موافقتنامه همکاری در زمینه پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری در دریای خزر مشتمل بر یک مقدمه و بیست و دو ماده به شرح پیوست تصویب و اجازه مبادله اسناد آن داده میشود.
رعایت اصول هفتاد و هفتم (77) و یکصد و سی و نهم (139) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اجرای این موافقتنامه الزامی است.
بسم الله الرحمن الرحیم موافقتنامه همکاری در زمینه پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری در دریای خزر
دولتهای جمهوری آذربایجان، جمهوری اسلامی ایران، جمهوری قزاقستان، فدراسیون روسیه و ترکمنستان که از این پس «طرفها» نامیده میشوند؛ بر اساس روابط دوستانه و همکاری بین کشورهای ساحلی دریای خزر و مردمان خود و با تاکید بر تعهد خود برای توسعه بیشتر آن؛ با تاکید بر نقش سازمان ملل متحد و دیگر سازمانهای بینالمللی در امدادرسانی برای پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری؛ با تصدیق احتمال شرایط اضطراری با منشا طبیعی و انسانی که امکان واکنش به آن توسط یک طرف میسر نمیباشد و نیازمند عملیات هماهنگ کشور طرفها به منظور پیشگیری و واکنش به آنها است؛ با آگاهی از خطری که شرایط اضطراری ایجاد میکند؛ با در نظر گرفتن مفاد کنوانسیون چهارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون تهران) مورخ سیزدهم آبان 1382 برابر با چهارم نوامبر 2003؛ با تصدیق مسوولیت در برابر نسلهای آتی در زمینه حفظ زیست بوم منحصربهفرد دریای خزر؛ در تلاش برای توسعه همکاری علمی فنی در زمینه پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری؛ در موارد زیر توافق نمودند:
تعاریف اصطلاحاتی که در این موافقتنامه به کار برده شدهاند، دارای معانی زیر میباشند: «شرایط اضطراری »: وضعیتی که در نتیجه حادثه، بلا یا سانحهای با منشا طبیعی یا انسانی رخ میدهد و باعث یا ممکن است باعث آسیب به سلامتی انسانها، محیط زیست، تاسیسات زیربنایی اجتماعی و صنعتی، زیان مادی قابل توجه و اختلال در زندگی روزانه شود؛ «طرف درخواستکننده »: طرفی که از طرفهای دیگر درخواست اعزام گروههای امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی را مینماید؛ «طرف تامینکننده »: طرفی که درخواست طرف درخواستکننده را در مورد ارسال گروههای امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی اجابت مینماید؛ «منطقه شرایط اضطراری »: محدودهای که در آن شرایط اضطراری رخ داده است؛ «مقام صلاحیتدار »: مقامی که از سوی هر یک از طرفها برای هماهنگسازی فعالیتهای مربوط به اجرای این موافقتنامه تعیین شده است؛ «واکنش به شرایط اضطراری »: عملیات نجات و دیگر اقدامات اضطراری که در صورت بروز شرایط اضطراری صورت میگیرد و هدف از آنها نجات دادن جان افراد و حفظ سلامتی آنها، حفاظت از محیط زیست و کاهش میزان خسارتها و صدمات مادی است و مناطق شرایط اضطراری را نیز در بر میگیرد. «گروه امدادرسان »: گروه سازمان یافتهای از کارشناسان مجهز به تجهیزات لازم که از سوی طرف تامینکننده برای کمکرسانی درنظر گرفته شدهاند. «تجهیزات »: مواد، وسایل حملونقل، ابزارفنی، تجهیزات گروه امداد رسان و تجهیزات شخصی اعضای گروه از جمله داروها و تجهیزات پزشکی لازم برای کمک به گروه امدادرسان در طی دوره عملیات امداد و نجات؛ «وسایل امدادی »: اقلامی که برای توزیع رایگان در بین اشخاص آسیب دیده از شرایط اضطراری درنظر گرفته شدهاند؛ «پیشگیری از شرایط اضطراری »: مجموعه اقدامات پیشگیرانهای که به منظور به حداقل رساندن تا سر حد امکان خطر بروز شرایط اضطراری و اثرات آن بر سلامتی انسانها و محیط زیست صورت میگیرد؛ «طرف گذری »: طرفی به غیر از طرف درخواستکننده که از طریق قلمرو آن، گروه امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی، گذر میکنند.
حیطه شمول
این موافقتنامه، همکاری میان طرفها در صورت بروز شرایط اضطراری با منشا طبیعی و انسانی در دریای خزر را تنظیم مینماید.
این موافقتنامه به منظور پیشگیری و یا واکنش به شرایط اضطراری در دریای خزر در صورتی اعمال خواهد شد که یک طرف به تنهایی نتواند با آن مقابله کند. در چنین شرایطی، طرف مزبور حق دارد از طرف یا طرفهای دیگر درخواست کمک نماید. همچنین این موافقتنامه چنانچه طرف درخواستکننده بر این باور باشد که شرایط اضطراری ایجاد شده در خشکی آن طرف، ممکن است بر دریای خزر تاثیر منفی داشته باشد، اعمال خواهد شد.
اصول طرفها، در زمینه پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری طبق قوانین ملی خود و موازین کلی پذیرفته شده بینالمللی و بر اساس اصول زیر همکاری خواهند کرد: 1 - برابری و عمل متقابل؛ 2 - استقلال در تصمیمگیری در سطح داخلی؛ 3 – امدادرسانی از سوی طرفها طبق امکانات آنها؛ 4 - توزیع وسایل امدادی بین اشخاص آسیب دیده، بدون تبعیض از نظر نژادی، قومیتی، مذهبی، سیاسی یا موارد دیگر.
شکلهای همکاری همکاری میان طرفها به موجب این موافقتنامه شامل موارد زیر میشود: - ایجاد و بهبود نظام همکاری به منظور پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری؛ - همکاری بین طرفها در مورد پیشبینی و نظارت بر شرایط اضطراری؛ - اطلاعرسانی (هشدار) در مورد خطر بروز شرایط اضطراری که ممکن است بر طرف دیگر تاثیر بگذارد؛ - امدادرسانی در واکنش به شرایط اضطراری؛ - مساعدت لازم برای تجهیز گروههای امداد رسان؛ - تبادل تجربه در زمینه سازماندهی آموزش رفتاری در شرایط اضطراری؛ - تبادل اطلاعات، منابع علمی فنی، نتایج کارهای تحقیقاتی و فناورانه در زمینه پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری؛ - برگزاری فراهماییهای مشترک، کارگاهها، جلسات آموزشی و تمرین و نمایشگاههای تخصصی؛ - آموزش تخصصی در موسسات آموزشی، تبادل کارآموز، استاد، دانشمند و کارشناس؛ - فعالیتهای دیگر در زمینه پیشگیری و واکنش به شرایط اضطراری طبق توافق طرفها.
مقامهای صلاحیتدار
طرفها، مقامهای صلاحیتدار زیر را به منظور اجرای این موافقتنامه تعیین مینمایند: از طرف جمهوری آذربایجان - وزارت شرایط اضطراری جمهوری آذربایجان؛ از طرف جمهوری اسلامی ایران - وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران (سازمان مدیریت بحران کشور)؛ از طرف جمهوری قزاقستان - وزارت کشور جمهوری قزاقستان؛ وزارت سرمایهگذاری و توسعه جمهوری قزاقستان؛ از طرف فدراسیون روسیه - وزارت امور دفاع مدنی، شرایط اضطراری و رفع پیامدهای بلایای طبیعی فدراسیون روسیه، وزارت حملونقل فدراسیون روسیه؛ از طرف ترکمنستان - وزارت دفاع (اداره شرایط اضطراری و عملیات نجات اداره کل عملیات نجات و حفاظت غیرنظامی) ترکمنستان.
در صورت تعیین مقام صلاحیتدار دیگر یا تغییر نام آن، طرف مربوط، امین اسناد را جهت اطلاعرسانی به طرفهای دیگر آگاه خواهد کرد.
درخواست امدادرسانی
امدادرسانی بر اساس درخواست کتبی یک طرف صورت میگیرد. در موارد استثنائی درخواستها میتواند به صورت شفاهی و با تایید کتبی بعدی ارائه گردد. طرف درخواستکننده اطلاعات زیر را در درخواست امدادرسانی مشخص خواهد کرد: الف) محل، زمان وقوع شرایط اضطراری، ابعاد آن و وضعیت فعلی منطقه شرایط اضطراری؛ ب) اقداماتی که تا لحظه درخواست صورت گرفته است، توصیف دقیق کمک درخواستی، اولویتهای واکنش به شرایط اضطراری؛
طرف درخواست شونده در اسرع وقت، طرف درخواستکننده را از امکانات خود، میزان و شرایط کمکها یا عدم امکان تامین کمک آگاه خواهد کرد.
طرف درخواستکننده در حد امکان اطلاعات مذکور در بند (2) این ماده را به روز مینماید و فوری آن را به طرف تامینکننده انتقال خواهد داد.
هماهنگی و تعامل در هنگام شرایط اضطراری
در قلمرو طرف درخواستکننده، هماهنگسازی، مدیریت و کنترل عملیات گروههای امدادرسان توسط مقام صلاحیتدار طرف درخواستکننده از طریق روسای گروهها صورت میپذیرد.
طرف درخواستکننده اطلاعات به موقع را در مورد وضعیت منطقه شرایط اضطراری، محل مرکز واکنش به شرایط اضطراری و مترجمان، در اختیار روسای گروههای امدادرسان قرار خواهد داد. همچنین طرف درخواستکننده از امنیت و ایمنی گروههای امدادرسان اطمینان حاصل نموده و مرکز بهداشتی و تجهیزات ارتباطاتی را در اختیار آنها قرار خواهد داد.
مدت اقامت گروههای امدادرسان در قلمرو کشور طرف درخواستکننده بر اساس توافق طرفهای ذی ربط تعیین خواهد شد.
پس از اتمام عملیات واکنش، رئیس گروه امدادرسان گزارشی را در رابطه با فعالیت گروه خود در واکنش به شرایط اضطراری و نتایج کار به مقام صلاحیتدار کشور طرف درخواستکننده ارائه خواهد داد.
گذر
کشور طرف گذری، گذر گروههای امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی از طریق قلمرو خود را طبق قوانین ملی خود و قواعد حقوق بینالملل تسهیل خواهد نمود و اقدامات اداری و حقوقی لازم را در زمینههای کمک به موارد زیر اتخاذ مینماید: الف - ورود و خروج و استفاده از قلمروی کشور آن توسط کلیه وسایل حملونقل درنظر گرفته شده برای واکنش به شرایط اضطراری؛ ب - حرکت سریع گروههای امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی برای واکنش به شرایط اضطراری به قلمرو کشور آن، از طریق قلمروی آن کشور یا خروج از کشور آن.
طرف تامینکننده کشور طرفهای گذری را از مسیر جابه جایی گروههای امدادرسان و مسیرهای ارسال تجهیزات و وسایل امدادی آگاه خواهد کرد.
نحوه ورود، خروج و اقامت گروههای امدادرسان در قلمرو کشور طرف درخواستکننده
پیش از رسیدن گروه امدادرسان به قلمرو کشور طرف درخواستکننده و یا کشور گذری، مقام صلاحیتدار طرف تامینکننده فهرست اعضای گروه را با درج مشخصات و اسناد هویتی آنها به طرف درخواستکننده یا کشور گذری ارسال خواهد کرد.
طرف درخواستکننده و کشور گذری، طبق قوانین ملی و تعهدات بینالمللی خود، ترتیباتی را برای تشریفات ورود و خروج اولویت دار برای گروههای امدادرسان طرف تامینکننده برقرار خواهند کرد.
ورود اعضای گروه امدادرسان به قلمروی طرف درخواستکننده یا کشور گذری و خروج از آن، از طریق مبادی ورودی مورد توافق طرفها با استفاده از اسناد هویتی معتبر به رسمیت شناخته شده توسط کشور طرف درخواستکننده و کشور گذری انجام خواهد شد.
در صورت لزوم طرف درخواستکننده و کشور گذری، روادید اعضای گروههای امدادرسان را در اسرع وقت صادر خواهند کرد.
نحوه حملونقل سگهای نجات به عنوان بخشی از گروه امدادرسان و اقامت آنها در قلمروی کشور طرف درخواستکننده و کشور گذری طبق قواعد قرنطینه طرف درخواستکننده و کشور گذری تعیین خواهد شد.
اعضای گروههای امدادرسان در زمان اقامت خود در قلمروی کشور طرف درخواستکننده و کشور گذری، قوانین ملی کشورهای مربوط را رعایت خواهند کرد.
طرف درخواستکننده هر گونه مساعدتی را برای ورود هر چه سریعتر گروههای امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی به منطقه شرایط اضطراری به عمل خواهد آورد.
گروههای امدادرسان باید برای فعالیت مستقل طی مدت حداقل هفتاد و دو ساعت از لحظه ورود به محل شرایط اضطراری آمادگی داشته باشند. پس از مدت هفتاد و دو ساعت، طرف درخواستکننده منابع لازم برای کارگروه امدادرسان را تامین خواهد نمود، مگر آنکه به گونه دیگری توسط طرفها توافق شده باشد.
طرف درخواستکننده امنیت غذایی و وسایل زندگی اولیهای که در اختیار گروه امدادرسان قرار گرفته است را تضمین مینماید.
استفاده از حملونقل هوایی
جابه جایی گروههای امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی را میتوان از طریق هوایی انجام داد.
در صورت اتخاذ تصمیم مبنی بر استفاده از حملونقل هوایی، مقام صلاحیتدار کشور طرف تامینکننده، نوع و علائم پروازی هواپیما، مسیر پرواز، فرودگاه مقصد، تعداد اعضای خدمه پرواز، فهرست مسافرین با ذکر جزئیات وظیفه آنها و توصیف بار را به آگاهی طرف درخواستکننده و کشور گذری میرساند.
پروازها طبق قواعد سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری (ایکائو) و قوانین ملی کشور طرفها صورت خواهد گرفت.
هواپیمای کشور طرف تامینکننده که به موجب این موافقتنامه در اقدامات واکنش مشارکت دارد از هر نوع پرداخت مالیات برای پرواز، فرود، برخاستن و توقف در زمان اقامت و خدمات ناوبری طرف درخواستکننده و طرفهای گذری معاف خواهد بود.
بازپرداخت هزینههای مربوط به سوخت و خدمات تعمیر و نگهداری هواپیمای کشور طرف تامینکننده براساس توافق طرفهای مربوط صورت میگیرد.
استفاده از حملونقل دریایی
جابه جایی گروههای امدادرسان، تجهیزات و وسایل امدادی را میتوان از طریق حملونقل دریایی انجام داد.
در صورت اتخاذ تصمیم مبنی بر استفاده از حملونقل دریایی، مقام صلاحیتدار کشور طرف تامینکننده، نوع شناورها، تعداد اعضای خدمه، فهرست مسافرین با ذکر وظیفه آنها و توصیف بار را به آگاهی طرف درخواستکننده میرساند.
شناور کشور طرف تامینکننده که به موجب این موافقتنامه در اقدامات واکنش مشارکت دارد از هر نوع پرداخت عوارض بندری کشور طرف درخواستکننده معاف خواهد بود.
بازپرداخت هزینههای مربوط به سوخت و خدمات تعمیر و نگهداری شناور کشور طرف تامینکننده بر اساس توافق طرفهای مربوط صورت خواهد گرفت.
ورود، خروج و گذر تجهیزات و وسایل امدادی
رئیس گروه امدادرسانی فهرست تجهیزات و وسایل امدادی با هدف واکنش به شرایط اضطراری را که مقامهای صلاحیتدار کشور طرفهای تامینکننده و درخواستکننده در مورد آن توافق کردهاند و وارد شده است، به مقامهای گمرکی کشور طرف درخواستکننده و کشور گذری ارائه خواهد کرد.
تجهیزات و وسایل امدادی که به موجب این موافقتنامه وارد یا خارج میشوند، از تمامی عوارض گمرکی، مالیاتها و دیگر عوارض معاف خواهند بود.
ترخیص گمرکی تجهیزات و وسایل امدادی طبق قوانین کشور طرفها و با اولویت صورت میپذیرد.
پس از اتمام کار امدادرسانی، تجهیزاتی که به قلمروی کشور طرف درخواستکننده وارد شدهاند (به استثنای آنهایی که کاملا مصرف شدهاند یا از بین رفتهاند) توسط طرف تامینکننده خارج خواهند شد. امحاء یا مصرف کامل تجهیزات و نیز توزیع وسایل امدادی در بین اشخاص آسیب دیده توسط مقام صلاحیتدار کشور طرف درخواستکننده مستند خواهد شد. چنانچه بنابر شرایطی خاص، امکان خارج ساختن تجهیزات نباشد ترتیب انتقال آنها به طرف درخواستکننده حسب مورد بر اساس توافق طرفها، انجام خواهد شد.
حفظ اطلاعات اطلاعاتی که در نتیجه فعالیتها در چهارچوب این موافقتنامه دریافت شده است به استثنای اطلاعات محرمانهای که به موجب قوانین کشور طرفها محرمانه میباشند و امکان افشای آنها وجود ندارد، به صورت عمومی در دسترس قرار خواهد گرفت، مگر اینکه طرفها به گونه دیگری توافق نمایند.
هزینههای امدادرسانی
بر اساس توافق طرفها، امدادرسانی میتواند به صورت بلاعوض یا همراه با بازپرداخت صورت بگیرد.
طرف درخواستکننده میتواند درخواست امدادرسانی خود را در هر زمانی از طریق آگاه ساختن طرف تامینکننده لغو نماید. اگر امدادرسانی به صورت همراه با بازپرداخت صورت پذیرد، طرف تامینکننده حق دارد بازپرداخت هزینههای انجام شده تا لحظه لغو درخواست امدادرسانی را مطالبه نماید.
پوشش بیمه اعضای گروه امدادرسان توسط طرف تامینکننده صورت میپذیرد. هزینههای بیمهای در صورت امدادرسانی از نوع همراه با بازپرداخت، جزء هزینههای کلی امدادرسانی محسوب نمیشود و قابل بازپرداخت نیست.
در صورت امدادرسانی به صورت همراه با بازپرداخت، ظرف مدت یک هفته پس از اتمام عملیات واکنش به شرایط اضطراری، مقام صلاحیتدار کشور طرف تامینکننده، حجم امدادرسانی را به آگاهی مقام صلاحیتدار طرف درخواستکننده خواهد رساند.
در صورت امدادرسانی به صورت همراه با بازپرداخت، مقامهای مربوط کشور طرف درخواستکننده و تامینکننده ظرف مدت یک ماه از تاریخ اتمام عملیات واکنش به شرایط اضطراری، پیش نویس سند دوجانبهای را در مورد هزینههای امدادرسانی تنظیم خواهند کرد که حاوی اطلاعاتی در مورد علل و ویژگی شرایط اضطراری میباشد. بازپرداخت هزینهها توسط طرف درخواستکننده در طی مدتی که به توافق طرفها رسیده است بر اساس سند دوجانبه هزینههای امدادرسانی صورت میپذیرد.
جبران خسارت در هنگام امدادرسانی
خسارتی که توسط اعضای گروه امدادرسانی به اشخاص حقیقی یا حقوقی در قلمروی کشور طرف درخواستکننده در حین انجام وظایف به موجب این موافقتنامه وارد میشود توسط طرف درخواستکننده طبق قوانین کشور طرف درخواستکننده جبران خواهد شد.
چنانچه خسارتی از سوی اعضای گروه امدادرسان به اشخاص حقیقی یا حقوقی در قلمروی کشور طرف درخواستکننده به صورت عمد یا به دلیل بیاحتیاطی وارد شود و موضوع از سوی مقامهای ذی ربط کشور طرف درخواستکننده اثبات گردد، مقامهای صلاحیتدار کشور طرفهای درخواستکننده و تامینکننده، اطلاعات مربوط را مبادله و اقداماتی را برای جبران خسارت وارده طبق توافق طرفهای مربوط به عمل خواهند آورد.
ارتباط با دیگر پیمانهای بینالمللی این موافقتنامه خدشهای به حقوق و وظایف طرفها به موجب پیمانهای بینالمللی دیگری که عضو کشور آنها عضو آنها هستند، وارد نخواهد ساخت.
ارتباط با رژیم حقوقی دریای خزر هیچ یک از مفاد این موافقتنامه به گونهای تفسیر نخواهد شد که پیش قضاوت در مورد نتایج مذاکرات رژیم حقوقی دریای خزر باشد.
حل و فصل اختلاف اختلافاتی که درخصوص اجراء یا تفسیر این موافقتنامه بین طرفها بروز میکند، از طریق رایزنی، مذاکره یا دیگر روشهای مسالمت آمیزی حل و فصل خواهد شد که طرفها مناسب میدانند.
اضافات و اصلاحیهها 1 - این موافقتنامه ممکن است طبق توافق طرفها تکمیل یا اصلاح شود. 2 - اضافات و اصلاحیههای این موافقتنامه جزء لاینفکی از آن محسوب و به صورت تشریفات (پروتکلهای) جداگانه تنظیم و طبق تشریفات مندرج در ماده (21) این موافقتنامه لازم الاجراء خواهند شد.
امین اسناد دولت فدراسیون روسیه امین اسناد این موافقتنامه خواهد بود.
لازم الاجراء شدن این موافقتنامه در سی امین روز پس از تاریخ دریافت آخرین اطلاعیه کتبی در مورد اتمام تشریفات داخلی ضروری برای لازم الاجراء شدن آن، توسط امین اسناد، لازم الاجراء خواهد شد.
انصراف از عضویت در موافقتنامه هر یک از طرفها میتواند از عضویت در این موافقتنامه با ارسال اطلاعیهای به امین اسناد مبنی بر این تصمیم، انصراف دهد. این موافقتنامه برای طرف مربوط برای مدت دوازده ماه از تاریخ دریافت اطلاعیه مزبور توسط امین اسناد، لازم الاجراء باقی خواهد ماند.
این موافقتنامه در شهر آستاراخان در تاریخ 29 سپتامبر 2014 (7 مهر 1393) در یک نسخه اصلی به زبانهای فارسی، آذربایجانی، قزاقستانی، روسی، ترکمنی و انگلیسی تنظیم شده است که همه متنها از اعتبار یکسان برخوردارند. در صورت بروز اختلاف، در تفسیر متن انگلیسی ملاک خواهد بود.
نسخه اصلی این موافقتنامه برای امین اسناد فرستاده خواهد شد که تصویرهای تایید شده این موافقتنامه را به طرفها ارسال خواهد کرد. از طرف دولت جمهوری آذربایجان از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران از طرف جمهوری قزاقستان از طرف دولت فدراسیون روسیه از طرف دولت ترکمنستان
قانون فوق مشتمل بر ماده واحده و یک تبصره منضم به متن موافقتنامه، شامل مقدمه و بیست و دو ماده در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ بیست و هشتم تیرماه یکهزار و سیصد و نود و شش مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ 11/5/1396 به تایید شورای نگهبان رسید.
علی لاریجانی