پروتکل الحاقی بموافقتنامه راجع بحل مسائل مرزی و مالی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی مورخ دوم دسامبر1954 برابر با یازدهم آذر ماه 1333 در مورد تعیین و تثبیت مرز جدید بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در دریاچههای پشت سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل و مغان مشتمل بر یک مقدمه و ده ماده و دو نقشه ضمیمه که در تاریخ هفده اردیبهشت ماه 1349 برابر با هفتم مه 1970 بین نمایندگان مختار ایران و شوروی در مسکو بامضاء رسیده است تصویب و اجازه مبادله اسناد تصویب آن داده میشود.
قانون فوق مشتمل بر یک ماده و متن پروتکل ضمیمه پس از تصویب مجلس سنا در جلسه روز دوشنبه 25ر8ر1349 در جلسه روز یکشنبه پانزدهم آذرماه یکهزار و سیصد و چهل و نه بتصویب مجلس شورایملی رسیده است
نایب رئیس مجلس شورایملی - دکتر جواد سعید
پروتکل الحاقی
بموافقتنامه راجع بحل مسائل مرزی و مالی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی مورخ دوم دسامبر 1954 برابریازدهم آذر ماه 1333 در مورد تعیین و تثبیت مرز جدید بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در دریاچههای پشت سد مخزنی ارس و سدانحرافی میل و مغان. اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران و هیئت رئیسه شورایعالی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی. با تمایل به تحکیم و توسعه روابط دوستانه و حسن همجواری موجود بین دو دولت و نظر باینکه با احداث سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل ومغان بر اساس موافقتنامه اقتصادی و فنی مورخ 5 مرداد ماه 1342 برابر 27 ژوئیه 1963 قسمتی از مرز دولتین در طول دریاچههای متشکل در پشت سدهای ارس در زیر آب قرار میگیرد - بمنظور تسهیل در امر بهرهبرداری از تاسیسات و منابع دریاچههای فوق و سهولت تشخیص خط مرز با رعایت کامل حقوق و منافع طرفین تصمیم بانعقاد این پروتکل گرفتند و نمایندگان مختار خود را بقرار زیر تعیین نمودند: اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران. تیمسار سپهبد امانالله جهانبانی سناتور. هیئت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی آقای ویکتور سیمیونویچ کازلوف وزیر مختار. نامبردگان پس از مبادله اختیارنامههای خود که در کمال صحت و اعتبار بود نسبت بمراتب زیر موافقت نمودند:
طرفین متعاهدین با در نظر گرفتن تساوی حقوق یکدیگر در امر بهرهبرداری از منابع دریاچه سد مخزنی ارس و دریاچه سد انحرافی میل ومغان و سهولت استفاده از آب و رعایت کامل تساوی مساحت اراضی که در نتیجه تعیین خط مرز جدید از سرزمین یکطرف بسرزمین طرف دیگرانتقال مییابد خط مرز جدید را در دریاچههای فوق بشرح مذکور در مواد 2 و 3 این پروتکل تعیین نمودند.
ترتیب عبور خط جدید مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در ناحیه دریاچه سد مخزنی ارس واقع بین علائم مرزی شماۂ2ر7 و شمارۂ 18 که موقعیت این نقاط در اسناد علامتگذاری سالهای 1334-1335 (1955 - 1956) تعیین شده است بشرح زیر میباشد: خط مرز از علامت مرزی شمارۂ 2ر7 تا نقطه موقت تغییر جهت شمارۂ 1 که در هشتصد و شصت متری جنوب علامت مرزی طرف ایران بشمارۂ3ر12 واقع گردیده است با مرز تعیین و تثبیت شده سالهای 1334 - 1335 شمسی برابر با سالهای 1955 - 1956 میلادی منطبق بوده و از نقطه شمارۂ1 موقت تا سد ارس خط مرز بصورت خطوط مستقیم با نقاط تغییر جهت خواهد بود.
از نقطه موقت شمارۂ 1 - مرز بصورت خط مستقیم بطرف شمال عبور نموده و بنقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 2 که در دویست و هشتاد متری شمال علامت مرزی طرف ایران بشمارۂ 3ر12 واقع است ادامه مییابد. فاصله بین نقاط موقت 1 و 2 تقریبا یکهزار و یکصد و بیست متراست.
خط مرز از نقطه موقت شمارۂ 2 بصورت خط مستقیم بطرف شرق تا نقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 3 که در هشتصد و سی متری شمال شرقی علامت مرزی طرف ایران بشمارۂ 3ر12 واقع شده است کشیده میشود. فاصله بین نقاط موقت 2 و 3 تقریبا هفتصد و هشتاد متر است.
