تصویبنامه قانونی راجع به تشکیل خانه انصاف

بمنظور رسیدگی و حل و فصل اختلافات میان ساکنان بومی روستاها وزارت دادگستری مکلف است بتدریج و با اعلام قبلی در هر یک از دهات کشور شورائی بنام خانه انصاف تشکیل دهد.

خانه انصاف مرکب از پنج نفر از معتمدان محل است که از طرف ساکنان ده برای مدت سه سال انتخاب خواهند شد سه نفر از اعضاء خانه انصاف اعضاء اصلی و دو نفر دیگر اعضاء علی البدل می‌باشند.

انتخاب‌کنندگان باید دارای شرایط زیر باشند

شرایط انتخاب شوندگان بقرار زیر است:

انتخابات اعضاء خانه انصاف بوسیله بخشدار با همکاری دو نفر از معتمدان محل بانتخاب رئیس دادگاه بخش و تحت نظارت رئیس دادگاه انجام می‌گیرد. ترتیب انجام انتخابات و تشخیص حائزین اکثریت بموجب آئین نامه‌ای که وزارتخانه‌های دادگستری و کشور تنظیم مینمایند معین خواهد شد.

پس از خاتمه انتخابات بخشدار کسانی را که برای عضویت خانه انصاف انتخاب شده‌اند برئیس دادگاه بخش محل معرفی مینماید و رئیس دادگاه در صورت احراز صحت انتخابات معرفی نامه اعضاء خانه انصاف را صادر و بآنان تسلیم خواهد کرد.

اعضاء خانه انصاف در اولین جلسه از بین خود یکنفر را برای ریاست و دو نفر را برای عضویت اصلی و دو نفر دیگر را برای عضویت علی البدل معین مینماید.در انتخابات اعضاء اصلی کسانی که دارای سواد هستند اولویت خواهند داشت و در صورتیکه هیچیک از اعضاء دارای سواد نباشند یکنفر دیگر از معتمدان محل را که دارای سواد باشد برای عضویت اصلی خانه انصاف انتخاب مینمایند. در این صورت شخصی که رای کمتری داشته سمت عضویت علی البدل را خواهد داشت اعضاء علی البدل در صورت غیبت و یا معذوریت اعضاء اصلی بجای آنان انجام وظیفه خواهند نمود.

عضویت در خانه انصاف افتخاری و مجانی است

در صورت مشاهده بی‌نظمی و تقصیر در انجام وظایفی که به عهده خانه انصاف محول گردیده است وزارت دادگستری می‌تواند هر یک از آن‌ها را منحل یا عضو متخلف را از سمت خود برکنار نماید در صورت انحلال انتخابات خانه انصاف باید منتهی ظرف یک ماه پس از انحلال بعمل آید. در صورت برکناری یا فوت یا استعفاء یکی از اعضاء خانه انصاف چنانچه بیشتر از ششماه به تجدید انتخابات باقی مانده باشد عضو جدید از بین ساکنان ده که واجد شرایط باشند بر طبق مقررات مربوطه انتخاب خواهد شد.

در کلیه اختلافات و دعاوی بین ساکنان ده خانه انصاف سعی می‌کند که اختلافات را بصلح و سازش خاتمه دهد.

در دعاوی مدنی صلاحیت خانه انصاف محدود بموارد زیر است

در دعوی تصرف عدوانی و رفع مزاحمت و ممانعت از حق چنانچه خانه انصاف شکایت را صحیح تشخیص دهد دستور لازم بر رفع مزاحمت و ممانعت و اعاده تصرف صادر مینماید و کدخدای ده مکلف است فورا دستور را اجراء نماید و کدخدا می‌تواند از مامورین انتظامی استمداد نماید. ذینفع می‌تواند ظرف مدت یکماه پس از ابلاغ از دستور خانه انصاف بدادگاه بخش محل شکایت نماید و در اینصورت چنانچه دادگاه شکایت را وارد تشخیص دهد دستور مزبور را الغاء کرده و طبق مقررات قانونی بموضوع رسیدگی و حکم صادر مینماید رای دادگاه بخش قطعی است.

