قانون موافقت‌نامه حمل‌ونقل هوائی بین دولت جمهوری‌اسلامی ایران و دولت جمهوری اسلواک

اصطلاح «کنوانسیون» به کنوانسیون هواپیمائی کشوری بین‌المللی که در‌تاریخ هفتم دسامبر 1944 (16/9/1323) در شیکاگو برای امضاء مفتوح گردید، اطلاق می‌شود و شامل هر الحاقیه‌ای که به موجب ماده (90) کنوانسیون مزبور و هر اصلاحیه،الحاقیه یا کنوانسیونی که به موجب مواد (90) و (94) آن تصویب شده است، تا جائی که این موارد برای هر دو طرف متعاهد نافذ باشد خواهد بود، اطلاق می‌شود

اصطلاح «مقامات هواپیمائی» درمورد جمهوری اسلامی ایران به «سازمان‌هواپیمائی کشوری» و هر شخص یا مقامی که مجاز به انجام وظایف فعلی آن سازمان باشد‌و در مورد دولت جمهوری اسلواک به وزارت ترابری، پست و مخابرات، اداره هواپیمائی کشوری هر شخص یا مقامی که مجاز به انجام وظایف فعلی آن وزارتخانه باشد، اطلاق‌می‌گردد.

اصطلاح «شرکت هواپیمائی تعیین شده» به یک شرکت هواپیمائی که به‌موجب مفاد ماده (3) موافقت‌نامه حاضر تعیین شده و اجازه فعالیت یافته باشد اطلاق می‌شود.

اصطلاح «ظرفیت» درمورد یک هواپیما به میزان بارگیری موثر آن هواپیما در‌یک مسیر یا قسمتی از مسیر و اصطلاح «ظرفیت» درمورد «سرویس توافق شده» به ظرفیت‌هواپیما در چنین سرویسی ضربدر دفعات پرواز هواپیمای مزبور طی زمان معین در تمام یا قسمتی از مسیر اطلاق می‌شود.

- اصطلاح سرزمین درمورد هر یک از طرفهای متعاهد به مناطق خشکی و آبی که‌تحت حاکمیت آن قرار دارد اطلاق و شامل فضای محاذی آن‌ها نیز می‌شود.

اصطلاحات «سرویس هوائی»، «سرویس هوائی بین‌المللی»، «شرکت‌هواپیمائی» و «توقف به منظورهای غیر حمل‌ونقل» به ترتیب دارای همان معانی است که‌در ماده (96) کنوانسیون به آن‌ها داده شده است.

اصطلاح «نرخ» به قیمتی که بایستی برای حمل مسافر، بار همراه و غیرهمراه‌پرداخت گردد و شرایطی که به موجب آن قیمتها اعمال می‌گردد از جمله قیمتها و شرایط مقرر برای آژانس (نمایندگی) و سایر خدمات جنبی به استثناء دستمزدها و شرایط حمل پست اطلاق می‌شود.

اصطلاح «جدول مسیر» به مسیرهای پیوست این موافقت‌نامه و کلیه اصلاحات‌آن که طبق ماده (16) این موافقت‌نامه مورد توافق قرار می‌گیرد اطلاق می‌شود. جدول مسیر‌جزء لاینفکی از این موافقت‌نامه را تشکیل می‌دهد. بدیهی است که عناوین مواد موافقت‌نامه حاضر معانی هیچ یک از مقررات آن را به‌نحوی از انحاء محدود نمی‌کند یا توسعه نمی‌دهد.

هر طرف متعاهد حقوق مطروحه در این موافقت‌نامه را جهت انجام سرویسهای‌هوائی بین‌المللی منظم به‌وسیله شرکت هواپیمائی تعیین شده طرف متعاهد دیگر به‌شرح زیر به طرف متعاهد دیگر اعطاء می‌نماید: الف - پرواز بدون فرود از فراز سرزمین طرف متعاهد دیگر، ب - توقف در سرزمین مذکور به منظورهای غیرحمل و نقل، و ج - توقف در سرزمین مذکور در نقاطی که برای آن مسیر در جدول مسیر پیوست موافقت‌نامه حاضر مشخص گردیده است به منظور سوار و پیاده کردن مسافر، بار و پست در‌حمل و نقل بین‌المللی.

حق آزادی پنجم تنها براساس موافقت مقامات هواپیمائی طرفهای متعاهد‌اعطاء خواهد شد.

هیچ یک از مفاد این موافقت‌نامه به نحوی تلقی نخواهد شد که شرکت‌هواپیمائی یک طرف متعاهد محق باشد در سرزمین طرف متعاهد دیگر در قبال مزد یا کرایه مسافر، بار و پست به مقصد نقطه دیگری در سرزمین طرف متعاهد دیگر حمل کند.

در مناطق جنگی یا تحت اشغال نظامی یا در مناطقی که بدین طریق تحت تاثیر قرار گرفته‌اند انجام این قبیل سرویسها منوط به تصویب مقامات ذی صلاح مربوطه خواهد‌بود.

هر طرف متعاهد حق دارد یک یا چند شرکت هواپیمائی را برای انجام سرویسهای مورد توافق در مسیرهای مشخص شده تعیین و هر شرکت هواپیمائی تعیین شده را حذف کند یا تغییر دهد و مراتب را کتبا به طرف متعاهد دیگر اعلام نماید.

پس از دریافت اعلامیه تعیین، مقامات ذی صلاح طرف متعاهد دیگر با رعایت‌مفاد بندهای (3) و (4) ماده حاضر به شرکت هواپیمائی تعیین شده بدون تاخیر اجازه‌مربوطه را اعطاء خواهند کرد.

مقامات هواپیمائی یک طرف متعاهد می‌توانند از شرکت هواپیمائی تعیین‌شده طرف متعاهد دیگر بخواهند که مقامات مزبور را قانع سازند شرایط مقرر در قوانین و‌مقرراتی را که معمولا طبق مفاد کنوانسیون توسط مقامات مزبور درمورد سرویسهای‌هوائی بین‌المللی اعمال می‌گردد، دارا می‌باشد.

هر طرف متعاهد حق دارد در هر مورد که طرف متعاهد مزبور قانع نشده باشد که مالکیت عمده و کنترل موثر شرکت هواپیمائی مربوطه در دست طرف متعاهدی است‌که شرکت هواپیمائی را تعیین نموده یا اتباع طرف متعاهد مزبور است از اعطای اجازه بهره‌برداری موضوع بند (2) این ماده امتناع ورزد و یا هر شرطی را که برای اعمال حقوق مشخص شده در ماده (2) موافقت‌نامه حاضر توسط آن شرکت هواپیمائی تعیین شده لازم بداند وضع نماید.

در هر زمان پس از آن که مفاد بندهای (1) و (2) این ماده به مرحله عمل در‌آمده باشد شرکت هواپیمائی که بدین نحو تعیین شده و اجازه کسب نموده است می‌تواند بهره‌برداری از سرویسهای مورد توافق را آغاز کند مشروط بر آن که بهره‌برداری از این‌سرویسها مادامی که نرخی مطابق مفاد ماده (10) و طبق ماده (9) برنامه‌های پرواز این موافقت‌نامه درمورد سرویسهای مزبور وضع و لازم‌الاجراء نگردیده، انجام نپذیرد.

هر طرف متعاهد حق دارد درموارد مشروحه ذیل اجازه بهره برداری صادره را لغو یا استفاده از حقوق مشخص شده در ماده (2) این موافقت‌نامه را درمورد شرکت‌هواپیمائی تعیین شده طرف متعاهد دیگر معلق نماید یا هر شرطی را که ممکن است برای استفاده از این حقوق لازم باشد وضع نماید: الف - در هر موردی که قانع نشده باشد مالکیت عمده و کنترل موثر آن شرکت‌هواپیمائی در دست طرف متعاهدی که شرکت مذکور را تعیین نموده یا اتباع آن است یا، ب - درموردی که شرکت هواپیمائی مذکور قوانین و یا مقررات طرف متعاهدی که‌این حقوق را اعطاء نموده است رعایت نکند، ج - درموردی که شرکت هواپیمائی مذکور به هر نحوی از انحاء عملیات بهره برداری را مطابق مقررات موافقت‌نامه حاضر انجام ندهد.

