شرکت تعاونی شرکتی است که برای مدت نامحدود بمنظور رفع احتیاجات مشترک شرکاء و بهبود وضع مادی و اجتماعی آنان برای یک یا چند منظور ذیل تشکیل میشود: انجام خدمات عمومی و هرگونه فعالیت مربوط بتولید محصولات کشاورزی و صنعتی - تهیه و طبقهبندی - نگاهداری - تبدیل و فروش محصولات مزبور - تهیه توزیع هر نوع کالا و لوازم مورد نیاز زندگی و حرفهای آنان تحصیل وام و اعتبار برای شرکاء - اقدام بعملیات ساختمانی و ایجاد مسکن - بیمه محصولات و حیوانات - قبولی نمایندگی موسسات و کارخانجات وابسته بفعالیتهای مذکور در فوق - خرید سهم الشرکه شرکتهای مشابه و امثال منظورهای مذکور.
تعداد اعضاء (شرکاء) شرکتهای تعاونی از هفت نفر نباید کمتر باشند.
تعداد شرکاء و سرمایه شرکت تعاونی متغیر و نامحدود است.
شرکتهای تعاونی باید تابع اصول ذیل باشند: الف - عضویت شرکت تعاونی برای عموم اشخاص واجد شرایطی که در اساس نامه شرکت قید گردیده با تصویب هیئت مدیره شرکت آزاد میباشد. ب) کلیه اعضاء شرکت دارای حقوق و وظائف مساوی میباشند. ج) در مجامع عمومی بدون در نظر گرفتن تعداد سهام هر عضو دارای یک رای میباشد و استفاده از این حق از حقوق شخص صاحب سهم است. در مواردی که بعللی استفاده از این حق بطور مستقیم برای شریکی میسر نباشد ممکنست بموجب وکالت کتبی بیکی دیگر از شرکاء واگذار شود. در مورد وکالت هیچ عضوی نمیتواند با احتساب رای خود مجموعا بیش از پنج رای داشته باشد. در اتحادیههای شرکتهای تعاونی نماینده هر شرکت عضو به نسبت اعضای آنشرکت حق رای خواهد داشت. د) استرداد سهام و پرداخت بهای آن تا حدیکه موجبات وقفه در فعالیت شرکت فراهم نشود مجاز است. ه) سهام شرکت تعاونی با نام و غیرقابل تقسیم است و بهای آن باید نقدا پرداخت شود. انتقال سهام باشخاص غیرعضو ممنوع است. و) بهره حق السهم شرکتهای تعاونی که در آخر هر سال بشرکاء ممکن است داده شود در اساسنامه شرکت تعیین خواهد شد. ز) درآمد سالیانه شرکت پس از وضع هزینه - استهلاک - ذخایر و بهره سهام بنسبت معاملاتیکه هر یک از اعضاء و مشتریان غیرعضو که در طول سال مالی با شرکت نمودهاند بین آنان تقسیم خواهد شد. ح) مطالبات شرکتهای تعاونی از اعضاء جزو دیون ممتازه محسوب است.
شرکتهای تعاونی باید برای جبران زیانهای احتمالی و توسعه عملیات خود بدوا قسمتی از درآمد خود را که از 15 درصد کمتر نباشد بعنوان ذخیره احتیاطی در ترازنامه منظور نموده و سپس طبق مفاد بند ز ماده 3 بتقسیم سود سهام اقدام نمایند. منظور کردن این وجوه بحساب ذخیره تا زمانی است که جمع آن معادل با مجموع سرمایه شرکت در ظرف 3 سال اخیر گردد. ذخیره احتیاطی شرکت بهیچوجه قابل تقسیم بین شرکاء نبوده و در صورت انحلال شرکت ذخیره احتیاطی بنا بتشخیص شورای تعاون کشور به اتحادیه تعاونی یا موسسات عام المنفعه دیگر واقع در همان شهرستان یا در شهرستان مجاز واگذار خواهد شد.
شرکتهای تعاونی که طبق این قانون تشکیل و اساسنامه آنها بتصویب شورایعالی تعاونی کشور میرسد از پرداخت حق الثبت و تمبر سهام و مالیات بر درآمد معاف میباشند و همچنین مبالغی که در پایان هر سال طبق بند ز ماده 3 این قانون بشرکاء پرداخت میشود از مالیات معاف خواهند بود.
اتحادیههای شرکتهای تعاونی اعم از محلی یا مرکزی تابع مقررات این قانون خواهد بود.
شرکتهای تعاونی که با کمک و حمایت دستگاههای دولتی و یا شهرداریها تشکیل میشوند مشمول مقررات این قانون خواهند بود.
وزیر کار - وزیر دارائی - وزیر کشور - وزیر کشاورزی و مدیرعامل سازمان برنامه و مدیرعامل بانک کشاورزی یا نمایندگان تام الاختیار آنها مکلفند برای حسن اجرای این قانون شورای دائمی بنام شورای تعاون کشور که دارای شخصیت حقوقی خواهد بود تشکیل دهند. سازمان و حدود وظائف شورای مذکور طبق آئین نامه ایست که بتصویب هیئت وزیران خواهد رسید.
وزارت کار - وزارت کشور و وزارت کشاورزی مامور اجرای این قانون خواهند بود.
آئین نامههای مربوط باین قانون را وزارت کار تهیه و بتصویب هیئت وزیران میرساند.
کلیه قوانین و مقرراتی که با مفاد این قانون مغایرت دارد ملغی است.
بموجب قانون تمدید تبصره قانون الغاء کلیه لوایح مصوب آقای دکتر مصدق ناشیه از اختیارات لایحه قانونی مربوط به شرکتهای تعاونی که در تاریخ یازدهم مردادماه یکهزار و سیصد و سی و چهار بتصویب کمیسیونهای مشترک مجلسین رسیده موقتا قابل اجراء میباشد.
رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت رئیس مجلس سنا - سیدحسن تقی زاده