اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی

اهداف فرهنگستان زبان و ادب فارسی عبارت است از: 1 - حفظ قوت و اصالت زبان فارسی به عنوان یکی از ارکان هویت ملی ایران و زبان دوم عالم اسلام و حامل معارف و فرهنگ اسلامی. 2 - پروردن زبانی مهذب و رسا برای بیان اندیشه‌های علمی و ادبی و ایجاد انس با مآثر معارف تاریخی در نسل کنونی و نسلهای آینده. 3 - رواج زبان و ادب فارسی و گسترش حوزه و قلمرو آن در داخل و خارج از کشور. 4 - ایجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی به تناسب مقتضیات زمان و زندگی و پیشرفت علوم و فنون بشری با حفظ اصالت آن.

وظایف فرهنگستان عبارت است از: 1 - سازمان دادن و تمشیت فعالیتهای ناظر به حفظ میراث زبان و ادب فارسی. 2 - تاسیس واحدهای واژه‌سازی و واژه گزینی و سازمان دادن واحدهای مشابه در مراکز دانشگاهی و دیگر سازمانهای علمی و فرهنگی و هماهنگ ساختن فعالیتهای آنان از راه تعاطی تجارب. 3 - نظارت بر واژه‌سازی و معادل‌یابی در ترجمه از زبانهای دیگر به زبان فارسی و تعیین معیارهای لازم برای حفظ و تقویت بنیه زبان فارسی در برخورد با مفاهیم و اصطلاحات جدید. 4 - کمک به معرفی و نشر میراث زبان و ادب فارسی به صورت اصیل و معتبر. 5 - اهتمام در حفظ فرهنگهای محلی و مردمی و جمع‌آوری و ضبط و نشر امثال و حکم و کلیه اعلام و اصطلاحات فارسی در همه زمینه‌ها و بهره برداری از آن‌ها برای پرورش و تقویت زبان و ادب فارسی. 6 - سازمان دادن تبادل تجربه‌ها و دستاوردهای مراکز پژوهشی در حوزه زبان و ادب فارسی و تامین موجبات بهره برداری صحیح از این تجربه‌ها. 7 - بهره برداری صحیح از زبانهای محلی (در داخل و خارج از ایران) به منظور تقویت و تجهیز این زبان و غنی ساختن و گستردن دامنه کار کرد آن. 8 - معرفی محققان و ادبا و خدمتگزاران زبان و ادب فارسی و حمایت از نشر آثار ایشان و کمک به تامین وسایل فعالیت علمی و فرهنگی آنان و فراهم آوردن موجبات تقدیر از خدماتشان. 9 - بررسی و تصویب نتایج فعالیتهای مراکز پژوهشی و فرهنگی که برای تهذیب و اصلاح یا توسعه و تقویت زبان فارسی مفید شمرده می‌شوند و ابلاغ و توصیه کاربرد آن‌ها به موسسات علمی و فرهنگی و سازمانها و نهادهای عمومی.

فرهنگستان دارای شورایی خواهد بود که ترکیب آن را اعضای پیوسته ایرانی و اعضای پیوسته فارسی زبان خارجی تشکیل میدهند. در بدو تاسیس فرهنگستان، شورای عالی انقلاب فرهنگی پانزده تن از محققان و ادیبان و صاحب نظران ایرانی، برجسته زبان و ادب فارسی را که علاقه خود را به این زبان و ادب به ثبوت رسانده و به نظام جمهوری اسلامی ایران وفادار باشند انتخاب و جهت صدور حکم عضویت به ریاست جمهوری معرفی می‌کند.

: ارکان فرهنگستان عبارت است از: 1. رییس‌جمهور در مقام ریاست عالیه فرهنگستان. 2. هیت امنای فرهنگستانها. 3. شورای فرهنگستان. 4. رییس فرهنگستان. 5. دبیر.

