مجلس شورای ملی موافقتنامه راجع بسرویسهای حملونقل هوائی بازرگانی منعقده بین ایران و ترکیه را که مشتمل بر یک مقدمهو بیست ماده و یک ضمیمه میباشد و در تاریخ 29 اسفند ماه 1329 در تهران بامضاء رسیده تصویب و اجاره مبادله نسخ صحه شده آنها را بدولت میدهد.
موافقتنامه مزبور که مشتمل بر یک مقدمه و بیست ماده و یک ضمیمه است در جلسه چهاردهم اردیبهشت ماه یکهزار و سیصد و سی چهار بتصویب مجلس شورای ملی رسید.
رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت
قانون بالا در جلسه شنبه 22 خرداد 1334 بتصویب مجلس سنا رسیده است
موافقتنامه بین ایران و ترکیه راجع بسرویسهای حملونقل هوائی بازرگانی مابین قلمرو دو دولت و ماوراء آنها نظر باینکه اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران و حضرت رئیس جمهور جمهوری ترکیه که از این پس در این موافقتنامه طرفین معظمین متعاهدین نامیده خواهند شد امضاءکنندگان قرارداد بینالمللی هواپیمائی کشوری که در 7 دسامبر1944 برای امضاء کشورها در شیکاگو حاضر شده بود (از این پس قرارداد نامیده میشود) میباشد و نظر باینکه برقراری سرویسهائی هوائیبینالمللی مطمئن و منظم و حتیالامکان اقدام بتوسعه همکاری بینالمللی در این رشته مطلوب میباشد و نظر باینکه تشویق مسافرت هوائیبینالمللی با نازلترین قیمت ممکنه که با اصول اقتصادی صحیح وفق دهد بمنظور ایجاد حسن تفاهم و روابط صمیمانه بین ملتها و تامین منافع غیرمستقیم این نوع حملونقل که بنفع مشترک هر دو کشور است مطلوب میباشد و نظر باینکه طرفین معظمین متعاهدین مایلند برای تاسیسسرویسهای حملونقل هوائی بازرگانی منظم مابین قلمرو خود و ماوراء آنها موافقتنامه منعقد نمایند لذا نمایندگان تامالاختیار خود را بدین منظور بشرح زیر تعیین نمودند: اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران جناب آقای حسین علاء نخستوزیر و وزیر امور خارجه ایران. حضرت رئیس جمهور جمهوری ترکیه جناب آقای یعقوب قدری کاراعثماناغلو سفیر کبیر و نماینده فوقالعاده و تامالاختیار ترکیه در تهران نمایندگان مزبور پس از مبادله اختیارنامههای کامل خود که صحیح و معتبر بود بشرح زیر موافقت نمودند:
مقدمه در این موافقتنامه مقصود از بعضی عبارت مستعمله بشرحی است که در زیر ذکر شده: الف - مقصود از مقامات هواپیمائی در مورد ترکیه وزارت ارتباطات و هر شخص یا هیئتی است که متصدی وظائف فعلی آنوزارت یا وظایف مشابهگردد و در مورد ایران (اداره کل هواپیمائی کشوری) و هر شخص یا هیئتی است که متصدی وظائف فعلی آن اداره کل یا وظائف مشابه گردد. ب - مقصود از «قرارداد» قرارداد بینالمللی هواپیمائی کشوری است که در تاریخ 7 دسامبر 1944 برای امضاء در شیکاگو حاضر شده. ج - مقصود از «قلمرو» سرویس حملونقل هوائی «سرویس حملونقل هوائی بینالمللی» «موسسه هواپیمائی» و «فرود آمدن بمنظور غیر ازحمل و نقل» همانست که در موارد 2 و 96 قرارداد تصریح گردید.
با رعایت مقررات این موافقتنامه هر یک از طرفین معظمین متعاهدین موسسه یا موسسات هواپیمائی که از طرف معظم متعاهد دیگر تعیین شده برای بکار انداختن سرویسهای مورد موافقت حق پرواز ترانزیتی از فراز قلمرو خود و همچنین حق فرود آمدن در آن قلمرو و در نقاط مذکوره دربرنامه پرواز پیوست را بمنظور غیر از حملونقل و نیز بمنظور پیاده یا سوارکردن محمولات بینالمللی مسافر و بار و پست اعطاء مینمایند.
الف - هر یک از طرفین معظمین متعاهدین بمنظور بهرهبرداری طبق این موافقتنامه در خطوط مصرحه در برنامه پرواز یک یا چند موسسههواپیمائی خود را کتبا بطرف معظم متعاهد دیگر معرفی مینمایند طرف معظم متعاهد دیگر بمجرد دریافت آن معرفینامه با رعایت مقررات ماده 3این موافقتنامه بلاتاخیر بموسسه یا موسسات معرفی شده اجازه مقتضی بهرهبرداری را اعطاء خواهد نمود مشروط بر اینکه در صورت لزومموسسات مذکوره مقامات صلاحیت دار هواپیمائی طرفی که حقوق نامبرده را اعطاء مینماید قانعکنند که قابلیت انجام شرائطی را که طبق قوانین ومقررات آنطرف برای عملیات موسسات هواپیمائی بازرگانی مقرر است دارا میباشند هر موسسه هواپیمائی که بدون ترتیب تعیین و اجازه بهرهبرداریتحصیل نمود هر موقعی که بخواهد میتواند بهرهبرداری از سرویسهای مورد موافقت را شروع نماید. ب - و نیز مقرر است که بهرهبرداری از سرویسهای مزبور در مناطق جنگ یا مناطقی که بطور دائم یا موقت تحت اشغال نظامی بوده یا در تحت تاثیرآن واقع شده باشد باید با موافقت مقامات صلاحیتدار نظامی باشند.
: الف - هر یک از طرفین معظمین متعاهدین حق خواهد داشت از اعطاء حقوق مصرحه در ماده 1 این موافقتنامه بیک موسسه یا موسساتهواپیمائی خودداری یا آن حقوق را معلق یا نقض نموده و یا استفاده از آنرا مقید به شرایطی که لازم میداند بنماید در هر مورد که آنطرف قانع نشدهباشد که مالکیت و تسلط موثر بر آن موسسه یا موسسات در دست طرف معظم متعاهد دیگر یا اتباع آنطرف میباشد. ب - هر یک از طرفین معظمین متعاهدین نیز حق خواهد داشت پس از مشورت با طرف معظم متعاهد دیگر یک موسسه یا موسسات هواپیمائی را ازاستفاده از حقوق اعطائی مذکور در ماده یک این موافقتنامه بازدارد و یا برای استفاده از آن حقوق شرایطی را که مقتضی بداند تعیین کند و در هر مورد کهآن موسسه یا موسسات هواپیمائی مندرجات مواد 11 و 13 قرارداد را بصورت فعلی یا شرائط مندرجه در این موافقتنامه را مراعات ننماید.
هیچیک از مقررات این موافقتنامه نباید چنین تعبیر شود که حقوق انحصاری و استثنائی بطرف معظم متعاهد دیگر یا موسسات هواپیمائیآنطرف اعطاء نموده یا نسبت بموسسات هواپیمائی هر کشور دیگری استثناء یا تبعیض بعمل آمده است.
مفاد این موافقتنامه بموسسه هواپیمائی یکی از طرفین معظمین متعاهدین حق نمیدهد که در قلمرو طرف معظم متعاهد دیگر از یک نقطه بهنقطه دیگر آن مسافر بار یا محمولات پستی با دریافت کرایه یا حقالزحمه برای حمل قبول نماید و مفاد مزبور نباید باین منظور تعبیر گردد.
موسسات هواپیمائیکه بهوسیله طرفین معظمین متعاهدین معین شدهاند فرصت مناسب و متساوی خواهند داشت که سرویسهای موردموافقت را در خطوط هوائی مشخصه بین قلمرو طرفین و ماوراء آنها بکار اندازند موسسه یا موسسات هواپیمائی معینه بوسیله هر یک از طرفینمعظمین متعاهدین باید در موقع بکار انداختن سرویسهای مورد موافقت منافع موسسه یا موسسات هواپیمائی طرف معظم متعاهد دیگر را ملحوظ دارند تا اثر نامطلوبی در جریان امور سرویسهائیکه طرف اخیرالذکر در تمام یا قسمتی از همان خطوط دائر نموده حاصل نشود.
سرویسهای مورد موافقت که از طرف موسسات هواپیمائی معینه طرفین معظمین متعاهدین برقرار میشود باید کاملا با احتیاجات عمومیبرای حملونقل در خطوط معینه منطبق باشد و هدف اصلی آنها فراهم نمودن ظرفیتی باشد متناسب با احتیاجات کنونی و احتیاجاتی که منطقا ازلحاظ حملونقل مسافر - بار و محمولات پستی بین قلمرو طرف معظم متعاهدین که موسسه یا موسسات هواپیمائی را تعیین نموده و قلمروی کهمقصد نهائی حملونقل است پیشبینی میشود فراهم نمودن وسائل حمل مسافر بار و محمولات پستی از لحاظ پیاده و سوار کردن آنها در نقاطی واقعدر خطوط معینه در قلمرو دولی غیر از دولتی که موسسه یا موسسات هواپیمائی را تعیین نموده است طبق اصول کلی زیر باید انجام گیرد ظرفیت بایدمتناسب باشد با: الف ) احتیاجات حملونقل بین کشور مبدا و کشور مقصد. ب ) احتیاجات بهرهبرداری از خط هوائی سرتاسری. ج ) احتیاجات حملونقل نواحی که هواپیماهای موسسات هواپیمائی از آن عبور مینمایند با رعایت منافع سرویسهای حملونقل هوائی دیگریکه بوسیله موسسات هواپیمائی کشورهای آن نواحی تاسیس شده است.
1 - نرخهای حملونقل بایستی عادلانه بوده و میزان آن با رعایت کلیه عوامل مربوطه از جمله صرفهجوئی در عمل - نفع عادلانه و اختلافخصوصیات سرویسها(میزان سرعت و وسائل راحتی مسافرین) و نرخهائی که از طرف سرویسهای حملونقل هوائی منظم که در تمام یا قسمتی ازمسیر مربوطه دریافت میگردد تعیین شود. 2 - نرخهای حمل نقل که هر یک از موسسات هواپیمائی معینه طبق این موافقتنامه برای حملونقل در هر یک از خطوط هوائی مشخصه بینقلمروهای طرفین معظمین متعاهدین و مابین قلمرو کشور ثالث و قلمرو یکی از طرفین معظمین متعاهدین دریافت مینماید بایستی بترتیب زیر تعیینگردد: الف - طبق تصمیمات متخذه از طرف سازمان موسسات هواپیمائیکه موسسات هواپیمائی معینه طبق این موافقتنامه عضویت آنرا دارا میباشند. ب - با موافقت بین موسسات هواپیمائی معینه بوسیله هر دو طرف معظم متعاهد برای بهرهبرداری سرویسهای مورد موافقت در موردی که آنموسسات عضویت سازمان هواپیمائی واحدی را دارا نمیباشند و یا در موردی که هیچگونه تصمیم نامبرده در قسمت 2 الف فوق اتخاذ نشده باشدمشروط بر اینکه اگر هر یک از طرفین معظمین متعاهدین برای یکی از خطوط هوائی مشخصه موسسه هواپیمائی تعیین ننموده و نرخهای کرایه برایآن خط طبق بند 2 الف فوق تعیین نشده باشد موسسات هواپیمائی معینه از طرف معظم متعاهد دیگر بتواند در خط مذکور بهرهبرداری و نرخهای کرایهآنرا تعیین کند. 3 - نرخهائی که بدین ترتیب تعیین میشود بایستی برای تصویب مقامات هوائی طرفین معظمین متعاهدین تقدیم گردند و این نرخها سی روز پس ازتاریخ دریافت آنها بوسیله مقامات هواپیمائی نامبرده قابل اجرا خواهد بود مگر اینکه هر یک از آنمقامات عدم موافقت خود را اعلام کرده باشند. 4 - در صورتیکه نرخها طبق بند 2 فوق تعیین نشود و یا اینکه مقامات هواپیمائی هر یک از طرفین معظمین متعاهدین نرخهای معینه بترتیب فوق راتصویب نکنند طرفین معظمین متعاهدین سعی خواهند نمود که بین خود موافقت حاصل نمایند و کلیه اقدامات لازمه را معمول خواهند داشت کهچنین موافقتی بموقع اجرا درآید در صورتیکه طرفین معظمین متعاهدین نتوانند موافقت حاصل نمایند برای حل مورد اختلاف طبق ماده 12 رفتارخواهد شد مادامی که مورد اختلاف بوسیله موافقت حل نشده و یا تا موقعیکه تصمیم طبق ماده 12 اتخاذ نگردیده است نرخهائی که قبلا برقرار شدهو در صورتی که هیچگونه نرخی برقرار نشده باشد نرخهای عادلانه بوسیله موسسات هواپیمائی معینه معمول خواهد شد.
مواد 15 - 24 - 31 - 32 - 33 - 35 قرارداد بصورت فعلی آنها بمنزله جزء لایتجزای این موافقتنامه در مورد هر یک از طرفین معظمینمتعاهدین طی مدت اعتبار این موافقتنامه لازمالاجراء خواهد بود مگر آنکه طرفین معظمین متعاهدین که قرارداد نامبرده را امضاء نمودهاند نسبت بمواد مذکور اصلاحاتی را که طبق ماده 94 آن قرارداد بموقع اجرا گذارده خواهد شد تصویب نمایند و در این صورت موادی که باین ترتیب اصلاح شدهنسبت بطرفین معظمین متعاهدین در مدت اعتبار این موافقتنامه لازمالاجرا خواهد بود.
هر یک از طرفین معظمین متعاهدین نقاط ورود بقلمرو خود و خروج از آن و همچنین خطوط هوائی را که هواپیماهای سرویسهای حملونقل هوائی معینه از طرف معظم متعاهد دیگر از آن عبور مینماید تعیین خواهد نمود.
: الف - هر گاه یکی از طرفین معظمین متعاهدین مقتضی بداند شرایط این موافقتنامه را تغییر دهد میتواند تقاضای مشورت بین مقاماترسمی هواپیمائی طرفین معظمین متعاهدین را بنماید و این مشورت در ظرف 60 از تاریخ تقاضا شروع خواهد شد و هر موقع که مقامات رسمی نامبردهبا تغییر این موافقتنامه توافق نظر حاصل نمودند تغییر مزبور پس از آنکه بوسیله مبادله یادداشتهائی از مجرای سیاسی تایید گردید بموقع اجراگذارده خواهد شد این تغییر بایستی بلافاصله باطلاع شورای سازمان بینالمللی هواپیمائی کشوری برسد. ب - تغییراتی که یکی از طرفین معظمین متعاهدین در خطوط هوائی میدهد یا حذف نقاطی از آن خطوط در یک یا کلیه پروازها باستثنای تغییرنقاط در قلمرو و طرف متعاهد دیگر که هواپیماهای موسسه یا موسسات هواپیمائی معینه در آن فرود میآید تغییر این موافقتنامه محسوب نخواهد شدلذا مقامات هواپیمائی یک طرف معظم متعاهد میتوانند بتنهائی تغییرات نامبرده را بدهند و یا نقاطی را حذف نمایند مشروط بر آنکه تغییر و یاحذف نقاط را بلاتاخیر باطلاع مقامات هواپیمائی طرف دیگر برسانند.
بدون آنکه بمقررات ماده 14 این موافقتنامه خللی وارد آید. 1 - هر گاه نسبت بتفسیر یا اجرای موافقتنامه فعلی اختلافی بین طرفین معظمین متعاهدین روی دهد طرفین در وهله اول کوشش خواهند نمود که آنرا بوسیله مذاکره مستقیم بین خود حل و فصل نمایند. 2 - هر گاه طرفین معظمین متعاهدین موقع نشوند که در ظرف مدت نود روز از تاریخ بروز اختلاف آنرا بوسیله مذاکره مرتفع نمایند. الف - ممکن است موافقت نمایند که مورد اختلاف برای تصمیم بهیئت یا شخص و یا دادگاه حکمیتی که با توافق نظر طرفین تعیین شده باشد ارجاعگردد یا. ب - اگر بدین ترتیب توافق نشود و یا اگر پس از موافقت ارجاع مورد اختلاف بدادگاه حکمیت طرفین نتوانند در ظرف سی روز از تاریخ ارجاع مورداختلاف بدادگاه نسبت بترکیب آن موافقت حاصل کنند هر یک از طرفین معظمین متعاهدین میتوانند مورد اختلاف را برای تصمیم بشورایسازمان بینالمللی هواپیمائی کشوری احاله نماید. 3 - طرفین معظمین متعاهدین تعهد مینمایند هر تصمیمی را که طبق بند 2 این ماده صادر شد مراعات نمایند. 4 - هر گاه و مادامی که هر یک از طرفین معظمین متعاهدین و یا موسسه هواپیمائی معینه هر یک از طرفین معظمین متعاهدین تصمیم صادره طبق بند2 این ماده را مراعات ننماید طرف معظم متعاهد دیگر میتواند هر گونه حقوقی را که طبق این موافقتنامه بطرف معظم متعاهد مستنکف یا بموسسههواپیمائی معینه آنطرف و یا بموسسه هواپیمائی مستنکف اعطاء نموده محدود یا معلق یا نقض نماید.
در صورتیکه یک قرارداد یا موافقتنامه عمومی چند جانبه راجع بحقوق مربوط بحمل و نقل سرویسهای هوائی منظم بینالمللی نسبتبهر دو طرف معظم متعاهد بموقع اجرا درآید موافقتنامه فعلی بطوری اصلاح خواهد شد که با مقررات قرارداد یا موافقتنامه مزبور منطبق گردد.
این موافقتنامه یکسال پس از تاریخ وصول اخطار خاتمه موافقتنامه بوسیله یکی از طرفین معظمین متعاهدین خاتمه خواهد یافت مگراینکه اخطار نامبرده قبل از انقضای مدت یکسال مذکور با موافقتنامه طرفین پس گرفته شود این اخطار باید در آن واحد بشورای سازمان بینالمللیهواپیمائی کشوری نیز ارسال شود طرف معظم متعاهدی که اخطار خاتمه موافقتنامه را دریافت کرده است بآن پاسخ وصول خواهد داد و در عدماعلام وصول اخطار مذکور چهارده روز پس از تاریخ وصول بشورای سازمان بینالمللی هواپیمائی کشوری بطرف معظم متعاهد دیگر وصول یافتهتلقی خواهد شد.
الف - قوانین و مقررات یکطرف معظم متعاهد بخصوص آنهائیکه مربوط بورود هواپیماهای سرویسهای هوائی بینالمللی بقلمروآن طرف ویا خروج از آن قلمرو و یا مربوط ببهرهبرداری و پرواز چنین هواپیماها در آن قلمرو میباشند در مورد هواپیماهای موسسه یا موسساتهواپیمائی معینه از طرف معظم متعاهد دیگر قابل اجرا خواهند بود. ب - قوانین و مقررات یکطرف معظم متعاهد بخصوص آنهائیکه مربوط بورود مسافرین و کارکنان یا بار هواپیما بقلمرو آنطرف و یا خروج ازآن قلمرو میباشند مانند مقررات راجع به ورود و ترخیص و مهاجرت و گذرنامه و گمرک و قرنطینه و مقررات ارزی در مورد مسافرین و کارکنان و کالایمحموله توسط هواپیماهای موسسه هواپیمائی معینه طرف معظم متعاهد دیگر اجرا خواهند شد.
سوخت روغنهای موتور که برای مصرف هواپیماهای موسسه هواپیمائی معینه یکطرف معظم متعاهد در قلمرو طرف معظم متعاهد دیگربار میشود در صورتیکه از سایر جهات مقررات گمرکی طرف معظم متعاهد اخیر مراعات شود از حقوق گمرکی و عوارض بازرسی و عوارض مشابهکه در قلمرو طرف دیگر وضع شده معاف میباشد. این امتیاز علاوه بر امتیازی است که طبق ماده 24 قرارداد اعطاء شده است.
هر یک از طرفین معظمین متعاهدین موسسات هواپیمائی معینه خود را وادار مینمایند هر چه زودتر رونوشت برنامه پرواز - صورتنرخهای حملونقل و سایر اطلاعات مشابه دیگر مربوط به بهرهبرداری سرویسهای هوائی معینه و همچنین رونوشت کلیه تغییراتی را که در اینبرنامهها و صورتها و اطلاعات داده میشود به مقامات هواپیمائی طرف معظم دیگر تسلیم کنند.
موافقتنامه فعلی و کلیه قراردادهای مربوط بآن نزد سازمان بینالمللی هواپیمائی کشوری به ثبت خواهد رسید.
طرفین معظمین متعاهدین موافقت دارند که موافقتنامه فعلی جانشین قرارداد هواپیمائی که بین نمایندگان دو دولت در 20 آوریل 1937 درتهران بامضاء رسیده میباشد و مقررات قرارداد هواپیمائی مزبور از تاریخ اجراء موافقتنامه فعلی کانلمیکن خواهد بود.
این موافقتنامه بتصویب مقامات مقننه هر یک از طرفین معظمین متعاهدین خواهد رسید و پس از تاریخ مبادله اسناد مصوبه بموقع اجراگذارده خواهد شد. برای تایید مراتب بالا نمایندگان تامالاختیار و امضاکننده زیر که دارای اختیارنامه میباشند این موافقتنامه را امضاء و بمهر خود ممهور نمودهاند اینموافقتنامه در تاریخ سهشنبه بیست و نهم اسفند ماه 1329 مطابق با بیستم مارس 1951 در تهران بدو زبان فارسی و ترکی که هر دو متن متساویا معتبرمیباشند بامضاء رسید. از طرف اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران از طرف رئیس جمهور جمهوری ترکیه برنامه پرواز الف - 1 - موسسه یا موسسات هوائی معینه دولت ایران حق دارند که سرویسهای هوائی در هر یک از خطوط معینه زیر را در هر دو جهت بکارانداخته و بمنظورهای حملونقل در نقاط مصرحه در این بند در ترکیه فرود آیند. الف - نقاطی در ایران - بغداد - حلب و یا دمشق - آنکارا - استانبول. ب - نقاطی در ایران آنکارا استانبول. 2 - موسسه یا موسسات هوائی معینه دولت ترکیه حق دارند که سرویسهای هوائی در هر یک از خطوط معینه زیر را در دو جهت بکار انداخته وبمنظورهای حملونقل در نقاط مصرحه در این بند در ایران فرود آیند. الف - نقاطی در ترکیه - حلب - دمشق بغداد - تهران. ب - نقاطی در ترکیه - تبریز - تهران. در صورتی که موسسه یا موسسات هواپیمائی معینه هر یک از طرفین معظمین متعاهدین در قلمرو طرف معظم متعاهد دیگر عملیات حملونقل را بوسیله تشکیلات و کارمندان خود انجام ندهند طرف اخیرالذکر میتواند از آنها بخواهد که این عملیات را بسازمانی که مورد تصویب مقاماتهواپیمائی خود بوده و تابعیت آن را دارد واگذار نمایند. اجازه مبادله موافقتنامه سرویسهای حملونقل هوائی بازرگانی بین کشور شاهنشاهی ایران و کشور جمهوری ترکیه مشتمل بر یک مقدمه و بیستماده و یک ضمیمه بشرح فوق در جلسه پنجشنبه چهاردهم اردیبهشت ماه یکهزار و سیصد و سی و چهار داده شده است. رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت