابی و پخش و فروش فرآوردههای نفتی در مراکز بزرگ مصرف دنیا. ت - حفظ ذخائر نفت و گاز از طریق نظارت دقیق بر توسعه و بهره برداری صحیح از مخازن زیرزمین کشور و حصول اطمینان از توسعه بموقع و حداکثر استفاده اقتصادی از منابع نفتی واقع در نواحی قراردادهای مختلف. ث - توسعه و تسریع برنامههای اکتشافی بمنظور کشف هر چه بیشتر منابع جدید. ج - افزایش درآمد حاصل از صادرات نفت.
سیاستها و خط مشیهای کلی: خط مشیها و سیاستهای صنعت نفت در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: 1 - 2 - تفحص و اکتشاف: تهیه و اجرای یک برنامه تفحص و اکتشاف بمنظور افزایش و تعیین ذخائر ثابت شده نفت و نظارت دقیق و مستمر بر فعالیتهای شرکتهای نفتی در ایران بمنظور حداکثر بهره وری از منابع نفتی کشور. 2 - 2 - بهای اعلان شده نفت: تعیین ضوابط مشخص برای جبران اثرات تورم و کاهش نرخ ارز که مبنای تعیین بهای اعلان شده نفت خام و محاسبه درآمد نفت ایران است با توجه به تغییراتی که احتمالا در آینده در بازارهای پولی جهان بوجود خواهد آمد.
هدفها و برنامههای مشخص:
3 - مصرف: مصرف فرآوردههای نفتی در کشور طی برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه 2/13 درصد از 2/13 میلیون متر مکعب در سال 1351 به 5/24 میلیون متر مکعب در سال 1356 برآورد میشود. قسمتی از فرآوردههای نفتی مانند نفتا، قیر و روغنها غیر انرژی زا بوده و مقدار آن از 6/0 میلیون متر مکعب در سال 1351 به 5/2 میلیون متر مکعب در سال 1356 افزایش مییابد. مصرف سرانه فرآوردههای نفتی با رشد سالانه 10 درصد از 423 لیتر در سال 1351 به 680 لیتر در سال 1356 افزایش مییابد.
3 - پالایش: بمنظور تامین نیازمندیهای مصرفکنندگان مختلف توسعه تاسیسات پالایشگاهی در دوره برنامه پنجم عمرانی ضرورت دارد. استفاده از ظرفیت پالایشگاهی کشور در سال 1351 برای تامین مصارف داخلی معادل 14 میلیون متر مکعب نفت خام (242 هزار بشکه در روز) است و پیشبینی میشود به 4/28 میلیون متر مکعب در سال 1356 (490 هزار بشکه در روز) افزایش یابد. در این دوره علاوه بر پالایشگاههای در دست ساختمان مانند پالایشگاههای آبادان، تهران، کرمانشاه، شیراز و دستگاه تقطیر لاوان دو پالایشگاه جدید مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت و ساختمان دو پالایشگاه دیگر برای بهره برداری در برنامه ششم عمرانی آغاز خواهد شد.
3 - حمل و انتقال فرآوردههای نفتی و نفت خام: در برنامه پنجم عمرانی خط لوله دوم نفت خام اهواز، تهران و خط لوله فرآورده تهران تبریز که اکنون در دست ساختمان است مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت. علاوه بر آن یک رشته خط لوله نفت خام منشعب از خط لوله دوم نفت خام اهواز تهران باید ساخته شود و احداث یک خط لوله دیگر نفت خام آغاز گردد. احداث خط لوله فرآورده جدید جمعا معادل 11 هزار اینچ کیلومتر برآورد میگردد.
3 - توزیع فرآوردههای نفتی: بمنظور توزیع فرآوردههای نفتی حدود 860 هزار متر مکعب مخازن جدید احداث و تاسیسات سوخترسانی متناسبا در فرودگاهها و بنادر و جزایر خلیج فارس توسعه خواهد یافت.
3 - اکتشاف: بمنظور افزایش ذخائر ثابت شده نفت در کشور، فعالیتهائی توسط شرکت ملی نفت ایران و سایر شرکتهای نفتی طی برنامه پنجم بعمل خواهد آمد. فعالیتهای شرکت ملی نفت ایران شامل حفر حداقل 10 حلقه چاه اکتشافی و عملیات زمینشناسی صحرائی و ژئوفیزیکی خواهد بود.
3 - تولید و صادرات: پیشبینی میشود تولید نفت در دوره برنامه پنجم از 302 میلیون متر مکعب 2/5 میلیون بشکه در روز) در سال 1351 به حدود 482 میلیون متر مکعب 3/8 میلیون بشکه در روز) در سال 1356 افزایش یابد. صادرات نفت ایران در دوره برنامه پنجم از 288 میلیون متر مکعب 9/4 میلیون بشکه در روز) در سال 1351 به 440 میلیون متر مکعب 6/7 میلیون بشکه در روز) در سال 1356 افزایش خواهد یافت
3 - فعالیتهای خارج از کشور: شرکت ملی نفت ایران بمنظور تحصیل بازارهای ثابت در مراکز مصرف در خارج از کشور اقدامات زیر را بعمل خواهد آورد: - اکتشاف و استخراج نفت در دریای شمال. - مشارکت در طرح پالایشگاه اروپای غربی به ظرفیت 8/5 میلیون متر مکعب در سال (100 هزار بشکه در روز). - مشارکت در پالایش و توزیع نفت در بازارهای جدید برای حداقل 4/17 میلیون متر مکعب در سال (300 هزار بشکه در روز). - تامین قسمتی از نفت خام مورد نیاز پالایشگاههای مدرس و آفریقای جنوبی. - افزایش ظرفیت ناوگان نفتکش از 183500 تن به حدود یک میلیون تن. - استفاده از طرحهای خطوط لوله بینالمللی نفت در کشورهای مصرفکننده.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی: سرمایهگذاری صنعت نفت در دوره برنامه پنجم عمرانی معادل 6/330 میلیارد ریال برآورد میشود که از 7/130 میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی و 2/60 میلیارد ریال توسط شرکت ملی نفت ایران و 7/139 میلیارد ریال توسط شرکتهای عامل نفت ایران و سایر شرکتهای نفتی سرمایهگذاری خواهد شد. جدول (1) اعتبارات صنعت نفت و جدول (2) سرمایهگذاری ثابت در نفت را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 1- اعتبارات نفت در برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات عمرانی ثابت غیرثابت جمع 1- اکتشاف - - - 2- استخراج و پالایش 6/57 6/57 3- انتقال و پخش -/27 1/27 4- تحقیقات و بررسی - 4/0 5- امور غیرصنعتی - - 6- فعالیتهای خارج از کشور 9/37 9/37 7- سرمایهگذاری در شرکتهای وابسته 7/7 7/7 جمع 2/130 7/130
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت در نفت طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) 1- اکتشافات - 5/0 5/0 - - - 5/0 2- استخراج و پالایش 6/57 - 6/57 - - - 6/57 3- انتقال و پخش -/27 - -/27 - - - -/27 4- امور غیرصنعتی - -/8 -/8 - - - -/8 5- فعالیتهای خارج از کشور 9/37 1/33 -/71 - - - -/71 6- سرمایهگذاری در شرکتهای وابسته 7/7 6/18 3/26 - - - 3/26 7- سرمایهگذاری سایر شرکتهای نفتی - - - 7/139 - 7/139 7/139 جمع 2/130 2/60 4/190 7/139 - 7/139 1/330
گاز
هدفهای اساسی هدفهای اساسی صنعت گاز در برنامه پنجم عبارتند از: الف - استفاده بیشتر از منابع گاز ایران برای تامین قسمت مهمی از انرژیهای اولیه مورد نیاز کشور. ب - توسعه صادرات گاز. پ - افزایش کارآئی سرمایهگذاری در صنعت گاز.
هدفها و برنامههای مشخص:
3 - مصرف گاز طبیعی - سهم گاز طبیعی در تامین تقاضای انرژیهای اولیه در ایران از 18 درصد در سال 1351 به 5/27 درصد در سال 1356 افزایش خواهد یافت. مصارف گاز طبیعی در ایران بصورت انرژی از 3 میلیارد متر مکعب در سال 1351 بحدود 9 میلیارد متر مکعب در سال 1356 بشرح زیر بالغ خواهد گردید: خانگی و تجاری 580 میلیون متر مکعب روستاها 50 میلیون متر مکعب برق ( اعم از برق عمومی و پتروشیمی) 3060 میلیون متر مکعب سایر صنایع 2800 میلیون متر مکعب سوخت کمپرسورها 240 میلیون متر مکعب میدانهای نفتی 630 میلیون متر مکعب پالایشگاه آبادان 950 میلیون متر مکعب صنایع پتروشیمی ( تهیه بخار) 490 میلیون متر مکعب 8800 میلیون متر مکعب با احداث شبکههای گازرسانی شهری پیشبینی میشود که مصارف خانگی و تجاری گاز طبیعی در سال 1356 به حدود 600 میلیون متر مکعب برسد و بیشتر این مقدار گاز طبیعی جانشین فرآوردههای میان تقطیر ( نفت سفید، نفت گاز) گردد.
3 - مصرف گاز مایع - تقاضای گاز مایع در ایران از سال 1351 تا سال 1356 تقریبا دو برابر خواهد شد و به 230 هزار تن خواهد رسید.
3 - صادرات - صادرات گاز ایران در سال 1356 بشرح زیر پیشبینی میشود: - صادرات گاز طبیعی به شوروی ( توسط شرکت ملی گاز ایران) 10 میلیارد متر مکعب - صادرات گاز مایع گچساران از خارک ( توسط شرکت ایران و آمریکا و ژاپن) 4 میلیون تن - صادرات گاز از کنگان ( توسط شرکت ایران و آمریکا و ژاپن) 2/7 میلیون تن - صادرات گاز مایع از ماه شهر 4/1 میلیون تن - صادرات گاز مایع از خارک ( توسط شرکت سهامی پتروشیمی خارک) 3/0 میلیون تن - صدور احتمالی گاز مایع قشم به ژاپن 4 تا 6 میلیون تن
3 - طرحهای مشخص برای تامین مصرف: بمنظور تامین مصرف گاز طبیعی اجرای طرحهای زیر در برنامه پنجم عمرانی کشور پیشبینی گردیده است: - ادامه عملیات مرحله دوم طرح شاه لوله گاز ایران. - احداث خط لوله دوم گاز بمنظور تامین احتیاجات روزافزون داخلی. - احداث خط لوله قشم - بندرعباس. - ایجاد و توسعه شبکههای توزیع گاز در شهرها برای تامین مصارف خانگی و تجاری و صنعتی. - گازرسانی به حدود 50 روستای واقع در مسیر شاه لوله گاز ایران.
3 - طرحهای مشخص برای افزایش صادرات: در زمینه افزایش صادرات گاز، طرحهای زیر بموقع اجراء گذاشته خواهد شد: - طرح صدور گاز طبیعی مایع منابع گچساران، پازنان، رگه سفید و بینک از بندر خارک. اجرای این طرح بر اساس مشارکت بین شرکت ملی گاز ایران و یک شرکت آمریکائی و ژاپنی صورت میگیرد. هزینه سرمایهگذاری آن بالغ بر 44 میلیارد ریال و مقدار گاز صادراتی 4 میلیون تن در سال برآورد میگردد. - طرح صدور گاز طبیعی مایع حوزه استردادی دوپکو واقع در خلیج فارس از بندر کنگان. اجرای این طرح از طریق مشارکت بین شرکت ملی گاز ایران و شرکتهای آمریکائی و ژاپنی برای صدور 2/7 میلیون تن گاز مایع در سال صورت میگیرد و سرمایهگذاری آن حدود 50 میلیارد برآورد میگردد. - طرح احتمالی صدور گاز طبیعی مایع از جزیره قشم.
سرمایهگذاری و اعتبارات سرمایهگذاری در صنعت گاز در برنامه پنجم 5/131 میلیارد ریال برآورد میشود و شامل 29 میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی و 5/55 میلیارد ریال توسط شرکت ملی گاز ایران و 47 میلیارد ریال توسط سرمایهگذاران خارجی خواهد بود. - جدول 1 اعتبارات گاز و جدول 2 سرمایهگذاری ثابت در گاز را طی برنامه پنجم نشان میدهد:
جدول 1- کل اعتبارات صنعت گاز طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 پالایش - 8/1 - 8/1 8/1 انتقال و جمعآوری - 5/24 - 5/24 5/24 توزیع - 2/2 - 2/2 2/2 گازرسانی روستائی - 5/0 - 5/0 5/0 جمع - -/29 - -/29 -/29
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت در صنعت گاز طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی* جمع از پس انداز خصوصی** از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) پالایش 8/1 2/0 -/2 - - - -/2 انتقال و جمعآوری 5/24 5/1 -/26 - - - -/26 توزیع 2/2 8/5 -/8 - - - -/8 گازرسانی روستائی 5/0 - 5/0 - - - 5/0 تهیه و صدور گاز طبیعی مایع - -/47 -/47 -/47 - -/47 -/94 فعالیتهای غیر صنعتی - -/1 1 - - - -/1 جمع 2/130 2/60 4/190 7/139 - -/47 5/131
برق
هدفهای اساسی: هدفهای اساسی صنعت برق در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: الف - تامین نیروی برق برای مصارف صنعتی، کشاورزی، خانگی، تجاری و متفرقه. ب - بهبود کیفیت تامین نیروی برق و برخورداری از حداکثر مزایای اقتصادی و کاهش هزینه تولید نیروی برق از طریق ایجاد تاسیسات بزرگ تولید، تمرکز تاسیسات تولید، توسعه شبکه ملی بهم پیوسته و توسعه شبکههای توزیع شهری و روستائی. پ - بهبود مدیریت و سازمان صنعت برق کشور و افزایش کارائی.
سیاستها و خط مشیهای کلی:
2 - بهبود سازمان و مدیریت صنعت برق: سیاست و خط مشی هائیکه برای بهبود سازمان و مدیریت صنعت برق در برنامه پنجم اعمال خواهد شد بشرح زیر است: الف - افزایش کارائی در صنعت برق ایران از طریق اعمال اصول و روشهای جدید مدیریت، آموزش مدیران برای اداره صنعت برق و آشنائی بیشتر با دانش و تکنولوژی جدید. ب - تکمیل و بهبود روشهای مالی و حسابداری متحدالشکل در شرکتهای برق. پ - اداره تاسیسات تولید، انتقال و توزیع نیروی برق توسط شرکتهای برق وابسته به وزارت آب و برق بطوریکه در پایان برنامه پنجم تاسیسات برق در کلیه شهرها و همچنین روستاهائیکه دارای برق خواهند شد در مدیریت وزارت آب و برق باشد. در اجرای این سیاست عواملی مانند جمعیت و مقدار مصرف میتواند تعیینکننده اولویت در اداره تاسیسات برق توسط شرکتهای برق باشد. ت - آموزش کارکنان صنعت برق در دوره برنامه پنجم عمرانی مورد توجه قرار خواهد بود تا کلیه کارکنان صنعت برق کشور که احتیاج به آموزش دارند در سطوح مختلف، مهارت و بصیرت لازم را برای اجرای طرحهای مختلف و اداره کلیه تاسیسات برق کشور بدست آورند و بتدریج کارشناسان ایرانی جانشین متخصصین خارجی گردند بطوریکه تا پایان برنامه پنجم نیاز بکارشناسان خارجی به حداقل کاهش یابد. در این مورد نسبت به استفاده از امکانات آموزشی زیر توجه کامل مبذول خواهد شد. - استفاده از کلیه امکانات آموزشی کشور که بتربیت کارکنان فنی مورد نیاز صنعت برق کشور اشتغال دارند. - استفاده از مراکز آموزش تخصصی صنعت برق کشور. - آموزش ضمن ساخت و نصب و در دوره بهره برداری آزمایشی در تاسیسات تولید و انتقال و توزیع نیروی برق. - آموزش کارگاهی کارگران در شرکتها و موسسات برق. - آموزش کارشناسان ضمن همکاری با کارشناسان خارجی و تشکیل دورههای آموزشی کوتاه مدت. در دوره برنامه پنجم عمرانی، امکانات آموزش افراد مورد نیاز برای ایجاد و بهره برداری از تاسیسات برق اتمی فراهم خواهد شد.
2 - توسعه تاسیسات برق: سیاست و خط مشی هائی که برای ایجاد و توسعه تاسیسات برق در دوره برنامه پنجم عمرانی اعمال خواهد شد شامل موارد زیر است: الف - توسعه صنعت برق در چهارچوب برنامه جامع انرژی و همآهنگ با توسعه عرضه سایر انواع انرژی صورت خواهد گرفت. ب - بررسیهای اساسی بمنظور احداث نیروگاههای برق اتمی در ایران انجام خواهد شد. پ - بمنظور کاهش آلودگی هوا در نواحی شهری و صنعتی و کاهش هزینه سوخت برای تولید برق و بمنظور مصرف مازوت سنگین و گاز طبیعی در نیروگاهها کوشش بعمل خواهد آمد تا تاسیسات تولید برق در کنار پالایشگاهها یا در حوالی خطوط لوله و یا منابع گاز طبیعی احداث و متمرکز گردند. ت - بمنظور بهبود روشهای بهره برداری و کاهش هزینه تولید حداکثر کوشش در استاندارد کردن تاسیسات تولید، انتقال و توزیع نیروی برق در سراسر کشور بعمل خواهد آمد. ث - توسعه تاسیسات و شبکههای توزیع نیروی برق بر مبنای طرحهای جامع توزیع صورت خواهد گرفت و ضرورت دارد که هر گونه سرمایهگذاری در شبکههای توزیع در شهرهائی که نقشه جامع شهری تهیه شده بر مبنای طرحهای جامع توزیع و در شهرهائی که چنین نقشه هائی وجود ندارد بر مبنای طرحهای توزیع صورت گیرد. ج - اجرای طرحهای تامین برق روستائی در مراکز روستائی هم آهنگ با سایر طرحهای مراکز مزبور و در قالب طرحهای جامع توزیع روستائی صورت خواهد گرفت و تاسیسات برق روستائی توسط شرکتهای برق منطقهای اداره خواهد شد.
2 - بهبود روشهای بهره برداری: اقداماتی که بمنظور بهبود روشهای بهره برداری از تاسیسات برق توصیه میگردد شامل موارد زیر خواهد بود: الف - افزایش ضریب بار از طریق تامین مصارف صنعتی و روستائی. ب - تامین نیروی برق بصورت مطمئن و مداوم و با کیفیت مورد نیاز انواع مشترکین. پ - توجه به اولویت مصارف نیروی برق، بدین معنی که نیروی برق با توجه به سایر انواع انرژی برای مصارفی در دسترس مشترکین قرار خواهد گرفت که کمترین هزینه را برای مصرفکنندگان مختلف در بر داشته و از لحاظ سرمایهگذاری نیز حداکثر صرفه جوئی بعمل آید بنحویکه در زمینه مصارف خانگی و تجاری از نیروی برق بعنوان سوخت برای گرم کردن آب، فضا و پخت و پز، کمتر استفاده شود.
2 - تنظیم تعرفههای برق: ادامه فعالیتهائی که در دوره برنامه چهارم در زمینه تنظیم تعرفههای برق صورت گرفته ضرورت دارد. تعیین نرخهای برق در برنامه پنجم تابع اصول کلی زیر خواهد بود: - تعیین نرخها برای گروههای مختلف مصرفکنندگان بر اساس هزینه تمام شده باضافه سود معقول. - تامین کلیه هزینههای توسعه صنعت برق از منابع داخلی صنعت مزبور در یک دوره طولانی. - تعدیل نرخ بمنظور ایجاد هم آهنگی در نرخ فروش برق در مناطق مختلف کشور.
2 - منابع مالی برای سرمایهگذاری در تاسیسات برق: با توجه به افزایش کارآئی و بهبود مدیریت در صنعت برق کشور و با توجه به سرمایه گذاریهائی که در صنعت برق بعمل آمده امکان تامین سرمایهگذاری برای توسعه صنعت برق از منابع مالی صنعت مزبور فراهم خواهد شد. سرمایهگذاری در تاسیسات برق روستائی با توجه به گرانی و غیر اقتصادی بودن آن از منابع مالی دولت صورت خواهد گرفت.
2 - هم آهنگی در تامین و عرضه انواع انرژی: بمنظور ایجاد هم آهنگی در فعالیتهای سازمانهای صنایع انرژی و اعمال سیاست جامع انرژی یک نظام متمرکز و موثر بوجود خواهد آمد.
هدفها و برنامههای مشخص: هدفها و برنامههای مشخص صنعت برق بقرار زیر خواهد بود:
3 - رشد مصرف: مقدار مصرف نیروی برق با رشد سالانهای معادل 21 درصد از 9100 میلیون کیلووات ساعت در سال 1351 به 23790 میلیون کیلووات ساعت در سال 1356 بالغ خواهد گردید. از این مقدار پیشبینی میشود شرکتها و موسسات برق عمومی در سال 1356 معادل 21570 میلیون کیلووات ساعت مصرف را تامین نمایند و بقیه توسط نیروگاههای اختصاصی موسسات صنعتی برای مصارف خود آنان تولید گردد. بدین ترتیب رشد آن قسمت از مصرف که توسط شرکتها و موسسات برق تابع وزارت آب و برق تامین میشود بهطور متوسط 5/27 درصد در سال خواهد رسید. مقدار مصرف سرانه نیروی برق با رشد سالیانه 7/17 درصد از 292 کیلووات ساعت در سال 1351 به 661 کیلووات ساعت در سال 1356 خواهد رسید. تولید نیروی برق عمومی حدود 8 هزار میلیون کیلووات ساعت در سال 1351 به حدود 9/25 هزار میلیون کیلووات ساعت در سال 1356 خواهد رسید. مقدار تولید توسط انواع مولدهای برق در سال 1356 بقرار زیر پیشبینی میشود. مولدهای آبی 7250 میلیون کیلووات ساعت -/28 درصد مولدهای حرارتی 18650 میلیون کیلووات ساعت -/72 درصد جمع تولید 25900 میلیون کیلووات ساعت 100 درصد
3 - تاسیسات تولید: ظرفیت تاسیسات عمومی تولید برق کشور بمنظور تامین نیازمندیهای مصرفکنندگان مختلف از 2206 مگاوات در سال1351 به حدود 6200 مگاوات در سال 1356 افزایش خواهد یافت. در دوره برنامه پنجم عمرانی معادل 1878 مگاوات مولدهای برق که خرید و نصب آنها در دوره برنامه چهارم شروع شده مورد بهره برداری قرار میگیرد و احداث نیروگاههای جدید با ظرفیت جمعا حدود 2351 مگاوات ضرورت دارد. با توجه بدوره ساختمان نیروگاه و نصب مولدهای برق، در طول برنامه پنجم برای احداث حدود 3100 مگاوات مولد جدید برای بهره برداری در برنامه ششم عمرانی اقدام خواهد شد. قدرت انواع مولدها بشرح زیر پیشبینی میشود:
«ارقام به مگاوات» نوع مولد وضع در سال 1351 فرسودگی احداث مولدهای جدید در دوره برنامه پنجم مجموع ظرفیت در سال 1356 در حال بهره برداری در دست ساختمان حرارتی 1403 878 (235) 2331 4377 آبی 803 1000 (-) 20 1823 جمع 2206 1878 (235) 2351 6200
3 - شبکه خطوط انتقال نیرو: شبکه خطوط انتقال نیرو در برنامه پنجم عمرانی در سراسر کشور گسترش یافته و کلیه مراکز بزرگ تولید و مصرف بیکدیگر مرتبط خواهند گردید. طول خطوط انتقال نیروی برق از 3343 کیلومتر در سال 1351 به حدود 10000 کیلومتر در سال 1356 بشرح زیر افزایش خواهد یافت. مشخصات خطوط انتقال طول خطوط در سال 1351 (به کیلومتر) پیشبینی طول خطول در سال 1356 (به کیلومتر) ساخته شده در دست ساختمان خطوط 400 کیلوولتی - - 1438 خطوط 230 کیلوولتی 1784 1065 6231 خطوط 132 کیلوولتی 1559 750 2309
3 - توسعه شبکههای توزیع: توسعه شبکههای توزیع نیروی برق در کلیه شهرهای کشور بمنظور بهبود وضع شبکههای فعلی و برخورداری از حداکثر قابلیت اطمینان و ثبات ولتاژ صورت خواهد گرفت بطوریکه شبکههای توزیع قدرت توزیع کلیه تقاضاهای شهری را داشته باشد.
3 - برق روستائی: تامین برق روستائی در برنامه پنجم عمرانی برای نیل به دو هدف در چهارچوب یک برنامه دراز مدت صورت میگیرد: یکی بالا بردن سطح و معیار زندگی روستائیان و بهبود شرائط زندگی در روستاهای کشور است و دیگری برای مصارف کشاورزی، آبیاری و گرداندن چرخ صنایع کوچک روستائی میباشد. با توجه به پیشبینی افزایش مصرف و پرهیز از مشکلات ناشی از نصب مولدهای برق دیزلی کوچک، احداث شبکههای برق روستائی اولویت داشته و نصب مولدهای دیزلی تنها برای شهرهای کوچک و روستاهای پراکنده که برقرسانی بآنها از طریق مراکز بزرگ تولید و شبکههای خطوط انتقال نیرو فراهم نباشد صورت خواهد گرفت. تامین برق روستائی شامل کلیه مراکز حوزههای عمران روستائی (1180 مرکز) و روستاهای اطراف مراکز مزبور بوده و اجرای طرحهای برق روستائی هم آهنگ با سایر طرحهای مراکز عمران روستائی بر اساس ضوابط مورد توافق وزارتخانههای آب و برق و تعاون و امور روستاها صورت خواهد گرفت. علاوه بر آن برقرسانی به 200 روستای منفرد که ممکن است تامین برق آنها ضروری باشد پیشبینی شده است.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی در دوره برنامه پنجم عمرانی سرمایهگذاری در صنعت برق 5/119 میلیارد ریال برآورد میگردد و پیشبینی میشود شرکتهای برق 66 میلیارد ریال از محل درآمد فروش و هزینه استهلاک سرمایهگذاری نمایند و 5/53 میلیارد ریال بقیه از محل اعتبارات عمرانی تامین گردد. ضمنا هزینه توسعه تاسیسات برق آبی در برنامه توسعه منابع آب و هزینههای آموزش در برنامه آموزش و پرورش منظور گردیده است. -جدول 1 اعتبارات برق و جدول 2 سرمایهگذاری ثابت در برق را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 1- کل اعتبارات برق طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 1- تولید - -/21 - -/21 -/21 2- انتقال - 9/11 - 9/11 9/11 3- توزیع - 1/13 - 1/13 1/13 4- برق روستائی - 5/6 - 5/6 5/6 5- تحقیق و بررسی* - 3/0 7/0 -/1 -/1 6- نظارت و سرپرستی -/1 - - - -/1 جمع -/1 8/52 7/0 5/53 5/54
اعتبار مورد نیاز جهت آموزش نیروی انسانی صنعت برق در فصل آموزش و پرورش و توسعه تاسیسات برق آبی در فصل توسعه منابع آب منظور شده است.
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت در برق طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی* جمع از پس انداز خصوصی** از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) 1- تولید -/21 7/21 7/42 - - - 7/42 2- انتقال 9/11 4/10 3/22 - - - 3/22 3- توزیع 1/13 9/33 -/47 - - - -/47 4- برق روستائی 5/6 - 5/6 - - - 5/6 5- تحقیق و بررسی 3/0 - 3/0 - - - 3/0 6- نظارت و سرپرستی - - - - - - - جمع 8/52 66 8/118 - - - 8/118
حملونقل و ارتباطات
هدفهای اساسی در دوران برنامه پنجم عمرانی، با توجه به هدفهای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و نیازمندیهائیکه توسعه حملونقل بوجود میآورد هدفهای اساسی برنامه ارتباطات عبارت خواهد بود از: - تامین زیربنای ارتباطی لازم برای توسعه حملونقل زمینی، دریایی، هوائی. - کمک به توسعه مناطق مستعد و قطبهای صنعتی و کشاورزی و توریستی. - رفع موانعی که در راه توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق دور افتاده کشور وجود دارد. با توجه به این اصل که تنها ایجاد تسهیلات و وسائل ارتباطی از قبیل ایجاد شبکه راه و راه آهن و یا ساختمان فرودگاهها و بنادر کافی نیست بلکه باید به مسئله نگاهداری تسهیلات و وسائل ارتباطی موجود و تربیت کادر متخصص و اعمال مدیریت بهتر نیز توجه خاص معطوف گردد.
سیاستها و خط مشیهای کلی
2 - خط مشیهای ساختمان و نگاهداری راهها: خط مشیها و سیاستهای اجرائی مربوط بساختمان و نگاهداری راههای کشور بقرار زیر است: - جهت ایجاد تمرکز و همآهنگی در فعالیتهای حملونقل، در برنامه پنجم مطالعات مربوط بتفکیک وظایف اجرائی مربوط بساختمان و نگاهداری از یک طرف و وظایف مربوط بتعیین و اعمال سیاستهای جامع و حملونقل از طرف دیگر در واحدهای تشکیلاتی جداگانهای انجام و بر مبنای نتیجه مطالعات مذکور اقدام خواهد شد. - برای جلوگیری از خرابی راهها، کنترل و نظارت شدید در مورد توزین وسایط نقلیه سنگین و فشار محورها اعمال خواهد شد. - آمارگیری ترافیک در کلیه راههای کشور انجام خواهد شد. - در مورد شاهراهها و پلهای خاص مهمی که در برنامه پنجم بموازات محورهای موجود ایجاد میگردد سعی خواهد شد که تمام و یا قسمتی از هزینه ساختمان آنان از طریق دریافت عوارض از استفادهکنندگان تامین گردد. - ساختمان کلیه راههای کشور از طریق وزارت راه انجام خواهد شد ولی در موارد کاملا استثنائی که سایر دستگاههای دولتی اقدام بساختمان راه در پروژههای خاص مینمایند مشخصات و ضوابط وزارت راه رعایت خواهد گردید تا مجموعه راههای ساخته شده شبکه ارتباطی همآهنگی را تشکیل دهد. - برای احتراز از سرمایه گذاریهای زائد جهت خرید ماشین آلات سنگین راهسازی توسط پیمانکاران خصوصی که در نتیجه موجب افزایش قیمت واحد عملیات راهسازی میگردد، در برنامه پنجم پیشبینی گردیده که احتیاجات پیمانکاران بماشین آلات راهسازی از طریق کرایه از شرکت تعاونی که مامور و مسئول تهیه و نگاهداری این نوع ماشین آلات خواهد بود تامین گردد. - با توسعه روزافزون شبکه ارتباطی، نگاهداری راههای کشور مسئولیت مهمی بوده و بمنظور اجرای صحیح این وظیفه تجدید نظر کلی در شیوههای برنامهریزی و اجرائی اداره کل راهداری لازم خواهد بود. در برنامه پنجم مطالعات همه جانبهای در مورد تعیین بهترین روش نگاهداری راهها انجام خواهد شد و بر اساس این مطالعات سازمان راهداری وزارت راه بنحوی تقویت و تجهیز خواهد گردید تا بتواند عهده دار اجرای چنین مسئولیت سنگینی گردد. ضمنا بمنظور آنکه وقفهای در امور راهداری ایجاد نشود در برنامه پنجم بهیجوجه از اعتبارات وسائل و کادر فنی مربوط براهداری در ساختمان راهها استفاده نخواهد شد.
2 - خط مشیها و سیاستهای مربوط براه آهن: انجام مطالعات لازم در مورد اینکه راه آهن دولتی ایران بصورت یک شرکت بازرگانی با رعایت اصول صحیح اداری و فنی و مالی اداره شود بر مبنای این مطالعات در روشهای مدیریت برنامهریزی، بازاریابی و حسابداری راه آهن و در روابط مالی آن با دستگاههای دولتی تجدید نظر بعمل خواهد آمد بنحویکه راه آهن بتواند نقش اصلی خود را بعنوان وسیله مهم ارتباطی با کارائی بیشتری ایفا نماید.
2 - خط مشیها و سیاستهای مربوط به بنادر: با توجه بسرمایه قابل توجهی که در برنامه پنجم برای توسعه و تجهیز بنادر پیشبینی گردیده تاکید خاصی بامر مدیریت بنادر و تربیت کادر فنی و تامین نیروی انسانی مورد لزوم خواهد شد. بالا بردن کارائی بنادر تجارتی و بهبود کیفیت نگاهداری تاسیسات و وسائل بندری بمنظور آنکه بازده سرمایه گذاریها بحداکثر ممکن برسد یکی از هدفهای عمده برنامه بنادر خواهد بود و برای نیل باین هدف مطالعات مربوط بتفکیک وظایف: - اعمال حاکمیت بر امور بنادر و کشتیرانی. - امور بهره برداری بنادر و تخلیه و بارگیری. در واحدهای تشکیلاتی جداگانهای انجام و با توجه بنتیجه مطالعات مذکور اقدام خواهد شد.
2 - خط مشیها و سیاستهای مربوط بهواپیمائی کشوری: در برنامه پنجم لازم خواهد بود تجدید نظرهای کلی در تشکیلات و مقررات استخدامی هواپیمائی کل کشوری، بمنظور رفت اشکالاتی که بهره برداری صحیح از فرودگاهها را مشکل نموده بعمل آید و در ضمن مطالعات مربوط بتفکیک وظایف: - اعمال حاکمیت بر امور فرودگاهها و هواپیمائی. - امور بهره برداری فرودگاهها. در واحدهای تشکیلاتی جداگانهای انجام و با توجه بنتیجه مطالعات مذکور اقدام گردد. ضمنا با توجه باهمیتی که نگاهداری صحیح و بموقع فرودگاهها دارد، توجه خاصی باین امر مبذول گردیده و در برنامه پنجم نسبت بواگذاری قسمتی از عملیات نگاهداری فرودگاهها ببخش خصوصی اقدام خواهد شد. شرکت هواپیمائی ملی ایران نیز که یک موسسه بازرگانی است موظف به پرداخت حق پرواز و فرود و بهره برداری از کلیه فرودگاهها خواهد شد و ضمنا مبالغی را که برای خرید هواپیماها از اعتبار برنامه استفاده مینماید از محل درآمد خود بازپرداخت خواهد نمود.
هدفها و برنامههای مشخص
جدول شمارۂ 1- پیشبینی عملیات ناتمام برنامه چهارم که طی برنامه پنجم تکمیل خواهد شد شمارۂ ردیف نام راه طول راه (کیلومتر) اعتبار (میلیون ریال) 1 تهران – قم (ترمیم راه موجود) 140 150 2 تهران – شاهرود – مشهد 570 1070 3 پهلوی – آستارا – اردبیل 225 620 4 تبریز – اهر – اردبیل- سراب – بستان آباد 400 1200 5 کرمان – بم – میرجاوه 600 1200 6 سقز – میاندوآب – رضائیه – خوی – اوغلو 390 2400 7 نائین – یزد 180 520 8 شیراز – بوشهر 100 1650 9 شاهراه کرج – قزوین (دو خط اول) 100 350 10 شاه آباد – ایلام – مهران 230 900 11 مسجد سلیمان – دوراهی شوشتر 42 330 12 زیرآب – شاهی 40 100 13 سنندج – همدان 157 960 14 دارزین – سبزواران 61 650 15 ساوه – روان 150 300 16 شاهراه اصفهان – ذوب آهن 25 500 17 اهواز – دارخوین – آبادان 120 1200 18 کرمان – زرند 90 400 19 ایمنی راههای هراز و چالوس - 300 جمع 3620 14800
جدول شمارۂ 2- پیشبینی عملیات جدید برنامه چهارم که طی برنامه مذکور تکمیل خواهد شد شماره ردیف نام راه طول راه (کیلومتر) اعتبار (میلیون ریال) 1 شاهراه تهران – قم 130 3600 2 شاهراه کرج – قزوین (دو خط دوم) 100* 1500 3 تهران – گچسر و کرج – چالوس 210 3780 4 تهران – رود هن – دماوند – آبعلی (دو خط) 73 800 5 دماوند – فیروزکوه – زیرآب 150 1800 6 ورودیها و کمربندیهای تهران 100 1500 7 تبریز – میاندوآب و بناب - مراغه 190 1130 8 سربندر- بندر شاهپور 12 120 9 رفسنجان – سرچشمه – خاتون آباد 100 800 10 سیرجان – شهر بابک – انار 200 1250 11 رودان – سبزواران 173 1500 12 نائین – کاشان 227 1280 13 رامسر – ساری (تعریض و پلسازی) 260* 520 14 ورودیها و راههای انحرافی شهرهای واقع در محورهای اصلی 250 2500 15 اسفالت تکمیلی راه یزد – کرمان 320* 600 16 مشهد – گناباد – بیرجند 500 1750 17 قزوین – بوئین – ساوه 155 920 18 شیراز – داراب – کهگم 430 2100 19 عملیات اتفاقی - 1250 جمع 2900 28700
بعلت اینکه طول این راهها در جای دیگر بحساب آمده و یا راه موجود است در جمع منظور نگردیده است.
جدول 3- پیشبینی عملیات جدید برنامه پنجم که در برنامه ششم تکمیل خواهد شد شماره ردیف نام راه طول راه (کیلومتر) اعتبار کل (میلیون ریال) اعتبار برنامه پنجم (میلیون ریال) 1 اصفهان – اهواز 240 3120 1870 2 اهواز به راه شیراز – بوشهنر 260 1820 1090 3 بابلسر – فرح آباد 50 500 300 4 اهواز – شوشتر – دزفول – اندیمشگ 185 1110 555 5 میانه – میاندوآب 200 2000 1000 6 اراک – خمین – گلپایگان و خمین – محلات 150 1050 525 7 شاه پسند – چهل دختر 85 510 205 8 میانه – فومن 200 4000 1600 9 اصفهان 0- ازنا – محور همدان – خرم آباد 310 1550 465 10 قوچان – باجگیران 80 800 240 11 راه کناره دریای مازندران 320 4500 700 12 زاهدان – زابل – بیرجند 445 1560 250 13 مشگین شهر – پارس آباد 175 1350 200 جمع 2700 23870 9000
جدول 4- پیشبینی کلی برنامه راههای اصلی در دوران برنامه پنجم شرح عملیات اعتبار (میلیون ریال) 1- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم. 14800 2- ساختمان راه اصلی جدید: - راههائیکه در دوران برنامه پنجم ساختمان آنها شروع و خاتمه یافته است. - راههائیکه ساختمان آنها در برنامه پنجم شروع و تکمیل عملیات نیمه تمام به برنامه ششم موکول خواهد شد. 28700 9000 3- مطالعه – تحقیقات – آمار. 1500 جمع 54000
جدول 5- پیشبینی کلی برنامه راههای فرعی در دوران برنامه پنجم شرح عملیات اعتبار (میلیون ریال) 1- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم. 3500 6400 2- ساختمان راه اصلی جدید: - راههائیکه در دوران برنامه پنجم شروع و تکمیل یافته است. - راههائیکه طی برنامه پنجم شروع و در برنامه ششم تکمیل خواهد شد. 7500 4500 15000 5700 3- ترمیم و اسفالت نفوذ ی راههای فرعی برنامههای. 4000 2800 4- اسفالت نفوذی راههای فرعی برنامه پنجم 3000 1200 5- مطالعات – تحقیقات - 900 جمع - 32000
جدول 6- برنامه نگاهداری راهها در دوران برنامه پنجم نوع عملیات اعتبار (میلیون ریال) 1- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم و تجدید اسفالت 3000 کیلومتر راههای اسفالت جدید از طریق پیمانکار. 6500 2- تدارک ماشین آلات راهداری وزارت راه 3500 جمع 10000
الف - تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم: این عملیات شامل خرید لوازم ریلگذاری و تجهیزات ( واگن و لوکوموتیو و غیره) و نوسازی و احیای خطوط قدیمی و فرسوده و انطباق آن با خطوط جدید ساخته شده و همچنین برقی کردن خط تبریز - جلفا میباشد. اعتبار مورد نیاز جهت تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم در برنامه پنجم معادل 7/7 میلیارد ریال است که 4 میلیارد ریال آن مربوط به خرید وسایل و تجدید خطوط موجود میباشد که توسط راه آهن دولتی ایران بازپرداخت خواهد شد.
ب - تجهیز و توسعه خطوط ذوب آهن: با توجه به برنامه توسعه کارخانه ذوب آهن آریامهر که ظرفیت آن در پایان برنامه پنجم به 9/1 میلیون تن در سال خواهد رسید کشش خط آهن زرند به کارخانه ذوب آهن متناسبا افزایش داده خواهد شد. بدین منظور بر مبنای نتیجه مطالعات فنی و اقتصادی مربوط که در دست انجام است نسبت به دو خطه کردن یا برقی کردن خط آهن مذکور اقدام خواهد شد. اعتبارات تخصیصی جهت اجرای عملیات معادل 5 میلیارد ریال میباشد.
پ - خط آهن زرند - کرمان - بندرعباس: این خط شامل حدود 730 کیلومتر خطوط اصلی و فرعی بین زرند - کرمان و بندرعباس میباشد که پس از پایان مطالعه توجیه فنی و اقتصادی مربوط، ساختمان آن با توجه به میزان صادرات سنگهای معدنی بمرحله اجراء گذارده خواهد شد. هزینه ساختمان این خطوط و تدارک و تجهیزات و وسایل ارتباطی و علائم برقی و غیره حدود 12 میلیارد ریال ریال برآورد میشود که در اعتبارات برنامه پنجم منظور گردیده است.
ت - خط آهن فرح آباد - ساری: چنانچه در برنامه پنجم با توجه به افزایش حجم مبادلات بازرگانی از طریق دریای مازندران ایجاد یک بندر جدید در سواحل بحر خزر ( بندر فرح آباد) واجد اولویت شناخته شود، اتصال این بندر به شبکه سراسری راه آهن ایران از طریق ساختمان یک خط 50 کیلومتری بین ساری و فرح آباد لازم خواهد بود. اعتبار پیشبینی شده در برنامه پنجم جهت ساختمان این خط معادل 600 میلیون ریال میباشد.
ث - ساختمان روگذرهای راه آهن: در شهرهائی که در مسیر خطوط آهن قدیمی قرار گرفتهاند فقدان روگذر مشکل بزرگی در امور روزانه شهرها بوجود آورده که برای رفع این مشکل در برنامه پنجم نسبت بساختمان روگذرهای لازم اقدام خواهد شد. اعتبار پیشبینی شده در برنامه پنجم برای ساختمان این روگذرها معادل 700 میلیون ریال میباشد.
ج - ایستگاه باری بندر شاهپور: با توجه به پیشبینی افزایش ظرفیت بندر شاهپور در طی برنامه پنجم و در نظر گرفتن نقش مهم راه آهن در حمل محمولات وارداتی و صادراتی، یک ایستگاه باری در بندر مذکور ایجاد خواهد شد. هزینه ساختمان این ایستگاه حدود 200 میلیون ریال پیشبینی میگردد که در اعتبارات برنامه پنجم منظور گردیده است.
چ - احداث گمرک خانه جدید: از آنجا که ظرفیت فعلی گمرک تهران بهیجوجه پاسخگوی میزان محمولات وارده راه آهن به تهران نیست و بدلائل متعدد توسعه آن غیر عملی میباشد بدین لحاظ در برنامه پنجم احداث گمرک خانه جدیدی بانضمام ایستگاه باری مربوطه در خارج از محدوده تهران پیشبینی گردیده و اعتبار لازم در فصل ساختمانهای دولتی منظور شده است. همچنین در مورد آموزش کارکنان راه آهن و تربیت کادر فنی پیشبینی لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. شرح کلی برنامه راه آهن طی دوران برنامه پنجم بشرح جدول شماره 7 میباشد.
جدول 7- شرح کلی برنامه راه آهن در دوران برنامه پنجم شرح عملیات اعتبار (میلیون ریال) 1- تعهدات برنامه چهارم 7700 2- توسعه و تجهیز خطوط ذوب آهن 5000 3- خط آهن زرند – کرمان – بندر عباس 12000 4- خط آهن ساری – فرح آباد 600 5- روگذرهای راه آهن در شهرها 700 6- ایستگاه باری بندر شاهپور 200 7- مطالعات – تحقیقات 800 جمع 27000
الف - تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم: عملیات عمده برنامه چهارم که تکمیل و بهره برداری آنها به برنامه پنجم موکول خواهد شد عبارتست از ساختمان تعمیرگاه و انبار و تاسیسات فرعی در بندرعباس، تعمیق کانال بوشهر و ساختمان انبار و بنای اداری، ساختمان چهار پست اسکله جدید در بندر شاهپور توسعه بنادر پهلوی و نوشهر و خرید تجهیزات تخلیه و بارگیری برای کلیه بنادر کشور. پیشبینی میشود جمع اعتبار مورد لزوم جهت تکمیل مجموعه این عملیات در برنامه پنجم بالغ بر حدود 5/5 میلیارد ریال باشد.
ب - ساختمان 10 پست اسکله جدید در بندر شاهپور: علاوه بر چهار پست اسکلهای که در دست ساختمان است در برنامه پنجم نیز ساختمان 10 پست اسکله دیگر در بندر شاهپور بمرحله اجرا گذارده خواهد شد. در ضمن بمنظور امکان تخلیه سریع و توزیع غلات وارداتی ساختمان یک سیلوی ترانزیت به ظرفیت 60 هزار تن در بندر شاهپور اجرا خواهد شد. هزینه ساختمان 10 پست اسکله و تجهیزات مربوطه و سیلوی غلات جمعا 6 میلیارد ریال برآورد شده که در اعتبارات برنامه پنجم پیشبینی گردیده است.