از نقطه موقت شمارۂ 3 خط مرز بطرف جنوب شرقی بصورت خط مستقیم عبور نموده و بنقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 4 واقع در نهصد وپنجاه متری شمال علامت مرزی طرف شوروی بشمارۂ 4ر12 منتهی میگردد. فاصله بین نقاط موقت 3 و 4 تقریبا هفتصد و هشتاد متر است.
خط مرز از نقطه موقت شمارۂ 4 بصورت خط مستقیم بطرف جنوب متمایل و بنقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 5 واقع در یکهزار و سیصد وهفتاد متری غرب علامت مرزی طرف شوروی بشماۂ 13 میرسد. فاصله بین نقاط موقت 4 و 5 تقریبا یکهزار و سیصد و پنجاه متر است.
از نقطه موقت شمارۂ 5 خط مرز بصورت خط مستقیم بطرف شرق منحرف و تا نقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 6 که در یکهزار متری جنوب غربی علامت مرزی شمارۂ 1ر13 طرف شوروی واقع گردیده است منتهی میشود. فاصله بین نقاط موقت 5 و 6 تقریبا دو هزار و سیصد و سی متراست.
از نقطه موقت شمارۂ 6 خط مرز بصورت خط مستقیم بطرف شمال شرقی متمایل و بنقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 7 واقع در سی و پنج متری جنوب علامت مرزی طرف شوروی بشماۂ 1/13 منتهی میگردد. فاصله بین نقاط موقت 6 و 7 تقریبا نهصد و هشتاد متر است
خط مرز از نقطه موقت شمارۂ 7 بطرف جنوب شرقی بصورت خط مستقیم ادامه یافته و بنقطه تغییر جهت موقت شماۂ 8 که در ششصد وپنجاه متری غرب علامت مرزی شمارۂ 2ر13 طرف شوروی واقع شده است منتهی میشود. فاصله بین نقاط موقت 7 و 8 تقریبا یکهزار و پانصد متر است.
از نقطه موقت شمارۂ 8 خط مرز بطرف جنوب شرقی بصورت مستقیم عبور و به نقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 9 واقع در چهار صد متری شرق علامت مرزی شمارۂ 1ر14 طرف ایران منتهی میشود. فاصله بین نقاط موقت 8 و 9 تقریبا پنجهزار و چهار صد و سی و پنج متر است.
از نقطه موقت شمارۂ 9 خط مرز بطور مستقیم بطرف شمال شرقی منحرف و بنقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 10 واقع در نهصد و نود متری جنوب شرقی علامت مرزی شمارۂ 15 طرف ایران منتهی میگردد. فاصله بین نقاط موقت 9 و 10 تقریبا دو هزار و پانصد و هشتاد متر است.
خط مرز از نقطه موقت شمارۂ 10 بصورت خط مستقیم بطرف جنوب شرقی متمایل و تا نقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 11 واقع در دویست متری جنوب علامت مرزی شمارۂ 16 طرف ایران منتهی میگردد. فاصله بین نقاط موقت 10 و 11 تقریبا سه هزار و سیصد و هفتاد متر است.
خط مرز از نقطه موقت شمارۂ 11 بصورت خط مستقیم بطرف مشرق تا نقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 12 واقع در ششصد و هفتاد متری جنوب شرقی علامت مرزی شمارۂ 16 طرف شوروی منتهی میشود. فاصله بین نقاط موقت 11 و 12 تقریبا پانصد و پنجاه متر است.
از نقطه موقت شمارۂ 12 مرز بصورت خط مستقیم بطرف جنوب شرقی منحرف و بنقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 13 واقع در یکصد وپنجاه متری جنوب علامت مرزی طرف شوروی بشمارۂ 18 منتهی میگردد. فاصله بین نقاط موقت 12 و 13 تقریبا نه هزار و نهصد و بیست و پنج متراست.
خط مرز از نقطه موقت شمارۂ 13 بصورت خط مستقیم بطرف جنوب متمایل و بنقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 14 که در محل تقاطع محور سد با مرز تعیین و تثبیت شده سالهای 1334 - 1335 شمسی برابر سالهای 1955 - 1956 میلادی واقع شده است ختم میشود. فاصله بین نقاط موقت 13 و 14 تقریبا دویست و پنجاه متر است.
طول خط مرز جدید در این قسمت از میله مرزی شمارۂ2ر7 تا سد مخزنی ارس بر اساس محاسبات روی نقشه بمقیاس 25000 : 2 - تقریبا شصت و شش کیلومتر میباشد.