در مورد صغار و سایر محجورین و غایب مفقودالاثر خانه انصاف مکلف است مادام که از طرف مراجع قضائی ترتیب اداره اموال آنان داده نشده اقداماتی را که برای حفظ دارائی اشخاص مذکور لازم میداند بعمل آورد مراتب را فورا برئیس دادگاه بخش محل اعلام و طرقی را که برای حفظ منافع آنان مفید تشخیص دهد پیشنهاد مینماید.

در امور جزائی صلاحیت خانه انصاف بشرح زیر است.

رسیدگی بدعوی در خانه انصاف بدین ترتیب است که بدوا شاکی شکایت خود را کتبا یا شفاها نزد سپاهی دانش مقیم محل عنوان می‌کند مامور مزبور شرح شکایت و توضیحات شاکی را در پرونده قید کرده و سپس بهرترتیب که مقتضی بداند طرف دعوی را احضار و شکایت شاکی را باو اعلام و تفهیم می‌نماید و اظهارات و مدافعات او را نیز در پرونده قید و سپس پرونده را برای رسیدگی بخانه انصاف ارسال میدارد.

در جلسه رسیدگی بنا بدعوت خانه انصاف مامور سپاه دانش حضور یافته و اوراق پرونده را قرائت کرده و خلاصه جریان رسیدگی و اظهارات طرفین و تصمیمات خانه انصاف را در پرونده ثبت مینماید.

در صورت غیبت یا معذوریت و یا بهر جهتی که استفاده از سپاهی دانش برای انجام خدماتی که طبق تصویب نامه قانونی بعهده دارند میسر نباشد رئیس دادگاه محل می‌تواند وظائف مزبور را باموزگار یا بهر یک از اعضاء خانه انصاف و یا کدخدا و یا شخص مورد اعتمادی محول نماید.

در صورتیکه اعضاء خانه انصاف و یا طرفین دعوی قرابت نسبی یا سببی تا درجه دوم داشته باشند و همچنین در صورتی که اعضاء مزبور طرف دعوی باشند نمیتوانند در رسیدگی شرکت نمایند. درجات قرابت و موارد رد را رئیس دادگاه محل برحسب دستورالعملی که می‌دهد برای خانه انصاف تشریح خواهد نمود در موارد رد عضو علی‌البدل در رسیدگی شرکت خواهد نمود و در صورتیکه اکثریت اعضاء مردود باشند رئیس خانه انصاف بنظر خود دو نفر از اشخاص مورد اعتماد را برای شرکت در رسیدگی دعوت خواهد نمود.

اگر دعوی مربوط بساکنان دو یا چند ده باشد خانه انصاف هر ده از بین خود یکنفر نماینده معین مینماید سپس نمایندگان مزبور از خانه انصاف نزدیکترین دهی که دعوی متوجه ساکنین آن نیست درخواست مینماید که یکنفر نماینده برای شرکت در رسیدگی معین نماید. نمایندگان مزبور از بین خود یکنفر را برای ریاست خانه انصاف انتخاب و سپس بدعوی رسیدگی و رای صادر مینمایند.

رسیدگی بدعوی در خانه انصاف مجانی است و تابع تشریفات آئین دادرسی نیست و خانه انصاف می‌تواند بهر طریقی که مقتضی بداند طرفین دعوی را احضار و اظهارات و مدافعات آنان را استماع کرده و هرگونه تحقیقی را که لازم بداند مانند استماع گواهی گواهان و معاینه محل و جلب نظر خبره مورد اعتماد بعمل آورده و یا انجام آنرا بیکی از اعضاء خود محول نماید. عدم حضور اصحاب دعوی با اطلاع از وقت جلسه مانع رسیدگی و صدور حکم نخواهد بود مگر آنکه طرف غائب عذر موجهی برای عدم حضور داشته باشد.