پ - سایر عملیات مربوط به توسعه بنادر تجارتی کشور: اقدامات دیگری که در دوران برنامه پنجم از نظر توسعه بنادر و ساختمان بنادر جدید مانند بندر صادراتی سنگهای معدنی در حوالی بندرعباس شامل تاسیسات ترانزیت غلات و یا بندر جدید در دریای مازندران ( بندر فرح آباد) بعمل خواهد آمد بر مبنای طرح جامعی که در دست تهیه است انجام خواهد شد. اعتبار پیشبینی شده در برنامه پنجم جهت اجرای مجموع این عملیات معادل 5/9 میلیارد ریال میباشد.
ت - عمران و تجهیز بنادر کوچک و جزایر خلیج فارس و بحر عمان و ایجاد خطوط کشتیرانی: بمنظور کمک به عمران بنادر کوچک و جزایر خلیج فارس از طریق ساختمان موجشکن و اسکله و همچنین ایجاد خطوط کشتیرانی در سواحل خلیج فارس و بحر عمان اعتباری معادل 2 میلیارد ریال در برنامه پنجم پیشبینی گردیده است.
ث - ایجاد بندر آزاد: مطالعاتی مربوط به ایجاد بندر آزاد در سواحل جنوب در دست اقدام است و در برنامه پنجم بر اساس نتیجه این مطالعات نسبت به ایجاد بندر آزاد با استفاده از سرمایه گذاریهای بانکهای تخصصی و بخش خصوصی اقدام خواهد شد.
ج - برنامههای آموزشی بنادر: در مورد برنامه آموزشی سازمان بنادر و کشتیرانی و نیروی دریائی شاهنشاهی که شامل تربیت کادر فنی مورد لزوم امور بندری و کشتیرانی در ردههای مختلف تخصص است پیشبینی لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. شرح کلی برنامه پنجم بنادر بشرح جدول شماره 8 میباشد.
جدول شماره 8- شرح کلی برنامه بنادر و کشتیرانی در دوران برنامه پنجم شرح عملیات اعتبار (میلیون ریال) 1- تکمیل عملیات برنامه چهارم در برنامه پنجم 5500 2- ساختمان 10 پست اسکله جدید در بندر شاهپور و سیلوی ترانزیت غلات 6000 3- سایر عملیات مربوط به توسعه بنادر تجارتی کشور 9500 4- عمران و تجهیز بنادر کوچک و جزایر خلیج فارس و ایجاد خطوط کشتیرانی 2000 5- مطالعات – تحقیقات 1000 جمع 24000
3 - فرودگاهها و هواپیمائی: برنامه پنجم فرودگاهها و هواپیمائی کشور با توجه به افزایش ترافیک هوائی و نیازمندیهای روزافزون کشور به فرودگاهها و تاسیسات و تجهیزات هواپیمائی تهیه و تنظیم گردیده است. برنامه پنجم فرودگاهها و هواپیمائی به قسمتهای عمده زیر تقسیم گردیده است:
الف - تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم: قسمتی از عملیات ساختمانی فرودگاههای کشور مانند ساختمان فرودگاه اصفهان و توسعه فرودگاه مهرآباد و همچنین عملیات مربوط به تهیه و نصب تجهیزات فرودگاهها که در دست اقدام است طی برنامه پنجم تکمیل خواهد شد. اعتبار مورد لزوم برای تکمیل این عملیات در برنامه پنجم بالغ بر 3/2 میلیارد ریال برآورد میگردد.
ب - توسعه فرودگاههای موجود: با توسعه فعالیتهای حملونقل هوائی و افزایش ترافیک فرودگاهها و همچنین بکار آمدن انواع جدید هواپیماها ( اعم از بازرگانی و نظامی) توسعه و تجهیز فرودگاههای موجود چه از نظر ترمینال و چه از نظر باند در دوران برنامه پنجم لازم است و اعتباری معادل 2/7 میلیارد ریال بدین منظور پیشبینی گردیده است.
پ - ساختمان فرودگاههای کشوری جدید: عملیات ساختمانی فرودگاه بینالمللی تهران که میبایست در سال 1359 آمادۂ بهره برداری باشد در برنامۂ پنجم شروع و طی برنامه ششم تکمیل خواهد شد. اعتبار پیشبینی شده در برنامه پنجم برای ساختمان این فرودگاه معادل 6 میلیارد ریال میباشد. در مورد فرودگاههای داخلی نیز، با توجه به برنامههای توسعه خطوط هواپیمائی ملی ایران اقدام به ساختمان فرودگاههای بابلسر و گرگان و تکمیل فرودگاه نوشهر خواهد شد. اعتبار پیشبینی شده جهت اجرای مجموع این عملیات معادل 2/1 میلیارد ریال میباشد.
ت - ساختمان فرودگاههای کوچک: بمنظور توسعه حملونقل و پست هوائی بین مراکز و شهرهای عمده استانها و تسهیل ارتباط با قطبهای صنعتی و کشاورزی مهم، در برنامه پنجم نسبت به ایجاد یک سلسله فرودگاههای محلی درجه 2 و 3 اقدام خواهد شد که پس از آماده شدن، ایجاد و اداره خطوط هوائی منظم بین فرودگاههای محلی و خطوط هواپیمائی ملی ایران در مراکز استانها بعهده بخش خصوصی گذارده خواهد شد. اعتبار پیشبینی شده در برنامه پنجم برای ساختمان فرودگاههای کوچک در سراسر کشور بالغ بر 1 میلیارد ریال میباشد.
ث - تعمیر و مرمت اساسی فرودگاهها: در برنامه پنجم تعمیر و مرمت اساسی بعضی از فرودگاهها لازم خواهد بود که برای این منظور 600 میلیون ریال در نظر گرفته شده است.
ج - خرید هواپیماهای کنکورد: با توجه به سیاست و تصمیم دولت در مورد خرید سه فروند هواپیماهای کنکورد برای شرکت هواپیمائی ملی ایران اعتباری معادل 4/5 میلیارد ریال در اعتبارات برنامه پنجم پیشبینی گردیده است. شرح کلی برنامه فرودگاهها در دوران برنامه پنجم بشرح جدول شمارۂ 9 است و در ضمن بمنظور آموزش کادر فنی هواپیمائی پیشبینی لازم برای آموزشگاه عالی هواپیمائی کشوری و باشگاه هواپیمائی شاهنشاهی در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است.
جدول 9- شرح کلی برنامه فرودگاهها در دوران برنامه پنجم شرح عملیات اعتبار (میلیون ریال) 1- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم 2300 2- توسعه فرودگاههای موجود 7200 3- ساختمان فرودگاههای جدید: - فرودگاه بینالمللی تهران - سایر فرودگاهها 6000 1200 4- ساختمان فرودگاههای محلی درجه 2 و 3 1000 5- تعمیر و مرمت اساسی فرودگاهها 600 6- خرید هواپیماهای کنکورد 5400 7- مطالعات - تحقیقات 800
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی کل اعتبارات ارتباطات از 9/99 میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل 7/84 میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و 2/15 میلیارد ریال از محل بودجه عادی) به 8/196 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد.
جدول شماره 10 اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول شماره 11 کل سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی و بخش خصوصی را در ارتباطات نشان میدهد.
مخابرات
هدفهای اساسی هدفهای اساسی مخابرات در برنامه پنجم بقرار زیر خواهد بود:
تلفن، تلگراف، مدارهای مخابراتی. - ازدیاد تعداد تلفنهای خودکار کشور بنحوی که 33 تلفن برای هر یکهزار نفر جمعیت کشور در پایان برنامه پنجم موجود باشد. - اتصال ماهوارههای مخابراتی به سیستم سویچینگ بینالمللی و شبکه خودکار داخلی کشور بنحویکه شمارهگیری مستقیم بین مردم ایران و سایر کشورهای جهان امکانپذیر شود. - توسعه شبکه تلفن خودکار بین شهری و تاسیس شبکه تلگراف خودکار داخلی و بینالمللی. - تکمیل اتصالات خودکار بینالمللی بنحویکه ایران بعنوان یکی از مطمئن ترین راههای عبوری مخابراتی مورد استفاده ممالک همجوار قرار گیرد و سایر ممالک دنیا نیز ترجیح دهند از طریق عبور از مدارهای بینالمللی و داخلی ایران ارتباط خود را با کشورهای مجاور ایران دایر نمایند. - ایجاد سرعت و بالا بردن میزان ترافیک و همچنین توجه کافی به اصل کارائی و مدیریت بنحویکه از نظر بهره برداری، شرکت مخابرات ایران قادر شود هزینههای جاری و سرمایهای را از محل منابع خود و یا اخذ وام تامین نماید. - ارائه سرویسهای منظم مخابراتی با ضریب اطمینان بالا و همچنین تعیین نرخهای متعادل بمنظور بالا بردن حجم ترافیک مخابرات و بهرهگیری بیشتر از تاسیسات.
رادیو و تلویزیون در برنامه پنجم عمرانی کماکان توسعه کمی شبکههای رادیو و تلویزیون تاکید گردیده است. مرزهای کشور با ادامه فعالیتهای باقیمانده از برنامه چهارم، با امواج متوسط پوشیده خواهند شد. شبکه موج کوتاه بصورت موثر پیریزی و مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت تا صدای رادیو ایران بهتر به گوش مردم دنیا برسد. علیهذا با گسترش کمی شبکهها و تاسیسات توجه به کیفیت و محتوای برنامهها حائز اهمیت فراوان میباشد. لذا کوشش خواهد شد شبکه رادیو و تلویزیون کشور بعنوان یکی از موثرترین وسائل ارتباط جمعی، با تولید و پخش برنامههای مناسب ارتباط لازم را با گروههای مختلف مردم برقرار نماید و به هدفهای آموزشی، توسعه فرهنگ ملی، اجتماعی و هنری مورد نظر برسد.
پست پست کشور در برنامه پنجم وارد مرحله جدیدی از تکامل کیفی خواهد گردید و با ایجاد سیستم مکانیزاسیون، توسعه مراکز پستی، توسعه شبکههای توزیع و جمعآوری، همچنین تقویت پست از نظر تجهیزات و نیروی انسانی شبکه پست کشور تا حدود روستاها نفوذ خواهد کرد و نقش اساسی خود را ایفا خواهد نمود.
خط مشیها و سیاستهای کلی خط مشیها و سیاستهای کلی مربوط به مخابرات در برنامه پنجم بقرار زیر خواهد بود:
تلفن، تلگراف، مدارهای مخابراتی. - پیروی از استانداردهای بهره برداری و بالا بردن درجه کفایت و کارائی واحدهای مخابراتی. - تاکید بیشتر ببرنامههای آموزشی، تقویت کادرهای فنی و واگذاری مسئولیت به آنان و همچنین کوشش در جهت جایگزین نمودن متخصصین ایرانی بجای متخصصین خارجی. - بمنظور آنکه شرکت مخابرات ایران بتواند بر اساس ضوابط اقتصادی عمل نماید، کلیه سازمانهای دولتی استفادهکننده حق الاجاره استفاده از مدارات مخابراتی را پرداخت خواهند نمود. - به لحاظ وابستگی روزافزونی که ایران به صنعت الکترونیک پیدا میکند، لزوم پایهگذاری این صنعت بیش از هر زمانی محسوس است. لذا شرکت مخابرات ایران و سایر تاسیسات مخابراتی، با ایجاد تقاضا برای فعالیتهای داخلی و همچنین همکاریهای موثر تحقیقاتی دانشگاههای کشور نقش مهم خود را در جهت توسعه این صنعت ایفا خواهند نمود.
رادیو و تلویزیون - شبکه رادیو و تلویزیون کشور از لحاظ کمی و کیفی تقویت خواهد گردید. - به بهبود کیفیت و محتوای برنامهها اولویت داده خواهد شد. - برای نیل به هدفهای آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کشور کلیه واحدهای ذیربط با قبول مسئولیتهای مشخص فعالیتهای خود را در جهت برنامهها همآهنگ خواهند نمود. با توجه به هدفهای اساسی رادیو و تلویزیون و لزوم ایجاد تعادل بین فعالیتهای کمی و کیفی در برنامه پنجم امکانات تجهیزاتی و ساختمانی برای ازدیاد ساعات تولید در سطح کشور افزایش خواهد یافت، تا همآهنگ با تجهیز نیروی انسانی متخصص و تقویت برنامهریزی و مدیریت و همچنین توسعه فعالیتهای آموزشی و تحقیقاتی، بهره برداری موثر از تاسیسات شبکه امکانپذیر گردد. در پایان برنامه چهارم عمرانی شبکه تلویزیون 50 درصد از جمعیت کشور را پوشش میدهد. نتایج بررسی نشان میدهد که فعلا حدود 20 درصد از جمعیت تحت پوشش قادر باستفاده از برنامههای تلویزیونی میباشند. یکی از علل اساسی این امر، گرانی قیمت فروش گیرنده تلویزیون میباشد لذا تجدید نظر در قوانین موجود، سیاست نظارت موثر در هزینه تمام شده و قیمت فروش دستگاههای گیرنده بمصرفکننده، استاندارد نمودن حتی الامکان دستگاههای گیرنده و همچنین ایجاد تسهیلات در امر فروش دستگاههای گیرنده بطبقات کم درآمد از اقدامات اساسی خواهد بود.
پست - خدمات مجانی پست حذف میگردد. - با توجه به لزوم ایجاد تحرک لازم در نظام اداری، مالی و تصمیمگیری مربوط بامکان بهره برداری موثر و همچنین اجرای طرحهای بزرگ توسعه پست در تشکیلات پست کشور تجدید نظر لازم انجام خواهد گرفت.
هدفها و برنامههای مشخص اهم هدفها و برنامههای مخابرات بشرح زیر میباشد:
تلفن، تلگراف، مدارهای مخابراتی. ازدیاد ظرفیت تاسیسات تلفنی کشور از 430 هزار شماره به 1130 هزار شماره تلفن خودکار. افزایش تعداد شهرهائیکه مرکز تلفن خودکار خواهند داشت از 44 شهرستان به 95 شهرستان. ایجاد ارتباط تلفن خودکار بین 69 شهر کشور. تاسیس شبکه تلگراف خودکار داخلی و بینالمللی. ازدیاد ظرفیت کانالهای شبکه مخابرات مایکروویو بنسبت 50 درصد ظرفیت اولیه. نصب و بهره برداری از آنتن دوم مخابراتی مربوط بماهواره اقیانوس هند در سال 1352. ایجاد سیستم سویچینگ بینالمللی. تاسیس و توسعه شبکههای مخابراتی جهت ایجاد ارتباط با نقاطی که 5000 نفر یا بیشتر جمعیت خواهند داشت. ایجاد مدار تراپواسکاتر بین ایران و بحرین و همچنین تقویت مدارهای موجود با کشور افغانستان.
رادیو و تلویزیون بهبود کیفیت و محتوای برنامهها و انجام تحقیقات برای تامین بهترین روشهای تهیه برنامه. هدف دادن ببرنامهها و همچنین توسعه امکانات تولید برنامههای استودیو. آموزش نیروی انسانی و انجام فعالیتهای تحقیقاتی. گسترش پوشش برنامه اول تلویزیون از 50 درصد به 60 درصد جمعیت. گسترش پوشش برنامه دوم تلویزیون بنحویکه 40 درصد از جمعیت کشور را پوشش دهد. گسترش شبکه اول رادیو بنحویکه 100 درصد جمعیت کشور را پوشش دهد. گسترش پوشش برنامه دوم رادیو بنحویکه 50 درصد از جمعیت کشور را پوشش دهد. توسعه شبکه پخش صدای ایران برای خارج از کشور.
پست ایجاد مراکز مکانیزه در 8 مرکز عمده: مشهد، زاهدان، کرمان، شیراز، اصفهان، اهواز، همدان، تبریز. توسعه شبکه حملونقل بمنظور تسریع در امر ارسال و توزیع پستی. توسعه آموزشگاههای پست مراکز نهگانه تجزیه پستی تا ظرفیت 10 هزار نفر. - ایجاد پست مالی شامل حوالجات پست و حسابهای پس انداز. - توسعه دفاتر پست شهری از 269 به 569 - دفاتر پست روستائی از 862 به 1182 - نمایندگیهای پستی از 621 به 717 - صندوقهای پستی از 9350 به 25350 - ایجاد 245 ایستگاه نامهرسانی و 30 دفتر پست سیار، آموزش افراد از 2500 نفر به 12500 نفر و استخدام از 6200 نفر به 15400 نفر. - تسلیم مراسلات پستی بگیرنده در شهرهای با جمعیت 25 هزار نفر و بیشتر و همچنین بین شهرهای مذکور، حداکثر بمدت 24 ساعت. برای شهرهائی با جمعیت کمتر از 25 هزار نفر حداکثر بمدت 48 ساعت و در سطح کشور از هر نقطه کوچک پستی بنقطه کوچک دیگر حداکثر بمدت96 ساعت. - توسعه روابط بینالمللی در جهت ازدیاد دفعات ارسال.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی کل اعتبارات از 440/54 میلیارد ریال در برنامه چهارم به 400/59 میلیارد ریال در برنامه پنجم افزایش مییابد. جدول شماره (1) تقسیم اعتبارات فوق و جدول شماره (2) سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی را در مخابرات طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 1- کل اعتبارات مخابرات طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 1- تلفن شهری - 600/7 - 600/7 600/7 2- خطوط اصلی مخابراتی - 560/8 - 560/8 560/8 3- خطوط فرعی مخابراتی - 230/0 - 230/0 230/0 4- تلگراف - 800/0 - 800/0 800/0 5- مخابرات بینالمللی - 490/0 - 490/0 490/0 6- تحقیق - 180/0 450/0 630/0 630/0 7- رادیو تلویزیون 700/12 900/11 500/1 400/13 100/26 8- پست 500/5 500/6 390/6 890/12 390/18 جمع 200/18 260/36 340/8 600/44 800/62
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت دولتی در مخابرات طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت دولتی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع (1) (2) (2+1)=3 1- تلفن شهری 600/7 230/18 830/25 2- خطوط اصلی مخابراتی 560/8 300/0 860/8 3- خطوط فرعی مخابراتی 230/0 070/1 300/1 4- تلگراف 800/0 640/0 440/1 5- مخابرات بینالمللی 490/0 500/0 990/0 6- تحقیق 180/0 - 180/0 7- رادیو تلویزیون 900/11 - 900/11 8- پست 500/6 - 500/6 جمع 260/36 740/20 000/57 سرمایهگذاری ثابت مربوط به برنامه آموزش در فصل آموزش و پرورش منظور شده است.
هدفهای اساسی بمنظور توسعه هر چه بیشتر خدمات و تاسیسات رفاهی در روستاها، عمران روستائی در برنامه پنجم بر اساس دو هدف اساسی زیر تدوین یافته است: هدف اول، توزیع متعادل سرمایهگذاری و خدمات رفاهی و زیربنائی در جهت پوشش حداکثر جمعیت روستائی، تقلیل در تعداد بیشمار دهات و بالاخره پیریزی شهرهای آینده کشور خواهد بود. هدف دوم، در تکمیل هدف اول، استفاده و بهره برداری کامل از تاسیسات ایجاد شده از طریق گسترش برنامههای آموزش همه جانبه جامعه روستائی بمنظور ایجاد زمینه پذیرش پدیدههای نو جهت سازندگی و توسعه مداوم دهات و تحکیم مبانی فرهنگ و استقلال ملی تعیین شده است.
سیاستها و خط مشیهای کلی برای نیل به هدفهای عمران روستائی در برنامه پنجم سیاستهای زیر بمورد اجرا گذاشته خواهد شد: 1 – 2 - مشارکت مقامات محلی: امکانات کافی جهت دخالت دادن هر چه بیشتر انجمنهای ده، شهرستان و استان، شورای آموزش و پرورش منطقهای و سایر سازمانهای محلی در اقدامات عمرانی مربوط به منطقه فراهم خواهد شد. این امکان به پیروی از اصل عدم تمرکز، از طریق اجرای طرحهای مجتمع استانی در گذشته فراهم آمده و در آینده پیگیری خواهد شد. ضمنا دستگاههای اجرائی نیز با تقویت کادر استانها بپیشرفت سریع این برنامه کمک خواهند نمود. 2 - 2 - ایجاد حوزههای عمرانی: تعاونیها و انجمنهای دهات با اعزام نمایندگان بمرکز حوزه شورای تعاون و انجمنهای دهات حوزه عمرانی را بوجود خواهند آورد تا مسائل کلی و مشترک دهات حوزه خود را بررسی و در انجام امور مشارکت و نظارت نمایند. 3 - 2 - توزیع هماهنگ کادر خدماتی: کادر خدماتی، مربوط بدستگاههای مختلف اجرائی ذیربط در سطح استانها به تناسب وسعت و احتیاجات حوزههای عمرانی با هماهنگی کامل توزیع خواهد شد. 4 - 2 - واگذاری زمین: زمین رایگان جهت ایجاد تاسیسات رفاهی در مراکز حوزههای عمرانی با پیشبینی توسعه آتی آنها واگذار خواهد شد. 5 - 2 - همکاری محلی: بمنظور ایجاد اشتغال و کمک به افزایش درآمد روستائیان از وجود کارگران محلی بخصوص خوش نشینها استفاده بعمل خواهد آمد. به این ترتیب در بخش ساختمانهای روستائی در برنامه پنجم حدود 100 هزار شغل جدید بوجود خواهد آمد که با استفاده از نیروی کار خوش نشینها حدود 10 درصد از افراد فعال خانوارهای خوش نشین کشور در این برنامه مشغول بکار خواهند شد.
