ماده واحده موافقتنامه همکاری درخصوص آب و هواشناسی دریای خزر مشتمل بر چهارده ماده به شرح پیوست و اجازه تسلیم اسناد آن داده میشود.
در اجرای مواد (8)، (9)، (10) و (14) این موافقتنامه رعایت اصول یکصد و سی و نهم (139) و هفتاد و هفتم (77) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران الزامی است.
موافقتنامه همکاری درخصوص آب و هواشناسی دریای خزر
دولتهای جمهوری آذربایجان، جمهوری اسلامی ایران، جمهوری قزاقستان، فدراسیون روسیه و ترکمنستان که از این پس «طرفها» خوانده میشوند؛ نظر به تمایل برای توسعه همه جانبه روابط دوستانه و حسن همجواری؛ با توجه به منحصربهفرد بودن طبیعت دریای خزر، منابع طبیعی قابل توجه و امکانات بالقوه اقتصادی و استفاده بهینه از آن که از اهمیت فوق العادهای برای توسعه پایدار طرفها برخوردار است؛ با در نظر گرفتن شرایط خاص آب و هواشناسی دریای خزر که ناشی از نوسانات دورهای سطح آب دریای خزر میباشد و همچنین افزایش فعالیتهای اقتصادی در حوزه آن که نیاز به تلاشهای مضاعف سازمانهای ملی آب و هواشناسی طرفها (از این پس «سازمانها» نامیده میشوند) به منظور تامین نیازهای روزافزون فعالیت آب و هواشناسی و پشتیبانی از آن؛ با ابراز نگرانی از آثار جهانی و منطقهای تغییرات احتمالی آب و هوا که میتواند موجب تاثیرات منفی در وضعیت دریای خزر شود؛ باتوجه به اهمیت کنوانسیون چهارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون تهران) به عنوان یکی از ساز و کارهای توسعه همکاریهای منطقهای بین طرفها؛ با تاکید بر ضرورت ایجاد و توسعه سامانه منطقهای برای دستیابی به اطلاعات آب و هواشناسی در دریای خزر و تبادل آن به منظور تسهیل در حل مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در منطقه؛ با ابراز اراده برای انسجام تلاشها و سازماندهی همکاری نزدیک طرفها در زمینه آب و هواشناسی دریای خزر؛ با توجه به تجارب همکاری بینالمللی در زمینه آب و هواشناسی به دست آمده در سایر پهنههای آبی، از جمله همکاری فراهم شده توسط سازمان جهانی هواشناسی و کمیسیون بین دولتی اقیانوسشناسی یونسکو؛ در موارد زیر توافق نمودند:
از نظر این موافقتنامه، اصطلاحات زیر به کار میروند: «وضعیت دریای خزر»: مجموعهای از ویژگیهای آب و هواشناسی (هواشناسی، اقیانوسشناسی و آبشناسی) در توصیف پدیدهها و فرآیندهای فیزیکی که در دریای خزر و در دهانههای رودخانههای ورودی به دریای خزر در مقیاسهای زمانی از چند ساعت تا چند دهه رخ میدهد؛ «دیده بانیهای وضعیت دریای خزر»: اندازهگیریها و دیده بانیهای بصری از مجموعه ویژگیهای آب و هواشناسی در توصیف پدیدهها و فرآیندهای فیزیکی که در دریای خزر و در دهانههای رودخانههای ورودی به دریای خزر رخ میدهد؛ «شبکه دیده بانی»: سامانهای متشکل از واحدهای دریایی ثابت و سیار (شناور) جهت دیده بانیهای وضعیت دریای خزر؛ «اطلاعات در مورد وضعیت دریای خزر»: دادههای واقعی (بهطور مستقیم در لحظه معین زمانی مشاهده میشود) و تفصیلی (رژیمی و اقلیمی) از دیده بانیها و پیشبینیهای وضعیت دریای خزر؛ «دستیابی به اطلاعات وضعیت دریای خزر»: فعالیت در زمینه دیده بانی وضعیت دریای خزر، جمعآوری و پردازش دادههای دیده بانی به منظور دستیابی به دادههای تفصیلی (رژیمی و اقلیمی) و پیشبینیهای وضعیت دریای خزر؛ «سامانه منطقهای برای کسب و تبادل اطلاعات وضعیت دریای خزر»: ترکیبی از شبکهها و امکانات دیده بانی، پردازش و پخش اطلاعات وضعیت دریای خزر متعلق به کشور طرفها.