جز در مواردی که لغو یا تعلیق یا وضع شرایط مذکور در بند (1) این ماده به‌صورت فوری برای جلوگیری از نقض بیشتر قوانین و یا مقررات لازم باشد اعمال این حق فقط پس از مشورت با طرف متعاهد دیگر انجام خواهد گرفت. چنین مشورتی بین مقامات‌هواپیمائی در اسرع وقت پس از دریافت درخواست مشورت آغاز خواهد شد.

قوانین و مقررات هر طرف متعاهد که ناظر به ورود یا خروج هواپیماهائی که به‌امر هوانوردی بین‌المللی اشتغال دارند از سرزمین آن یا ناظر به بهره‌برداری و هوانوردی چنین هواپیماهائی حین پرواز برفراز یا در داخل سرزمین طرف متعاهد مذکور می‌باشند نسبت به هواپیماهای شرکت هواپیمائی تعیین شده طرف متعاهد دیگر مجری خواهد بود.

قوانین و مقررات هر طرف متعاهد که ناظر به ورود، اقامت موقت و خروج مسافرین و کارکنان و بار همراه و غیرهمراه یا پست از سرزمین آن می‌باشد از قبیل تشریفات ورود و خروج و مهاجرت و همچنین مقررات گمرکی و بهداشتی در مورد مسافرین و کارکنان و بار یا پست حمل شده توسط هواپیمای شرکت هواپیمائی تعیین شده‌طرف متعاهد دیگر در زمانی که در سرزمین مذکور باشد اعمال خواهد شد.

هر طرف متعاهد نسخه‌هائی از قوانین و مقررات مربوطه مندرج در این ماده را‌بنابر تقاضا دراختیار طرف متعاهد دیگر خواهد گذاشت.

هواپیماهای شرکت هواپیمائی تعیین شده طرف متعاهدی که سرویسهای بین‌المللی را مورد بهره برداری قرار می‌دهد و مواد سوختی و روغن موتور و سایر مواد مصرفی فنی و وسایل یدکی، شامل موتورها و لوازم مورد نیاز جاری و خواروبار موجود در‌هواپیماهای شرکت هواپیمائی یک طرف متعاهد که مجاز به استفاده از مسیرها و‌سرویسهای موضوع موافقت‌نامه حاضر می‌باشند به هنگام ورود یا خروج از سرزمین طرف متعاهد دیگر براساس عمل متقابل از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و هزینه‌های‌بازرسی و سایر عوارض یا هزینه‌های ملی معاف خواهند بود حتی اگر مواد مذکور زمانی‌مورد استفاده قرار گیرد یا به مصرف برسد که هواپیماهای مزبور برفراز آن سرزمین در پرواز‌باشند.

سوخت و روغن موتور و مواد مصرفی فنی و وسایل یدکی و لوازم مورد نیاز‌جاری و خواروبار وارد شده به سرزمین یک طرف متعاهد توسط طرف متعاهد دیگر یا اتباع آن که صرفا به منظور استفاده در هواپیماهای طرف متعاهد اخیرالذکر می‌باشند براساس عمل متقابل از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و هزینه‌های بازرسی و‌سایر عوارض و هزینه‌های ملی معاف خواهند بود.

سوخت و روغن موتور، سایر مواد مصرفی فنی و وسایل یدکی و لوازم مورد‌نیاز جاری و خواروبار که در سرزمین یک طرف متعاهد بار هواپیماهای شرکت هواپیمائی طرف متعاهد دیگر می‌شوند و در سرویسهای بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرند بر اساس عمل متقابل از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و مالیاتها و هزینه‌های بازرسی و سایر عوارض و هزینه‌های ملی معاف خواهد بود.

لوازم جاری هوانوردی و همچنین مواد و لوازم نگاهداری شده در هواپیماهای شرکت هواپیمائی تعیین شده هر طرف متعاهد تنها با موافقت مقامات گمرکی سرزمین طرف متعاهد دیگر در آن سرزمین قابل تخلیه است. در این صورت می‌توان این مواد را تا‌زمانی که طبق مقررات گمرکی مجددا صادر شود و یا ترتیب دیگری درمورد آن داده شود‌تحت نظارت مقامات نامبرده قرار داد.