هدفها و برنامههای مشخص:
سرمایهگذاری و اعتبارات: کل اعتبارات عمران روستائی از 7/11 میلیارد ریال (6/10 میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی 1/1 میلیارد ریال از اعتبارات بودجه عادی) به 8/37 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. -جدول شماره 1 کل اعتبارات و جدول شماره 2 سرمایهگذاری ثابت در عمران روستائی را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
عمران شهری
مقدمه افزایش سریع تولید و درآمد سرانه، امید به اشتغال در صنایع و امکان استفاده از تسهیلات آموزشی، درمانی و فرهنگی بهتر در شهرها متدرجا و بطور مداوم جمعیت را بسوی مراکز شهری و صنعتی کشور جذب نموده تا جائی که میزان رشد جمعیت در مناطق روستائی به 6/1 درصد تقلیل و در مناطق شهری به 1/5 درصد افزایش یافته است. در سال 1345 تعداد 249 شهر با جمعیتی معادل 7/9 میلیون نفر و در 1351 تعداد 298 شهر با جمعیتی معادل 2/13 میلیون نفر جامعه شهری ایران را تشکیل داده است. خصوصیات بارز شهرهای ایران در این دوره وجود تعداد زیادی شهر با جمعیت کم و تعداد معدودی با جمعیت بسیار زیاد میباشد بطوریکه حدود 5/48 درصد از کل جمعیت شهرنشین در سال 1351 در هفت شهر بزرگ (تهران - اصفهان - مشهد - تبریز - شیراز - آبادان و اهواز) که هر یک دارای جمعیتی بیش از 250 هزار نفر میباشد سکونت دارند. این ناهماهنگی در رشد و توزیع جمعیت شهری مبین این است که میل به زندگی در شهرهای بزرگ شدت گرفته و جمعیت بدون در نظر گرفتن ظرفیت و امکانات شهرهای بزرگ با مهاجرتهای دائمی به تراکم بیش از حد این قبیل شهرها کمک نموده است. ادامه این گرایش مسائل و مشکلات حادی از قبیل تراکم جمعیت، ازدحام وسائط نقلیه، عدم تکافوی آب آشامیدنی، آلودگی هوا، کمبود تاسیسات و تسهیلات شهری و بالاخره عدم دسترسی به تاسیسات فرهنگی و بهداشتی را در شهرهای بزرگ موجب میگردد. با توجه به توزیع نامتناسب جمعیت شهرنشین در وضع موجود و پیشبینی افزایش جمعیت مناطق شهری به میزان 4 میلیون نفر طی برنامه پنجم عمرانی کشور و با در نظر گرفتن اینکه شهرها مراکز تحول و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی کشور هستند هدفهای اساسی برنامه پنجم عمران شهری بشرح زیر پیشبینی گردیده است.
1اصلاحی ۱۴۰۰/۱۱/۱۰
هدفهای اساسی الف - بهبود نظام برنامهریزی شهری. ب - برقراری تعادل مطلوب بین شهرها از طریق ایجاد و توزیع متناسب تاسیسات عمران شهری. پ - [منسوخه شده است].
سیاستها و خط مشیهای کلی بمنظور تحقق برنامههای عمران شهری خط مشیها و سیاستهای اجرائی و اعتباری بشرح زیر میباشد:
هدفها و برنامههای مشخص
3 - بمنظور برقراری تعادل مطلوب بین شهرها از طریق توزیع متناسب تاسیسات عمرانی بر اساس شناخت دقیق کمبودها و احتیاجات شهرها و برنامههای زیر بمرحله اجرا گذارده خواهد شد:
الف - آب مشروب: تامین و بهبود آب آشامیدنی شهرها از طریق ایجاد و توسعه تاسیسات شبکه لوله کشی، ساختمان مخازن، ایجاد تصفیه خانهها و تعبیه شیرهای برداشت عمومی بنحوی که تا پایان برنامه پنجم عمرانی علاوه بر 9/8 میلیون نفر جمعیت شهری که هم اکنون از آب آشامیدنی تامین شده استفاده مینمایند 1/8 میلیون نفر دیگر از طریق اشتراک واحد مسکونی و یا شیرهای برداشت عمومی از یک مصرف سرانه مطلوب برخوردار گردند.
پ - طرحهای حفاظتی شهرها: بمنظور جلوگیری از خسارات ناشی از سیلابها و طغیان رودخانهها بر اساس مطالعه خصوصیات طبیعی و جغرافیائی شهرها طرحهای حفاظتی از قبیل سیل بند، سیل برگردان و دیوار ساحلی احداث خواهد شد.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی کل اعتبارات عمرانی از میزان 1/9 میلیارد ریال در برنامه چهارم به 8/33 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. -جدول شماره 1 توزیع اعتبارات عمران شهری و جدول شماره 2 سرمایهگذاری ثابت در عمران شهری را نشان میدهد.
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت عمران شهری طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی و شهرداریها جمع 1- برنامهریزی توسعه شهری -/1 -/1 -/2 2- تاسیسات آب مشروب شهرها 50/7 50/6 -/14 3- 4- بهبود عبور و مرور و حملونقل شهری 75/10 75/5 50/16 5- طرحهای حفاظتی 50/2 55/1 05/4 6- سایر تاسیسات شهری 45/3 70/11 15/15 جمع کل 50/32 50/28 -/61
برنامه تهران بزرگ
سیاستها و خط مشیهای کلی در سطح ملی در جهت حل مسائل تهران اصول و خط مشیهای زیر در سطح مملکتی بمرحله عمل در خواهد آمد:
2 - سیاست تامین آب - از نظر فنی تامین آب برای جمعیت در حال افزایش تهران حتی اگر این جمعیت به بیش از 5/5 میلیون نفر و مصرف سرانه از 65 متر مکعب به 100 متر مکعب در سال برسد بلااشکال است زیرا میتوان از منابع آب رودخانههای لار، کرج و طالقان و غیره آب مصرفی این شهر را تامین کرد. معذالک به دو دلیل اساسی زیر تامین آب برای جمعیت در حال افزایش تهران دچار محدودیت میگردد: اول آنکه استفاده از منابع آب دوردست تر مرتبا گرانتر میشود. دوم آن که سوق دادن این منابع آب از نقاط دوردست اطراف تهران منتج به تعطیل شدن فعالیتهای کشاورزی و صنعتی و سختی شرایط زیست در نقاط مزبور میگردد و مسئله مهاجرت به تهران را بیش از پیش تشدید مینماید. بنابراین در تنظیم سیاست تامین آب برای تهران، توجه خاصی نسبت به تاثیر طویل المدت و اقداماتی که در این زمینه انجام میشود، از نظر اقتصادی و اجتماعی مبذول خواهد شد.
هدفها و برنامههای مشخص برنامهها و خطوط مشی مشخص زیر طی برنامه پنجم عمرانی کشور به مرحله اجرا در خواهد آمد:
3 - همآهنگی توزیع تاسیسات شهری - نسبت بتدوین ضوابط و مقررات لازم برای ایجاد نظام توسعه و توزیع واحدهای تجارتی و کسب و کار در سطح شهر طبق اصول شهرسازی اقدام خواهد شد و بر آن اساس بمنظور تامین حداکثر سهولت دسترسی و تقلیل مشکلات ارتباطی کوشش خواهد شد واحدهای جدید تجارتی حتی الامکان در اطراف شبکههای ارتباطی بوجود آیند. همچنین بمنظور تقلیل تراکم واحدهای اداری در سطح شهر نسبت بتوزیع مناسب آنها بر اساس اصول شهرسازی اقدام بعمل خواهد آمد.
ساختمانهای دولتی
مقدمه توسعه وظایف و خدمات دولتی در سراسر کشور احتیاجات دستگاههای دولتی را به استقرار در ساختمانهای مناسب اداری که با نوع و حجم فعالیتهای آنها مطابقت داشته باشد بطور قابل ملاحظهای افزایش داده است. طی دهه گذشته بخصوص در برنامه عمرانی چهارم توسعه حدود وظایف و خدمات دولتی با افزایش سریع کادر مورد نیاز دستگاههای دولتی توام بوده بطوریکه تعداد کارمندان دولتی از حدود 300 هزار نفر در سال 1347 بحدود 440 هزار نفر در پایان سال 1351 بالغ گردیده است. در حال حاضر اکثر ساختمانهای اداری دولتی نظیر ادارات دادگستری، ثبت اسناد و املاک، آموزش و پرورش، بخشداریها و غیره در نقاط مختلف کشور فاقد ظرفیت لازم جهت پوشش کادر مورد نیاز خود میباشند و مشکل عمده آنها استفاده از ساختمانهای مسکونی بخش خصوصی بعنوان مراکز اداری است که اکثرا کهنه و قدیمی بوده و منطبق با احتیاجات محیط کار نمیباشد. با توجه بمسائل یاد شده هدف اساسی برنامه پنجم عمرانی کشور در زمینه ساختمانهای دولتی تامین نیازمندیهای ساختمانی دستگاههای مختلف کشوری و انتظامی و احداث ساختمانهای مورد احتیاج نیروهای سهگانه شاهنشاهی خواهد بود.
سیاستها و خط مشیهای کلی: در اجرای هدف فوق خط مشیها و سیاستهای اجرائی بدین شرح پیشنهاد شده است: 1 - 1 - تمرکز ادارات دولتی - بمنظور صرفه جوئی در هزینه زمین و ساختمان و تسریع امور اداری و تسهیل امور ترافیک حتی المقدور ادارات جدیدالاحداث دولتی در سطح بخشها در یک مجموعه ساختمانی متمرکز خواهند گردید. 2 - 1 - اولویت شهرها و مناطق - در احداث ساختمانهای دولتی اولویت به بخشها و شهرهای کوچک و مناطقی داده خواهد شد که امکان سرمایهگذاری بخش خصوصی در آنها کمتر است. 3 - 1 - استاندارد ساختمانی - استاندارد ساختمانهای دولتی با توجه به کیفیت وظایفی که بعهده دستگاههای ذیربط محول گردیده و همچنین با در نظر گرفتن شرایط و خصوصیات اقلیمی مناطق تعیین خواهد شد و کلیه دستگاههای دولتی ملزم برعایت آنها خواهند بود. 4 - 1 - ساختمانهای دولتی در تهران - بمنظور احتراز از تورم کارکنان دولت در شهر تهران و توزیع متناسب خدمات دولتی در سطح کشور، حتی المقدور از ایجاد ساختمانهای جدید دولتی در تهران برای دستگاههائی که نوع وظایف آنها بترتیبی است که میتوانند در سایر مناطق کشور مستقر گردند جلوگیری بعمل خواهد آمد. 5 - 1 - تشویق بخش خصوصی - بخش خصوصی بمنظور ایجاد ساختمانهائی مطابق با احتیاجات ادارات دولتی در نقاط مختلف کشور از طریق تضمین اجاره آنها برای مدت طولانی تشویق خواهد شد.
هدفها و برنامههای مشخص با توجه به هدفهای اساسی و سیاستها و خط مشیهای پیش گفته برنامههای مشخص ساختمانهای دولتی بشرح جدول شمارۂ 1 خواهد بود.
جدول 1- برنامههای ساختمانهای دولتی در برنامۂ پنجم (ارقام به میلیون ریال) -عنوان کل هزینه تهران سایر مناطق الف- ساختمانهای اداری کشوری: 1- تکمیل ساختمانهای نیمه تمام منتقله از برنامه چهارم 2- ساختمانهای مجتمع اداری در شهرستانها و بخشها 3- ساختمانهای تخصصی اداری در تهران و شهرستانها 1979 5097 6024 1245 - 3080 734 5097 2944 جمع 13100 4325 8775 ب- ساختمانهای دستگاههای انتظامی و امنیتی: 1- ساختمان ندامتگاههای شهربانی کل کشور 2- ساختمانهای اداری شهربانی کل کشور 3- ساختمانهای اداری و پاسگاههای ژاندارمری کل کشور 4- ساختمانهای ساواک در تهران و شهرستانها 5- ساختمانهای سازمان دفاعی غیرنظامی 600 1007 2123 970 200 160 830 75 300 50 440 177 2048 670 150 جمع 4900 1415 3485 ج- سایر ساختمانهای دولتی 72800 9300 63500 جمع کل 90800 15040 75760
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی سرمایهگذاری در ساختمانهای دولتی از مبلغ 8/33 میلیارد ریال در برنامه چهارم به 8/90 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد جداول شماره 2 و 3 میزان سرمایهگذاری و توزیع اعتبارات را بین برنامههای مشخص نشان میدهند.
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت ساختمانهای دولتی طی برنامه پنجم (ارقام به میلیارد ریال) -عنوان برنامه از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع 1- ساختمانهای اداری کشوری 1/13 - 1/13 2- ساختمانهای اداری دستگاههای انتظامی 9/4 - 9/4 3- سایر ساختمانهای دولتی 8/72 - 8/72 جمع 8/90 - 8/90
جدول 3- اعتبارات ساختمانهای دولتی طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 1- ساختمانهای اداری کشوری - 1/13 - 1/13 1/13 2- ساختمانهای اداری دستگاههای انتظامی - 9/4 - 9/4 9/4 3- سایر ساختمانهای دولتی - 8/72 - 8/72 8/72 4- خدمات عمومی و اداری 4/0 - - - 4/0 جمع 4/0 8/90 - 8/90 2/91
مسکن
هدفهای اساسی افزایش سریع جمعیت ارتقاء درآمد ملی و بالا رفتن سطح زندگی و فرهنگ مردم در دهه اخیر نیازمندیهای مختلف شهری را بخصوص در زمینه مسکن بنحو بارزی تشدید نموده بطوریکه در آغاز برنامه پنجم عمرانی میزان کمبود مسکن در سطح کشور بازاء هر خانوار یک مسکن در حدود2 میلیون واحد مسکونی و در مناطق شهری بالغ بر 1/1 میلیون واحد مسکونی میباشد. بمنظور بهبود و تعدیل مضیقه مسکن هدف اساسی بخش مسکن در برنامه پنجم عمرانی کاهش تراکم فعلی افراد در واحدهای مسکونی و افزایش واحد سکونت برای گروههای مختلف بخصوص طبقات کم درآمد میباشد. در قالب این هدف برنامه تامین مسکن در مناطق شهری ایجاد 740 هزار واحد مسکونی جدید است که 575 هزار واحد آن توسط بخش خصوصی و 165 هزار واحد دیگر توسط بخش عمومی احداث میشود. با اجرای این برنامه برای هر خانوار جدیدی که در طول برنامه پنجم بجمعیت شهرنشین کشور اضافه میگردد یک واحد مسکونی بوجود خواهد آمد و تعداد 117 واحد مسکونی موجود برای هر یک هزار نفر جمعیت شهری به 131 واحد مسکونی در آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت و در نتیجه تراکم افراد در واحدهای مسکونی از 5/8 نفر به 7/7 نفر و تراکم افراد بر حسب اتاق از 40/2 نفر به 16/2 نفر تقلیل مییابد. در سطح روستاها بمنظور بهبود وضع مسکن نسبت به ایجاد خانههای ارزانقیمت روستائی برای اعضاء شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای روستائی از طریق کمکهای اعتباری اقدام خواهد شد و برای کادر خدماتی دولت در مراکز روستائی واقع در قطبهای توسعه کشاورزی واحدهای مسکونی سازمانی ایجاد خواهد گردید و پیشبینی میشود که مجموعا 224 هزار واحد آن توسط بخش خصوصی و 24 هزار واحد دیگر توسط بخش عمومی ایجاد میشود ( جدول شماره 1).
جدول 1- واحدهای مسکونی جدید که طی دوران برنامه پنجم عمرانی در مناطق شهری و روستائی احداث خواهد شد تعداد واحدهای مسکونی جمع کل شهری روستائی بخش خصوصی 575000 200000 775000 بخش عمومی 165000 24000 189000 جمع کل 740000 224000 964000
سیاستها و خط مشیهای کلی:
2 – سیاستهای اعتباری – بمنظور اینکه سیستم بانکی کشور بصورت یک شبکه گسترده آماده اعطای وام مسکن برای عموم گردد صندوقهای پس انداز مسکن در شعب اکثر بانکهای کشور ایجاد و توسعه خواهد یافت و با وضع مقررات لازم ترتیبی اتخاذ خواهد گردید که بانکهای تجارتی سهم بیشتری از سپردههای خود را به اعتبارات مسکن اختصاص دهند. شرکتهای پس انداز وام مسکن در جهت جلب پس اندازها و تخصیص آن بر امر مسکن توسعه یافته و تقویت خواهند شد. بمنظور تجهیز اعتبارات بخش خصوصی در جهت تهیه و تدارک واحدهای مسکونی دسته جمعی ارزانقیمت به کارگران و کارمندان و مستخدمین کم درآمد و شرکتهای تعاونی مسکن و همچنین کارفرمایانی که نسبت به ایجاد خانههای سازمانی کارگری اقدام نمایند کمک بهره وام مسکن پرداخت خواهد شد و با اعطای کمکهای اعتباری با بهره نازل و همچنین معافیتهای مالیاتی بخش خصوصی به آپارتمانسازی تشویق و هدایت خواهد شد.
2 – واحدهای صنعتی – در برنامههای خانهسازی برای واحدهای صنعتی ترتیبی اتخاذ میگردد که ساختمان واحدهای مسکونی و تسهیلات شهری مورد نیاز همزمان با شروع بهره برداری از واحدهای صنعتی، آمادۂ استفاده کارگران و کارمندان مربوط باشد.
2 – تشکیلات – با توجه به نقش مهمی که سازمان مسکن در اجرای برنامه مسکن بعهده دارد وظایف و تشکیلات سازمان مزبور از حالت چندگانگی فعلی خارج و برای هر یک از عملیات خانهسازی، خدمات مشاورهای، تصدی زمینهای شهری، نگهداری و بهره برداری از خانههای سازمانی شرکت مستقلی تشکیل خواهد شد.
2 – استانداردها – بمنظور هدایت فعالیتهای خانهسازی بخش عمومی و جلوگیری از احداث خانههای لوکس و گرانقیمت کلیه دستگاههای دولتی در اجرای پروژههای خانهسازی ملزم برعایت استانداردهائی که بدین منظور تعیین میشود خواهند بود.
2 – نیروی انسانی – برای رفع کمبود نیروی انسانی ماهر در رشتههای ساختمانی برنامههای آموزشی خاصی با همکاری وزارت کار و امور اجتماعی – وزارت آموزش و پرورش و وزارت آبادانی و مسکن تنظیم و در استانها و شهرستانهای مختلف بمرحله اجرا گذارده خواهد شد.
2 – مصالح ساختمانی – بمنظور افزایش تولید مصالح ساختمانی متناسب با افزایش فوق العاده فعالیتهای ساختمانی و مسکن و ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضای این مصالح با اعطاء معافیتهای مالیاتی و تسهیلات اعتباری بخش خصوصی برای سرمایهگذاری در این رشته تشویق و هدایت خواهد شد.
2 – تحقیقات ساختمانی – بمنظور کمک به تقلیل هزینه ساختمان واحدهای مسکونی و ایجاد سرعت در انجام کار و همچنین جبران محدودیت نیروی انسانی ماهر، تحقیقات لازم در مورد مصالح ساختمانی بهتر و مناسب تر و همچنین در سبکهای ساختمانی موافق با شرایط اقلیمی بعمل آمده و مقدمات لازم برای صنعتی کردن فعالیتهای ساختمانی فراهم خواهد شد.
هدفها و برنامههای مشخص: برنامههای مشخص در زمینه تامین مسکن بشرح زیر پیشبینی گردیده است: - ایجاد 53 هزار خانه سازمانی برای معلمین، سایر کارمندان دولت افسران و درجه داران نیروهای سهگانه شاهنشاهی و شهربانی و ژاندارمری کل کشور بخصوص در نقاط دورافتاده و مناطقی که امکان سرمایهگذاری بخش خصوصی وجود ندارد. - احداث حدود 8 هزار خانه سازمانی برای کادر خدماتی دولت شامل مروجان، کادر تعاون، دامپزشگان و غیره در قطبهای توسعه کشاورزی. - احداث 25 هزار خانه سازمانی کارگری در قطبهای صنعتی موجود و مراکز صنعتی که در آینده به وجود خواهد آمد. - احداث 45 هزار واحد مسکونی مجتمع و آپارتمانهای ارزان قیمت و واگذار نمودن آنها باقساط طویل المدت بافراد و طبقات کم درآمد. - احداث 20 هزار واحد مسکونی ارزانقیمت برای حاشیه نشینان شهری. - احداث 16 هزار خانه ارزانقیمت روستائی از طریق اعطای کمکهای اعتباری. - ایجاد شهرکهای اقماری و کویهای مسکونی کارگری در نزدیکی شهرهای بزرگ بمنظور ایجاد محیط مناسب برای کارگران و کارمندانیکه در واحدهای صنعتی و کشاورزی واقع در یک منطقه کار میکنند. - تقویت بنیه مالی بانک رهنی ایران از طریق افزایش سرمایه در جهت گسترش فعالیتهای این بانک در تشویق بخش خصوصی و تامین اعتبارات خانهسازی مورد نیاز شرکتهای تعاونی مسکن افراد و شرکتهای ساختمانی ( جدول شماره 2)
جدول 2- برنامههای مشخص بخش عمومی در امر مسکن طی دوران برنامه پنجم -عنوان تعداد واحدهای مسکونی اعتبار برنامه پنجم (میلیارد ریال) شهری روستائی 1- از محل اعتبارات عمرانی: الف- خانههای سازمانی کارمندی ب- خانههای سازمانی کارمندی پ- خانههای ارزانقیمت ت- کمکهای اعتباری 25000 53000 65000 - - 8260 16000 - -/9 3/49 7/20 8/3 جمع 143000 24260 8/82 2- سایر منابع (موسسات دولتی) 22000 - -/15 جمع کل 165000 24260 8/97
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی با توجه به تاکید خاصی که طی برنامه پنجم به امر تامین مسکن خواهد شد پیشبینی میگردد که کل سرمایهگذاری در امر مسکن از مبلغ 190 میلیارد ریال طی دوران برنامه چهارم به 402 میلیارد ریال در برنامه پنجم عمرانی بالغ گردد که بطور متوسط سالانه در حدود 5 درصد تولید ناخالص ملی و 20 درصد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی میباشد. سهم بخش خصوصی از میزان کل سرمایهگذاری حدود 308 میلیارد ریال و سهم بخش دولتی معادل 94 میلیارد ریال شامل 79 میلیارد ریال از محل منابع عمرانی و 15 میلیارد ریال از محل درآمدهای اختصاصی موسسات دولتی میباشد (جدول شماره 3)
جدول 3- میزان سرمایهگذاری در مسکن طی دوران برنامه پنجم (ارقام به میلیارد ریال) مساکن شهری مساکن روستائی جمع کل واحدهای مسکونی جدید تعمیر و تکمیل واحدهای مسکونی جدید تعمیر و تکمیل بخش عمومی -/87 2 5 - -/94 بخش خصوصی 8/233 34 15 26 8/308 جمع کل 8/320 36 20 26 8/402 8/356 46 کل اعتبارات مسکن از مبلغ 5/9 میلیارد ریال در برنامه چهارم به 2/83 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. جدول شمارۂ 4 کل اعتبارات و جدول شمارۂ 5 میزان سرمایهگذاری ثابت در مسکن را طی دوران برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 4- اعتبارات مسکن طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 1- خانههای سازمانی کارگری - -/9 - -/9 -/9 2- خانههای سازمانی کارمندی - 3/49 - 3/49 3/49 3- خانههای ارزانقیمت - 7/20 - 7/20 7/20 4- کمکهای اعتباری - 8/3 - 8/3 8/3 5- خدمات عمومی و اداری 4/0 - - - 4/0 جمع کل 4/0 8/82 - 8/82 2/83
جدول 5 – سرمایهگذاری ثابت در مسکن طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) 1- خانههای سازمانی کارگری -/9 -/2 -/11 - - - -/11 2- خانههای سازمانی کارمندی 3/49 -/3 3/52 - - - 3/52 3- خانههای ارزانقیمت 7/20 -/10 7/30 305 - 305 7/335 4- کمکهای اعتباری - - - - 8/3 8/3 8/3 جمع -/79 -/15 -/94 305 8/3 8/308 8/402
آموزش و پرورش
هدفهای اساسی برنامه پنجم آموزش و پرورش بر این اساس تنظیم شده است که نظام آموزشی کشور از لحاظ تربیت نیروی انسانی و تامین صلاحیتهای علمی و فنی جوابگوی پیشرفتهای ایران باشد و اساس این نظام و برداشت آن از مفهوم آموزش و پرورش بترتیبی اصلاح شود که همگام با پرورش نیروی انسانی بتعلیم و تفهیم هدفهای ملی بپردازد و روح انضباط و همکاری اجتماعی و حس میهنی و غرور ملی را در جوانان کشور تقویت کند و در واقع عامل موثر در تجهیز ملی برای پیشرفت و استقلال کشور باشد، و برای اینکه جهت ملی و میهنی نظام آموزشی کشور تاکید گردد روح و مفهوم انقلاب ایران اساس کار قرار گیرد. تحقق این مقصود ایجاب میکرد که برنامه پنجم آموزش و پرورش در واقع با توجه بهدفهای دور مدت لااقل ده ساله تدوین گردد بنحویکه در این مدت کلیه نقائص و کمبودهای فعلی از میان برداشته شود و جهتگیری نظام آموزشی منطبق با نیازهای اقتصادی و اجتماعی جامعه متحول ایران گردد. هدف ده ساله برنامه آموزش و پرورش که در قالب آن برنامه پنجم تهیه شده است بشرح زیر میباشد:
تعمیم کامل آموزش ابتدائی و ریشه کن ساختن بیسوادی در گروههای فعال جمعیت. آهنگ توسعه آموزش ابتدائی بنحوی پیشبینی شده که در پایان برنامه پنجم کلیه کودکان شهری در سن دبستانی و 80 درصد کودکان روستائی در این سن بمدارس راه یابند.
توسعه سریع آموزش فنی و تربیت حرفهای و آموزش عالی بمنظور تامین مهارتها و صلاحیتهای فنی و علمی مورد نیاز بطوریکه تا پایان برنامه ششم ظرفیت کافی برای تربیت افراد ماهر و متخصص ایجاد گردد و جز در موارد خاص و محدود نیازی به خرید خدمات فنی و علمی خارجی نباشد. از اینرو در تهیه برنامه پنجم تا حدی که آمادگی اجرائی اجازه میدهد و تامین معلم و مربی ممکن تشخیص داده شده به توسعه آموزش فنی و حرفهای توجه گردیده است. در عین حال پیشبینی شده است که طی همین برنامه قدرت اجرائی و مدیریت سازمانها و وزارتخانههای مسئول برای تامین مقصود افزایش یابد.
آماده ساختن نظام آموزشی کشور برای جوابگوئی سریع به نیاز متحول اقتصادی و اجتماعی کشور. برای تحقق این هدف در تهیه برنامه پنجم به امر تربیت و تامین معلم و مربی و هیئت آموزشی با صلاحیت اولویت داده شده و مراکز تربیت معلم به میزانی ایجاد خواهد شد که از اواسط برنامه ششم همه ساله به تعداد مورد نیاز معلم با صلاحیت تربیت گردد.
اعمال نوآوریهای لازم در مجموع نظام آموزشی چه در مدیریت و کاربرد وسائل و چه در محتوی و روش آموزش.
سیاستها و خط مشیهای کلی بمنظور تحقق هدفهای مذکور خط مشیهای اجرائی بشرح زیر پیشبینی گردیده است: 1 - 2 - اولویتها - در اجرای برنامههای آموزشی ببرنامههای تربیت معلم آموزش فنی و تربیت حرفهای - آموزش ابتدائی و بزرگسالان اولویت اول داده شده است و از انتقال اعتبارات مربوط به این برنامهها بسایر سطوح و همچنین انتقال اعتبارات تخصیص یافته برای اجرای هر یک از برنامهها در سطح روستا به برنامههای مربوط به شهرها احتراز خواهد شد. 2 - 2 - سیاستهای اداری - سازمانها و وزارتخانههای مسئول برای اجرای سریع برنامههای آموزشی و کاربرد روشهای علمی مدیریت و تفویض اختیارات اجرائی به مسئولان استانها و شهرستانها تقویت و تجهیز خواهند شد. - برای تسهیل در جذب و نگهداری افراد با صلاحیت در خدمات آموزشی خاصه در مناطق روستائی مراکز سکونت معلمان همراه با ایجاد مدارس جدید روستائی بوجود خواهد آمد. 3 - 2 - مدارک تحصیلی - پیشبینی شده است وزارت علوم و آموزش عالی و وزارت آموزش و پرورش و سازمان امور اداری و استخدامی کشور تدابیر و اقدامات لازم را بکار برند تا مدرک تحصیلی تنها معیار استخدامی و ارتقاء شغل محسوب نشود و صلاحیت علمی و تخصصی و تجربی نیز در ضوابط استخدامی و ارتقاء مقام به حساب آورده شود و بدین طریق کسب دانش و صلاحیت بیشتر از اخذ مدرک تحصیلی اهمیت پیدا کند.
هدفها و برنامههای مشخص هدفهای کمی آموزش و پرورش برای دوران برنامه پنجم در جدول شمارۂ 1 مشخص شده است. در سطوح مختلف تحصیلی این هدفها بشرح زیر میباشند.
جدول 1 – هدفهای آموزش و پرورش در برنامه پنجم کشور (ارقام به هزار نفر) سطح یا نوع آموزش تعداد در پایان برنامه چهارم تعداد در پایان برنامه پنجم افزایش دوران برنامه پنجم افزایش در برنامه پنجم (درصد) آموزش کودکستانی 24 415 391 1629 آموزش ابتدائی 3424 5000 1576 46 آموزش راهنمائی 578 1544 966 167 آموزش متوسط عمومی (1) 619 953 334 54 آموزش فنی (2) 66 184 118 179 آموزش عالی 108 190 82 76 تربیت حرفهای (3) 31 179 148 477 آموزش بزرگسالان (4) 8250 15600 7350 89
توضیحات: (1) منظور از آموزش متوسطه عمومی دانش آموزان پایههای 9 تا 12 در نظام قدیم یا جدید است در پایان برنامه چهارم مجموع دانش آموزان دوران اول و دوم متوسطه عمومی بالغ بر 995 هزار نفر میباشد. (2) شامل مجموع فعالیتهای آموزش فنی وزارتخانههای مربوطه و تربیت معلم ابتدائی. (3) تربیت حرفهای در اینجا فقط ارقام مربوط به کارگر ماهر و نیمه ماهر را شامل میشود. (4) باسوادان در گروه سنی (44 - 10) ساله.
3 - آموزش کودکستانی - در آموزش و پرورش پیش از دبستان تعداد نوآموزان از 24 هزار نفر در سال 1351 به 415 هزار نفر یعنی به 17 برابر در سال 1356 افزایش خواهد یافت. بیشتر این توسعه در شهرکهای صنعتی و روستاها و در میان خانوادههای کم درآمد که امکانات لازم برای پرورش مناسب کودکان خود را ندارند انجام خواهد گرفت و کلیه کودکان کودکستانهای دولتی از برنامه کمک غذائی استفاده خواهند کرد.
3 - آموزش ابتدائی - از لحاظ توسعه آموزش ابتدائی کلیه کودکان شهری و 80 درصد کودکان روستائی در پایان برنامه پنجم مشغول تحصیل خواهند بود و با ارتباطی که میان آموزش ابتدائی و آموزش بزرگسالان بوجود آمده است در پایان برنامه پنجم شبکهای از امکانات آموزشی بوجود میآید که کلیه روستاهای دارای 50 نفر جمعیت و بیشتر را که تعدادشان حدود 45 هزار ده است میپوشاند. در تعمیم آموزش ابتدائی و آموزش بزرگسالان روستائی بخصوص از سپاهیان دانش استفاده خواهد شد. در دوران برنامه پنجم تعداد 128 هزار سپاهی دانش بروستاها اعزام میگردند.
3 - آموزش راهنمائی تحصیلی: در زمینه آموزش راهنمائی تحصیلی که بمنظور شناخت استعداد و آمادگیهای نوجوانان و راهنمائی آنان بسوی رشتههای مورد نیاز در نظام آموزشی کشور منظور گردیده تعداد دانش آموزان تا حدود دو برابر و نیم برنامه چهارم افزایش مییابد و در پایان برنامه به 54/1 میلیون نفر خواهد رسید. بعلاوه امکانات لازم فراهم خواهد شد تا دانش آموزان با استعداد و کم بضاعت بخصوص روستازادگان مستعد بتوانند در مدارس شبانه روزی دولتی به تحصیل ادامه دهند.
3 - آموزش متوسط: در برنامه پنجم آهنگ رشد تعلیمات متوسطه عمومی حتی المقدور تعدیل میشود و حدود 9 درصد تقلیل مییابد و با تنوع بخشیدن به رشتههای تحصیلی در دبیرستانها و توسعه مدارس جامع تعداد زیادی از داوطلبان تحصیل، به رشتههای خدماتی و امور فنی اداری سوق داده میشوند.
3 - آموزش حرفهای: در آموزش فنی و تربیت حرفهای هدف اساسی برنامه پنجم آنست که افزایش ظرفیت مدارس و مراکز آموزشی با آهنگی انجام گیرد که در پایان برنامه ششم میان عرضه و تقاضا در زمینه مهارتها و تخصصهای فنی و حرفهای تعادل برقرار شود. بدین منظور برای تربیت افراد در سطوح مختلف مهارت در رشتههای صنعتی، کشاورزی و خدمات، ایجاد 500 واحد فنی و حرفهای جدید پیشبینی شده است که ظرفیت آموزشی مدارس و مراکز موجود را از 95 هزار نفر در برنامه چهارم به حدود 362 هزار نفر یعنی به حدود 4 برابر در برنامه پنجم میرساند. بر اثر افزایش این ظرفیت 72 هزار نفر تکنیسین درجه یک و 132 هزار نفر تکنیسین درجه دو 600 هزار نفر کارگر ماهر و نیمه ماهر در رشتههای صنعت، کشاورزی، خدمات تربیت میشوند. فعالیتهای آموزشی وزارت کار و امور اجتماعی از طریق صندوق کارآموزی که موجبات مشارکت بخش خصوصی را در تربیت حرفهای فراهم آورده است مورد تشویق و حمایت قرار خواهد گرفت و در پایان برنامه پنجم 29 صنعت عمده کشور مشمول قانون کارآموزی خواهند بود. اجزاء مختلف برنامه آموزش فنی و تربیت حرفهای در جدول شماره 2 منعکس شده است.
جدول 2 – آموزش فنی و تربیت حرفهای در برنامه پنجم (نفر) رشتههای تخصصی ظرفیت در پایان برنامه چهارم ظرفیت در پایان برنامه پنجم تعداد تربیت شدگان طی برنامه پنجم تکنسین درجه 1 (فوق دیپلم) در رشتههای صنعت – کشاورزی – خدمات (1) 24760 42500 72700 تکنسین درجه 2 (دیپلم) در رشتههای صنعت – کشاورزی و خدمات 64550 183400 132100 کارآموزیهای قبل و حین خدمت (باستثنای) کادر آموزشی - - 141000 تربیت حرفهای کارگران ماهر و نیمه ماهر 31050 179000 603900 (1)- آمار دانشجویان دورههای فوق دیپلم در آموزش عالی نیز به حساب آمده است. برای فراهم ساختن شرایط جذب سریعتر دیپلمهای متوسطه عمومی که وارد بازار کار میشوند آموزشهای کوتاه مدت حرفهای ترتیب خواهد یافت. نظام آموزش فنی و تربیت حرفهای باید بنحوی آمادگی پیدا کند که در برابر نیازهای جدیدی که به مناسبت برنامهها و طرحهای پیشبینی نشده مطرح میگردد سریعا جوابگو باشد. بدین منظور شورای عالی آموزش فنی و تربیت حرفهای ایجاد میشود تا همآهنگی لازم، در برنامهها و خط مشیهای مربوط به تربیت نیروی انسانی را میسر سازد و در موارد حاد و فوری که تعداد دستگاههای اجرائی سرعت تصمیمگیری را دشوار میسازد سریعا اقدام نماید.
جدول شماره 3- توزیع دانشجویان در رشتههای تخصصی در برنامه پنجم نوع تخصص تعداد در پایان برنامه چهارم هدف برنامه پنجم تعداد درصد تعداد درصد علوم انسانی 15100 -/14 19000 -/10 تربیت معلم و علوم تربیتی (1) 20000 5/18 37300 5/19 هنرهای زیبا 3400 1/3 5300 8/2 حقوق 2000 9/18/21 3400 8/1 علوم اجتماعی 23600 -/10 42000 2/22 علوم طبیعی و ریاضی 10800 7/16 20900 -/11 فنی (مهندسین) 18000 7/9 34800 3/18 پزشکی 10500 3/4 19000 0/10 کشاورزی 4600 100 8300 4/4 جمع کل 10800 190000 100 1- در برنامه پنجم 5 هزار نفر از این گروه در رشته علوم تربیتی و بقیه در رشتههای تخصصی تربیت معلم خواهند بود. برای این منظور پیشبینی شده است که محتوای دروس و برداشت آموزش عالی مورد مطالعه و تجدید نظر قرار گیرد و به وظائف و رسالت ملی دانشگاهها در تربیت افراد مومن و معتقد به هدفهای ملی توجه شود. برای جوابگوئی به نیاز جامعه ایران کوتاه کردن دوره آموزش و تجدید نظر در محتوای برنامهها و روش تربیت پزشک، معلم، پرستار و بعضی ردههای دیگر حرفهای پیشنهاد شده است. چون هدف از آموزش عالی تامین صلاحیتهای علمی و فنی مورد نیاز کشور است بنابراین دقت و نظارت کافی بعمل میاید که تاسیس و توسعه موسسات عالی آموزشی صرفا بخاطر اعطای گواهینامه بالاتر تحصیلی نباشد.
3 - برنامههای پژوهشی: شورای گسترش تحقیقات کشور تقویت میشود که به تعریف و تعیین سیاست علمی کشور و تشخیص مداوم نیازهای پژوهشی بپردازد. دانشگاهها و موسسات عالی آموزشی بعنوان عامل اصلی در انجام برنامههای تحقیقاتی شناخته میشوند و حتی المقدور از ایجاد موسسات تحقیقاتی جدا از واحدهای آموزشی احتراز خواهد شد. در این صورت لازم است دانشگاهها نیز با جهتگیری تخصصی و با توجه به اصل تقسیم کار در سطح ملی برنامههای پژوهشی مشخص را جانشین فعالیتهای اتفاقی و پراکنده بنمایند و عموم دانش جویان را در فعالیتهای پژوهشی انفرادی و گروهی شرکت دهند.
3 - تربیت معلم - در زمینه تربیت و تامین معلم بر اساس هدفهای بلند مدتی که ذکر شد، پیشبینی شده است که طی برنامه پنجم برای سطوح مختلف آموزشی جمعا 80 مرکز تربیت معلم و مربی ایجاد گردد و مادام که این مراکز قابل بهره برداری نشدهاند از طریق کارآموزیهای کوتاه مدت در مراکز موجود و از دانشگاههای کشور نیاز برنامه پنجم تامین شود. مستعدترین و مناسبترین افراد ( در درجه اول افراد محلی) انتخاب میشوند و پس از استخدام در وزارت آموزش و پرورش یا در سایر وزارتخانهها به تربیت آنان اقدام خواهد شد. بهمین مناسب مجموعه برنامه تربیت و تامین معلم در یک شبکه بهم پیوستهای پیاده خواهد شد که با واحدهای استفادهکننده ارتباط کامل داشته باشد.
3 - ورزش و برنامههای کمک آموزشی - برای پرورش جسمی دانش آموزان بخصوص برای پرورش حس انضباط و همکاری و فداکاری که لازمه درک هدفهای ملی و میهنی است به توسعه ورزش در مدارس و موسسات آموزشی در برنامه پنجم توجه خاص مبذول شده است. حدود 500 مجتمع ورزشی خاص مدارس در شهرها و روستاها و در نقاطی که مدارس دارای فضای کافی برای انجام فعالیتهای ورزشی نیستند ایجاد خواهد شد. کتابخانههای مدارس و کتابخانههای سیار بعنوان وسیله کمک آموزشی و تربیتی توسعه خواهند یافت و برای این منظور تهیه و چاپ و توزیع 15 میلیون جلد کتاب و نشریات آموزشی پیشبینی شده است.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی مجموع اعتبارات برای اجرای برنامههای آموزش و پرورش از 134 میلیارد ریال در برنامه چهارم به 405 میلیارد ریال در برنامه پنجم افزایش مییابد. از کل اعتبارات آموزشی برنامه چهارم 5/44 میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی تامین گردیده است و این رقم در برنامه پنجم به 230 میلیارد ریال افزایش خواهد یافت. از مبلغ 405 میلیارد ریال کل اعتبارات آموزش و پرورش در برنامه پنجم حدود 30 درصد یعنی 125 میلیارد ریال در روستاها یا برای روستاها به مصرف خواهد رسید. با توجه به حجم اعتبارات برنامه پنجم، میزان سرمایهگذاری دولت در وزارت آموزش و پرورش از معادل 4/3 درصد درآمد ناخالص ملی در پایان برنامه چهارم به 4/5 درصد افزایش مییابد. اگر مجموع هزینههای مردم را نیز در امر وزارت آموزش و پرورش به حساب آورده شود میتوان گفت که در حال حاضر معادل 8/3 درصد درآمد ناخالص ملی بمصرف آموزش و پرورش میرسد این رقم در پایان برنامه پنجم به حدود 6 درصد افزایش خواهد یافت. -جدول شماره 4 کل اعتبارات و جدول شماره 5 سرمایهگذاری ثابت را در آموزش و پرورش طی برنامه پنجم نشان میدهد:
جدول شماره 4- کل اعتبارات آموزش و پرورش طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 آموزش کودکستانی - 5/1 5/1 -/3 -/3 آموزش ابتدائی 6/80 4/22 2/26 6/48 2/129 آموزش راهنمائی تحصیلی 9/13 5/16 3/20 8/36 7/50 آموزش متوسط عمومی -/23 5/7 5/1 -/9 -/32 آموزش فنی و تربیت حرفهای 2/5 7/22 1/16 8/38 -/44 آموزش عالی 4/28 5/29 2/14 7/43 1/72 آموزش بزرگسالان - -/1 6/5 6/6 6/6 تربیت معلم 6/4 7/16 8/10 5/27 1/32 برنامههای کمک آموزشی - -/2 -/2 -/4 -/4 تحقیق و بررسی 3/2 - -/4 -/4 3/6 ورزش در مدارس - 2/7 8/- -/8 -/8 خدمات عمومی -/17 - - 230 -/17 جمع کل -/175 127 103 -/405
جدول 5 – سرمایهگذاری ثابت در آموزش و پرورش طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) آموزش کودکستانی 4/1 - 4/1 1/- 1/- 2/- 6/1 آموزش ابتدائی 4/22 - 4/22 2/- - 2/- 6/22 آموزش راهنمائی تحصیلی 2/16 - 2/16 4/- 3/- 7/- 9/16 آموزش متوسط عمومی 3/7 - 3/7 3/- 2/- 5/- 8/7 آموزش فنی و تربیت حرفهای 7/22 - 7/22 - - - 7/22 آموزش عالی -/29 - -/29 5/- 5/- -/1 -/30 آموزش بزرگسالان -/1 - -/1 - - - -/1 تربیت معلم 7/16 - 7/16 - - - 7/16 برنامههای کمک آموزشی -/2 - -/2 - - - -/2 تحقیق و بررسی - - - - - - - ورزش در مدارس 2/7 - 2/7 - - - 2/7 جمع کل 9/125 - 9/125 1/5 1/1 6/2 5/128
فرهنگ و هنر
هدفهای اساسی: از آنجا که حق برخورداری از فرهنگ مانند دیگر نیازمندیهای مادی و فکری از حقوق اجتماعی انسان است، با امر رشد و توسعه ملی نیز رابطه نزدیک و موثر دارد. شناخت و حفظ هویت ملی، پاسداری از خاک مرز و بوم، کاربرد توام با مسئولیت ابزار تولید، انضباط و وظیفهشناسی و سازش و تعاون اجتماعی همه از ارزشهای فرهنگی جامعه سرچشمه میگیرد و در راه نیل بهدف تمدن بزرگ نقش و مسئولیت مهمی بر عهده فرهنگ خواهد بود. هدفهای اساسی برنامه فرهنگ و هنر در 5 اصل بر مبنای اصول مصوب فرهنگی ایران، که همگی دارای ابعاد سهگانه پژوهش، آموزش و گسترش میباشد بنا گردیده است: الف - پژوهش فرهنگی و نگهداری و زنده کردن میراث ارزنده فرهنگی ب - آموزشهای فرهنگی و هنری. پ - گسترش فرهنگ و هنر. ت - ایجاد تسهیلات برای آفرینش هنری و ادبی. ث - روابط فرهنگی.
سیاستها و خط مشیهای کلی: 1 - 2 - توجه به میراث ارزنده فرهنگی ضمن توسعه کمی فرهنگ از سیاستهای اصلی است. پژوهش درباره عناصر گوناگون فرهنگ آن چنان خواهد بود که مردم ایران بتوانند در جهانی که بسرعت دگرگون میگردد و تحول مییابد در راه حفظ اصالت فرهنگی و هویت ملی خود بصورت تکیه گاه مستحکمی از آن بهره مند گردند و دانشمندان و هنرمندان از مایههای ارزنده آن الهام گیرند. 2 - 2 - در امر آموزش فرهنگی و هنری توجه فقط معطوف به تربیت هنرمندان و مربیان هنری و مروجان فرهنگی نبوده بلکه تربیت و آموزش فرهنگی و هنری جامعه نیز مورد نظر خواهد بود و بمدد وسایل اشاعه فرهنگ کوشش خواهد شد همگان با ارزشهای فرهنگی و هنری آشنا شوند. 3 - 2 - توجه به اولویت جغرافیائی و اجتماعی سیاست اصل گسترش فرهنگ را تشکیل میدهد. از نظر جغرافیائی لزوم توجه بمناطقی که گسترش فعالیتهای فرهنگی در آن جاها خاصه از نظر یکپارچگی و حفظ تمامیت کشور حائز اهمیت اساسی است در اولویت اول خواهد بود. اولویت دوم ناشی از ضرورت توجه به قشرهای مختلف اجتماع بخصوص جوانان و کارگران مراکز روستائی و صنعتی است رعایت اصل برابری در برخورداری از مظاهر فرهنگی، مورد تاکید قرار خواهد گرفت و عامل فرهنگ در جایی که بیشترین مردم کشور در آن سکنی دارند حضور و نقشی سازنده خواهد داشت. 4 - 2 - حفظ، تقویت و ایجاد پیوندهای فرهنگی در قلمرو جغرافیائی فرهنگ ایرانی و میدان نفوذ زبان فارسی، بخصوص با کشورهائی که با ایران در میراث فرهنگی اشتراک دارند و نیز برقراری روابط مداوم با دوستداران فرهنگ و هنر ایران در سایر کشورها، مبنای سیاست روابط فرهنگی خواهد بود.