اهداف این موافقتنامه، ایجاد و توسعه سامانه یکپارچه منطقهای برای دستیابی به اطلاعات وضعیت دریای خزر و تبادل آن به منظور تامین ایمنی حیات و توسعه پایدار فعالیتهای اقتصادی در دریا میباشد.
طرفها برای نیل به اهداف این موافقتنامه، موارد زیر را انجام خواهند داد: حصول اطمینان از کارکرد و توسعه شبکههای دیده بانی ملی از جمله ایستگاهها و پایگاههای مستقر در سواحل، جزایر و دهانه رودخانهها، در صورت لزوم احداث ایستگاهها و یا پایگاههای جدید؛ اعمال استانداردهای بینالمللی شناخته شده سازمان جهانی هواشناسی کمیسیون بین دولتی اقیانوسشناسی و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) برای روشهای دیده بانی ویژگیهای آب و هواشناسی، توافق در خصوص سامانههای مرجع، انتخاب معیارها و مقرر نمودن دیگر قواعد پایه، هماهنگ کردن دستورالعملهای ملی برای عملیات آب و هواشناسی در ایستگاهها و پایگاههای دریایی و ساحلی؛ ایجاد الزامات یکپارچه برای سامانههای ملی در زمینه جمعآوری، ذخیرهسازی و پخش اطلاعات مربوط به وضعیت دریای خزر؛ تهیه اطلاعات مرجع حاوی دادههای تفصیلی (رژیمی و اقلیمی) در مورد وضعیت دریای خزر؛ طراحی و گردآوری پایگاه دادههای دیده بانی ویژگیهای مربوط به وضعیت دریای خزر؛ تعیین اصول اولیه سامانه مشترک اطلاعات زمینی که نشاندهنده اطلاعات وضعیت دریای خزر باشد؛ ارتقای روشهای پیشبینی وضعیت دریای خزر از جمله پیشبینیهای نوسانات سطح آب دریای خزر با فاصله زمانی متفاوت؛ ارتقای روشهای ارزیابی و تجزیه و تحلیل جامع اجزای تشکیلدهنده تراز آب دریای خزر از جمله شارها در لایههای مرزی جو و دریا؛ هماهنگی میان طرفها در خصوص اقدامات لازم جهت آموزش و دانش افزایی کارکنان در زمینه آب و هواشناسی دریای خزر.
فعالیتهای طرفها در نیل به اهداف و اجرای مفاد این موافقتنامه، با تاسیس کارگروه هماهنگی آب و هواشناسی دریای خزر (که از این پس «کارگروه» نامیده میشود) هماهنگ میگردد. کارگروه موظف است: الف- برنامه منسجم بین دولتی در زمینه آب و هواشناسی دریای خزر را که از این پس برنامه نامیده میشود، تدوین و تصویب نماید؛ ب – تلاشهای طرفها را در اجرای این موافقتنامه و برنامه، هماهنگ و یکپارچه نماید؛ پ – در زمینه فعالیتهای خود به طرفها اطلاعرسانی نماید؛ ت – توصیههایی را در خصوص اقدامات مورد نیاز برای نیل به اهداف این موافقتنامه جهت بررسی به طرفها ارائه نماید؛ ث – همکاری بین سازمانهای طرفها و شرکتهایی که در دریای خزر فعالیت میکنند و همچنین با سازمانها و برنامههای بینالمللی علاقمند به اجرای برنامه در نیل به اهداف این موافقتنامه را ترغیب نماید؛ ج – دیگر موارد مربوط به اجرای مفاد این موافقتنامه را بررسی نماید؛ چ – بر اجرای این موافقتنامه به صورت مستمر نظارت نماید.
هر طرف یک نماینده (از کارکنان سازمان طرفها) را به کارگروه معرفی میکند. کارشناسان و مشاوران میتوانند نماینده هر طرف را در جلسات کارگروه همراهی کنند. تصمیمات کارگروه به اتفاق آراء اتخاذ میشود. رئیس و معاون کارگروه برای یک دوره دو ساله به صورت چرخشی براساس ترتیب حروف الفبای انگلیسی نام کشور طرفها منصوب میشوند. میزبانی جلسات کارگروه همه ساله در قلمرو یکی از طرفها طبق ترتیب حروف الفبای انگلیسی برگزار میشود. جلسات فوق العاده میتواند بنا به درخواست یکی از اعضای کارگروه که مورد پذیرش بقیه اعضاء قرار گیرد، برگزار گردد. کارگروه برای انجام وظایف خود، آیین کار و مقررات مالی را تصویب میکند که با قوانین داخلی طرفها در تناقض نخواهد بود. زبان هایس رسمی کارگروه، زبانهای رسمی کشور طرفها و همچنین زبان انگلیسی است. زبانهای کاری کارگروه، روسی و انگلیسی خواهد بود. وظایف دبیرخانه کارگروه توسط سازمانهای طرفی اجراء میشود که نماینده آن رئیس کارگروه است.
هر طرف هزینههای مربوط به مشارکت خود در اجرای این موافقتنامه و برنامه را عهده دار میشود. منابع مالی اضافی اختصاص یافته توسط سازمانها و شرکتهای بینالمللی ذی نفع، براساس موافقتنامههای خاص، مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
حفظ و انتقال حقوق مالکیت مربوط به نتایج کار مشترک به دست آمده در چهارچوب همکاریهای طرفها براساس این موافقتنامه، طبق قوانین طرفها و تعهدات آنها به موجب معاهدات بینالمللی حاکم در خصوص مالکیت معنوی تضمین میشود.
اختلافهای بین طرفها در خصوص تفسیر و اجرای مفاد این موافقتنامه، از طریق مذاکره و مشورت حل و فصل میگردد.
هیچ یک از مفاد این موافقتنامه به گونهای تفسیر نخواهد شد که پیش داوری نسبت به نتایج مذاکرات مربوط به وضعیت حقوقی دریای خزر تلقی شود.
هر طرف میتواند اصلاحاتی را در مورد این موافقتنامه پیشنهاد نماید. چنین اصلاحاتی با تصمیم طرفها به اتفاق آراء تصویب میشود. اصلاحات این موافقتنامه طبق ماده (14) این موافقتنامه، لازم الاجراء میشود.
هیچگونه قید تحدید تعهدی برای این موافقتنامه در نظر گرفته نخواهد شد.
جمهوری اسلامی ایران، امین اسناد این موافقتنامه میباشد. امین اسناد، تاریخ لازم الاجراء شدن این موافقتنامه و همچنین دریافت اطلاعیههای کتبی طرفهای مربوط در خصوص تکمیل تشریفات داخلی مقرر برای لازم الاجراء شدن آن را به طرفها اطلاع میدهد.
این موافقتنامه در یک نسخه اصلی تنظیم و نزد امین اسناد تودیع خواهد شد. متون موافقتنامه به زبانهای آذربایجانی، فارسی، قزاقی، روسی، ترکمنی و انگلیسی از اعتبار یکسان برخوردارند. درصورت بروز اختلاف، طرفها به متن انگلیسی رجوع خواهند کرد.
این موافقتنامه نود روز پس از تاریخ دریافت آخرین اطلاعیه کتبی توسط امین اسناد از طریق مجاری دیپلماتیک درخصوص طی تشریفات داخلی مورد نیاز طرفها برای لازم الاجراء شدن آن، لازم الاجراء خواهد شد. هر یک از طرفها میتواند با اعلام کتبی به امین اسناد، از عضویت در این موافقتنامه خارج شود. این موافقتنامه برای آن طرف، تا انقضای دوازده ماه پس از تاریخ دریافت اطلاعیه مزبور توسط امین اسناد کماکان لازم الاجراء میباشد. این موافقتنامه در شهر آستراخان در تاریخ 7 مهرماه 1393 شمسی برابر با 29 سپتامبر 2014 میلادی امضاء گردید. از طرف دولت جمهوری آذربایجان از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران از طرف دولت جمهوری قزاقستان از طرف دولت فدراسیون روسیه از طرف دولت ترکمنستان
قانون فوق مشتمل بر ماده واحده و یک تبصره منضم به متن موافقتنامه، شامل مقدمه و چهارده ماده در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ هجدهم مردادماه یکهزار و سیصد و نود و چهار مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ 4/6/1394 به تایید شورای نگهبان رسید./ر
علی لاریجانی