قانون دفتر اسناد رسمی

برای تنظیم و ثبت اسناد رسمی وزارت عدلیه در حوزه‌های ثبتی بقدر کفایت دفتر اسناد رسمی تاسیس خواهد نمود.

دفتر اسناد رسمی بمدیریت و مسئولیت یکنفر صاحب دفتر که از این ببعد سردفتر نامیده می‌شود اداره می‌گردد.

سردفتر بموجب حکم وزیر عدلیه منصوب و وابسته عدلیه محسوب می‌شود و اداره کل ثبت اسناد و املاک طبق حکم مزبور برای او پروانه صادر خواهد نمود.

دفترخانه‌ها از نظر صلاحیت بسه درجه تقسیم می‌شوند 1 - دفترخانه درجه اول که بوسیله یک سردفتر درجه اول و یک یا چند دفتریار اداره می‌شود و اجازه تنظیم و ثبت همه گونه اسناد و معاملات را دارا است. 2 - دفترخانه درجه دوم که بوسیله یک سردفتر درجه دوم اداره می‌شود و اجازه تنظیم و ثبت اسناد و معاملات بهر مبلغی را دارا بوده و می‌تواند یک دفتریار داشته باشد. 3 - دفترخانه درجه سوم که بوسیله یک سردفتر درجه سوم اداره می‌شود و اجازه تنظیم و ثبت اسناد تا پنجهزار ریال را دارد.

متصدیان دفترخانه‌ها بچهار رتبه تقسیم می‌شوند 1 - سردفتر درجه اول. 2 - سردفتر درجه دوم. 3 - دفتریار درجه اول - سردفتر درجه سوم 4 - دفتریار درجه دوم.

اشخاص ذیل نمیتوانند بسردفتری و دفتریاری انتخاب شوند: 1 - اتباع بیگانه 2 - کسانیکه تحت قیمومت یا ولایت باشند 3 - محکومین بانفصال ابد از خدمات دولتی یا وزارت عدلیه 4 - محکومین بجنایات مطلقا و اشخاصی که بواسطه ارتکاب جنایت تحت محاکمه هستند 5 - محکومین بجنحه که مطابق قانون مستلزم محرومیت از حقوق اجتماعی است 6 - اشخاص مشهور بفساد اخلاق و یا معتاد به افیون. 7 - اشخاصی که بحکم محکمه انتظامی مقرر در ماده 36 از شغل سردفتری یا دفتریاری موقتا یا بطور دائم محروم شده‌اند.

مشاغل ذیل منافی شغل سردفتری و دفتریاری است 2 - نمایندگی مجلس شورای ملی 3 - وکالت در عدلیه 4 - اشتغال بهر نوع کسب و تجارت و هر نوع دلالی. 5 - عضویت در هیئت مدیره شرکتهای تجارتی و موسسات استقراضی و بیمه.

اشخاص ذیل ممکن است بدوا بسردفتری درجه اول انتخاب شوند.

اشخاص ذیل ممکن است بدوا بسردفتری درجه دوم انتخاب شوند

اشخاص ذیل ممکن است بسمت دفتریاری درجه اول و سردفتری درجه سوم انتخاب شوند. 1 - اشخاصیکه دارای دانشنامه لیسانس در علم حقوق یا در قسمت منقول هستند یا اجازه اجتهاد دارند. 2 - اشخاصی که قبل از اجرای این قانون متصدی دفتر اسناد رسمی بوده‌اند. 3 - اشخاصیکه از تاریخ اجرای قانون دفتر اسناد رسمی تا وقتی که وزارت دادگستری مقتضی بداند از عهده امتحان مخصوص طبق برنامه وزارت دادگستری برآیند.

کسانی که ممکن است بدفتریاری درجه دوم انتخاب شوند که از آموزشگاه قضائی یا آموزشگاه ثبت تصدیق داشته باشند.

وزارت عدلیه می‌تواند مادام که عده کافی سردفتران درجه اول و دوم نباشند سردفتران درجه دوم را بکفالت درجه اول و سردفتران درجه سوم را بکفالت درجه دوم انتخاب نماید.

برای تطبیق وضع اشخاصیکه قبل از اجرای این قانون تصدی دفتر اسناد رسمی داشته‌اند با این قانون وزارت عدلیه در هر محل مدتی را تعیین و اعلام خواهد نمود تا اشخاص مزبور در این مدت تقاضانامه بدهند و پس از انقضاء مدت دیگر تقاضانامه از آن‌ها پذیرفته نخواهد شد - تقاضانامه مزبور باید مطابق نظامنامه وزارت عدلیه تنظیم و برئیس ثبت محل اقامت تقاضاکننده تسلیم شود.

