قانون اجازه مبادله عهدنامه حکمیت و اصلاح تسویه قضائی اختلافات بین ایران و ترکیه

مجلس شورای ملی عهدنامه حکمیت و اصلاح و تسویه قضائی اختلافات بین ایران و ترکیه را مشتمل بر 26 ماده که در تاریخ 23ژانویه 1932 مطابق دوم بهمن ماه 1310 شمسی بین دولتین ایران و ترکیه امضاء شده است تصویب و بدولت اجازه مبادله اسناد صحه شده آنرا‌می‌دهد.

هر قسم اختلافی که بین دولتین متعاهدتین حادث گردد و حل و فصل ان از طریق سیاسی ممکن نشود بطریق اصلاح و یا از راه تسویه قضائی و[یا] حکمیت با شرایطی که در این عهدنامه مقرر است فیصله خواهد شد.

چنانچه موضوع اختلاف مطابق قوانین داخلی یکی از طرفین متعاهدین داخل در صلاحیت مقامات قضائی ان مملکت باشد طرف متعاهد مزبور می‌تواند قبل از آنکه رای قطعی در ظرف مدت متناسبی از طرف مقامات صالحه صادر شده باشد نسبت بارجاع اختلاف مزبور بمراجع مقرره در این عهدنامه اظهار مخالفت نماید.

طرفین متعاهدین متقبل می‌شوند که هر وقت هر نوع اختلافی بین آن‌ها بروز نموده و از طریق سیاسی حل نشود به نحوی که در مواد ذیل پیش‌بینی شده است اقدام به اصلاح نمایند.

اختلاف بیک کمیسیون اصلاح ذات‌البین که طرفین آن را به‌طور دائم یا برای مورد خاص تشکیل داده باشند ارجاع می‌شود.

کمیسیون اصلاح دائمی باین قسم تشکیل می‌شود که یکی از طرفین بطرف دیگر تقاضا نامه تشکیل کمیسیون را می‌دهد و در این صورت کمیسیون در ظرف مدت شش ماه از تاریخ ارسال تقاضا نامه تشکیل می‌شود و ان مرکب از سه عضو خواهد بود که بطریق ذیل [تعیین] می‌شوند هر یک از طرفین متعاهدین یک نفر کمیسر از بین اتباع خود انتخاب و با موافقت نظر یکدیکر[یکدیگر] رئیس کمیسیون را از بین اتباع دولت ثالثی تعیین خواهند نمود. کمیسری که مشترکا انتخاب می‌شود در اثنای مدت ماموریتش اگر بخواهند تغییر دهند باید با موافقت طرفین باشد ولی هر یک از طرفین می‌تواند کمیسر اختصاصی خود را هر وقت به خواهد تغییر بدهد ولیکن کمیسرهای مزبور تا خاتمه کارهائی که در دست دارند باقی میمانند. هر گاه بعلت فوت یا استعفاء یا علل دیگر محل کمیسرها خالی شود در اسرع اوقات جانشین ان‌ها بهمان طریقی که برای تعیین خود کمیسرها بطور‌عموم مقرر شده تعیین خواهد گردید.

چنانچه در موقع بروز اختلاف کمیسیون دائمی اصلاح وجود نداشته باشد کمیسیون مخصوصی مطابق ترتیبی که در ماده قبل مذکور است برای رسیدگی باختلاف تشکیل خواهد شد مگر اینکه طرفین تصمیم دیگری اتخاذ نمایند.

چنانچه در ظرف سه ماه از تاریخی که یکی از طرفین متعاهدین میل خود را دائر بمراجعه به اصلاح بطرف متعاهد دیگر اعلام نمود طرفین در انتخاب رئیس کمیسیون توافق نکرده باشند از رئیس دولت متحده جمهوری سویس تقاضا خواهد شد که رئیس کمیسیون را تعیین نماید.

طرفین متعاهدین متفقا یا در صورت عدم اتفاق منفردا بوسیله تقاضا نامه که برئیس کمیسیون خطاب می‌شود موضوع مختلف فیه را بکمسیون(کمیسیون) اصلاح مراجعه خواهند نمود. 2 - در تقاضا نامه بعد از مقدمه مختصری در همان موضوع اختلاف به کمسیون(کمیسیون) را دعوت خواهند نمود که هر نوع تدابیر برای نیل به اصلاح مناسب‌باشد بعمل آورد. 3 - چنانچه تقاضا نامه فقط از طرف یکی از متعاهدین داده شده باشد بلافاصله بطرف متعاهد دیگر ابلاغ خواهد شد.

1 - در ظرف 15 روز از تاریخی که یکی از طرفین متعاهدین اختلافی را به کمیسیون دائمی اصلاح مراجعه می‌دهد هر یک از طرفین می‌تواند‌برای رسیدگی به اختلاف مزبور به جای کمیسر خود شخصی را که صلاحیت مخصوصی در آن امر داشته باشد تعیین نماید. 2 - هر یک از طرفین که از این حق استفاده می‌نمایند فورا مراتب را به طرف دیگر اعلام خواهد نمود و او نیز می‌تواند از طرف خود همان اقدام را در ظرف 15 روز از تاریخ وصول اعلام مزبور بنماید.