اسناد رسمی حاوی آرم رسمی شرکت هواپیمائی مانند برچسب چمدان، بلیط هواپیما، بارنامه، کارت اجازه ورود به هواپیما و جدول زمان‌بندی که داخل سرزمین هر‌طرف متعاهد برای استفاده اختصاصی شرکت هواپیمائی تعیین شده طرف متعاهد دیگر‌وارد شده باشد از کلیه حقوق گمرکی و سود بازرگانی و یا مالیاتها براساس عمل متقابل معاف خواهد بود.

مسافرین، اثاثیه مسافر و باری که از سرزمین یک طرف متعاهد در ترانزیت مستقیم می‌باشند و از حریمی که در فرودگاه بدین منظور اختصاص یافته خارج نمی‌شوند،فقط مشمول کنترل ساده‌ای خواهند. اثاثیه مسافر و باری که در ترانزیت مستقیم است از‌حقوق گمرکی و سود بازرگانی و سایر مالیاتهای مشابه معاف خواهد بود.

شرکتهای هواپیمائی تعیین شده دو طرف متعاهد از رفتار عادلانه و متساوی برخوردار خواهند بود تا بتوانند برای انجام سرویسهای مورد توافق در مسیرهای مشخص شده از فرصتهای متساوی بهره‌مند باشند.

در انجام سرویسهای مورد توافق شرکتهای هواپیمائی تعیین شده هر طرف متعاهد منافع شرکت هواپیمائی طرف دیگر را منظور نظر خواهد داشت تا من غیرحق در‌سرویسهای طرف دیگر در تمامی یا قسمتی از همان مسیرها اثر نامطلوب ایجاد نشود.

هدف اصلی سرویسهای مورد توافق که توسط شرکتهای هواپیمائی تعیین شده طرفین متعاهد انجام می‌شود تامین ظرفیت کافی با ضریب بار مناسب برای رفع‌نیازمندیهای جاری و پیش‌بینی شده معقول حمل مسافر و بار و پست بین سرزمین طرف‌متعاهد تعیین‌کننده شرکت هواپیمائی و سرزمین طرف متعاهد دیگر است.

با در نظر گرفتن اصول مندرج در بندهای (1)، (2) و (3) این ماده، شرکت‌هواپیمائی تعیین شده هر طرف متعاهد همچنین می‌تواند ظرفیتی را برای برآورده کردن نیازمندیهای حمل‌ونقل بین سرزمینهای کشورهای ثالث مندرج در جدول مسیرهای‌ضمیمه موافقت‌نامه حاضر و سرزمین طرف متعاهد دیگر تامین نماید.

ظرفیتی که عرضه می‌شود از جمله تعداد سرویسها و نوع هواپیمای مورد‌استفاده شرکتهای هواپیمائی تعیین شده طرفهای متعاهد در سرویسهای مورد توافق براساس پیشنهاد شرکتهای هواپیمائی تعیین شده مورد موافقت مقامات هواپیمائی قرار‌خواهد گرفت. شرکتهای هواپیمائی تعیین شده چنین پیشنهادی را پس از شور لازم بین خود و رعایت اصول مندرج در بندهای (1)، (2) و (3) این ماده به عمل خواهند آورد.

درصورت عدم توافق بین شرکتهای هواپیمائی تعیین شده طرفهای متعاهد،مسائل مندرج در بند (1) فوق ازطریق توافق بین مقامات هواپیمائی دو طرف متعاهد حل‌و فصل خواهد گردید. تا زمانی که این توافق حاصل نگردیده،ظرفیت عرضه شده توسط شرکتهای هواپیمائی تعیین شده بدون تغییر باقی خواهد ماند.

شرکت هواپیمائی تعیین شده هر طرف متعاهد، حداکثر سی روز قبل از شروع سرویسها در مسیرهای مشخص شده برنامه‌های پرواز را به مقامات هواپیمائی طرف‌متعاهد دیگر برای تصویب تسلیم خواهد نمود درمورد تغییرات بعدی نیز از همین قرار عمل خواهد شد. این محدودیت زمانی را‌می‌توان در موارد خاص با تصویب مقامات نامبرده کاهش داد.

گواهینامه‌های قابلیت پرواز و گواهینامه‌های صلاحیت و پروانه‌هائی که توسط یک طرف متعاهد صادر شده یا اعتبار یافته و هنوز به قوت خود باقی باشد توسط طرف متعاهد دیگر برای بهره‌برداری از مسیرها و سرویسهای موضوع موافقت‌نامه حاضر معتبر‌شناخته خواهد شد، مشروط بر این که شرایط صدور یا اعتبار گواهینامه‌ها و پروانه‌های‌مزبور مساوی یا بیش از حداقل استانداردهائی باشد که به موجب کنوانسیون وضع شده یا‌خواهد شد.

در هر حال هر طرف متعاهد این حق را برای خود محفوظ می‌دارد که درمورد‌پرواز از فراز سرزمین خود از شناسائی گواهینامه‌های صلاحیت و پروانه‌هائی که جهت اتباع آن توسط طرف متعاهد دیگر یا هر دولت دیگری صادر شده یا اعتبار یافته خودداری نماید.

نرخهای مورد اجراء توسط شرکتهای هواپیمائی طرفهای متعاهد در‌سرویسهای مورد توافق در سطح معقولی خواهد بود که با توجه به کلیه عوامل مربوطه از‌جمله هزینه بهره برداری و سود معقول و خصوصیات سرویس و نرخهای شرکت‌هواپیمائی دیگر که در تمام یا قسمتی از همان مسیرها سرویسهای منظم انجام می‌دهند،وضع می‌گردد.

نرخهای موضوع بند (1) این ماده براساس قواعد ذیل تعیین می‌گردد:

هرگاه شرکتهای هواپیمائی تعیین شده دو طرف متعاهد عضو یک اتحادیه بین‌المللی شرکتهای هواپیمائی با مکانیسم تعیین نرخ باشند و یک قطعنامه نرخ ناظر بر‌سرویسهای مورد توافق از قبل وجود داشته باشد نرخها براساس این قطعنامه بین شرکتهای‌هواپیمائی تعیین شده طرفهای متعاهد توافق خواهد شد.

هرگاه قطعنامه‌ای درباره نرخ ناظر بر سرویسهای مورد توافق وجود نداشته باشد یا یک یا هیچ یک از شرکتهای هواپیمائی تعیین شده طرفهای متعاهد عضو اتحادیه شرکتهای هواپیمائی موضوع بند (الف) فوق نباشد، شرکتهای هواپیمائی تعیین شده طرفهای متعاهد درمورد نرخهائی که برای سرویسهای مورد توافق اعمال می‌گردد بین خود‌توافق خواهند نمود.

نرخهائی که بدین ترتیب مورد توافق قرار می‌گیرد لااقل سی روز قبل از تاریخ پیشنهادی اجراء برای تصویب به مقامات هواپیمائی طرفهای متعاهد تسلیم خواهد گردید. این محدودیت زمانی به شرط موافقت مقامات مذکور قابل کاهش است.

درصورتی که شرکتهای هواپیمائی تعیین شده طرفهای متعاهد نتوانند درباره نرخهای قابل اجراء به توافق برسند یا درصورتی که یک طرف متعاهد شرکت هواپیمائی خود را به منظور انجام سرویسهای مورد توافق تعیین ننموده باشد و یا چنانچه در فاصله پانزده روز اول از دوره سی روزه موضوع بند (ج) این ماده، مقامات هواپیمائی یک طرف متعاهد عدم رضایت خود را از هر یک از نرخهای توافق شده بین شرکتهای هواپیمائی‌طرفهای متعاهد طبق بندهای (الف) و (ب) این ماده به مقامات هواپیمائی طرف متعاهد‌دیگر اعلام دارد مقامات هواپیمائی طرفهای متعاهد اهتمام خواهند نمود درمورد نرخهای‌مناسب به توافق برسند. این توافق می‌تواند بر مبنای مکانیزم یاتا استوار باشد. لیکن هیچ‌نرخی قبل از تصویب مقامات هواپیمائی هر طرف متعاهد به موقع اجراء در نخواهد آمد.

نرخهای تعیین شده به موجب مفاد این ماده تا زمانی که نرخهای جدید تعیین‌نشده باشد، به قوت خود باقی خواهد ماند.

طرفهای متعاهد در راستای حقوق و تعهدات خود به موجب حقوق بین‌الملل تاکید می‌نمایند که تعهد آنان در قبال یکدیگر برای حفظ امنیت هواپیمائی کشوری در برابر‌اعمال مداخله غیرقانونی جزء لاینفکی از این موافقت‌نامه را تشکیل می‌دهد. طرفهای‌متعاهد بدون تحدید کلیت حقوق و تعهدات خود به موجب حقوق بین‌الملل، به ویژه‌مطابق با مفاد کنوانسیون راجع به جرائم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما امضاء‌شده در توکیو به تاریخ چهاردهم سپتامبر 1963 (26/6/1342)، کنوانسیون راجع به‌جلوگیری از تصرف غیرقانونی هواپیما امضاء شده در لاهه به تاریخ شانزدهم دسامبر1970 (25/9/1349) و کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت‌هواپیمائی کشوری امضاء شده در مونترال به تاریخ بیست و سوم سپتامبر 1971 (11/7/1350) و نیز هر کنوانسیون دیگر مربوط به امنیت هواپیمائی کشوری، پس از‌لازم‌الاجراء شدن آن برای طرفهای متعاهد، عمل خواهند کرد.

طرفهای متعاهد کلیه مساعدتهای لازم را جهت جلوگیری از تصرف غیر قانونی هواپیماهای کشوری و سایر اعمال غیر قانونی علیه امنیت این هواپیماها، مسافرین و‌خدمه آن‌ها، فرودگاهها و تاسیسات هوانوردی و هر نوع تهدید دیگر علیه امنیت هواپیمائی کشوری را بنا بر تقاضا در مورد یکدیگر به عمل خواهند آورد.

طرفهای متعاهد باید در روابط دوجانبه خود طبق مقررات امنیت هوانوردی‌تعیین شده از سوی سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری که به عنوان ضمائم کنوانسیون‌هواپیمائی کشوری بین‌المللی شناخته شده‌اند تا حدودی که مقررات امنیتی مزبور درمورد‌طرفها قابل اجراء است عمل نمایند. آن‌ها می‌باید از گردانندگان هواپیماهائی که محل ثبت آن هواپیماها یا محل اصلی کار و یا اقامت دائم آن‌ها در سرزمین طرفها می‌باشد و نیز‌گردانندگان فرودگاههای واقع در سرزمینهای خود بخواهند که طبق مقررات امنیت‌هوانوردی مزبور عمل نمایند.

هر طرف متعاهد موافقت دارد که می‌توان از این گردانندگان هواپیماها درخواست نمود تا مقررات امنیت هوانوردی مورد اشاره در بند (3) فوق را که طرف‌متعاهد دیگر از لحاظ ورود به سرزمین خود، خروج از آن یا در مدت توقف در آنجا مقرر‌کرده است رعایت کنند هر طرف متعاهد باید اطمینان حاصل کند که در سرزمین او‌اقدامات کافی برای حفاظت از هواپیماها و بازرسی مسافرین، خدمه، لوازم همراه مسافر،اثاثیه مسافر، بار و خواروبار هواپیما قبل و در زمان سوار شدن مسافرین یا بارگیری به نحو‌موثر معمول می‌شود. هر طرف متعاهد همچنین باید با هر درخواست طرف متعاهد دیگر‌برای انجام اقدامات امنیتی ویژه معقول جهت مقابله با یک تهدید خاص برخورد مثبت‌داشته باشد.

هنگامی که حادثه یا خطر بروز حادثه تصرف غیرقانونی هواپیماهای کشوری یا‌دیگر اعمال غیرقانونی علیه امنیت این هواپیماها، مسافرین و خدمه آن فرودگاهها یا تاسیسات هوانوردی رخ دهد، طرفهای متعاهد باید با تسهیل ارتباطات و دیگر اقدامات‌مناسب به منظور پایان سریع و امن حادثه مزبور یا خطر وابسته به آن یکدیگر را یاری نمایند.

هر طرف متعاهد یا مقامات هواپیمائی آن می‌توانند در هر زمان از طرف متعاهد‌دیگر یا مقامات هواپیمائی آن تقاضای مشاوره نمایند.

مشاوره مورد تقاضای یک طرف متعاهد یا مقامات هواپیمائی آن در فاصله شصت روز از تاریخ دریافت تقاضا آغاز خواهد شد.

هر نوع اصلاح موافقت‌نامه حاضر، پس از آن که دو طرف متعاهد انجام تشریفات قانون اساسی خود مربوط به انعقاد و لازم‌الاجراء شدن موافقتنامه‌های بین‌المللی را به یکدیگر اطلاع داده باشند لازم‌الاجراء خواهد شد.

علی‌رغم مفاد بند (3) اصلاحات جداول مسیر ضمیمه موافقت‌نامه حاضر‌ممکن است مستقیما بین مقامات هواپیمائی طرفهای متعاهد مورد توافق قرار گیرد و این‌اصلاحات پس از تایید ازطریق تبادل یادداشت دیپلماتیک لازم‌الاجراء خواهد گردید.

هرگاه درمورد تفسیر یا اجرای این موافقت‌نامه و ضمیمه (ضمائم) آن بین‌طرفهای متعاهد اختلافی بروز نماید، طرفهای متعاهد در مرحله نخست اهتمام خواهند‌نمود تا اختلاف را ازطریق مذاکره حل و فصل نمایند. درصورتی که مقامات هواپیمائی به‌توافق نرسند، اختلاف ازطریق دیپلماتیک حل و فصل خواهد شد.

هرگاه طرفهای متعاهد نتوانند اختلاف را ازطریق مذاکره حل و فصل نمایند،می‌توانند توافق نمایند موضوع را جهت کسب نظر مشورتی به هر شخص یا هیاتی ارجاع کنند.

چنانچه طرفهای متعاهد نتوانند به موجب بندهای (1) و (2) فوق در مورد حل اختلاف به نتیجه برسند، طبق قوانین و مقررات مربوط، اختلاف به یک دیوان داوری سه نفره ارجاع خواهد شد که هر طرف متعاهد یک داور را معین خواهد کرد و دو داور‌تعیین شده درباره داور سوم توافق خواهند نمود. هر یک از طرفهای متعاهد ظرف شصت روز پس از وصول تقاضای ارجاع اختلاف به دیوان داوری، ازطریق مجاری دیپلماتیک به تعیین داور خود مبادرت خواهد نمود و داور سوم نیز ظرف شصت روز بعد از آن تعیین‌خواهد شد. چنانچه هر یک از طرفهای متعاهد ظرف مدت مقرر داور خود را تعیین نکند،بنابه تقاضای هر یک از طرفهای متعاهد، رئیس شورای سازمان بین‌المللی هواپیمائی‌کشوری بر حسب مورد داور یا داورها را تعیین خواهد نمود مشروط بر این که چنانچه رئیس شورای سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری از اتباع هر طرف متعاهد باشد، از‌نایب رئیس ارشد شورا و درصورتی که نامبرده نیز چنین ملیتی داشته باشد، از عضو مقدم شورا که در چنین وضع تابعیتی نباشد، درخواست خواهد شد که حسب مورد داور یا‌داورها را تعیین نماید. در هر حال داور سوم از اتباع یک دولت ثالث خواهد بود و به عنوان رئیس دیوان‌داوری عمل خواهد کرد.

دیوان داوری آئین‌نامه کار خود را تعیین خواهد نمود.

طرفهای متعاهد تعهد می‌نمایند تصمیمات متخذه به موجب ماده حاضر را‌رعایت کنند.

مخارج دیوان داوری، شامل هزینه‌ها و دستمزدهای داوران به نسبت مساوی بین طرفهای متعاهد تقسیم خواهد گردید. هرگونه مخارجی که توسط رئیس شورا در رابطه‌با دستورالعملهای بند (3) این ماده به وجود آید به عنوان بخشی از هزینه‌های دیوان‌داوری محسوب خواهد گردید.