عضویت پیوسته و افتخاری در فرهنگستان مادامالعمری است و مدت عضویت وابسته را شورای فرهنگستان تعیین می‌کند و هرگاه تعداد اعضای پیوسته از حداقل تعیین شده کمتر شود، شورای فرهنگستان موظف است اعضای جدید را با رعایت شرایط عضویت انتخاب و جهت صدور حکم به ریاست جمهوری معرفی کند.

افراد پیشنهادی برای عضویت در فرهنگستان به معرفی اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی و یا خود فرهنگستان مربوطه و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی بر اساس ضوابط و معیارهای علمی مصوب انتخاب می‌شوند.

ریاست عالیه فرهنگستان با رییس‌جمهور است.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی که عالی ترین مرجع سیاستگذاری و رسیدگی به مسائل زبان و ادب فارسی است سازمانی است مستقل و از لحاظ اداری و استخدامی تابع مقررات عمومی مراکز و موسسات تحقیقاتی کشور آیین‌نامه داخلی فرهنگستان را نیز شورای فرهنگستان تهیه خواهد کرد و به تصویب ریاست عالیه خواهد رساند.

دبیرخانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در فرهنگستان مستقر خواهد بود.

رییس فرهنگستان از میان اعضای فرهنگستان، به پیشنهاد رییس‌جمهور و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی و با حکم ایشان برای یک دوره چهار ساله انتخاب می‌شوند. تغییر روسای مزبور به علل مختلف از جمله فوت، کناره‌گیری، عزل و استعفاء قبل از پایان دوره نیز مطابق همین شیوه خواهد بود.

دبیر فرهنگستان به انتخاب و حکم رئیس فرهنگستان منصوب می‌شود.

وظایف رییس فرهنگستان عبارت خواهد بود از: 1- تهیه طرحهای پژوهشی و علمی و انتشاراتی و ارائه آن به شورای فرهنگستان برای تصویب. 2- تهیه طرح تشکیلات داخلی فرهنگستان و ارائه آن برای تصویب هیات امناء پس از تایید شورای فرهنگستان. 3 - پیشنهاد عضویت فرهنگستان در مجامع بین‌المللی به شورای فرهنگستان و پی‌گیری آن با رعایت مقررات و قوانین کشور. 4 - انتصاب روسای گروه‌های علمی و پژوهشی. 5 - پی‌گیری و نظارت بر حسن اجرای تصمیمات شورای فرهنگستان. 6 - دعوت از اعضاء شورای فرهنگستان برای تشکیل جلسات.

وظایف دبیر فرهنگستان که زیر نظر رییس فرهنگستان انجام خواهد شد عبارت است از: 1 - اداره کلیه امور دبیرخانه اعم از اداری و مالی. 2 - تامین کارکنان مورد نیاز فرهنگستان. 3 - انجام دادن سایر اموری که از طرف فرهنگستان به وی محول می‌شود.

بودجه فرهنگستان همه ساله از طرف رئیس فرهنگستان به هیات امناء پیشنهاد می‌شود و پس از تصویب از طریق اعتبارات نهاد ریاست جمهوری در اختیار فرهنگستان گذاشته می‌شود. ضمنا مقرر شد هیات امنای فرهنگستانها نسبت به تهیه و ارائه یک اساسنامه مشترک برای فرهنگستانها اقدام کند.

: شورای فرهنگستان در مواردی که ضروری و یا مفید تشخیص دهد می‌تواند اختیار تصویب برخی از تصمیمات گروههای علمی تخصصی را با رعایت احکام اساسنامه خود به گروههای تخصصی خود تفویض کند؛ در این صورت مصوبات مذکور برای مدتی که شورای فرهنگستان تعیین می‌نماید به صورت آزمایشی اجرا می‌شود و در مواردی که تصمیمات باید به تایید رییس‌جمهور برسد اجرای آزمایشی پس از تایید ایشان صورت می‌گیرد. تصویب نهایی این موارد پس از بررسی مواردی که باید حک و اصلاح شوند یا تغییر نمایند با شورای فرهنگستان خواهد بود.

این اساسنامه در پانزده ماده و 2 تبصره در جلسات 208 مورخ 26 /10 /68 و 209 مورخ 24 /11 /68 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است.