مجلس شورای ملی عهدنامه سرحدی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت پادشاهی عراق را که مشتمل بر6 ماده و یک پروتکل است و در تاریخ سیزدهم تیر ماه 316 مطابق چهارم ژویه 1937 در تهران بامضا رسیده است تصویب مینماید. این قانون که مشتمل بر یک ماده و پیوست به متن عهدنامه سرحدی و پرتکل آن است در جلسه بیست و پنجم اسفندماه یکهزاروسیصدوشانزده بتصویب مجلس شورای ملی رسید.
عهدنامه سرحدی بین کشور شاهنشاهی ایران و کشور پادشاهی عراق اعلیحضرت همایون شاهنشاهی ایران از یکطرف و اعلیحضرت پادشاه عراق از طرف دیگر نظر بمیلی که در تحکیم علائق مودت برادرانه و حسن موافقت بین دو کشور دارند و برای اینکه بطور قطع خاتمه بمسئله سرحدی بین مملکتین بدهند تصمیم بانعقاد این عهدنامه نموده و برای اینمنظور اختیارداران خود را بقرار ذیل معین نمودند: اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران: جناب آقای عنایتالله سمیعی وزیر امور خارجه ایران. اعلیحضرت پادشاه عراق: جناب آقای دکتر ناجیالاصیل وزیر امور خارجه عراق. مشارالیهما پس از مبادله اختیارنامههای خود که در کمال صحت و اعتبار بود در مراتب ذیل موافقت نمودند:
طرفین معظمتین متعاهدتین موافقت دارند که اسناد ذیل را باستثناء اصلاحی که در ماده (2) این عهدنامه پیشبینی گردیده دارای اعتبارمیباشد و طرفین موظف بمراعات آنها میباشند. الف - پروتکل راجع بتحدید حدود ترکیه و ایران که در 4 نوامبر 1913 در اسلامبول به امضاء رسیده است. ب – در صورت مجلسها جلسات کمیسیون تحدید حدود سرحدی 1914 نظر بمقررات این ماده و باستثناء آنچه که در ماده ذیل پیشبینی گردیده خط سرحدی بین دو کشور بقراری است که از طرف کمیسیون مزبور تعیین و ترسیم شده است.
خط سرحدی بجلوترین نقطه جزیره شطیط (تقریبا در 30 جه و 17 قه و 25 نیه از عرض شمالی و در 48 جه و 19 قه و 28 نیه طولشرقی) رسیده بطور عمود از حد آبهای جزری بتالوک شط العرب ملحق میشود و تا نقطه واقعه در مقابل اسکله فعلی نمره1 آبادان (تقریبا در 30جه و 20 قه و 4ر8 نیه عرض شمالی و 48 جه و 16 قه 13 نیه طول شرقی) آنرا تعقیب مینماید. از این نقطه مجددا خط سرحدی بسطح آبهای جزری متصل شده و خط سرحدی را بطوری که در صورت مجالس 1914 توصیف گردیده است پیروی مینمایند.
بمحض امضاء این عهدنامه طرفین متعاهدین معظمین کمیسیونی برای نصب علائم سرحدی که محل آنها از طرف کمیسیون مذکوره در بند (ب) ماده اول این عهدنامه تعیین کردیده[گردیده] تشکیل میدهند و علائم جدیدی را که لازم بدانند نصب خواهند کرد ترکیب کمیسیون و پروگرام کارهای آن بوسیله موافقت مخصوصی بین طرفین متعاهدین تعیین خواهد گردید
از نقطه که حدود ارضی دولتین به شط العرب میرسد تا دریا مقررات ذیل نسبت بشط العرب اجراء خواهد گردید:
شط العرب بطور متساوی برای کشتیهای تجارتی کلیه کشورها باز خواهد بود کلیه عوارض ماخوذه جنبه حقالزحمه را داشته و منحصرا بطور عادلانه بمصارف نگاهداری و قابل کشتی رانی بودن یا بهبودی راه کشتی رانی و مدخل شط از طرف دریا تخصیص داده خواهد شد و یا بمصارفی که مفید برای کشتی رانی است خواهد رسید عوارض مذکوره بر اساس ظرفیت رسمی کشتیها و یا آبخوری و یا تواما هر دو حساب خواهد شد
شطالعرب برای عبور ناوهای جنگی و کشتیهای دیگر طرفین که برای تجارت اختصاصی ندارند باز خواهد بود.
این موضوع که در شط العرب خط سرحدی گاهی حد آبهای جزری و گاهی تا لوک و یا وسط المیاه را تعقیب مینماید بهیچ وجه بحق استفاده طرفین متعاهدین در تمام مجرای شط صدمه وارد نمیاورد.