رئیس ثبت محل مکلف است در ظرف یکماه عین تقاضانامه را با اظهارنظر در سوابق تقاضاکننده بضمیمه مستندات تسلیم شده باداره کل ثبت بفرستند.

اداره کل ثبت باید در ظرف یکماه عقیده خود را در رد یا قبول تقاضا و در صورت قبول درجه را که برای تقاضاکننده تشخیص می‌دهد بوسیله ثبت محل بدفترخانه یا محل اقامت او ابلاغ نماید.

هرگاه تقاضاکننده تسلیم بتشخیص مذکور باشد مراتب بوزارت عدلیه گزارش می‌شود که پس از صدور حکم پروانه صادر گردد و در صورتی که تسلیم بان نباشد یا تقاضای او مردود شده باشد می‌تواند در ظرف مدت ده روز پس از ابلاغ ورقه تشخیصیه به کمیسیونی که اعضاء آنرا وزارت عدلیه تعیین خواهد نمود اعتراض کند این اعتراض در مرکز مستقیما به کمیسیون و در ولایات باداره ثبت محل داده می‌شود و اداره مزبور مکلف است عرضحال را بفاصله سه روز بکمیسیون ارسال دارد.

کمیسیون بجهات اختلاف رسیدگی نموده رای مقتضی خواهد داد - رای مزبور قابل تجدیدنظر نیست و تا صدور رای کمیسیون تشخیص اداره کل ثبت موقتا مجری است.

سردفتران و دفتریاران قبل از اشتغال باید سوگند یاد نمایند.

هر سردفتری قبل از گرفتن پروانه باید ضامن معتبر بدهد. ترتیب گرفتن ضامن و شرائط ضمانت نامه و استفاده از آن و میزان ضمانت بر طبق نظامنامه وزارت عدلیه خواهد بود.

با احراز شرائط ذیل سردفتر و دفتریار ممکن است از درجه پائین بدرجه بالاتر ارتقاء یابند 1 - توقف در رتبه چهار و سه لااقل دو سال و در رتبه دو لااقل سه سال 2 - حسن انجام وظیفه و کمک هائی که در ماده 34 این قانون مقرر است 3 - ترقی علمی و عملی.

کمیسیون ترفیع مطابق نظامنامه وزارت عدلیه تشکیل می‌شود

دفترخانه محلی است که سردفتر برای انجام کار و وظائف دفتری خود تعیین و باداره ثبت محل و اداره ثبت اسناد مرکز اطلاع می‌دهد سایر شرائط دفترخانه و اوقات کار طبق نظامنامه وزارت عدلیه خواهد بود.

دفترخانه باید دارای دفاتر ذیل باشد: 1 - دفتر ثبت اسناد که سرب شده و اسناد در آن ثبت می‌شود و در هر دفترخانه دو نسخه است 2 - دفتر نماینده متضمن اسامی متعاملین و نوع معامله و سائر خصائص آن‌ها. 3 - دفتر عایدات که برای ثبت حق التحریر و مخارج دفتری و شماره قبض مقرر است. 4 - دفتر گردش تمبر 5 - دفتر ثبت مکاتبات دفترخانه و تقاضانامه اجرائی و اوراق صادره.

دفتریار کسی است که سمت معاونت دفترخانه را دارا است و بر حسب پیشنهاد سردفتر و تصویب وزارت عدلیه انتخاب می‌شود. وظایف دفتریاران بموجب نظامنامه وزارت عدلیه معین خواهد شد.

سردفتران و سردفتریاران در مقابل اشخاص ذینفع مسئول تخلفاتی هستند که در انجام وظائف خود مرتکب می‌شوند. و اگر از تخلف آن‌ها ضرری متوجه آن اشخاص شود باید از عهده برآیند. دعاوی مربوط بخسارات ناشیه از تخلفات سردفتران و دفتریاران تابع قوانین اصول محاکمات حقوقی است و از حیث مرور زمان نیز تابع مرور زمان دعاوی حقوقی است.

یکنفر سردفتر نمیتواند در آن واحد متصدی دو دفترخانه باشد.

وزارت عدلیه در نقاطی که مقتضی بداند کانون سردفتران تشکیل خواهد داد کانون مزبور دارای شخصیت حقوقی و از حیث عواید و مخارج مستقل و از نظر نظامات تابع وزارت عدلیه است.