کمیسیون اصلاح در محلی که رئیس ان مقرر میدارد تشکیل می‌شود مگر اینکه طرفین متعاهدین متفقا جای دیگری را اختیار کرده باشند.

عملیات کمیسیون اصلاح علنی نخواهد بود مگر بموجب تصمیمی که از طرف کمیسیون با موافقت طرفین متعاهدین اتخاذ شده باشند.

1 - کمیسیون اصلاح در صورتیکه ترتیب دیگری مقرر نشده باشد راسا طریقه رسیدکی خود را تعیین خواهد نمود و در هر صورت طرفین باید مطالب خود را بتواند اظهار دارند. کمیسیون در تحقیق امر در صورتیکه به اتفاق اراء طریقه دیگری اتخاذ ننموده باشد بر طبق مقررات فصل سوم قرارداد لاهه مورخ 18 اکتبر 1907 راجع به تسویه مسالمت امیز اختلافات بین‌المللی رفتار خواهد نمود. 2 - طرفین متعاهدین در کمیسیون اصلاح نمایندکانی [نمایدگانی] خواهند داشت که واسطه بین آن‌ها و کمیسیون می‌باشند بعلاوه میتوانند مشاورین و متخصصین برای این مقصود تعیین و استماع اشخاصی را که شهادتشان را مفید میدانند تقاضا نمایند. 3 - کمیسیون نیز می‌تواند توضیحات شفاهی از نمایندکان [نمایندگان] و مشاورین و متخصصین طرفین متعاهدین و اشخاصیکه حضور ان‌ها را با موافقت دولت‌متبوعه شان مفید بداند بخواهد.

تصمیمات کمیسیون اصلاح در صورتیکه قرار دیگری بین طرفین متعاهدین داده نشده باشد باکثریت آراء اتخاذ خواهد شد و کمیسیون نمیتواند راجع بماهیت اختلاف اظهارنظر نماید مگر اینکه کلیه اعضاء ان حاضر باشند ولیکن طرفین متعاهدین که مرتبا تشکیل جلسات کمیسیون باستحضارشان خواهد رسید باید کمیسر خود را بنمایندگی اعزام دارند و در صورتی که مانعی برای حضور کمیسر وجود داشته باشد قائم‌مقامی که بترتیب مذکور در ماده 5 تعیین شده باشد بفرستند.

طرفین تعهد مینمایند که عملیات کمیسیون اصلاح را تسهیل و مخصوصا بمنتهی درجه امکان کلیه اسناد و اطلاعات مفیده را در اختیار ان گذاشته و نیز وسایلی که دارند به کار ببرند که کمیسیون بتواند در خاک آن‌ها و موافق قوانین جاریه مملکتشان بجلب و استماع شهود و متخصصین و‌تحقیقات محلی اقدام نماید.

1 - بکمیسرها در مدتیکه بکارهای مرجوعه اشتغال دارند حق الزحمه که مبلغ آن با موافقت طرفین متعاهدین تعیین و هر یک از طرفین‌متعاهدین بالمناصفه آنرا عهده دار خواهد بود پرداخته می‌شود.

1 - وظیفه کمیسیون اصلاح روشن کردن مسائل مختلف فیها و جمع‌آوری کلیه اطلاعات مفیده از راه تحقیقات و غیره و سعی در اصلاح ذات البین است. کمیسیون می‌تواند بعد از رسیدگی بموضوع مقررات قراردادی را که برای اصلاح طرفین مناسب دیده است بانها عرضه داشته و بطرفین مهلتی بدهد که نظر خود را اظهار بدارند. 2 - کمیسیون در پایان عملیات خود بر حسب پیش آمد صورت مجلسی تنظیم خواهد نمود مشعر بر اینکه طرفین اصلاح نمودند با ذکر مراتب اصلاح و یا اینکه به موفقیت حاصل نشد ولی در صورت‌مجلس قید نخواهد شد که تصمیمات کمیسیون به اتفاق آراء اتخاذ شده است یا بنحو دیگر. 3 - عملیات کمیسیون باید در ظرف 6 ماه از تاریخی که اختلاف بکمیسیون رجوع می‌شود خاتمه یابد مگر اینکه طرفین ترتیب دیگری اتخاذ نمایند.

صورت مجلس کمیسیون بدون تاخیر به اطلاع طرفین متعاهدین خواهد رسید تصمیم انتشار آن منوط به نظر طرفین متعاهدین است.

چنانچه یکماه بعد از ختم عملیات کمیسیون اصلاح موافقت بین طرفین متعاهدین حاصل نشود اختلاف به دیوان دائمی داوری بین‌المللی مراجعه خواهد شد مگر اینکه طرفین موافقت حاصل کنند که امر بحکمیت ارجاع شود.

مقررات ماده 18 شامل مسائلی که بموجب عهود جاریه بین دولتین متعاهدتین داخل در صلاحیت یکی از آن‌ها است نمیشود و نیز اموریرا که مربوط بحق حاکمیت دولت است شامل نمیگردد. هر یک از طرفین متعاهدین حق دارد راسا بوسیله اظهاریه کتبی تعیین کند که موضوع مختلف فیه مربوط بحق حاکمیت است یا نه. ولیکن در صورتیکه طرف متعاهد دیکر [دیگر] منکر شود که موضوع مزبور داخل در حق حاکمیت است می‌تواند برای معلوم کردن اینکه آن موضوع جزو حق حاکمیت است یا نه بحکمیت مراجعه نماید.

چنانچه طرفین موافقت نمایند که اختلاف خود را بحکمیت رجوع نمایند قرار نامه متضمن موضوع اختلاف و انتخاب حکمها و طرز‌حکمیت تنظیم خواهند نمود در صورتیکه در قرار نامه حکمیت مقررات یا تصریحات کافیه قید نشده باشد مقررات قرارداد لاهه مورخ 18 اکتبر 1907 مربوط به تسویه مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌المللی حقا بموقع اجرا گذاشته می‌شود.

چنانچه موافقتی بین طرفین متعاهدین راجع بقرار نامه مذکور در ماده قبل داده نشده و یا بتعیین حکمها اقدام نشود هر یک از طرفین متعاهدین می‌تواند سه ماه قبلا اخطار کند و مستقیما بوسیله دادن تقاضا نامه موضوع مختلف فیه را بدیوان دائمی داوری بین‌المللی مراجعه نماید.

چنانچه در حکم قضائی و یا حکم حکمیت ذکر شده باشد که تصمیم متخذه یا امر صادر از طرف یک مقام قضائی یا مقام دیگر یکی از‌دولتین متعاهدتین بعضا یا کلا مخالف با حقوق بین‌المللی است و حقوق اساسی دولت مشارالیها اجازه ندهد که اثرات تصمیم متخذه یا امر صادر مزبور تاما یا بعضا مرتفع شود در آن صورت طرفین متعاهدین موافقت مینمایند که بموجب حکم قضائی یا حکم حکمیت جبران خسارت طرف متعاهدی که در این مقدمه زیان دیده منصفانه بعمل آید.

چنانچه اختلافی در پیشگاه دیوان دائمی بین‌المللی مطرح و محکمه مزبور اظهار عقیده نماید که آن اختلاف داخل در مباحث حقوقی نیست طرفین متعاهدین در صورتیکه در ارجاع امر بحکمیت موافقت ننمایند از دیوان دائمی داوری بین‌المللی تقاضا خواهند کرد که چنانچه نتوان نسبت بموضوع مختلف فیه قواعد حقوق بین‌المللی را اعمال نمود اختلاف را بر طبق اصول انصاف حل نماید.

1 - طرفین متعاهدین متقبل می‌شوند از هر اقدامی که نسبت باجرای تصمیم قضائی یا حکمیت یا ترتیباتی که کمیسیون اصلاح پیشنهاد کرده تاثیرات که کمیسیون اصلاح پیشنهاد کرده تاثیرات مضره داشته باشد احتراز کند و بطور کلی بهیچ عملی که موجب تشدید یا بسط اختلاف باشد مبادرت ننمایند. 2 - همچنین کمسیون [کمیسیون] اصلاح می‌تواند اقدامات موقتی را که مفید می‌داند به طرفین متعاهدین توصیه نماید.

اختلافات راجعه بتفسیر یا اجرای این قرارداد به دیوان دائمی داوری بین‌المللی مراجعه خواهد شد.

1 - این عهدنامه باید بتصویب برسد و مبادله اسناد مصوبه در آنکارا بعمل خواهد آمد. 2 -این عهدنامه برای مدت پنجسال از تاریخ مبادله اسناد مصوبه منعقد گردیده است. 3 -چنانچه این عهدنامه ششماه قبل از انقضای مدت فسخ نشود پیوسته پنج سال به پنج سال بههمان شرط ادامه خواهد یافت. 4 -با وجود فسخ این عهدنامه از جانب یکی از طرفین جریان دعاوی که در موقع انقضای مدت این عهدنامه مطرح بوده تا مدتی که عادتا برای ختم دعاوی مزبوره لازم است دوام خواهد یافت. بنا بمراتب مذکوره فوق نمایندکان [نمایندگان] مختار طرفین متعاهدین این عهدنامه را امضاء نمودند. در طهران در نسختین نوشته شد. بتاریخ 23 ژانویه 1932- امضاء: محمدعلی فروغی امضاء: دکتر توفیق رشدی اجازه مبادله عهدنامه حکمیت و اصلاح و تسویه قضائی اختلافات بین ایران و ترکیه به شرح فوق در جلسه 24 خرداد ماه 1311 داده شده است. رئیس مجلس شورای ملی - دادگر