نظر باینکه طرفین متعاهدین بطوری که در ماده 4 این عهدنامه تصریح گردیده منافع مشترکه در کشتی رانی شطالعرب دارند متعهد میشوند قراردادی راجع به نگاهداری و بهبودی راه کشتیرانی و حفاری و راهنمائی و عوارضی که باید اخذ بشود و تدابیر صحی و اقداماتی که باید برای جلوگیری ازقاچاق بشود و همچنین کلیه مسائل راجعه ببحرپیمائی در شطالعرب منعقد سازند بطوریکه در ماده 4 این عهدنامه تصریح کردیده[گردیده] است.
این عهدنامه بتصویب رسیده و اسناد تصویب در بغداد در اسرع اوقات ممکنه مبادله خواهد شد عهدنامه مزبور از روز مبادله اسناد تصویب بموقعاجرا گذارده خواهد شد بناء علیهذا نمایندگان طرفین متعاهدین این عهدنامه را امضاء نمودند.. در تهران بزبان عربی فارسی و فرانسه تحریر یافت و در صورت بروز اختلاف متن فرانسه معتبر میباشد. بتاریخ سیزدهم تیر ماه 1316.
پروتکل در حین امضاء عهدنامه راجع به تحدید حدود بین ایران و عراق طرفین متعاهدین معظمین نسبت بمراتب ذیل توافق حاصل نمودند:
خطوط طول و عرض جغرافیائی که در ماده دوم عهدنامه فوقالذکر تقریبی معین شده است بوسیله کمیسیون فنی که مرکب از اعضاء متساویالعده طرفین متعاهدین خواهد بود بنحو قطعی معلوم میکردد.[میگردد] خطوط طول و عرض جغرافیائی که بدین طریق و در حدود ماده مزبوره فوق بطور قطعی معین کردیده[گردیده] در یک صورت جلسه قید و صورت جلسه مزبور پس از امضاء اعضاء کمیسیون فوقالذکر جزء لایتجزای عهدنامه تحدید حدود خواهد بود.
طرفین متعاهدین معظمین تعهد میکنند که در ظرف یکسال از تاریخ اجرای عهدنامه قراردادی را که بموجب ماده پنج آن پیشبینی شده است منعقد سازند هر گاه با وجود بذل مساعی طرفین قرارداد مذکور در ظرف مدت یکسال بامضاء نرسید طرفین میتوانند این مدت را با موافقت یکدیگرتمدید نمایند در ظرف مدت یکسال مذکور در قسمت اول اینماده و همچنین در ظرف مدتیکه تمدید بعمل میآید (اکر[اگر]تمدید بعمل بیاید) دولت پادشاهی عراق اجرای تمام مسائل مربوطه بقرارداد مزبور را بر اساسی که فعلا معمول است بعهده خواهد کرفت[گرفت] و دولت شاهنشاهی ایران راهر ششماه یکمرتبه در جریان کارهائیکه انجام یافته و وجوهی که گرفته شده و مخارجیکه بعمل آمده و هر نوع اقدام دیکریکه[دیگریکه] مجرا شده باشد خواهد گذاشت
هر کاه[گاه]یکی از طرفین متعاهدین معظمین بیک ناو جنکی[جنگی] یا ناوهای دیگر دولتی که اختصاص بتجارت نیافته و متعلق بدولت ثالثی باشد اجازه دهد تا به بنادر خود واقعه در شط العرب وارد گردد اجازه مزبور بمنزله آن خواهد بود که از ناحیه طرف دیکر[دیگر] صادر شده باشد تا ناوهای مذکور بتوانند برای عبور از آبهای متعلق بطرف اخیرالذکر استفاده نمایند با این حال طرفیکه چنین اجازه صادر میکند باید فورا طرف دیگر را مطلع سازد.
بدیهی است که بشرط رعایت حقوق ایران در شط العرب هیچیک از مقررات این عهدنامه بحقوق و وظائفی که دولت عراق بموجب ماده 4عهدنامه 30 ژوئن 1930 و فقره هفتم پروتکل منضمه آن مورخ بهمان تاریخ نسبت به شط العرب در مقابل دولت انکلیس[انگلیس] دارد خللی وارد نخواهدآورد.
پروتکل حاضر در همان موقعی که عهدنامه راجع به تحدید حدود بتصویب میرسد تصویب خواهد شد و مانند ضمیمه جزء لایتجزای عهدنامه مزبور خواهد بود و با خود عهدنامه بموقع اجرا در خواهد آمد پروتکل حاضر بفارسی و عربی و فرانسه تحریر یافته و در موقع بروز اختلاف متن فرانسه معتبر خواهد بود. در تهران در دو نسخه بتاریخ سیزدهم تیر ماه 316 تحریر یافت.
عهدنامه سرحدی منعقده بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت پادشاهی عراق بشرح بالا در جلسه 25 اسفند ماه 1316 تصویب شده است
رییس مجلس شورای ملی - حسن اسفندیاری