وظائف کانون سردفتران بقرار ذیل است. 1 - تهیه دفتریاران برای سردفتری و فراهم کردن موجبات ترقی علمی و عملی سردفتران درجه دوم و سوم. 2 - راهنمائی و کمک باشخاص بی‌بضاعت برای تنظیم و ثبت اسناد آن‌ها.

کانون سردفتران بوسیله هیئت مدیره مرکب از سه الی پنج نفر سردفتر درجه اول که بانتخاب وزیر عدلیه منصوب می‌شوند اداره می‌شود مگر آنکه در محل باندازه کافی سردفتر درجه اول نباشد که در این صورت از سردفتران درجه دوم برای تکمیل انتخاب می‌شوند.

دوره تصدی اعضاء هیئت مدیره 2 سال است.

عایدات کانون هر محل به مصرف کانون آن محل خواهد رسید.

کسانی که قدرت تادیه حق التحریر دفترخانه را ندارد [ندارند] میتوانند از کانون تقاضای کمک نمایند ترتیب تقاضا و انجام آنرا وزارت عدلیه به موجب نظامنامه تعیین خواهد نمود.

سردفتران مکلفند همه ساله لااقل 5 سند بدون گرفتن حق التحریر برای اشخاصی که از طرف کانون معرفی می‌شوند تنظیم و ثبت نمایند.

وزارت عدلیه می‌تواند بسردفتران درجه اول اجازه دهد که اوراق اجرائیه خود را مستقیما بدوائر اجراء بفرستند.

مرجع بازرسی و رسیدگی مقدماتی نسبت به تخلفات و شکایات واصله از سردفتران و دفتریاران اداره امور ثبت اسناد است و محاکمه انتظامی آنان در محکمه بعمل میاید مرکب از سه نفر عضو که از بین مستخدمین قضائی یا اداری و یا از سردفتران درجه اول و یا بطور مختلط از طرف وزیر عدلیه همه ساله برای این منظور انتخاب می‌شوند - طرز رسیدگی مقدماتی و محاکمه انتظامی و تشکیل محکمه بدوی و تجدیدنظر بموجب نظامنامه تعیین خواهد شد

در اولین شکایتی که از سردفتر یا دفتریاری برسد و شکایت مزبور در مرحله رسیدگی مقدماتی وارد دانسته شود و هم چنین در صورت تقاضای وزیر عدلیه محکمه انتظامی سردفتران مکلف است علاوه بر رسیدگی از جهت تخلف بقابلیت و صلاحیت علمی و عملی مشتکی عنه نیز رسیدگی نماید مگر در موردیکه مشتکی عنه دارای مدرک علمی رسمی باشد که در این صورت رسیدگی بصلاحیت علمی او جائز نیست.

در صورتیکه مشتکی عنه جواب کتبی را در موعد مقرر ندهد و در صورتیکه حضور مشتکی عنه برای رسیدگی مقدماتی یا محاکمه انتظامی لازم گردد و پس از اخطار بدون عذر موجه حاضر نشود بامر وزیر عدلیه تا خاتمه محاکمه انتظامی معلق خواهد شد.

هرگاه تا خاتمه محاکمه انتظامی تصدی سردفتر یا دفتریار منافی شئون سردفتری یا حیثیات عدلیه محسوب گردد وزیر عدلیه می‌تواند تا خاتمه رسیدگی انتظامی آنان را معلق بدارد.

جلب رضایت شاکی و استعفاء مشتکی عنه مانع از تعقیب انتظامی نیست ولی جلب رضایت شاکی موجب تخفیف مجازات می‌شود

در صورتیکه سردفتر یا دفتریار معلق یا منفصل شود باید در ظرف 24 ساعت پس [از] ابلاغ حکم تعلیق یا انفصال کلیه دفاتر و اسناد و اوراق مربوطه بدفترخانه و هم چنین پروانه هائیکه برای او صادر شده بشخص یا اشخاصیکه از طرف اداره ثبت تعیین شده‌اند تحویل دهد و الا بششماه الی یک سال حبس تادیبی محکوم خواهد شد

مجازاتهای انتظامی بقرار ذیل است: 1 - توبیخ شفاهی 2 - توبیخ با درج در مجله رسمی 3 - جزای نقدی از 50 الی هزار ریال 4 - انفصال موقت از سه ماه الی یکسال 5 - تنزل درجه 6 - انفصال دائم

وزیر عدلیه می‌تواند در مواردیکه رفتار و اخلاق سردفتر و یا دفتریاری منافی با حسن جریان امور دفترخانه باشد بدون مراجعه به محکمه انتظامی تا مجازات درجه 4 درباره او اجراء کند و این مجازات قطعی است.

