قانون الحاق دولت ایران به کنوانسیون توکیو راجع به جرایم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما

کنوانسیون توکیو راجع بجرائم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما مورخ 14 سپتامبر 1963 (23 شهریور 1342) مشتمل بر‌یک مقدمه و بیست و شش ماده تصویب و اجازه تسلیم اسناد الحاق آن داده می‌شود.

1 - مقررات کنوانسیون حاضر در موارد زیر مجری خواهد بود: الف - در مورد جرائم موضوع قوانین جزائی. ب - در مورد اعمالی که متضمن ارتکاب جرم بوده و یا نباشد ولی سلامت هواپیما و سرنشینان و محمولات آنرا به مخاطره اندازد و یا سبب اختلال نظم و‌آرامش داخلی هواپیما گردد. 2 - باستثناء موارد مذکور در فصل سوم - مقررات کنوانسیون حاضر در مورد جرائم و اعمال ارتکابی توسط یک فرد در داخل یک هواپیما ثبت شده نزد یکی از دول متعاهد - هنگامی که هواپیما در پرواز بوده یا در سطح دریاهای آزاد و یا منطقه‌ای که متعلق بهیچیک از دول نباشد قرار گرفته باشد - مجری خواهد بود. 3 - از لحاظ این کنوانسیون یک هواپیما از زمانی که نیروی موتوری آن به منظور پرواز بکار میافتد تا زمانیکه عمل فرود آمدن آن پایان یابد در حال پرواز تلقی می‌شود. 4 - این کنوانسیون در مورد هواپیماهائی که بمنظورهای نظامی یا گمرکی یا پلیسی بکار میروند - مجری نخواهد بود.

با ملحوظ داشتن مقررات ماده 4 و بجز مواردی که سلامت هواپیما و سرنشینان و محمولات آن ایجاب کند - هیچیک از مقررات این کنوانسیون بنحوی تفسیر نخواهد شد که بمنزله اجازه یا تکلیف بانجام اقداماتی در مورد تخلف از قوانین جزائی ناظر بر جرائم سیاسی و یا بزه‌های مبتنی بر تبعیضات نژادی و یا مذهبی- تلقی گردد.

1 - دولت ثبت‌کننده هواپیما - برای رسیدگی بجرائم و اعمال ارتکابی در هواپیما صالح می‌باشد. 2 - هر یک از دول متعاهد - اقدامات لازم را برای احراز صلاحیت خود بعنوان دولت ثبت‌کننده در مورد رسیدگی بجرائم ارتکابی در هواپیمائی که نزد او به ثبت رسیده است معمول خواهد داشت. 3 - این کنوانسیون بهیچیک از صلاحیتهای جزائی که بموجب قوانین داخلی اعمال می‌گردد خللی وارد نمیکند.

دولت متعاهدی که دولت ثبت‌کننده هواپیما نباشد نمیتواند بمنظور اعمال صلاحیت جزائی خود در مورد جرم ارتکابی در داخل هواپیما در امر پرواز آن مداخله نماید مگر در موارد مشروحه ذیل: الف - جرم در سرزمین آن دولت اثراتی ایجاد کند. ب - جرم توسط یا علیه یکی از اتباع آن دولت یا مقیمین دائمی آن ارتکاب یافته باشد. ج - جرم امنیت آن دولت را بمخاطره اندازد. د - جرم ناقض قواعد یا مقررات جاری آن دولت ناظر به پرواز و یا مانور هواپیما باشد. ه - اعمال صلاحیت- برای رعایت تعهدات ناشی از یک موافقت‌نامه چند جانبه بین‌المللی برای آن دولت ضروری باشد.

1 - مقررات این فصل در مورد جرائم و اعمالی که توسط شخصی در هواپیمای در حال پرواز - چه بر فراز فضای هوائی دولت ثبت‌کننده چه بر فراز دریاهای آزاد یا بر فراز منطقه‌ای که متعلق بهیچیک از دول نباشد ارتکاب یافته یا شروع بارتکاب آن شده - جاری نخواهد بود. مگر اینکه آخرین نقطه برخاست یا اولین نقطه مورد نظر برای فرود بعدی در سرزمین دولتی غیر از دولت ثبت‌کننده باشد و یا هواپیما متعاقبا در فضای هوائی دولتی غیر از دولت ثبت‌کننده پرواز کند و شخص مذکور هنوز سوار هواپیما باشد. 2 - علیرغم مفاد بند 3 ماده 1 از لحاظ این فصل هواپیما از زمانی که کلیه درهای خارجی آن پس از سوار شدن مسافرین بسته شد تا زمانی که مجددا بمنظور پیاده شدن مسافرین باز گردد - در حال پرواز تلقی می‌شود. در صورت فرود اجباری - مقررات این فصل همچنان در مورد جرائم و اعمال ارتکابی در هواپیما تا زمانیکه مقامات صالح یک دولت مسئولیت هواپیما و سرنشینان و محمولات آنرا بعهده بگیرند - جاری خواهد بود.