برنامههای مشخص برنامههای مشخص فرهنگ و هنر بر اساس اصول پنجگانه که در قسمت مربوط بهدفها مشخص شده طرحریزی شده است.
3 - پژوهش فرهنگی و نگهداری و زنده کردن میراث ارزنده فرهنگی که شامل فعالیتهای زیرین خواهد بود: کاوشهای باستانشناسی - پژوهشهای مردمشناسی و فرهنگ عامه فرهنگستان زبان ایران - فرهنگستان ادب و هنر ایران - بنیاد شاهنامه فردوسی - انجمن تاریخ - پژوهشهای دبیرخانه شورایعالی فرهنگ و هنر - مطالعه و مرمت و حفاظت آثار باستانی و هنرهای ملی. اهم اقدامات پیشنهادی در این اصل عبارتند از: ایجاد مرکز ملی پژوهشهای باستانشناسی و تاریخ و هنر ایران، اقدام در جهت تامین نیروی انسانی در رشتههای باستانشناسی و مرمت آثار باستانی بخصوص با تجدید نظر در دروس و برنامههای آموزشی دانشگاههای ایران، تاسیس مرکز ملی پژوهشهای مردمشناسی و فرهنگ عامه و اقدام در جهت حفظ بافت تاریخی شهرهای باستانی و اصالت آن با تدوین قانون خاص در اینمورد و بررسی نیازهای فرهنگی جامعه و چگونگی ایجاد هماهنگی میان اقدامات و فعالیتهای فرهنگی کشور.
3 - آموزش فرهنگی و هنری شامل آموزش هنری، آموزشهای سمعی و بصری - موزه و کتابخانه، در این قسمت عمده اقدامات پیشبینی شده عبارتند از افزایش تعداد پذیرش هنرجویان حداقل بدو برابر تعداد فعلی، تاسیس لااقل 4 دانشسرای مقدماتی هنر در مراکز استانها، تکمیل و تجهیز ساختمانها و تاسیسات مراکز آموزش هنری، تکمیل و تجهیز و ایجاد مراکز سمعی و بصری و متعلقات آن، ایجاد باشگاههای فعالیتهای فرهنگی و هنری، ایجاد مدرسه عالی موزهداری، تکمیل موزههای موجود، ایجاد موزههای جدید، احداث ساختمان جدید کتابخانه ملی با گنجایش 3 میلیون جلد کتاب و 200 باب کتابخانههای درجه 1 و 2 و 3 در سراسر کشور.
3 - گسترش فرهنگ و هنر با فعالیتهای نگارش، امور سینمائی و تولید فیلم و فعالیتهای صحنهای. اهم اقدامات پیشبینی شده در این امور عبارتند از ایجاد خانههای فرهنگ شهری، ایجاد 30 مرکز جدید در شهرستانها اعطای وام به موسسین سینما در شهرستانها و شهرکها و تولیدکنندگان فیلمهای ایرانی و ایجاد استودیو مجهز سینمائی، احیاء تقویت و توسعه نمایشهای سنتی، تهیه انتشارات و کتب ساده نویسی شده و تقویت کتابخانههای عمومی و کتابخانههای خانههای فرهنگ، تقویت و ایجاد ادارات و نمایندگیهای فرهنگی در کشور.
3 - ایجاد تسهیلات برای آفرینش هنری و ادبی که کمک به برگزاری نمایشگاهها برای عرضه آثار هنری، ایجاد خانه رفاه هنرمندان و نوازندگان تشکیل و تاسیس گالریهای دولتی و خرید آثار ارزنده هنری هنرمندان برای موزهها و نمایشگاهها از اهم اقدامات آن خواهد بود.
3 - روابط فرهنگی که اهم اقدامات آن بشرح زیر پیشبینی گردیده است: احیاء و تقویت زبان فارسی در فلات ایران و کشورهای همجوار، ایجاد خانه فرهنگ ایران در حیدرآباد (دکن) و توسعه روابط فرهنگی و تبادل کتاب، نشریات، دانشجو و استاد.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی: کل اعتبارات فرهنگ و هنر از 4/4 میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل 5/1 میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و 9/2 میلیارد ریال از محل بودجه عادی) به 9/15 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. -جدول شماره 1 اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان میدهد. در جدول شماره 2 کل سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی و بخش خصوصی در فرهنگ و هنر منعکس است. ضمنا اعتبارات آموزشهای اختصاصی هنر در برنامه آموزش پیشبینی گردیده است.
جدول 1- کل اعتبارات فرهنگ و هنر طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 - پژوهش، احیاء و نگهداری میراث فرهنگی 214/0 873/1 850/1 723/3 937/3 - گسترش فرهنگ 565/0 768/1 400/1 168/3 733/3 - آموزش هنر 190/0 399/1 617/0 016/2 206/2 - ایجاد تسهیلات برای آفرینش ادبی و هنری - 160/0 165/0 325/0 325/0 - روابط فرهنگی 100/0 - 168/0 168/0 268/0 - تحقیق و بررسی - - - - - - خدمات اداری 470/5 - - - 470/5 جمع کل 539/6 200/5 200/4 400/9 939/15
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت فرهنگ و هنر طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) - پژوهش، احیاء و نگهداری میراث فرهنگی 873/1 - 873/1 - - - 873/1 - گسترش فرهنگ 568/1 - 568/1 200/0 200/0 400/0 968/1 - آموزش هنر 399/1 - 399/1 - - - 399/1 - ایجاد تسهیلات برای آفرینش ادبی و هنری 160/0 - 160/0 - - - 160/0 - روابط فرهنگی - - - - - - - جمع 000/5 - 000/5 200/0 200/0 400/0 400/5
جهانگردی
هدفهای اساسی: ایران علاوه بر دارا بودن موقع مناسب و مساعد جغرافیائی بین دنیای شرق و غرب، دارای بسیاری از مواهب طبیعی و اکتسابی و فرهنگی نیز هست که قادر است این کشور را به انواع جاذبههای قابل عرضه به بازارهای جهانگردی بینالمللی مجهز سازد. در عین حال اجرای برنامههای عمرانی کشور، رونق اقتصادی و بالاخره افزایش درآمد سرانه و ازدیاد ساعات فراغت باعث ایجاد جنبش جهانگردی داخلی نیز گردیده است. علاوه بر همه اینها، فواید اقتصادی و تحصیل ارز خارجی نیز بر این فعالیت مترتب است. لذا با توجه بکلیه این عوامل، شناخت و معرفی فرهنگ ایران، ایجاد وسایل رفاه و تامین وسایل پذیرائی برای جهانگردان خارجی و داخلی و جلب ارز خارجی، هدفهای اساسی این برنامه را تشکیل میدهد.
سیاستها و خط مشیهای کلی: 1 - 2 - بخش خصوصی: با توجه به تجارب حاصله از اجرای برنامههای گذشته، در برنامه پنجم حتی الامکان از مباشرت مستقیم بخش دولتی در امر اداره و نگهداری تاسیسات جهانگردی احتراز خواهد شد و سرمایهگذاری دولت بیشتر معطوف به تاسیساتی خواهد بود که هنوز بخش خصوصی توانائی یا رغبت به سرمایهگذاری در آن موارد را ندارد. 2 - 2 - جهانگردی داخلی: به جهانگردی داخلی از لحاظ ایجاد وسایل رفاه و آسایش و تفریح مسافران توجه خاص خواهد گردید و تاسیسات متوسط و ارزان قیمت با شرایط مناسب برای گروههای مختلف اجتماعی احداث خواهد گردید. 3 - 2 - سیاست اعتباری: در مقررات اعطای وام به بخش خصوصی تجدید نظرهای اساسی بمنظور ترغیب و ارشاد این بخش به سرمایهگذاری در جهات مطلوب خواهد شد. 4 - 2 - شرکت تاسیسات جهانگردی: در نحوه اداره و بهره برداری موسسات جهانگردی وابسته به شرکت سهامی تاسیسات جهانگردی تجدید نظرهای اساسی معمول خواهد گردید تا این شرکت بصورت انتفاعی اداره گردیده و حتی الامکان از زیان دهی آن جلوگیری بعمل آید. 5 - 2 - تسهیلات جهانگردی: سازمان جلب سیاحان با معاضدت و همکاری سایر دستگاههای مملکتی نسبت به ایجاد تسهیلات بیشتر در امر تردد و استراحت و تفریح و سیاحت جهانگردان اقدام لازم خواهد نمود.
برنامههای مشخص: 1 - 3 - تامین موجبات افزایش تعداد جهانگردان خارجی از 415 هزار نفر در سال پایان برنامه چهارم به 925 هزار نفر در سال پایان برنامه پنجم. 2 - 3 - تامین موجبات افزایش تعداد جهانگردان داخلی از حدود 4 میلیون نفر در سال پایان برنامه چهارم به 6 میلیون نفر در سال پایان برنامه پنجم. 3 - 3 - افزایش اتاقها و تختهای پذیرائی هتلها و تاسیسات مشابه از 11800 اتاق و 25350 تخت در پایان برنامه چهارم به 21 هزار اتاق و 45750 تخت در پایان برنامه پنجم. بدین ترتیب هدف برنامه پنجم ایجاد 9200 اتاق جدید در هتلهای با درجات مختلف با 20400 تخت است. انواع تاسیسات پذیرائی دیگر در مناطق شهری، مرزها و مسیرها و مراکز جهانگردی و تفریحی نیز پیشبینی گردیده است. نظیر اقامتگاه جوانان، اردوگاهها، مراکز جهانگردی در شمال، مراکز آبهای معدنی و سایر مراکز جهانگردی و تفریحی در ییلاقات و اطراف سدها و چایخانهها و زائرسراها. ضمنا 4750 چادر با 18500 تخت و 8 مرکز جهانگردی با 12000 تخت و 750 اتاق با 2500 تخت برای اقامتگاه جوانان و بهمین میزان زائرسرا دایر خواهد شد. علاوه بر این اقدامات، برنامههای تبلیغات جهانگردی و آموزش خدمات جهانگردی در دورههای مقدماتی، متوسطه و فوق دیپلم نیز به مرحله اجراء در خواهد آمد.
اعتبارات جهانگردی: کل اعتبارات جهانگردی از 4 میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم ( شامل 6/3 میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و 4/0 میلیارد ریال از محل بودجه عادی) به 9/8 میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. -جدول شماره (1) اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان میدهد. -جدول شمارۂ (2) کل سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی و بخش خصوصی را در جهانگردی نشان میدهد. ضمنا اعتبارات آموزشهای خدمات جهانگردی در برنامه آموزش پیشبینی گردیده است.
جدول 1- کل اعتبارات جهانگردی طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 - ایجاد و توسعه تاسیسات جهانگردی تجملی - 570/2 - 570/2 570/2 - ایجاد و توسعه تاسیسات جهانگردی متوسط - 127/3 - 127/3 127/3 - ایجاد و توسعه تاسیسات جهانگردی ارزان - 353/1 - 353/1 353/1 - تبلیغات توسعه جهانگردی 425/0 - 540/0 540/0 965/0 - تحقیق و بررسی - 110/0 - 110/0 110/0 - خدمات اداری 842/0 - - - 842/0 جمع کل 267/1 160/7 540/0 700/7 967/8
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت جهانگردی طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) - ایجاد و توسعه تاسیسات جهانگردی تجملی 070/1 - 070/1 100/3 500/1 600/4 670/5 - ایجاد و توسعه تاسیسات جهانگردی متوسط 917/1 - 917/1 917/1 100/1 100/5 017/7 - ایجاد و توسعه تاسیسات جهانگردی ارزان 863/0 - 863/0 863/0 600/0 500/2 363/3 - تحقیق و بررسی 110/0 - 110/0 110/0 - - 110/0 جمع 960/0 - 960/0 960/3 200/3 200/12 160/16
هدفهای اساسی با توجه به اینکه سلامت یکی از حقوق مسلم فردی و اجتماعی است و نیز سلامت افراد زیربنای مهم پیشرفت اقتصادی و اجتماعی را تشکیل میدهد، هدف اساسی برنامه پنجم ارتقاء میزان سلامت افراد از طریق پیشگیری و مبارزه با بیماریها، توسعه بهداشت محیط، بهبود تغذیه عمومی، کنترل موالید، توسعه کمی و کیفی خدمات درمانی و بالاخره توان بخشی است.
سیاستها و خط مشیهای کلی
2 - اصول و سیاستهای اجرائی برنامه بهداشت، درمان، تغذیه و تحدید موالید بقرار زیر خواهد بود: - تامین حداقل نیاز خدمات درمانی برای مردم از وظایف دولت خواهد بود بطوریکه همه مردم از این خدمات بهره مند گردند. - طرحریزی خدمات درمانی کشور بر اساس تعمیم حداقل خدمات مورد نیاز برای کلیه نقاط محیطی و عرضه خدمات تخصصی متناسب با اصول پزشکی مترقی در مراکز بزرگ خواهد بود. - کلیه واحدهائی که خدمات پزشکی عرضه میدارند بنحوی از انحاء در داخل یک شبکه جامع و هم آهنگ قرار خواهد داشت و در برنامه کمک دولت و هر گونه سرمایهگذاری دیگر برای ایجاد واحدهای درمانی، توزیع عادلانه این امکانات در چهارچوب شبکه مزبور رعایت خواهد شد. - با توجه به کمبود نیروی انسانی متخصص و همچنین با در نظر گرفتن جنبههای علمی و اقتصادی از ساختن بیمارستان در روستاها و نیز ساختن بیمارستان با تختهای کم پرهیز میشود و ایجاد بیمارستانهای بزرگ با توجه به نیاز مناطق مورد تاکید قرار میگیرد. - سیاست تامین خدمات درمانی بر پایه بیمه درمانی استوار خواهد بود. - نحوه اجرای بیمه درمانی علی الاصول از طریق خرید خدمات از بخش خصوصی است ولی در مناطقی که گرایش و امکان استقرار بخش خصوصی در آن نقاط بعید است، بخش عمومی عهده دار تامین خدمات درمانی و در صورت لزوم خدمات بیمهای خواهد بود. - کلیه بیمارستانهای بخش عمومی و سازمانهای خیریه خدمات خود را به گروههای کم درآمد بیمه نشده اختصاص خواهند داد. - بمنظور تشویق طبابت آزاد و توسعه بیمارستانهای خصوصی، با استفاده از تجاربی که طی برنامه چهارم در این زمینه حاصل شده است، ضمن استفاده از روش اعطای وام درمانی به گروههای پزشکی، دولت بیمارستانهای پیشبینی شده در برنامه را پس از ساختمان و تجهیز، بصورت اجاره یا فروش، با شرایط سهل در اختیار گروههای پزشکی قرار میدهد و خود خدمات مورد نیاز برای افراد کم درآمد و کارمندان دولت را از گروههای مذکور خریداری خواهد کرد. - در مورد خدمات درمانی - بهداشتی روستاها، با توجه به پراکندگی جمعیت در این نقاط، عرضه خدمات بهداشتی بصورت کاملا سیار و در سطح کلیه دهات و حتی الامکان خانه به خانه ارائه میگردد و در مورد خدمات درمانی نیز ایجاد واحدهای سیار کوچکی در اطراف مراکز درمانی بهداشتی روستائی ضروری میباشد، ضمنا بمنظور ارائه درمانهای بیخطر و کمکهای اولیه در روستاهای دورافتاده، نیروی انسانی جدید آموزش دیده و بروستاها اعزام خواهند شد. این افراد تحت نظارت مراکز درمانی بهداشتی روستائی، تامین خدمات درمانی فوق را ضمن مراقبت بیماریهای واگیر بعهده خواهند داشت همچنین بمنظور بهبود کیفیت خدمات درمانی بهداشتی روستائیان، با توجه به مشکلات اعزام پزشک بروستا، از ورود سازمان درمانی جدید باین مناطق جلوگیری بعمل خواهد آمد و کوشش خواهد گردید که بین شبکه درمانی و بهداشتی روستائی و شهری ارتباط عملیاتی بوجود آید. - جهت اساسی سیاست جامع تغذیه طی برنامه پنجم بر اصل تامین نیازمندیها و جبران کمبود تغذیهای گروههای نیازمند میباشد. - خدمات و محتویات برنامه تغذیه در رابطه با نوع مشکلات گروه زیر پوشش رعایت حداقل هزینه و در نظر گرفتن عادات و فرهنگ و قابلیت اجرا انتخاب خواهد شد و کوشش خواهد گردید که از جامعیت کافی برخوردار بوده و هماهنگ با سایر خدمات بهداشتی در اختیار گروههای نیازمند قرار گیرد. - بمنظور بثمر رساندن سیاست جامع ملی تغذیه و ایجاد هماهنگی در اجرای فعالیتهای مختلف، کمیتهای مرکب از نمایندگان سازمانهای اجرائی در سازمان برنامه تشکیل خواهد شد. - در زمینه آموزش پزشکی، نارسائی نظام موجود در تامین نیازهای جامعه کاملا احساس میگردد و بدین جهت تجدید نظر در آموزش پزشکی ایران، با در نظر گرفتن تامین نیازهای کمی و با توجه به اهمیت کیفی این نیازها در هر یک از خدمات بهداشتی، درمان سرپائی، درمان بستری و تخصصی ضروری میباشد.
2 - وظایف و مسئولیتها: حدود وظایف و مسئولیت هر یک از موسسات عمده درمانی بخش عمومی بشرح زیر میباشد: - وزارت بهداری علاوه بر مسئولیتی که در زمینه کنترل و هماهنگی کلیه موسسات درمانی و بهداشتی دارد، اجرای برنامه خدمات بهداشتی و قسمتی از درمان سرپائی و همچنین اداره بیمارستانهای بیماریهای مزمن را عهده دار خواهد بود. - دانشکدههای پزشکی به تناسب نیازهای آموزشی، نسبت به بهبود کمی و کیفی بیمارستانهای خود اقدام نموده و کوشش لازم را در جهت اختصاص بیشتر بیمارستانهای مذکور به امر آموزش معمول خواهند داشت. - جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران مسئول تامین خدمات بیمارستانی برای افراد غیر متشکل و کم درآمد میباشد و برای ایفای چنین نقشی بیمارستانهای خود را با توجه بضوابط برنامه توسعه داده و از کمکهای مالی دولت برخوردار خواهد شد. سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی ضمن پرهیز از ایجاد بیمارستان جدید و با افزودن فعالیتهای درمانی و بهداشتی در درمانگاههای خود سهم بیشتری در تامین نیازهای درمانی و بهداشتی روستائیان بعهده خواهد گرفت. بیمارستانهای موجود سازمان مذکور در قالب برنامه جامع بیمارستانی کشور با توجه برعایت وحدت مدیریت در منطقه توسعه خواهد یافت. - درمان سرپائی کلیه روستائیان از طریق شبکه درمانی بهداشتی روستائی تامین میگردد و مادام که از طریق شبکه مذکور خدمات درمانی مورد نیاز روستائیان بیمه شده تامین نشده است سازمان بیمههای اجتماعی روستائیان راسا در منطقه مورد نظر بعرضه خدمات درمانی مورد نیاز اقدام و پس از تامین موجبات درمان سرپائی روستائیان در منطقه انجام امر بشبکه درمانی بهداشتی روستائی مربوط واگذار خواهد شد و درمان بستری بیمه شدگان روستائی با خرید خدمت درمانی از بخش خصوصی انجام خواهد شد و در مواردیکه خدمات فوری پزشکی مورد نیاز بیماران بیمه شده باشد تمام بیمارستانهای بخش عمومی و سازمانهای خیریه موظف بقبول و درمان این نوع بیماران میباشد. - سازمان بیمههای اجتماعی که مسئول بیمه درمانی مشمولین قانونی خود میباشد، کوشش لازم را بمنظور افزایش تعداد بیمه شده آن چنان معمول خواهد داشت که در یک برنامه دراز مدت تقریبا همه مزد و حقوق بگیران غیر کارمند دولت از مزایای بیمه درمانی برخوردار گردند. با توجه به خطوط کلی سیاست درمانی کشور، سازمان مذکور مجاز به ایجاد بیمارستان جدید نبوده و خدمات مورد نیاز را بتناسب افزایش گروههای بیمه شده از بخش خصوصی تامین خواهد نمود (باستثنای مناطقی که بیمارستان بخش خصوصی و یا عمومی بحد کافی در برنامه پیشبینی نشده باشد). - بنگاه حمایت مادران و نوزادان نسبت به تکمیل و بهره برداری زایشگاههای نیمه تمام خود اقدام خواهد کرد و بمنظور افزایش بازدهی زایشگاههای کوچک واحدهای فوق را به بیمارستان عمومی تبدیل خواهد نمود و جهت تحقق این هدف با جمعیت شیر و خورشید سرخ هماهنگی خواهد داشت. - بمنظور جلوگیری از تفرق سازمانی در امر درمان، سایر سازمانهای خیریه مجاز نخواهند بود از محل کمکهای دولت (خواه برای ایجاد و خواه نگهداری) اقدام به تاسیس بیمارستان نمایند. البته بیمارستانهای نیمه تمام سازمانهای خیریه تکمیل خواهد شد.
هدفها و برنامههای مشخص در برنامه پنجم هفت برنامه عمده بشرح زیر در زمینه بهداشت تنظیم شده است: الف - تحدید موالید. ب - خدمات بهداشتی. پ - خدمات درمانی. ت - خدمات درمانی - بهداشتی روستائی. ث - بهبود تغذیه. ج - آموزش کادر فنی. چ - تحقیقات و بررسیهای بهداشتی.
3 - برنامه تحدید موالید - میزان افزایش سالیانه جمعیت کشور اینک حدود 1/3صد میباشد و ایران از این نظر در ردیف کشورهائ است که بیشترین میزان افزایش جمعیت را دارد. برای تحقق هدفهای اقتصادی و اجتماعی کشور به اجرای برنامه کنترل موالید اولویت تام داده شده است، بخصوص به این جهت نیز که نرخ مرگ و میر بعلت بهبود شرایط زیست تدریجا کاهش مییابد. چون کاهش میزان موالید تابع عوامل مختلف اجتماعی و فنی است، لذا با توجه بضوابط موجود اقدام لازم برای حداکثر تقلیل موالید بعمل خواهد آمد بنحوی که میزان رشد سالانه جمعیت در آینده به 1 درصد برسد. برای وصول به هدف مزبور و با توجه به پیشبینی حداکثر متقاضیان این خدمات، کاهش نرخ موالید طی برنامه پنجم معادل 7 در هزار پیشبینی گردیده است ( کاهش از 47 به 40 در هزار) و در این صورت با در نظر گرفتن پیشبینی کاهش نرخ مرگ و میر از 16 به 14 در هزار میزان افزایش جمعیت در پایان برنامه پنجم 6/2 درصد خواهد بود، تحقق این هدف مستلزم افزایش پوشش موثر از 6 درصد به 20 درصد زنان در شرایط باروری است، شبکه بهداشتی کشور طی برنامه پنجم بنحوی توسعه خواهد یافت که بتواند هدفهای فوق را عملی سازد.
3 - برنامه خدمات بهداشتی - چون ارتقاء سلامتی جسمی و روانی جامعه از طریق پیشگیری، عملی تر و از نظر اقتصادی موجه تر از درمان است لذا با توجه به حداکثر امکان فنی و اجرائی، هدفهای این برنامه بشرح زیر پیشبینی گردیده است. - کنترل کلیه بیماریهای واگیر که پیشگیری آن از طریق مصونسازی متداول است. حجم و میزان پوشش برنامه برابر جدول شماره 1 خواهد بود. - کاهش میزان شیوع سایر بیماریهای واگیر مانند تراخم، آمیزشی، جذام، تب مالت و غیره به نسبت 30 درصد. - توسعه بهداشت مادران و کودکان، بهداشت مدارس، بهداشت حرفهای، بهداشت روانی، بهداشت دهان و دندان. - کنترل بهداشت محیط، مواد غذائی، داروئی، آرایشی. هدفهای فوق و همچنین اجرای برنامه تحدید موالید بوسیله شبکه بهداشتی مشتمل بر 050/1 مرکز بهداشت اصلی و فرعی در شهرها و 700/1 مرکز درمانی بهداشتی در روستاها انجام میپذیرد و توسعه برنامه شامل ایجاد 70 مرکز بهداشت اصلی و 340 مرکز فرعی در شهرها و 600 مرکز مختلط در روستاها میباشد.
3 - برنامه خدمات درمانی - تعداد تختهای بیمارستانی و آسایشگاهی برای هر ده هزار نفر جمعیت در پایان برنامه چهارم 6/13 میباشد.
جدول 1- حجم و میزان پوشش برنامه مصونسازی نوع واکسن گروههای سنی پوشش درصد فعلی پوشش تا آخر برنامه پنجم (درصد) تعداد واکسیناسیون در طول برنامه پنجم سرخک 7 ماهه تا 9 ساله 50 90 5 میلیون بار ب.ث.ژ 6 ماهه تا 20 ساله 30 90 13 میلیون بار دیفتری، گزاز، سیاه سرفه 3 ماهه تا 5 ساله 40 70 7 میلیون بار دیفتری، کزاز 5 ساله تا 10 ساله 40 70 7 میلیون بار پولیو صفر تا 14 ساله شهری 75 90 9 میلیون بار آبله کلیه سنین 75 90 50 میلیون بار التور سالیانه ده میلیون در مناطق مورد نیاز 50 میلیون بار جمع 141 میلیون بار با توجه به محدودیت تامین نیروی انسانی پزشکی، ارتقاء 35 درصد در میزان فوق و رسیدن به 4/18 تخت برای هر ده هزار نفر جمعیت، هدف پیشبینی شده برنامه میباشد. رسیدن به هدف فوق مستلزم افزایش تعداد 24 هزار تخت بیمارستانی است که 2700 تخت مربوط به جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، 1500 تخت بیمارستانی آموزشی و 10800 تخت متعلق به سایر سازمانهای وابسته به بخش عمومی بوده و 7 هزار تخت از طریق اعطای وام به بخش خصوصی ایجاد میگردد. بعلاوه پیشبینی میشود که دو هزار تخت دیگر بوسیله بخش خصوصی بدون استفاده از وام تاسیس گردد. - با تحقق هدفهای فوق، در پایان برنامه پنجم 66 هزار تخت وجود خواهد داشت که توزیع آن از نظر وابستگی سازمانی بشرح زیر خواهد بود: - بیمارستانهای وابسته به بخش خصوصی بظرفیت 15 هزار تخت که حدود 23 درصد تختهای بیمارستانی است. - بیمارستانهای وابسته به بیمههای اجتماعی و سایر موسسات معادل شش هزار تخت که ده درصد کل تختها را شامل میشود.
3 - برنامه خدمات درمانی - بهداشتی روستائی - بهبود کیفی و کمی خدمات درمانی و بهداشتی روستاها، یکی دیگر از هدفهای عمده برنامه بهداشت میباشد. بدین منظور با افزایش 600 مرکز مختلط درمانی بهداشتی جدید در حوزههای عمرانی روستا، شبکهای مشتمل بر 1400 مرکز مختلط و 300 گروه سپاه بهداشت بوجود خواهد آمد که هر واحد 4 وظیفه درمان سرپائی، مصونسازی، تحدید موالید و بهبود تغذیه را در سطح روستاها عهده دار خواهد بود.
3 - برنامه بهبود تغذیه عمومی: بهبود تغذیه عمومی از دید دراز مدت، تابع سیاستهای عمرانی بخصوص ازدیاد درآمد خانوارهای کم درآمد تامین مواد غذائی لازم، حمایت از قیمت مواد غذائی به ویژه گندم و نان بنفع تولیدکننده و مصرفکننده میباشد. ولی از آنجائیکه تحقق این هدفها مستلزم زمان طولانی است، لذا اجرای برنامه تغذیهای در برنامه پنجم پیشبینی گردیده است. خطوط اصلی برنامه مستقیم تغذیهای طی برنامه پنجم بقرار زیر میباشد: - افزایش مصرف نان بمنظور تامین کالری و پروتئین برای کلیه گروههای سنی باستثنای کودکان زیر سه سال. - افزودن ویتامینهای آ، ب 2 و در صورت امکان ویتامین c به نان. - بررسی امکان افزودن آهن به نان برای جبران کم خونی و افزودن ید به نمک طعام برای پیشگیری از بیماریهای گواتر. - برقرار نمودن خدمات تغذیهای در قالب شبکه بهداشتی بمنظور کنترل سوء تغذیه کودکان کمتر از سه سال. - تغذیه کمکی دانش آموزان، مادران، کارگران. - گسترش ظرفیت اجرائی در برنامهریزی، تحقق و تامین نیروی انسانی لازم. هدفهای مشخص تغذیه در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: - تغذیه کودکان کمتر از سه سال. درمان و توان بخشی کودکان مبتلاء به سوء تغذیه شدید توسط موسسات درمانی واجد شرایط که در سال آخر برنامه 15 هزار کودک را در بر میگیرد. توان بخشی کودکان مبتلاء به سوء تغذیه خفیف توسط 100 مرکز توان بخشی که در پایان برنامه شامل 50 هزار کودک میگردد. جبران کمبود غذائی کودکان نیازمند گروه سنی مربوطه از طریق شبکه بهداشت مادر و کودک با استفاده از غذای مخصوص کودک و غذای مناسب تهیه شده از امکانات غذائی خانوار. پوشش این فعالیت در پایان برنامه به 30 درصد در جامعه شهری و 10 درصد در جامعه روستائی خواهد رسید. - تغذیه کودکان 3 تا 5 سال. تامین کمکهای غذائی برای کلیه کودکان کودکستانی روستاها (138 هزار نفر در پایان برنامه پنجم) و کودکان نیازمند کودکستانی شهری (220 هزار نفر در پایان برنامه). - تغذیه گروه کودکان دبستانی. کمک غذائی به این گروه از کودکان در پایان برنامه پنجم به پوشش 480 هزار کودک در جامعه شهری و یک میلیون نفر در روستا خواهد رسید. - تغذیه سایر گروههای آسیبپذیر. تغذیه زنان باردار و شیرده که مهمترین گروه آسیبپذیر در بین بالغین میباشند از طریق مراکز بهداشت مادر و کودک انجام میگیرد که پوشش آن در پایان برنامه پنجم به 30 درصد در شهر و 10 درصد در روستا خواهد رسید. تامین کمبود ویتامینهای ضروری با غنی کردن آرد در کارخانههای آردسازی بزرگ بطور نسبی انجام میگیرد. آموزش عمومی تغذیه. آموزش اصول تغذیه صحیح و حداکثر استفاده از امکانات غذائی خانوار و منطقه و توجه دقیق به فرهنگ و رسوم محلی در قالب یک برنامه کلی آموزش توسط وزارت بهداری تنظیم و بصورت آموزش مستقیم چهره بچهره و حداکثر بهره برداری از وسائل روابط جمعی بعمل خواهد آمد.
3 - برنامه آموزش کادر فنی: بمنظور تامین نیازهای نیروی انسانی پزشکی، هدفهای زیر در برنامه پنجم پیشبینی شده است: - تاسیس دو دانشکده پزشکی، سه آموزشگاه کمک پزشکی، 36 آموزشگاه کادر پرستاری، 9 آموزشگاه مامایی و مامائی روستائی، 35 آموزشگاه تربیت تکنیسین و کمک تکنیسین آموزشگاه، رادیولوژی، داروسازی و مهندسی بهداشت و 3 آموزشگاه تربیت کارشناسان برنامهریزی، مدیریت، تغذیه، خدمات تغذیهای و رژیم درمانی.
3 - برنامه تحقیقات و بررسیهای بهداشتی: تحقیقات و بررسیهای لازم بمنظور شناسائی و مشکلات بهداشتی و یافتن راه حلهای مناسب و بالاخره ارتقاء دانش بهداشتی هدف مشخص برنامه میباشد و برای تحقق این هدف اجرای تحقیقات زیر در برنامه پیشبینی شده است: - تحقیق در زمینه برنامه تحدید موالید بمنظور یافتن بهترین روش پیشگیری از موالید ناخواسته در ایران و ارائه بهترین روش ثبت وقایع حیاتی. - تحقیق و بررسی در زمینه تعیین میزانهای نرخ مرگ و میر اختصاصی و چگونگی کارائی تسهیلات بهداشتی و درمانی و بالاخره تعیین مسائل بهداشت محیط. - تحقیق در مورد بیماریهای بومی، تهیه واکسن و مواد بیولوژیک مورد نیاز. - تحقیق در مورد بیماریهای سرطان - قلب و عروق. - تحقیق بالینی بیماریهای واگیر. - تحقیق و بررسی در زمینه برنامه و سیاست درمانی و بهداشتی دراز مدت کشور. - تحقیق و بررسی برای یافتن بهترین روش آموزش پزشکی و کارکنان وابسته. - تحقیقات گوناگون در مورد غذا و تغذیه. سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی کل اعتبارات بهداشت، درمان، تغذیه و تحدید موالید بالغ بر 5/116 میلیارد ریال است که 52 میلیارد ریال آن از محل بودجه عمرانی تامین خواهد شد. -جدول شماره 2 کل اعتبارات و جدول شماره 3 سرمایهگذاری ثابت در بهداشت و درمان، تغذیه و تحدید موالید را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 2- کل اعتبارات بهداشت، درمان، تغذیه، تحدید موالید طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 1- تحدید موالید 70/4 10/0 10/3 20/3 90/7 2- خدمات بهداشتی 20/14 -/6 -/8 -/14 20/28 3- خدمات درمانی -/24 -/15 50/6 50/21 50/45 4- خدمات درمانی و بهداشتی روستائی 50/15 90/1 10/4 -/6 50/21 5- بهبود تغذیه الف: بهبود تغذیه کودکان کمتر از سه سال ب: بهبود تغذیه کودکان کودکستانی و دبستانی پ: بهبود تغذیه عمومی و آموزش همگانی - 35/0 20/0 - - - 50/2 80/2 40/0 50/2 80/2 40/0 50/20 15/3 60/0 6- تحقیق و بررسی الف: تحقیق و بررسی بهداشتی ب: تحقیق و بررسی تغذیهای 50/1 25/0 60/0 05/0 80/0 15/0 40/1 20/0 90/2 45/0 7- خدمات اداری 80/3 - - - 80/3 جمع 50/64 65/23 35/28 -/52 50/116 اعتبار آموزش کادر فنی در فصل آموزش و پرورش منظور شده است.
جدول 3 – سرمایهگذاری ثابت در بهداشت، درمان، تغذیه، تحدید موالید جهانگردی طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع جمع کل (1) (2) (2+1)=3 (4) (5) (5+4)=(6) (6+3)=(7) تحدید موالید 10/0 - 10/0 - - - 10/0 خدمات بهداشتی -/6 - -/6 - - - -/6 خدمات درمانی -/10 -/1 -/11 -/4 -/5 -/9 -/20 خدمات درمانی و بهداشتی روستائی 90/1 - 90/1 - - - 90/1 بهبود تغذیه - 30/0 30/0 20/0 - 20/0 50/0 تحقیقات بهداشتی تغذیهای 65/0 - 65/0 - - - 65/0 خدمات اداری - - - - - - - جمع 65/18 30/1 95/19 20/4 -/5 20/9 15/29 اعتبار آموزش کادر فنی در فصل آموزش و پرورش منظور شده است.
تامین و رفاه اجتماعی
مقدمه با استفاده از تجرببرنامه چهارم در مورد رفاه اجتماعی و مسائل و مشکلاتیکه بعلت تازگی این برنامه چه از نظر برنامهریزی و چه از نظر اجرا پیش آمد، در تنظیم برنامه پنجم کوشش گردید که بر اساس ضوابط و ملاکهای مشخص، نوع نیازمندی گروههائیکه میتوانند از خدمات رفاهی بهره مند شوند معین گردد و سپس با توجه به امکانات مالی و سایر عوامل محدودکننده اولویتها مشخص شود. از سوی دیگر به علت اهمیت بیمههای اجتماعی، این برنامه با بینشی وسیعتر بنام تامین اجتماعی خوانده شد، و حدود و شمول آن گسترش یافت - با توجه باین مسائل در ارائه خدمات رفاهی، اولویتها بشرح زیر خواهد بود: - پائین بودن سطح درآمد: طبق این ضابطه گروههای مناطق عقب مانده شهری و روستائی و کارگران ساده از کمکهای رفاهی استفاده خواهند کرد. - اهمیت اجتماعی گروه: بر اساس این ضابطه کودکان بخاطر نقشی که در فردای اجتماع بعهده خواهند داشت و معلمان بعلت نقش حساسی که در پرورش و تربیت نسلهای آینده جامعه دارند حائز اولویت میباشند. - ناتوانی و آسیبپذیری: طبق این ضابطه بهبود وضع معلولین جسمی، روانی و اجتماعی از نقطه نظر جنبههای انسانی و حمایتهای اجتماعی مورد توجه خواهد بود. بر این اساس تامین و رفاه اجتماعی مبتنی بر 5 برنامه اصلی شامل بیمههای اجتماعی کارگران، بیمههای اجتماعی روستائیان، بیمههای اجتماعی کارمندان، خدمات رفاهی، و توان بخشی معلولین و 2 برنامه تبعی شامل مشارکت و ارتباطات اجتماعی، آموزش نیروی انسانی و تحقیقات خواهد بود.
هدفهای اساسی تامین اجتماعی مجموعه تدابیر و اقداماتی است که هدفهای زیر را تحقق بخشد: - تامین زندگی افراد کشور و ارائه خدمات لازم بآنان بهنگام وقوع حوادث و خطرات. - تامین حمایت مقتضی و مطلوب در مورد افراد خانواده در صورت فوت یا ازکارافتادگی سرپرست آنان. - تامین معیشت بموقع پیری، ناتوانی، بیکاری. - تامین مراقبتهای پزشکی و درمانی در زمان بیماری و وضع حمل. - تامین کمکهای اجتماعی و تعاونی ضروری.
سیاستها و خط مشیهای کلی
2 - بیمههای اجتماعی کارگران: در مورد بیمههای اجتماعی کارگران خط مشی و سیاستهای اجرائی بشرح زیر میباشد: - طی برنامه پنجم باید کلیه بیمه شدگان سازمان بیمههای اجتماعی که حق بیمه میپردازند حق و امکان استفاده از مزایای قانونی بیمههای اجتماعی را داشته باشند. ( در حال حاضر حدود 30 درصد از بیمه شدگانیکه حق بیمه بابت آنان پرداخت میشود امکان استفاده از مزایای قانونی را ندارند). - نرخ حق بیمه باید در مورد هر یک از تعهدات قانونی سازمان بیمههای اجتماعی، بیمههای بیماری، بازنشستگی، فوت و غیره تفکیک شود. - لازم است مقداری از درآمد سازمان بیمههای اجتماعی پس از کسر هزینه و ذخائر قانونی به سرمایهگذاری، بمنظور توسعه تاسیسات درمانی در کشور، از طریق اعطای وام بگروههای پزشکی، اختصاص یابد. - بمنظور جلوگیری از مراجعات غیر ضروری بمراکز درمانی لازم است بیمه شده سهم مختصری از هزینههای درمانی را بطور مستقیم پرداخت نماید. - بیمه شدگان سازمان بیمههای اجتماعی باید از حق انتخاب آزاد پزشک برخوردار شده و از توسعه نظام پزشک کارمندی جلوگیری بعمل آید. - سازمان بیمههای اجتماعی باید سوابق بیمه شدگان را از طریق ایجاد و تکمیل کارتهای حسابهای انفرادی محفوظ داشته و کارفرما نیز مکلف به ارسال اسامی بیمه شدگان در لیستهای مربوط به حق بیمه خواهد شد. - بمنظور توسعه سریع خدمات تامین اجتماعی به مزد و حقوق بگیران کشور باید با توجه به طبیعت تعهدات سازمان بیمههای اجتماعی و عدم ارتباط بین مسائل مربوط بدرمان و تعهدات دراز مدت، امور درمانی بیمه شدگان در تشکیلات مستقلی تمرکز یافته و سایر تعهدات بازنشستگی ازکارافتادگی و فوت، در سازمان مستقل دیگری متمرکز گردد. شورای عالی بیمههای اجتماعی هماهنگی و ارتباط لازم را در مورد دو سازمان مزبور برقرار خواهد نمود. - هزینه پرسنلی و اداری سازمان مزبور باید با توجه به درصد متعارف جهانی بر حسب تعهدات، مورد محاسبه و ملاک عمل قرار گیرد و تعداد استخدام سالانه با توجه به حجم کار و ضوابط صحیح و علمی انجام پذیرد. - با توجه به قلت مستمریهای برقرار شده در مورد بازنشستگان، بازماندگان و از کارافتادگان، لازمست نسبت به ارتقاء حداقل مستمریهای مذکور با توجه به هزینه زندگی و حداقل دستمزد اقدام گردد. - اصلاح و تجدید نظر در قانون بیمههای اجتماعی بمنظور پوشش درمانی کلیه بازنشستگان، از کارافتادگان و خانواده آنان و نیز بازماندگان بیمه شدگان متوفی، ضروری است. - با توجه به سیاست درمانی کشور سازمان بیمههای اجتماعی باید ضمن بهبود کیفی تاسیسات درمانی موجود، کمبود خدمات درمانی مورد نیاز خود را از طریق خرید خدمات از بخش خصوصی و عمومی تامین نموده و در نقاطی که امکانات درمانی کافی وجود نداشته باشد در ارتباط با شبکه تاسیسات درمانی کشور و با تایید وزارت بهداری نسبت به ایجاد بیمارستان اقدام نماید.
2 - بیمههای اجتماعی کارمندان: در مورد بیمههای اجتماعی کارمندان خط مشی و سیاستهای زیر پیشبینی شده است: بمنظور تامین عدالت اجتماعی لازم است قانون تامین درمان مستخدمین شاغل و بازنشسته دولت در وهله اول شامل کارمندانی شود که از خدمات درمانی برخوردار نمیباشند. - لازم است که طی برنامه پنجم بمنظور ایجاد صندوق بازنشستگی کارمندان دولت بمفهوم واقعی اقدام گردد و با ایجاد ذخائر محدود مالی تا حد امکان از وابستگی مالی صندوق مزبور بطور مستقیم به بودجه دولت جلوگیری بعمل آید. - سهم دولت و کارمند در زمینه میزان حق بیمه باید مورد تجدید نظر و محاسبه قرار گرفته و ترتیبی اتخاذ گردد که کسور بازنشستگی و پرداخت مستمری متفقا بر اساس حقوق، یا حقوق و مزایا باشد. - کلیه قوانین و مقررات استخدامی کشور که بنحوی موجب تضییع حقوق بازنشستگی کارمندان میگردد باید مورد تجدید نظر و اصلاح قرار گیرد. - لازم است تا حد امکان قوانین بازنشستگی موسسات و شرکتهای دولتی هماهنگ گردد.
2 - بیمههای اجتماعی روستائیان: در مورد بیمههای اجتماعی روستائیان سیاست اجرائی تعیین شده بقرار زیر است: درمان سرپائی کلیه روستائیان از طریق شبکه درمانی کشور تامین میگردد. مادام که از طریق شبکه درمانی بهداشتی روستائی، خدمات درمانی سرپائی مورد نیاز روستائیان بیمه شده در منطقه مورد نظر تامین نشده است سازمان بیمههای اجتماعی روستائیان راسا بعرضه خدمات درمانی مورد نیاز اقدام خواهد نمود. بدیهی است پس از فراهم شدن امکانات درمانی در منطقه، سازمان بیمههای اجتماعی روستائیان کوشش خود را بانجام سایر وظایف قانونی خود مصروف خواهد کرد. در مورد خدمات تخصصی و بستری، بیمه شدگان از بخش خصوصی و در صورت عدم دسترسی از بخش عمومی استفاده خواهند کرد.
هدفها و برنامههای مشخص. هدف دراز مدت تامین اجتماعی، پوشش 90 درصد جمعیت شهری طی 15 سال در موارد بیمههای بیماری، فوت، ازکارافتادگی و بازنشستگی و تامین80 درصد جامعه روستائی طی 20 سال آینده در مورد درمان، ازکارافتادگی و فوت سرپرست خانواده میباشد.
3 - بیمههای اجتماعی کارگران: هدفهای برنامه عمرانی پنجم در مورد بیمههای اجتماعی کارگران عبارتست از: - افزایش تعداد مشمولین بیمه درمان از 900 هزار نفر به 4/1 میلیون نفر در پایان برنامه پنجم که سطح پوشش این برنامه با احتساب افراد خانواده بیمه شدگان از 4/3 میلیون نفر به 1/5 میلیون نفر میرسد. - افزایش تعداد مشمولین بیمههای فوت، از کارافتادگی، بازنشستگی، از 950 هزار نفر به 5/1 میلیون نفر در پایان برنامه که بدین ترتیب سطح پوشش از6/3 به 7/5 میلیون نفر بالغ میگردد. - افزایش تعداد تخت بیمارستانی از 9/1 به 5/2 تخت به ازاء هزار بیمه شده (با خانواده) و کاهش تعداد مراجعات بیمه شدگان به هر پزشک از 60 تا100 مراجعه در روز به 50 مراجعه. - اجرای بیمه بیکاری در مورد 100 هزار نفر از مشمولین قانون کار بعنوان برنامه آزمایشی که با احتساب افراد خانواده 500 هزار نفر را شامل میشود.
3 - بیمه کارمندان و کارکنان مستقل و گروههای متشکل دیگر: هدفهای این برنامه بشرح زیر میباشد: - پوشش بیمه درمانی به 80 درصد از کارمندان دولت و خانواده آنان که سطح پوشش از 260 هزار نفر به 2 میلیون نفر در پایان برنامه پنجم میرسد. - عده مشمولین صندوق بازنشستگی از 300 هزار نفر به 450 هزار نفر افزایش خواهد یافته و سطح پوشش این برنامه از 940 هزار نفر به 4/1 میلیون نفر خواهد رسید. - حدود 300 هزار نفر از کارمندان بخش خصوصی و خانواده آنان و 400 هزار نفر از کارکنان مستقل بخش شهری مشمول بیمههای درمان و بازنشستگی خواهند شد. - کلیه دانش آموزان و دانشجویان بخش شهری از طریق قرارداد با شرکتهای بیمه، مشمول مزایای بیمه حوادث میشوند.
3 - بیمههای اجتماعی روستائیان: هدف برنامه افزایش سطح پوشش درمانی روستائیان از 150 هزار نفر به 4 میلیون نفر در پایان برنامه پنجم بوده و همچنین 100 هزار نفر از روستائیان مشمول بیمه فوت خواهند شد که با احتساب افراد خانواده 500 هزار نفر تامین خواهند یافت. -جدول شمارۂ 1 مقایسه تعداد استفادهکنندگان از حمایتهای تامین اجتماعی در پایان برنامه چهارم و پنجم عمرانی کشور را نشان میدهد:
جدول 1- مقایسه استفادهکنندگان از حمایتهای تامین اجتماعی در پایان برنامههای چهارم و پنجم (ارقام به هزار نفر ) گروههای بیمه شده مشمولین بیمههای درمانی عده مشمولین بیمههای فوت و بازنشستگی و از کار افتادگی بیمه شده بیمه شده با خانواده بیمه شده بیمه شده با خانواده پایان برنامه چهارم پایان برنامه پنجم پایان برنامه چهارم پایان برنامه پنجم پایان برنامه چهارم پایان برنامه پنجم پایان برنامه چهارم پایان برنامه پنجم مزد و حقوق بگیران غیرکارمند (سازمان بیمههای اجتماعی) 900 1400 3400 5100 950 1500 3600 5700 کارمندان دولت و شرکتهای دولتی 360 600 260 2000 300 450 960 1400 کارمندان بخش خصوصی - 80 - 300 - 80 - 300 کاکنان مستقل - 100 - 100 - 100 - 400 روستائیان 20 800 100 4000 - 100 - 500 جمع 1180 2980 3760 11500 1250 2230 4560 8300
هدفهای اساسی هدف کلی در این برنامه تامین قسمتی از حداقل نیازمندیهای اساسی گروههائی است که بدلائل محرومیت نسبی و یا ویژگیهای اجتماعی حایز اولویت میباشند، باین ترتیب گروههای مناطق عقب مانده شهری و روستائی، کارگران ساده، کودکان، اطفال بیسرپرست، سالمندان، آسیب دیدگان، معلمان، معلولین جسمی، روانی و اجتماعی مشمول این برنامه میگردند.
سیاست و خط مشیهای کلی
2 - سیاستهای کلی: سیاستهای کلی برنامه خدمات رفاهی در برنامه پنجم عمرانی کشور مبتنی بر اصول زیر است: - تشویق و جلب کمک طبقات مرفه بمنظور رسیدن بهدفهای برنامه. - استفاده از نهادهای سنتی (مانند اوقاف) در ارتباط با سیاستهای برنامه فصل تامین و رفاه اجتماعی. - بررسی و تجدید نظر در بعضی از قوانین و تشکیلات و برخی از سازمانها بمنظور انطباق آنها با دگرگونیهای اجتماعی و هدفهای برنامه پنجم. - رعایت امر عدم تمرکز و استفاده وسیع از سازمانهای محلی در اجرای برنامهها. - کوشش در مشارکت استفادهکنندگان از خدمات از طریق جلب همکاری و خودیاری آنان در کلیه زمینهها. - ایجاد همآهنگی در خدمات اجتماعی از طریق تقویت دبیرخانه شورایعالی رفاه اجتماعی. - استفاده از مشمولین قانون خدمات اجتماعی زنان در تامین نیروی انسانی مراکز رفاهی. - ایجاد مراکز چند وظیفهای بمنظور تلفیق خدماتی که ادغام آنها در جهت رسیدن به هدف لازم و ممکن است. - استفاده از خدمات داوطلبانه در جهت نیل به هدفها.
هدفها و برنامههای مشخص
3 - رفاه خانواده و کودک: هدف عبارتاست از ارائه خدمات رفاهی به خانوادههای کم درآمد در نواحی پرجمعیت و عقب مانده شهری از طریق مراکز رفاه خانواده و نگهداری کودکان زنان شاغل در مهدهای کودک با احداث 100 مرکز رفاه خانواده و 150 مهد کودک.
3 - رفاه کودکان بیسرپرست: هدف تامین وسائل زیست و نگهداری کودکان بیسرپرست میباشد که در جهت تحقق این امر اقدامات زیر انجام میپذیرد: - ایجاد 120 کانون شبه خانواده، تجهیز 10 شیرخوارگاه و 10 شبانه روزی ایجاد یک شیرخوارگاه جدید با ظرفیت 500 طفل و ایجاد یک مرکز مجتمع شبه خانواده.
3 - رفاه روستائیان: در برنامه پنجم عمرانی کشور فعالیت خانههای فرهنگ روستائی در قالب حوزههای عمرانی روستائی متمرکز گردیده و تعدادی از خانههای احداث شده در برنامه چهارم نیز نوسازی میشوند. همچنین کلیه خانهها تجهیز شده و نیروی انسانی مورد نیاز آنها تامین میگردد. ضمنا برای تمرکز و پرداخت کمکهای مالی مورد نیاز کشاورزان در مواردیکه محصول آنان در اثر خشک سالی، آفات عمومی، سرمازدگی و نظایر آن از بین رفته باشد، وزارت تعاون و امور روستاها نسبت به تشکیل صندوقی در سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران اقدام خواهد نمود. اعتبارات مورد نیاز این صندوق از محل کمکهای دولت و خودیاری کشاورزان عضو شرکتهای تعاونی روستائی تامین خواهد شد.
3 - رفاه کارگران: در این برنامه کوشش در جهت تحقق کامل اصل سهیم کردن کارگران در سود کارگاههای تولیدی و صنعتی است. همچنین نسبت به ایجاد مراکز خدمات اجتماعی کارگران در مراکز مجتمع کارگری، قطبهای صنعتی کشور و یک اتحادیه از تعاونیهای مصرف که به 300 تعاونی کوچک سرویس خواهد داد و تجهیز 80 تعاونی مصرف موجود اقدام خواهد شد.
3 - رفاه معلمان: هدف این برنامه تامین وسائل رفاه و سرگرمی اوقات فراغت معلمان است هدفهای کمی برنامه بشرح زیر است: - ایجاد 24 مرکز فرهنگی و اجتماعی، احداث یک پلاژ و 4 استراحتگاه در مناطق ییلاقی و ایجاد و توسعه 150 تعاونی مصرف در شهرهای مختلف.
3 - آسیب دیدگان از سوانح طبیعی: هدف عبارتاست از تمرکز کلیه کمکهای اولیه بوسیله و یا زیر نظر شیر و خورشید سرخ در منطقه آسیب دیده، کنترل دولت در امر خانهسازی بویژه در روستاها از نظر ایمنی در مقابل زلزله و نوسازی مناطق آسیب دیده با خودیاری مردم.
3 - برنامه ارتباطات اجتماعی و خدمات داوطلبانه: هدف عبارتاست از ایجاد ارتباط و روحیه اشتراک مساعی بین مجریان امور و مردم بمنظور ترغیب و تشویق آنان جهت ایفای نقش فعال و مشارکت در برنامهها و طرحهای عمرانی.
3 - خدمات داوطلبانه: هدف اساسی بسیج نیروی کلیه داوطلبان بویژه جوانان و زنان در جهت اجرای برنامههای عمران و توسعه در سطح ملی و بینالمللی از طریق لژیون خدمتگزاران بشر میباشد.
3 - برنامه آموزش نیروی انسانی و تحقیقات: هدف این برنامه تربیت نیروی انسانی مورد نیاز برنامههای رفاهی و انجام تحقیقات بمنظور شناخت مسائل موجود و یافتن راه حلهای سنجیده میباشد. الف - در مورد آموزش نیروی انسانی: هدفها بشرح زیر است: - ایجاد دوره جدید آموزش مددکاری اجتماعی با ظرفیت سالانه 60 نفر. - تربیت 250 نفر کارشناس در ردههای مختلف خدمات رفاهی از طریق تغییر در محتوای در سی رشتههای مشابه از قبیل علوم اجتماعی، روانشناسی، علوم تربیتی و غیره. - تربیت 100 نفر کارشناس برنامهریزی اجتماعی در سطح فوق لیسانس. - ایجاد دوره جدید آموزش مربی کودک با ظرفیت 100 نفر و افزایش ظرفیت آموزشگاه موجود و تربیت 600 نفر مربی کودک در سطح فوق دیپلم. - ایجاد دورههای کوتاه مدت آموزشی با همکاری دستگاههای اجرائی بمنظور تربیت 650 نفر کمک مربی کودک. - ایجاد واحد جدید آموزش ضمن خدمت و قبل از خدمت کارکنان سازمانهای اجتماعی و عام المنفعه و آموزش حدود 1200 نفر از مدیران سازمانهای عام المنفعه. ب - در مورد تحقیقات: هدفها بشرح زیر است: - ایجاد دوره تربیت کارشناس تحقیق در زمینه امور اجتماعی بمنظور تربیت 100 نفر محقق در طول برنامه. - اعزام 50 نفر از کارشناسان ممتاز تحقیق بکشورهای پیشرفته و اشتغال در موسسات تحقیقاتی بمنظور آموزش کارگردان تحقیق. - تربیت 100 نفر پژوهشگر اجتماعی (در سطح کارشناس تحقیق). - اجرای 25 طرح تحقیقی در زمینه شناسائی مسائل و مشکلات خاص خدمات رفاهی - تامین اجتماعی و توسعه اجتماعی. - ایجاد و تجهیز واحدهای تحقیقات اجتماعی در موسسات آموزشی. - تالیف و ترجمه 15 کتاب معتبر روششناسی در تحقیقات اجتماعی. - تشکیل 2 سمینار ویژه بررسی مسائل تحقیقات اجتماعی.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی - کل اعتبار فصل تامین و رفاه اجتماعی برای برنامه جدیدی که در دوره برنامه پنجم بمرحله اجرا گذارده خواهد شد معادل 16 میلیارد ریال است که معادل 8/7 میلیارد ریال آن بتامین اجتماعی و 2/8 میلیارد ریال آن بخدمات رفاهی اختصاص دارد. جداول شماره 2 و 3 نحوه توزیع اعتبارات و سرمایهگذاری در تامین و رفاه اجتماعی را طی برنامه پنجم نشان میدهند:
جدول 2- کل اعتبارات تامین و رفاه اجتماعی طی برنامه پنجم (ارقام به میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 1- بیمههای اجتماعی کارگران - - 10/0 10/0 10/0 2- بیمههای اجتماعی کارمندان 34 - 50/4 50/4 50/38 3- بیمههای اجتماعی روستائیان 20/0 - 20/3 20/3 40/3 4- خدمات رفاهی 63/3 76/3 73/1 49/5 12/9 5- توان بخشی معلولین 61/0 41/1 62/0 03/2 64/2 6- مشارکت و ارتباطات اجتماعی - 33/0 10/0 43/0 43/0 7- آموزش و تحقیقات در رفاه اجتماعی(*) 02/0 - 25/0 25/0 27/0 جمع 46/38 50/5 50/10 16 46/54
اعتبار آموزشهای رفاهی در فصل آموزش و پرورش منظور شده است.
جدول 3 – سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی در تامین و رفاه اجتماعی طی برنامه پنجم (ارقام به میلیارد ریال) -عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت بخش عمومی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع بیمههای اجتماعی کارگران - - - بیمههای اجتماعی کارمندان - - - بیمههای اجتماعی روستائیان - - - خدمات رفاهی 76/3 - 76/3 توان بخشی معلولین 41/1 - 41/1 مشارکت و ارتباطات اجتماعی 33/0 - 33/0 آموزش و تحقیقات - - - جمع 50/5 - 50/5
تربیت بدنی، جوانان و پیشاهنگی
هدفهای اساسی هدفهای اساسی برنامه پنجم در زمینه تربیت بدنی، جوانان و پیشآهنگی بقرار زیر میباشد: - پرورش نیروی جسمانی و سلامت روان افراد. - کمک به رشد متعادل کودکان و نوجوانان و آماده کردن آنها جهت ادامه یک زندگی سالم. - پرورش سجایای اخلاقی و ایجاد حس همکاری و تعاون میان افراد جامعه. - ترغیب افراد به استفاده از تفریحات سالم. - فراهم نمودن امکانات لازم و فرصتهای مناسب بمنظور مشارکت موثر و مفید جوانان در فعالیتهای اجتماعی و عمرانی. - تحکیم تفاهم ملی و بینالمللی.
سیاستها و خط مشیهای کلی
2 - ورزش و تربیت بدنی: سیاستها و خط مشیهای کلی در زمینه ورزش و تربیت بدنی طی برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: - تعمیم و گسترش ورزش و تربیت بدنی بعنوان یکی از وظائف دولت و تقویت سازمان تربیت بدنی ایران بعنوان تعیینکننده خط مشی و سیاستهای ورزشی و مسئول همآهنگی، نظارت و بازرسی برنامههای ورزشی در کلیه واحدهای ورزشی کشور. - اجرای برنامههای اساسی ورزشی حتی المقدور توسط سازمانهای مربوط مانند وزارتخانههای علوم و آموزش عالی، آموزش و پرورش، کار و امور اجتماعی، تعاون و امور روستاها و سایر سازمانهای مربوط. - ترویج ورزشهای زیربنائی در مدارس ( شنا، دو و میدانی، ژیمناستیک) و اشاعه ورزشهای ملی و محلی و همچنین اجرای مراسم روز ورزش در سراسر کشور بمنظور شرکت دادن هر چه بیشتر مردم در فعالیتهای ورزشی. - افزایش میزان بهره دهی مراکز موجود از طریق تقویت مدیریت و آموزشهای کوتاه مدت مسئولین و تکمیل موسسات موجود. - توجه بورزشهای طبیعی، پیاده روی، کوهنوردی و کشاندن هر چه بیشتر مردم بخارج از شهرها. - استفاده از وسائل ارتباط جمعی بمنظور جلب هر چه بیشتر مردم بورزش و استفاده از تلویزیون در آموزش مهارتهای ورزشی و جبران کمبود مربی. - اولویتهای برنامه ورزش و تربیت بدنی بترتیب اهمیت بقرار زیر میباشد: اول - تجهیز و تکمیل تاسیسات موجود. دوم - ایجاد تاسیسات ورزشی مدارس و کودکستانها. سوم - آموزش و بازآموزی کادرهای فنی و اداری. چهارم - تشویق بخش خصوصی بسرمایهگذاری و مشارکت در امر ورزش و تربیت بدنی از طریق اعطای وام به صاحبان باشگاههای خصوصی.
2 - جوانان: سیاستها و خط مشیهای کلی در زمینه برنامه جوانان بشرح زیر میباشد: - بررسی و تجدید نظر در قوانین و تشکیلات برخی از سازمانهای مسئول بمنظور انطباق فعالیتهای آنها با دگرگونیهای اجتماعی. - غنی تر ساختن محتوای دورههای آموزشی نظامی بنحوی که برای جوانان مخصوصا جوانان عشایری و روستائی بصورت دورههای آموزش نظامی حرفهای درآید و در بالا بردن امکانات اشتغال جوانان پس از خاتمه خدمت سربازی مفید واقع گردد. - ایجاد همآهنگی در فعالیتهای سازمانهای اجرائی مربوط به امور جوانان از طریق شورایعالی رفاه اجتماعی و تعیین وظائف مشخص آنها بر اساس بررسی فعالیتهای سازمانهای مزبور. - رعایت اصل مشارکت و استفاده بیشتر از نیروی انسانی نسل جوان در مراحل تدوین برنامهها، اجرا و ارزشیابی فعالیتها. - حمایت از فعالیتهای دسته جمعی و اجتماعی جوانان بمنظور استفاده از ابتکارات آنان. کمک به ایجاد فروشگاههای تعاونی جوانان. - فراهم نمودن امکانات شناسائی و عرضه آثار برجسته نوجوانان و جوانان مستعد بمنظور تشویق آنان به کارهای خلاق و ایجاد درآمد برای آنان. - تاسیس مراکز چند وظیفهای بمنظور تلفیق خدماتی که ادغام آنها در جهت رسیدن به هدفهای فوق لازم باشد.
2 - پیشاهنگی: سیاستها و خط مشیهای کلی پیشاهنگی طی برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: - تنظیم برنامههای پیشاهنگی بر اساس نیازهای جامعه بمنظور جلب افراد بخدمات پیشاهنگی. - استفاده جوانان غیر پیشاهنگ از خانههای پیشاهنگی و گسترش پیشاهنگی به کلیه گروهها و قشرهای اجتماعی.
هدفها و برنامههای مشخص
3 - برنامه جوانان: هدفها و برنامههای مشخص برنامه جوانان بشرح زیر میباشد: - ایجاد 40 مرکز جوانان در مناطق شهری. - تجهیز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و ایجاد 50 مرکز پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سطح کشور. - تجهیز و بهره برداری از 10 خانه جوانان شیر و خورشید سرخ. - ایجاد دوره جدید تربیت مربی و راهنمای جوانان در سطح فوق دیپلم و لیسانس بمنظور تربیت 400 مربی جوانان. - کمک به ایجاد فروشگاههای تعاونی جوانان. 3 - 3 - برنامه پیشاهنگی: هدفها و برنامههای مشخص پیشاهنگی بشرح زیر میباشد: - تکمیل و تجهیز و بهره برداری از 100 خانه پیشاهنگی و افزایش تعداد پیشاهنگان تا 500 هزار نفر. - ایجاد 20 خانه جدید پیشآهنگی. - تدارک مقدمات ژامبوری جهانی پیشآهنگی. - افزایش و تربیت مربیان پیشاهنگی کشور تا حدود 20 هزار نفر. - توسعه مجتمعهای تفریحی اطراف شهرها.
سرمایهگذاری و اعتبارات کل اعتبارات و میزان سرمایهگذاری تربیت بدنی جوانان و پیشاهنگی طی برنامه پنجم بشرح جدول شماره 1 و 2 میباشد.
جدول 1- کل اعتبارات تربیت بدنی، جوانان و پیشاهنگی طی برنامه پنجم (ارقام به میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل اعتبارات ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 ورزش و تربیت بدنی 71/19 50/7 -/1 50/8 21/28 جوانان 81/0 64/0 25/0 89/0 70/1 پیشاهنگی 34/0 56/0 05/0 61/0 95/0 جمع 86/20 70/8 30/1 -/10 86/30 علاوه بر مبلغ 5/8 میلیارد ریال اعتبار ورزش و تربیت بدنی که در فصل تربیت بدنی، پیشاهنگی و جوانان منظور شده است معادل 8 میلیارد ریال نیز از اعتبارات فصل آموزش و پرورش جهت ورزش مدارس و دانشگاهها اختصاص داده شده است.
جدول 2 – سرمایهگذاری ثابت در فصل تربیت بدنی، پیشاهنگی و امور جوانان، طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) عنوان برنامه سرمایهگذاری ثابت جمع کل (6 + 3) - 7 بخش عمومی بخش خصوصی از محل اعتبارات عمرانی از محل منابع موسسات انتفاعی و بازرگانی جمع از پس انداز خصوصی از محل اعتبارات عمرانی جمع (1) (2) (2 + 1) - 3 (4) (5) (5 + 4) - 6 تربیت بدنی امور جوانان پیشاهنگی تفریحات سالم 15 /13 08 /1 70 /0 07 /0 - - - - 15 /13 08 /1 70 /0 07 /0 40 /0 - - - - - - - 40 /0 - - - 55 /13 08 /1 70 /0 07 /0 جمع 00 /15 - 00 /15 40 /0 - 40 /0 40 /15
آمار و بررسیها
سیاستها و خط مشیهای کلی: بمنظور فراهم ساختن شرایط مناسب برای رسیدن بهدفهای یاد شده: - نحوه تقسیم کار و مسئولیت میان دستگاههای آماری کشور بطور مشخص و دقیق معلوم خواهد گردید. - آمار بعنوان یک وظیفه مستقل در همه دستگاهها، سازمان داده خواهد شد. - نظام گردآوری آمارهای جاری در سطح استان بر اساس نیازمندیهای برنامه و حوائج دفاتر برنامهریزی منطقهای، تقویت خواهد گردید. - تعریفها و تقسیمبندیهای جغرافیائی، حوزههای آماری در دستگاههای مختلف همساز و قابل انطباق خواهد گردید تا بتوان آمارهای مختلف را با هم مقایسه کرد. - به تحقیقات در جهت رفع نیازهای اساسی توسعه اقتصادی و اجتماعی توجه کافی مبذول خواهد گردید.
سرمایهگذاری و اعتبارات عمرانی: اعتبارات آمار و بررسیها طی برنامه پنجم عمرانی متجاوز از 6 میلیارد ریال خواهد بود که نسبت باعتبارات برنامه چهارم نزدیک بسه برابر میباشد. -جدول شماره 1 اجزاء اعتبارات آمار و بررسیها را طی برنامه پنجم نشان میدهد.
جدول 1- اعتبارات آمار و بررسیها طی برنامه پنجم (میلیارد ریال) -عنوان برنامه اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات اعتبارات عمرانی جمع کل ثابت غیرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 تهیه و انتشار آمارهای عمومی -/2 3/1 - 3/1 3/3 تهیه و انتشار آمارهای اختصاصی -/1 2/2 - 2/2 2/3 ثبت احوال شخصیه 5/3 -/1 - -/1 5/4 تحقیق و بررسی -/4 -/1 7/0 7/1 7/5 جمع 5/10 5/5 7/0 2/6 7/16
نایب رئیس مجلس شورای ملی – دکتر جواد سعید