مرور زمان نسبت به تعقیب انتظامی و تخلفات سردفتران و دفتریاران دو سال از تاریخ وقوع امر مستوجب تعقیب یا از آخرین تعقیب انتظامی است.

وزیر عدلیه می‌تواند تا ششماه پس از اجرای این قانون امریه [امر به] بایگانی شدن کلیه پرونده‌های شکوائیه یا تخلف صاحبان دفاتر اسناد رسمی که قبل از اجرای این قانون تنظیم گردیده‌اند بدهد مشروط بر اینکه استرضای خاطر شاکی را فراهم کنند.

حکام محاکم عدلیه مکلفند در هر مورد که رای بر بی‌اعتباری سند رسمی میدهند مراتب را بوسیله ثبت محل بثبت کل اطلاع دهند.

سردفتران و دفتریاران مکلفند نظاماتی را که وزارت عدلیه برای آن‌ها مقرر میدارد متابعت نمایند.

سردفتران و دفتریاران میتوانند سالی یکماه مرخصی بگیرند.

سردفتر یا دفتریار نمیتواند اسنادی را که مربوط بخود یا کسانیکه تحت ولایت یا وصایت یا قیمومت آن‌ها هستند و یا با آن‌ها قرابت نسبی یا سببی تا درجه چهارم از طبقه سوم دارند و یا در خدمت آن‌ها هستند ثبت نمایند. در صورتیکه در محل اقامت سردفتر یا دفتریار دفترخانه دیگری نباشد با حضور امین صلح یا نماینده پارکه سند در همان دفترخانه تنظیم و ثبت خواهد شد.

سردفتران و دفتریاران و بطور کلی تمام کارکنان دفترخانه باید اسرار ارباب رجوع و متعاملین را که بر اثر تنظیم یا ثبت از آن اطلاع حاصل کرده‌اند مکتوم دارند.

سردفتران و دفتریاران حق ندارند از تنظیم و ثبت سندی امتناع نمایند مگر آنکه مفاد سند و یا ثبت آن مخالف با قوانین و اخلاق حسنه باشد که در این صورت باید کتبا بتقاضاکننده علل امتناع را فورا اطلاع دهند.

دستمزد دفترخانه و سایر هزینه دفتری نباید از تعرفه مقرر وزارت دادگستری تجاوز نماید. دریافت هر وجهی اضافه بر تعرفه و یا قبول هر چیزی از این بابت از دو طرف معامله ممنوع و مستلزم محکومیت انتظامی از شق 3 ببعد ماده 42 خواهد بود.

در صورتیکه سردفتر کناره‌گیری از کار نماید باید در ظرف 24 ساعت از تاریخ کناره‌گیری باداره ثبت محل اطلاع دهد و در مدتیکه اداره ثبت تعیین مینماید کلیه دفاتر و اسناد و اوراق مربوطه را بدفترخانه و همچنین پروانه هائی که برای او صادر شده بشخص یا اشخاصیکه اداره مزبور معین نموده تحویل بدهد و الا بمجازات مندرج در ماده 41 محکوم خواهد شد.

در صورت فوت سردفتر رئیس ثبت محل با حضور مدعی العموم و در نقاطیکه پارکه بدایت نباشد با حضور امین و یا مامور صلح مکلف است دفاتر و اسناد و اوراق مربوطه متوفی را مهر موم نموده و اداره ثبت مربوطه را مطلع دارد و بدستور رئیس ثبت برای رد اوراق بصاحبان آن‌ها تا تعیین جانشین اقدام نماید.

وزارت عدلیه در هر دفتری که مقتضی بداند می‌تواند از تعیین نماینده مذکور در ماده 81 قانون ثبت اسناد و املاک مطابق نظامنامه مخصوص صرف نظر نماید.

سهمیه مندرج در ماده 89 قانون ثبت اسناد و املاک مطابق تعرفه که از طرف وزارتعدلیه تعیین [معین] می‌شود بین سردفتر و دفتریار تقسیم می‌گردد.

قانون اصلاح مواد 96 و 97 و 98 قانون ثبت اسناد مصوب اسفند 1314 نسخ می‌شود.