1 - تدابیر تضییقی که بموجب ماده 6 درباره شخصی اتخاذ می‌گردد بعد از نقطه‌ای که هواپیما در آن فرود میآید ادامه نخواهد یافت- مگر آنکه: الف - این نقطه در سرزمین دولت غیر متعاهدی واقع باشد و مقامات آن دولت اجازه پیاده کردن شخص مذکور را ندهند و یا اینکه بموجب شق ج بند1 ماده 6 این تدابیر برای تحویل آن شخص به مقامات صالح اتخاذ شده باشد. ب - هواپیما مجبور بفرود اجباری شود و فرمانده هواپیما قادر بتحویل شخص مذکور به مقامات صالحه نباشد. ج - شخص مذکور با ادامه مسافرت با شرایط تضییقی موافقت نماید. 2 - فرمانده هواپیما مکلف است در صورتیکه طبق مقررات ماده 6 تدابیری تضییقی درباره شخصی اتخاذ نموده- در کمترین مدت و در صورت امکان قبل از فرود آمدن در سرزمین یک دولت - مراتب و دلایل تدابیر خود را بمقامات آن دولت اعلام دارد.

1 - فرمانده هواپیما می‌تواند - تا جائیکه برای اجرای مفاد شقوق الف و ب بند 1 ماده 6 لازم باشد - در سرزمین هر دولتی که هواپیما در آن فرود میآید هر شخصی را - که با داشتن دلایل موجه معتقد باشد - در هواپیما مرتکب یک عمل پیش‌بینی شده در شق ب بند 1 ماده 1 را گردیده یا در‌شرف ارتکاب آن بوده است - پیاده کند. 2 - فرمانده هواپیما جریان و دلایل این پیاده کردن را به مقامات صالح دولتی که در آن شخصی را طبق مقررات این ماده پیاده می‌کند گزارش خواهد نمود.

1 - فرمانده هواپیما می‌تواند - هر شخصی را که با داشتن دلایل موجه معتقد باشد- در هواپیما مرتکب جرمی شده که بنظر او طبق قوانین جزائی دولت ثبت‌کننده هواپیما از جرائم شدید بشمار میرود - به مقامات صالح هر دولت متعاهدی که هواپیما در سرزمین آن فرود میآید -تحویل دهد. 2 - فرمانده هواپیما باید در اولین فرصت ممکن و در صورت امکان قبل از فرود آمدن هواپیما در سرزمین یکی از دول متعاهد - این مراتب را که شخصی در هواپیما است که فرمانده قصد دارد او را بموجب بند قبلی تحویل دهد با ذکر دلایل بمقامات صالح دولت مزبور اعلام دارد. 3 - فرمانده هواپیما مدارک و اطلاعاتی را که بموجب قوانین دولت ثبت‌کننده هواپیما صحیحا در اختیار دارد- بمقامات صالح دولتی که شخص مظنون را بموجب مقررات این ماده تحویل می‌دهد - تسلیم خواهد نمود.

در مورد تدابیری که بر اساس این کنوانسیون اتخاذ می‌گردد در هیچیک از مراحل رسیدگی بدعوای خسارت شخصی که تدابیر متخذه متوجه او بوده مسئولیتی متوجه فرمانده هواپیما یا خدمه یا مسافرین یا مالک یا بهره‌بردار هواپیما و یا شخصی که بحساب او پرواز انجام شده است- نخواهد بود.

1 - هر گاه شخصی داخل هواپیما از طریق غیر قانونی و با توسل بزور یا تهدید بزور مرتکب عمل مداخله و تصرف و یا اعمال کنترل هواپیمای در حال پرواز بشود و یا هرگاه چنین عملی در شرف وقوع باشد دول متعاهد برای حفظ و یا بازگرداندن کنترل هواپیما به فرمانده قانونی آن کلیه تدابیر مقتضی را اتخاذ خواهند نمود. 2 - در موارد مشروح در بند قبل - دولت متعاهدی که هواپیما در سرزمین او فرود میآید - به مسافرین و خدمه بمحض امکان اجازه ادامه مسافرت خواهد داد و هواپیما و محمولات آنرا در اختیار اشخاصی که قانونا حق تصرف آنرا دارند میگذارد.

هر یک از دول متعاهد به فرمانده هواپیمای به ثبت رسیده نزد دولت متعاهد دیگر اجازه خواهد داد که بموجب مفاد بند 1 ماده 8 هر فردی را که صلاح بداند پیاده کند.

1 - هرگاه شخصی که باستناد بند 1 ماده 8 پیاده و یا طبق بند 1 ماده 9 تحویل و یا پس از ارتکاب جرم موضوع بند 1 ماده 11 پیاده گردیده نتواند یا نخواهد مسافرت خود را ادامه دهد - دولتی که هواپیما به سرزمین آن فرود آمده - در صورتی که نخواهد باو اجازه ورود دهد - و این شخص جزو اتباع و یا مقیم دائمی آن نباشد - می‌تواند او را به سرزمین دولتی که تابع یا مقیم دائمی آن است و یا به دولتی که مسافرت هوائی از سرزمین آن آغاز‌شده است باز گرداند. 2 - پیاده شدن یا تحویل گرفتن یا بازداشت کردن و سایر اقداماتی که در بند 2 ماده 13 پیش‌بینی شده و همچنین بازگردانیدن شخص مورد نظر از نظر قوانین مربوط به ورود و اقامت یک دولت متعاهد بمنزله اجازه ورود یا پذیرش به سرزمین این دولت تلقی نخواهد شد و هیچیک از مواد این کنوانسیون ناقض قوانین دول متعاهد در مورد اخراج و طرد اشخاص نخواهد بود.

1 - با وجود ماده 14 اشخاصی که بموجب بند 1 ماده 8 پیاده یا طبق بند 1 ماده 9 تحویل و یا پس از ارتکاب جرم پیش‌بینی شده در بند 1ماده 11 پیاده گردیده‌اند میتوانند هر گاه مایل به ادامه سفر خود باشند در اولین فرصت ممکن بجانب مقصد مورد نظر خود حرکت نمایند - مگر اینکه حضور آنان طبق قوانین دولتی که هواپیما در سرزمین آن فرود آمده برای استرداد یا تعقیب جزائی ضروری باشد. 2 - با وجود قوانین مربوط به ورود و پذیرش و استرداد و اخراج- هر یک از دول متعاهد که در سرزمین آن - شخصی طبق مقررات بند 1 ماده 8 پیاده و یا طبق مقررات بند 1 ماده 9 تحویل و یا بعلت ظن به ارتکاب یکی از جرائم موضوع بند 1 ماده 11 پیاده شده باشد - این شخص را از حقوقی که از حقوق اتباع خود برای تامین و حمایت در موارد مشابه کمتر نباشد برخوردار خواهد نمود.

1 - جرائم ارتکابی در هواپیمای ثبت شده نزد یک دولت متعاهد از لحاظ استرداد در حکم این است که این جرائم هم در محل وقوع آن و هم در سرزمین دولت ثبت‌کننده ارتکاب یافته‌اند. 2 - هیچیک از مقررات این کنوانسیون نباید در حکم الزامی بودن استرداد تغییر و تلقی گردد.

بمناسبت اقدامات تحقیقی یا بازداشت یا هنگام اعمال صلاحیت بهر نحو دیگر در مورد جرمی که در داخل هواپیما ارتکاب یافته دول متعاهد سلامت و سایر مصالح هوانوردی را ملحوظ خواهند داشت و بنحوی اقدام خواهند نمود که از تاخیر غیر ضروری برای هواپیما و مسافرین و خدمه و محمولات آن جلوگیری شود.

هر گاه دول متعاهد مشترکاء به برقراری سازمانهای حمل‌ونقل هوائی و یا نمایندگیهای عملیاتی بین‌المللی مبادرت نمایند که هواپیماهای مورد بهره‌برداری آن نزد دولت مشخصی به ثبت نرسیده باشد - دول مذکور در اجرای مفاد این کنوانسیون بر حسب مورد ولدی الاقتضاء یکی از دولتهای شریک را بعنوان دولت ثبت‌کننده معرفی خواهند نمود و این مورد را باطلاع سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری خواهند رسانید و این سازمان بنوبه خود مراتب را باطلاع کلیه دول طرف این کنوانسیون خواهد رسانید.

این کنوانسیون تا تاریخی که بموجب مقررات ماده 21 لازم‌الاجرا گردد - برای امضای کلیه دولی که تا آن تاریخ بعضویت سازمان ملل متحد و یا یکی از سازمانهای تخصصی درآمده‌اند مفتوح خواهد بود.

1 - این کنوانسیون طبق مقررات قانون اساسی هر یک از دول امضاء‌کننده بتصویب خواهد رسید. 2 - اسناد تصویب به سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری تسلیم خواهد شد.

1 - پس از آنکه دوازده دولت اسناد تصویب خود را تسلیم نمودند- کنوانسیون نود روز بعد از تاریخ تسلیم دوازدهمین سند تصویب - بین دول مذکور بمرحله اجراء در میآید. از آن پس در مورد دولی که آنرا تصویب مینمایند - کنوانسیون نود روز پس از تسلیم اسناد تصویب لازم‌الاجرا خواهد بود. 2 - بمحض لازم‌الاجرا شدن - کنوانسیون حاضر توسط سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری نزد دبیر کل سازمان ملل متحد به ثبت خواهد رسید.

1 - کنوانسیون حاضر پس از لازم‌الاجرا شدن برای الحاق کلیه دول عضو سازمان ملل متحد یا عضو یکی از سازمانهای تخصصی مفتوح خواهد بود. 2 - الحاق یا تسلیم سند به سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری انجام می‌گیرد و نود روز پس از تسلیم اعتبار خواهد یافت.

1 - هر یک از دول عضو می‌تواند فسخ این کنوانسیون را کتبا به سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری اعلام نماید. 2 - فسخ، شش ماه پس از وصول اعلامیه فسخ به سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری تحقق خواهد یافت.

1 - اختلافات بین دول متعاهد در مورد تفسیر و اجرای این کنوانسیون که از طریق مذاکره حل نشود- بنابر تقاضا و پیشنهاد یکی از طرفین بداوری ارجاع خواهد گردید و هر گاه ظرف ششماه پس از تقاضای داوری طرفها نتوانند نسبت به ترتیب داوری بتوافق برسند - هر یک از طرفین می‌تواند اختلاف را از طریق دادخواستی که با رعایت اساسنامه دیوان بین‌المللی دادگستری تنظیم شده باشد - به دیوان مذکور - ارجاع نماید. 2 - هر یک از دول می‌تواند در موقع امضاء یا تصویب یا الحاق باین کنوانسیون اعلام نماید که خود را نسبت به مقررات بند فوق متعهد نمی‌داند. سایر‌دول متعاهد - نسبت به هر دولت متعاهد دیگری که چنین قید را نسبت به مفاد بند فوق نموده باشد - متعهد نخواهند بود. 3 - هر یک از دول متعاهد که نسبت به رعایت مقررات بند فوق قید نموده باشد می‌تواند در هر موقع با ارسال اعلامیه‌ای به سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری قید خود را پس بگیرد.

بجز آنچه در ماده 24 مقرر گردیده - قید دیگری به کنوانسیون حاضر پذیرفته نیست.

سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری مراتب زیر را باطلاع عموم دول عضو سازمان ملل متحد یا هر یک از سازمانهای تخصصی - خواهد رسانید: الف - امضاء کنوانسیون حاضر و تاریخ امضاء. ب - تسلیم اسناد تصویب یا الحاق با ذکر تاریخ. ج - تاریخ لازم‌الاجرا شدن کنوانسیون حاضر با توجه بمفاد بند 1 ماده 21. د - وصول اعلامیه فسخ با ذکر تاریخ. ه - وصول اعلامیه‌ها یا اخطاریه‌های موضوع ماده 24 با قید تاریخ. بنا بمراتب فوق امضاء‌کنندگان تام‌الاختیار زیر این کنوانسیون را امضاء نمودند. این کنوانسیون در تاریخ چهاردهم ماه سپتامبر سال یکهزار و نهصد و شصت و سه میلادی در شهر توکیو در سه متن اصلی به زبانهای انگلیسی و فرانسه و اسپانیولی تهیه و تنظیم گردیده است. این کنوانسیون در سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری تودیع گردیده و برابر ماده 19 برای امضاء مفتوح می‌باشد و سازمان رونوشت مصدق کنوانسیون را برای کلیه دول عضو سازمان ملل متحد و هر یک از سازمانهای تخصصی ارسال خواهد داشت. کنوانسیون فوق مشتمل بر یک مقدمه و بیست و شش ماده منضم بقانون الحاق دولت شاهنشاهی ایران بکنوانسیون توکیو راجع بجرائم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما می‌باشد. رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی