ماده واحده موافقتنامه بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت هند راجع بسرویسهای حملونقل هوائی که در تاریخ 19 مرداد ماه 1339 شمسیدر تهران بین نمایندگان مختار طرفین امضاء شده و مشتمل بر یک مقدمه و شانزده ماده و یک برنامه پرواز ضمیمه و دو نامه متبادله است تصویب و بدولت اجازه مبادله آن داده میشود.
قانون فوق که مشتمل بر ماده واحده و متن موافقتنامه ضمیمه میباشد و در جلسه روز پنجشنبه بیست و هشتم خرداد ماه یکهزار و سیصد و چهل و سهبتصویب مجلس شورای ملی رسیده بود در جلسه روز چهارشنبه بیست و پنجم آذر ماه یکهزار و سیصد و چهل و سه شمسی بتصویب مجلس سنا رسید.
رئیس مجلس سنا- مهندس شریف امامی _ رئیس مجلس شورای ملی - مهندس عبدالله ریاضی
موافقتنامه بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت هند راجع به سرویسهای حملونقل هوایی
مقدمه نظر به اینکه دولت شاهنشاهی ایران و دولت هند علاقمند بعقد موافقتنامهای جهت برقراری سرویسهای حملونقل هوائی بازرگانی مابین و ماوراءقلمروهای خود میباشند لذا نمایندگان تامالاختیار خود را برای این منظور بشرح زیر تعیین نمودند: از طرف دولت شاهنشاهی ایران جناب آقای عباس آرام وزیر امور خارجه از طرف دولت هند جناب آقای تریلو کیناتکال سفیر کبیر هند در ایران نمایندگان مزبور پس از مبادله اختیارنامههای خود که در کمال صحت و اعتبار بود درباره مواد زیر موافقت حاصل نمودند:
برای مقاصد مندرج در این موافقتنامه جز در مواردیکه مضمون عبارت مفهوم دیگری ایجاب کند: الف - مقصود از مقامات هواپیمایی در مورد ایران اداره کل هواپیمائی کشوری و هر شخص یا هیئتی است که مجاز باشد وظایف فعلی آن اداره کل یا وظایف مشابه به آن را انجام دهد و در مورد هند مدیر کل هواپیمائی کشوری و هر شخص یا هیئتی که مجاز باشد وظایف فعلی مدیر کل یا وظایف نظیرآنرا انجام دهد. ب - مقصود از قرارداد قرارداد هواپیمائی کشوری بینالمللی است که در تاریخ هفتم دسامبر 1944 برای امضاء در شیکاکو]شیکاگو[ حاضر شده بود. ج - مقصود از قلمرو و سرویس هوائی و سرویس هوایی بینالمللی و موسسه هواپیمائی و توقف بمنظورهای غیر از حملونقل دارایهمان معانی خواهد بود که در مواد 2 و 96 قرارداد بینالمللی هواپیمائی به آنها اطلاق شده است.
هر یک از طرفین متعاهدین بطرف متعاهد دیگر حق بهرهبرداری از سرویسهای هوائی مصرح در ضمیمه این موافقتنامه (که از این پسسرویسهای هوایی مشخصه نامیده میشود) در خطوط مندرجه در ضمیمه مزبور را (که از این پس خطوط هوائی مشخصه نامیده میشود) اعطامی نماید.
الف - هر یک از سرویسهای هوائی مشخصه طبق اراده و تصمیم طرف متعاهدیکه بموجب این موافقتنامه به آن حق استفاده داده شدهممکن است بلافاصله یا بعدا مورد بهرهبرداری قرار گیرد مشروط بر اینکه: 1 - طرف متعاهدی که به آن حق استفاده داده شده برای بهرهبرداری در خطوط هوائی تعیین شده مربوطه یک یا چند موسسه هواپیمائی را (که از اینپس موسسه یا موسسات معینه نامیده میشود) کتبا تعیین نماید. 2 - طرف متعاهدیکه حق استفاده را اعطاء مینماید متعاقب بند (ب) این ماده بایستی برای موسسه هواپیمائی مربوطه اجازه لازم بهرهبرداری را صادرنموده باشد و این اقدام را باید با حداقل تاخیر انجام دهد. ب - ممکن است از یک موسسه معینه خواسته شود تا مقامات هواپیمائی طرف متعاهد اعطاءکننده حقوق را قانع نماید که موسسه مزبور قابلیت اجرای شرایط موضوعه یا قوانین مقرراتی را که آن مقامات در مورد بهرهبرداری سرویسهای هوائیبینالمللی وارد میدانند دارا میباشد. ج - ممکن است از یک موسسه معینه خواسته شود برای بهرهبرداری از سرویسهائیکه در مناطق جنگی یا مناطقی که تحت اشغال نظامی و یا تحتتاثیر جنگ قرار گرفته موافقت مقامات نظامی صلاحیتدار را جلب نماید.
موسسات معینه هر یک از طرفین متعاهدین که از سرویسهای مصرحه بهرهبرداری مینمایند با رعایت مقررات ماده 5 میتوانند از فراز قلمروطرف متعاهد دیگر بهطور ترانزیت پرواز نموده یا بمنظورهایی غیر از حملونقل توقف نمایند و یا در آن قلمرو در نقاط مصرحه در ضمیمه در خط پرواز مربوطه بمنظور پیاده یا سوار کردن مسافرین و محمولات بینالمللی که مبدا آن قلمرو طرف متعاهد اول یا کشور ثالث بوده و یا بمقصد قلمروهمان طرف یا کشور ثالث باشد فرود آیند.
مقامات هواپیمائی متعاهدین متفقا برای مدتیکه مورد توافق طرفین باشد ظرفیت کلیه محمولات را اعم از مسافر و کالا و محمولاتپستی که پیشبینی میشود در قلمرو هر یک از طرفین متعاهدین جهت حمل در سرویسهای هوائی معینه در آن مدت در کلیه خطوط هوائی مشخصه بمقصد قلمرو طرف متعاهد دیگر وجود داشته باشد و همچنین تعداد سرویسها که برای این منظور لازم باشد با در نظر گرفتن ضریب بارگیری مناسبتعیین خواهند نمود.
هر یک از طرفین متعاهدین حق دارد بموسسات معینه خود اجازه دهد که برای حمل مسافرین و محمولات مذکور در بند (الف) این ماده خواه در سرویسهائیکه بقلمرو طرف متعاهد دیگر ختم میشود و خواه در سرویسهائیکه از آن قلمرو عبور مینمایند نصف ظرفیتی را که طبق مقررات(الف) مذکور تعیین شده مورد استفاده قرار دهد.
موسسات معینه هر یک از طرفین متعاهدین فقط طبق مقررات زیر میتوانند در قلمرو طرف متعاهد دیگر در هر یک از خطوط هوائی مصرحهمسافرین و محمولاتی را که از کشور ثالث حمل شده یا بمقصد کشور ثالث باشد پیاده یا سوار کنند: 1 - در صورتیکه کشور ثالث مزبور بین قلمروهای طرفین متعاهدین واقع باشد هر قسمتی از ظرفیت که توسط آن موسسات طبق مقررات بندهای(الف) و (ب) این ماده منظور شده ممکن است برای منظور فوق مورد استفاده قرار گیرد. 2 - در صورتیکه کشور ثالث مزبور در ماوراء قلمرو طرف متعاهد دیگر واقع باشد ظرفیتی که برای این منظور مورد استفاده قرار میگیرد نبایستی ازظرفیتی که طبق مقررات بندهای (الف) و (ب) این ماده منظور شده است تجاوز نماید و این ظرفیت باید با موافقت مقامات هواپیمائی طرفین متعاهدینطوری تعیین گردد که در مدت مورد موافقت امکان ورود لطمه بیمورد بمنافع موسسات طرف متعاهد دیگر که بین قلمرو خود و کشور ثالث مربوطهبهرهبرداری مینمایند نداشته باشد.
بمنظور رفع احتیاجات حملونقل در فصول مختلفه و یا رفع احتیاجاتیکه جنبه غیر مترقبه و موقت دارد موسسات معینه ممکن است بین خودموافقت نمایند که ظرفیتهای مورد موافقت را بمیزان لازم جهت تامین احتیاجات حملونقل موقتا افزایش دهند هر افزایشی از این قبیل باید فورا بمقامات هواپیمائی طرفین متعاهدین گزارش شود و هر یک از آن مقامات ممکن است با چنین افزایشی موافقت ننمایند و در صورت عدم موافقت ازاجرای چنین افزایش باید خودداری شود.
1 - در این ماده مقصود از مدت مورد موافقت عبارت است از اولین ششماه و شروع آن از تاریخی است که این موافقتنامه بموقع اجرا درآید وپس از آن هر مدت ششماه بعدی است مگر آنکه مقامات هواپیمائی طرفین متعاهدین طور دیگری موافقت نمایند. 2 - تعداد سرویسها و ظرفیتی که باید منظور گردد بدوا بین موسسات معینه طرفین متعاهدین مورد مذاکره واقع و در صورت امکان مورد موافقت واقعمیشود. مقامات هواپیمائی هر دو طرف متعاهد حق دارند که در این مذاکرات نماینده داشته باشند. 3 - هر موافقتی که بدین ترتیب بین موسسات معینه طرفین متعاهدین حاصل شود موکول بتصویب مقامات هواپیمائی طرفین متعاهدین خواهد بود چنین تصویبی از طرف مقامات هواپیمائی مذکور شامل توافق لازم مندرج در بندهای (الف) و (ج) این ماده تلقی خواهد شد. 4 - در صورتیکه مقامات هواپیمائی طرفین متعاهدین نتوانند در موضوعیکه موافقت آنها طبق مقررات این ماده لازم باشد موافقت نمایند طرفین متعاهدین سعی خواهند کرد که در آن موضوع بین خود موافقت حاصل کنند و چنانچه طرفین متعاهدین نتوانند چنین موافقتی حاصل نمایند مقرراتماده 13 این موافقتنامه اجراء خواهد شد. 5 - مادامیکه تجدید نظر در ظرفیت و تعداد پروازها طبق مقررات این ماده خاتمه نیافته موسسات معینه طرفین متعاهدین حق دارند استفاده ازظرفیتهائی را که برای سرویسهای هوایی موجود خود منظور نمودهاند ادامه دهند.
موسسات معینه هر یک از طرفین متعاهدین میتوانند طبق شرایط زیر در یک نقطه از قلمرو طرف متعاهد دیگر هواپیمای مورد استفاده خودرا به هواپیمای نوع دیگر تبدیل نمایند. 1 - در صورتیکه صرفهجوئی در بهرهبرداری تبدیل هواپیما را ایجاب نماید. 2 - در صورتیکه هواپیماهای مورد استفاده در آن قسمت از خط که از انتهای واقع در قلمرو طرف متعهد اول دورتر است از حیث ظرفیت ازهواپیماهای مورد استفاده در قسمت نزدیکتر خط کوچکتر باشد. 3 - در صورتیکه برنامه حرکت هواپیمای با ظرفیت کوچکتر طوری تنظیم شود که با حرکت هواپیمای با ظرفیت بزرگتر تطبیق کند و هدف اصلیهواپیماهای کوچکتر در رسیدن بنقطه تبدیل حمل محمولات هواپیماهای بزرگتر و یا تحویل محمولات به آن هواپیما باشد. 4 - در صورتیکه مقررات ماده 5 در مورد کلیه ترتیبات مربوط به تبدیل هواپیماها رعایت شود.
الف - تعرفه کرایه حمل مسافر و بار در هر یک از سرویسهای هوائی مصرحه بایستی عادلانه بوده و میزان آن با رعایت کلیه عوامل مربوطه ازجمله صرفهجوئی در بهرهبرداری و نفع عادلانه و اختلاف خصوصیات سرویسها )میزان - سرعت و وسائل راحتی مسافرین) و تعرفه کرایه سایرموسساتی که در تمام یا قسمتی از خط هوائی مربوطه بهرهبرداری مینمایند تعیین گردد. ب - 1 - تعرفه کرایه مربوط بهر خط یا قسمتی از آن با توافق نظر موسسات معینه مربوطه و در صورت امکان با مذاکره با سایر موسساتی که در همانخط یا قسمتی از آن بهرهبرداری میکنند با در نظر گرفتن نرخهای مربوطه انجمن بینالمللی حملونقل هوائی تعیین میشود. تعرفهایکه بدین ترتیبمورد موافقت واقع میشود مربوط است بخطوطیکه در آن موسسه معینه یکی از طرفین متعاهدین بهرهبرداری میکند و آن خطوط بقلمرو طرفمتعاهد دیگر منتهی میشود و یا از آن قلمرو عبور مینمایند بایستی بتصویب مقامات هواپیمائی هر دو طرف متعاهد برسد. 2 - تصویب تعرفه مربوط بیک خط یا قسمتی از خط که در آن هیچیک از موسسات معینه یکی از طرفین متعاهدین بهرهبرداری نمیکنند. و یا مربوط بقطعات یا خطوطی از آنها که هیچ نقطه آن در قلمرو یکی از طرفین متعاهدین واقع نشده از طرف مقامات هواپیمائی طرف متعاهد دیگر الزامینیست. 3 - در صورت عدم توافق بین موسسات معینه مربوطه و یا در صورتیکه مقامات هواپیمائی تعرفهها را بترتیبی که در این بند ذکر شده تصویبننمایند طرفین متعاهدین سعی خواهند نمود که بین خود موافقت حاصل نمایند و در صورت عدم حصول موافقت برای رفع مورد اختلاف طبق ماده13 اقدام خواهد شد و تا زمانیکه تعرفهها طبق مقررات این ماده تعیین نشده است تعرفههائیکه قبلا برقرار شده اجرا خواهند شد
الف - سوخت و روغنهای ماشین و قطعات یدکی و وسایل معمولی تعمیر و خوار و بار هواپیما که به هواپیمای موسسه معینه یکی از طرفینمتعاهدین در قلمرو طرف متعاهد دیگر منحصرا برای مصرف ریخته و یا با آن هواپیما بار میگردد و در آخرین فرودگاه قلمرو مذکور در هواپیما باقیمیماند از لحاظ حقوق گمرکی و عوارض بازرسی و سایر حقوق و عوارض ملی یا محلی مشابه، مشمول همان رفتاری خواهد بود که طرف متعاهد دومنسبت به موسسات حملونقل بینالمللی یک کشور کامله الوداد معمول میدارد. هیچیک از طرفین متعاهدین مجبور به اعطاء بخشودگی و معافیت از حقوق گمرکی و عوارض بازرسی و سایر حقوق عوارض مشابه موسسه معینهطرف متعاهد دیگر نمیباشند مگر اینکه طرف متعاهد دیگر بخشودگی و معافیتهای مذکور را برای موسسه معینه طرف متعاهد اول قائل شده باشد. ب - هر گاه بعقیده مقامات هواپیمائی یکی از طرفین متعاهدین اجرای مقررات مربوط به گمرک و مهاجرت و قرنطینه و یا موضوعات مشابه در قلمروطرف متعاهد دیگر در بهرهبرداری سرویسهای هوائی طبق این موافقتنامه تحمیلات ناروایی به موسسات معینه خود وارد آورد مقامات هواپیمائیطرف متعاهد دیگر در صورت تقاضا باید برای مشاوره به منظور بررسی موضوع حاضر شوند.
الف - مقامات هواپیمائی هر یک از طرفین متعاهدین در صورت تقاضای مقامات هواپیمائی طرف متعاهد دیگر اطلاعات زیر را تسلیمخواهند نمود: 1 - اطلاعات مربوط به اجازههائی که برای موسسات معینه خود جهت بهرهبرداری سرویسهای هوائی مصرحه اعطاء نموده. 2 - آمار حمل و نقلی که برای تجدید نظر در ظرفیت سرویسهای هوائی مصرحه مناسب میباشد. 3 - گزارشات منظم که منطقا مورد لزوم بوده و مربوط باشد بمحمولاتی که توسط موسسات معینه در سرویسهای هوائی مصرحه حمل شده و شاملاطلاعات راجع بمبدا و مقصد این محمولات نیز باشد. ب - هر یک از طرفین متعاهدین موسسات معینه خود را وادار خواهد نمود که هر قدر عملی باشد قبلا رونوشت برنامه پرواز و جداول تعرفه ومشخصات مربوط بنوع هواپیمائی که در سرویسهای هوائی مصرحه بکار میروند بمقامات هواپیمائی طرف متعاهد دیگر تسلیم نمایند.
الف - هر یک از طرفین متعاهدین حق دارد که از صدور اجازه بهرهبرداری جهت یک موسسه معینه طرف متعاهد دیگر خودداری و یا اجازه صادره را لغو و یا شرایطی را که لازم بداند تعیین نماید در صورتیکه: 1 - طرف متعاهد اول قانع نشده باشد که مالکیت آن موسسه معینه و تسلط موثر بر آن در دست طرف متعاهد دیگر و یا اتباع آن میباشد. 2 - آن موسسه معینه قوانین و مقررات طرف متعاهد اول را رعایت ننماید. 3 - شرایطی که بر اساس آن طبق این موافقتنامه حقوقی بطرف متعاهد دیگر اعطاء شده مراعات نگردد. ب - به استثناء موردی که قوانین و مقررات رعایت نشوند چنین اقدامات فقط بعد از آنکه اخطار مناسبی به موسسه معینه مربوطه داده شد و طرفینمتعاهدین فرصت مشاوره داشتند معمول خواهد شد. اقدام یکطرف متعاهد طبق این ماده بحقوق طرف متعاهد دیگر طبق ماده 13 لطمه واردنخواهد ساخت.
الف - با روح همکاری نزدیک مقامات هواپیمائی دو طرف متعاهد در صورت لزوم بمنظور اطمینان به اینکه اصول این قرارداد و اجرایمقررات آن مراعات شده با یکدیگر مشورت خواهند نمود. ب - هر یک از طرفین متعاهدین میتوانند بمنظور شروع مذاکره درباره هر اصلاحی که در این موافقتنامه مقتضی میداند همه وقت تقاضای مشورتبا طرف متعاهد دیگر را بنماید. این مشورت در ظرف مدت شصت روز از تاریخ تقاضا شروع خواهد شد و هر تغییری که در این موافقتنامه پس از اینمشورت مورد توافق نظر واقع شود موقعیکه بهوسیله مبادله یادداشتهای سیاسی تایید گردیده بموقع اجراء در خواهد آمد. ج - تغییراتی که یکی از طرفین متعاهدین در نقاط توقف بین راه در خطوط هوائی مصرحه که برای موسسات معینه خود تجویز نموده میدهد بهاستثناء تغییراتی که: 1 - نقاط مورد استفاده یک موسسه معینه در قلمرو طرف متعاهد دیگر را تغییر میدهد یا: 2 - باعث میشود که یک خط از صورت یک خط نسبتا مستقیم خارج شود. تغییر این موافقتنامه محسوب نخواهد شد و بنابر این هر یک از طرفین متعاهدین میتواند بطور یک جانبه چنین تغییراتی را بدهد مشروط بر آنکهاخطار راجع به این قبیل تغییرات بدون تاخیر بمقامات هواپیمائی طرف متعاهد دیگر داده شود. هرگاه مقامات هواپیمائی طرف متعاهد دوم ملاحظهکنند که از اصول مندرجه در ماده 5 این موافقتنامه در اثر این تغییرات انحراف حاصل شده و چنین انحرافی بعلت اینکه یک موسسه معینه طرفمتعاهد اول محمولات بین قلمرو طرف متعاهد دوم و قطعه جدید واقع در قلمرو کشور ثالث را حمل مینمایند بمنافع یکی از موسسات آنها لطمهوارد میآورد مقامات هواپیمائی طرف متعاهد دوم میتوانند طبق مقررات بند الف این ماده تقاضای مشورت نمایند. د - نقاط هر یک از خطوط هوائی مشخصه ممکن است به اختیار موسسات معینه در یک یا کلیه پروازها حذف شوند
خواه ترتیبات مربوط بمشورت طبق بند ب ماده 11 این موافقتنامه شروع شده یا نشده باشد هر یک از طرفین متعاهدین میتواند بمنظورختم این موافقتنامه در هر موقع که بخواهد بطرف متعاهد دیگر اخطار نماید و چنین اخطاری باید در آن واحد به شورای سازمان بینالمللی هواپیمائیکشوری نیز ارسال شود این موافقتنامه یک سال پس از تاریخ وصول اخطار خاتمه موافقتنامه بطرف متعاهد دیگر خاتمه خواهد یافت مگر آنکه قبل ازانقضای چنین مدت اخطار مذکور با موافقت پس گرفته شود. در صورت عدم اعلام وصول اخطار از طرف متعاهد دیگر چهارده روز پس از وصول آن بشورای سازمان بینالمللی هواپیمائی کشوری اخطار رسیده تلقی خواهد شد.
الف - در صورت بروز اختلاف بین طرفین متعاهدین نسبت به تفسیر یا اجرای این موافقتنامه یا ضمیمه آن طرفین متعاهدین در وهله اولسعی خواهند نمود که آن را بوسیله مذاکره بین خود حل و فصل نمایند. ب - هر گاه طرفین متعاهدین موفق نشوند که بوسیله مذاکره مورد اختلاف را حل و فصل نمایند: 1 - ممکن است موافقت نمایند که مورد اختلاف را برای اخذ تصمیم بیک دیوان حکمیت یا بحکمیت شخص یا هیئتی که با توافق نظر بین آنهاتعیین شده باشد ارجاع نمایند. 2 - در صورتیکه بدین ترتیب موافقت حاصل نکنند و یا چنانچه موافقت نمایند که مورد اختلاف بیک دیوان حکمیت ارجاع شود ولی نسبت بهترکیب آن موافقت حاصل نگردد هر یک از طرفین متعاهدین میتوانند مورد اختلاف را برای رسیدگی و اخذ تصمیم بهر دیوان صلاحیتدار برایرسیدگی که در سازمان بینالمللی هواپیمائی کشوری تاسیس شده ارجاع نمایند. ج - طرفین متعاهدین متعهد میشوند که برای توصیههای مقدماتی و تصمیماتی که طبق بند ب این ماده صادر شده عمل نمایند. د - هر گاه و مادامیکه یکی از طرفین متعاهدین یا یک موسسه معینه یکی از طرفین مزبور مقررات بند ج این ماده را مراعات ننماید طرف متعاهد دیگرمیتواند حقوقی را که طبق این موافقتنامه و ضمیمه آن اعطاء نموده محدود یا معلق یا نقض نماید.
در صورتیکه یک قرارداد عمومی چند جانبه در خصوص حقوق سرویسهای هوائی بینالمللی منظم نسبت بهر دو طرف متعاهد بمورداجرا درآید این موافقتنامه بطوری اصلاح خواهد شد که با مقررات قرارداد مزبور منطبق گردد.
مواد 9 و 10 و 11 و 13 و 14 و 15 و 16 و 24 و 29 و 30 و 31 و 32 و 33 و 34 و 35 و 36 قرارداد بینالمللی هواپیمائی بصورت فعلیآنها بمنزله جزء لایتجزای این موافقتنامه محسوب و در مورد طرفین متعاهدین طی مدت اعتبار این موافقتنامه لازمالاجراء خواهد بود مگر آنکهطرفین متعاهدین که بقرارداد مزبور ملحق شدهاند نسبت بمواد بالا اصلاحاتی را تصویب نمایند که طبق ماده 94 قرارداد بمورد اجرا گذارده شود ودر آنصورت موادی که بدین ترتیب اصلاح شده نسبت بطرفین متعاهدین در مدت اعتبار این موافقتنامه لازمالاجراء خواهد بود.
این موافقتنامه طبق مقررات اساسی طرفین متعاهدین بتصویب خواهد رسید و از تاریخ مبادله اسناد مصوبه که در شهر دهلی نو بعملخواهد آمد بموقع اجرا گذارده خواهد شد. برای تایید مراتب فوق نمایندگان تامالاختیار مزبور این موافقتنامه را امضاء و بمهر خود ممهور نمودند. این موافقتنامه در تاریخ دهم اوت 1960 برابر با نوزدهم مرداد ماه 1339 شمسی هجری در تهران در دو نسخه بزبانهای فارسی و هندی و انگلیسیتنظیم و امضاء گردید و هر سه متن متساویا معتبر میباشند مگر در صورت بروز اختلاف که متن انگلیسی معتبر خواهد بود. از طرف دولت شاهنشاهی ایران از طرف دولت هند
ضمیمه الف - موسسات معینه بوسیله دولت شاهنشاهی ایران حق خواهند داشت که سرویسهای هوائی در هر یک از خطوط زیر را در هر دو جهتبکار اندازند و محمولات بینالمللی را در قلمرو هندوستان در هر یک از نقاطیکه ذیلا معین شده پیاده و سوار نمایند: 1 - نقاطی در ایران - نقاطی در افغانستان. نقاطی در پاکستان - دهلی و نقاط ماوراء 2 - نقاطی در ایران - نقاطی در پاکستان - دهلی و نقاط ماوراء. 3 - نقاطی در ایران - نقاطی در پاکستان - بمبئی و نقاط ماوراء ب - موسسات معینه بوسیله دولت هند حق خواهند داشت که سرویسهای هوائی در هر یک از خطوط زیر را در هر دو جهت بکار اندازند ومحمولات بینالمللی را در قلمرو ایران در هر یک از نقاطی که ذیلا تعیین شده پیاده یا سوار نمایند: 1 - نقاطی در هندوستان - نقاطی در پاکستان - نقاطی در افغانستان - تهران و نقاط ماوراء. 2 - نقاطی در هندوستان - نقاطی در پاکستان - تهران و نقاط ماوراء. 3 - نقاطی در هندوستان - نقاطی در پاکستان از طریق نقاط واسطه به آبادان و نقاط ماوراء. جناب آقای وزیر 10 اوت 1960 عطف بموافقتنامه هواپیمائی دو جانبه بین ایران و هند که امروز به امضاء رسیده است محترما اشعار میدارد که مقصود از جمله مالکیت واقعی وکنترل موثر مندرج در قسمت الف (1) ماده 10 موافقتنامه مزبور در مورد موسسات معینه هر یک از طرفین متعاهدین علاوه بر اینکه مالکیت قسمتاکثر سهام موسسات معینه باید در دست موسسات مزبور باشد دولتین متعاهدین یا اتباع آنها نیز بایستی کنترل در اداره موسسات معینه و همچنین درمالکیت و کنترل موثر اکثر هواپیماها و وسایلی را که در به کار انداختن سرویسها بکار میرود داشته باشند. از آن عالیجناب احتراما درخواست میشوداز طرف دولت متبوعه خود مراتب فوق را تایید فرمایند این نامه و پاسخ تاییدی جنابعالی جزئی از قرارداد محسوب خواهد شد. موقع را مغتنم شمرده احترامات فائقه خود را تقدیم میدارد. -امضاء - تی. ان کال سفیر کبیر هند جناب آقای عباس آرام - وزارت امور خارجه شاهنشاهی – تهران شماره1185/18/9036 تاریخ 19/5/39 جناب آقای سفیر کبیر احتراما وصول نامه مورخ دهم اوت 1960 جنابعالی را که مضمون آن عینا در ذیل درج میشود: جناب آقای وزیر عطف بموافقت نامه هوایی دو جانبه بین ایران و هند که امروز به امضاء رسیده است محترما اشعار میدارد که مقصود از جمله مالکیتواقعی و کنترل موثر مندرج در قسمت الف (1) ماده 10 موافقتنامه مزبور در مورد موسسات معینه هر یک از طرفین متعاهدین علاوه بر اینکه مالکیتقسمت اکثر سهام موسسات معینه باید در دست موسسات مزبور باشد دولتین متعاهدین یا اتباع آنها نیز بایستی کنترل در اداره موسسات معینه وهمچنین در مالکیت و کنترل موثر اکثر هواپیماها و وسایلی را که در بکار انداختن سرویسها بکار میرود داشته باشند از آن عالیجناب احترامادرخواست میشود از طرف دولت متبوعه خود مراتب فوق را تایید فرمایند این نامه و پاسخ تاییدی جنابعالی جزئی از قرارداد محسوب خواهد شد. موقع را مغتنم شمرده احترامات فائقه خود را تقدیم میدارد. - امضاء - تی.ان کال سفیر کبیر هند اعلام و مراتب مندرجه در آن را بدینوسیله تایید مینماید. وزیر امور خارجه جناب آقای تی. ان کال سفیرکبیر هند در ایران – تهران - موافقتنامه فوق که مشتمل بر یک مقدمه و شانزده ماده و یک جدول خطوط پرواز ضمیمه و دو نامه متبادله میباشد ضمیمه قانون موافقتنامه بین دولتایران و دولت هند راجع به سرویسهای حملونقل هوایی میباشد. رئیس مجلس شورای ملی - مهندس عبدالله ریاضی