جلسات خانه انصاف در یکی از امکنه عمومی ده مانند مسجد و یا مدرسه و یا هر محل دیگری که رئیس خانه انصاف مقتضی تشخیص دهد در مواقع لزوم تشکیل خواهد یافت.

خانه انصاف می‌تواند انجام تحقیقات مذکور در ماده 20 و اموری را که مربوط بتهیه مقدمات رسیدگی و مرتب کردن دلائل مستندات رای است برای تنظیم بیکی از اعضاء خود محول نماید و همچنین وظائف خانه انصاف را در حفظ آثار جرم و محافظت اموال صغار و محجورین بیکی از اعضاء خود محول کند.

در موقع صدور رای خانه انصاف باید بدلائل دعوی و مدافعات طرفین و نتیجه تحقیقات توجه نموده و سپس با رعایت مقتضیات عدالت و انصاف و عرف و عادت محل بطور کدخدا منشی در حل و فصل دعوی و صدور رای اقدام نماید رای خانه انصاف در هر حال حضوری محسوب و اکثریت آراء مناط اعتبار است

پس از صدور رای از طرف خانه انصاف مامور سپاه دانش یا قائم مقام او طبق ماده 17 رای را در پرونده ثبت نموده و بامضاء یا مهر اعضاء میرساند و سپس بهر طریقی که مقتضی بداند رای را بطرفین دعوی ابلاغ و تفهیم مینماید و چنانچه اظهاراتی داشته باشند در پرونده ثبت نموده و سپس کلیه اوراق پرونده را بدادگاه بخش محل ارسال میدارد.

پس از وصول پرونده بدادگاه در صورتیکه رئیس دادگاه رای را از لحاظ صلاحیت و رعایت سایر مقررات مذکور در این تصویب نامه قانونی صحیح تشخیص دهد بدرخواست ذینفع دستور اجراء آنرا صادر و عملیات اجرائی را بمتصدی اجراء دادگاه یا کد خدای محل یا هر یک از اعضاء خانه انصاف که مقتضی بداند محول کرده و تعلیمات لازمه را در نحو اجرا حکم خواهد داد و در غیر این صورت پس از رسیدگی رای خانه انصاف را فسخ کرده و بدرخواست ذینفع طبق مقررات قانونی اقدام برسیدگی مینماید و رای دادگاه بخش داین موارد قطعی است.

بمنظور آشنا کردن اعضاء خانه انصاف به پاره‌ای از اصول قضائی که برای اجرای صحیح مقررات این تصویبنامه قانونی ضرورت دارد رئیس دادگاه بخش محل با تشکیل جلسات بحث و تعلیم و یا عزیمت بمحل تشکیل خانه انصاف و یا بهر طریقی دیگر که مقتضی بداند راهنمائی‌های لازم را بعمل آورده و تعلیمات قانونی می‌دهد اعضاء خانه انصاف نیز میتوانند مشکلات قانونی را از رئیس دادگاه بخش محل استعلام نمایند.

آئین نامه‌های لازم برای اجرای مقررات این تصویب نامه قانونی وزارت دادگستری تنظیم کرده و بموقع اجرا خواهد گذاشت.

دعاوی که در صلاحیت خانه انصاف است چنانچه قبل از تشکیل خانه انصاف طرح شده باشد کماکان در مرجعی که قبلا صالح بوده است جریان خواهد داشت.

در مورد کلیه مسائلی که بموجب مقررات اصلاحات ارضی تعیین تکلیف شده همان مقررات عمل خواهد شد و رسیدگی بموضوعات مزبور از صلاحیت خانه انصاف خارج خواهد بود.

وزارت دادگستری مامور اجراء این تصویب نامه قانونی می‌باشد و مکلف است پس از افتتاح مجلسین لایحه آن را بمجلس تقدیم نماید.