ترتیب عبور خط جدید مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در ناحیه دریاچه سد انحرافی میل و مغان واقع در حوالیعلامت مرزی شمارۂ 51 که موقعیت این نقطه در اسناد علامتگذاری سالهای 1334 - 1335 (1955 - 1956) تعیین شده است بصورت خطوط مستقیم بدین شرح میباشد:
خط مرز از نقطه تغییر جهت موقت شمارۂ 1 واقع در روی خطوط مرز تعیین و تثبیت شده سالهای 1334 - 1335 شمسی برابر با سالهای 1955- -1956 میلادی و در یکهزار و سیصد و سی متری جنوب علامت مرزی طرف شوروی بشمارۂ 51 شروع و تا نقطه تغییر جهت موقت شماۂ 2 واقع در سیصد و هفتاد و پنج متری شرق علامت مرزی طرف شوروی بشماۂ 51 در جهت شمال شرقی بصورت خط مستقیم منتهی میگردد. فاصله بیننقاط موقت 1 و 2 تقریبا یکهزار و چهار صد متر است.
خط مرز از نقطه موقت شماۂ 2 بصورت خط مستقیم بطرف شرق ادامه یافته و بنقطه تغییر جهت موقت شماۂ 3 که در وسط ابتدای دوبازوی مسیر آب قرار گرفته است منتهی میشود. فاصله بین نقاط موقت 2 و 3 تقریبا یکهزار و سی متر است.
خط مرز از نقطه موقت شماۂ 3 بصورت خط مستقیم در جهت شمال شرقی ادامه یافته و بنقطه تغییر جهت موقت شماۂ 4 واقع در تقاطع محور سد با خط مرز تعیین و تثبیت شده در سالهای 1334 - 1335 شمسی برابر با سالهای 1955 - 1956 میلادی که در وسط سد خواهد بود – ختم میگردد. فاصله بین نقاط موقت 3 و 4 تقریبا هفتصد متر است.
طول خط جدید مرز در این قسمت از نقطه موقت شماۂ 1 تا نقطه موقت شماۂ 4 بر اساس محاسبات روی نقشه بمقیاس 25000 : 1 - تقریبا 3 کیلومتر و یکصد و سی متر میباشد.
خط جدید مرز در دریاچه سد مخزنی ارس و دریاچه سد انحرافی میل و مغان و نقاط تغییر جهت طبق نقشه بمقیاس 25000 : 1 – که ضمیمه لاینفک این پروتکل میباشد - روی زمین پیاده خواهد شد. خط جدید مرز و نقاط تغییر جهت آن بوسیله علائم مرزی مشخص میگردد.
1 - طرفین متعاهدین موافقت دارند کمیسیون مشترک ایران و شوروی بمنظور پیاده نمودن خط جدید مرز بین ایران و اتحاد جماهیرشوروی سوسیالیستی در دریاچههای پشت سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل و مغان بروی زمین و تهیه پروتکل شرح عبور خط مرز و ضمائم مربوطه و آماده ساختن اشکال و مشخصات علائم مرزی و مبادرت به نصب آن تشکیل یابد. 2 - هر گاه هنگام پیاده نمودن نقاط علائم مرزی توسط کمیسیون مشترک مذکور و نصب آن وضع سطحالارضی و علل فنی و مقتضیات محلی ایجاب نماید که بعضی اصلاحات مختصر در محل نصب علائم و خط مرز بعمل آید - این اصلاحات بر اساس تساوی مساحت اراضی مورد تعویض ورعایت کامل منافع طرفین صورت خواهد گرفت و در پروتکل شرح عبور خط جدید مرز قید خواهد شد. 3 - پروتکل شرح عبور خط جدید مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در دریاچههای پشت سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل ومغان و ضمائم آن پس از تصویب طرفین متعاهدین بمرحله اجراء در خواهد آمد.
طرفین متعاهدین تفاهم دارند که تعیین خط جدید مرز در دریاچههای پشت سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل و مغان مانع استفاده متساوی طرفین از منابع رود ارس و دسترسی به تاسیسات هیدروتکنیکی سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل و مغان که در مواد 4 و 5 موافقتنامهاقتصادی و فنی مورخ 5 مرداد ماه 1342 برابر 27 ژوئیه 1963 منعقده بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی پیشبینی شده است نخواهد بود.
در صورتیکه سطح دریاچههای احداثی پشت سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل و مغان بتدریج در اثر رسوبات تقلیل یابد و یا درصورتیکه دریاچههای مزبور بنحوی از انحاء از بین برود یا غیر قابل استفاده شود - مرز دولتین در قسمتهای مزبور اصولا منصفالمیاه شعبه اصلی رودخانه ارس در مسیر طبیعی جدید آن خواهد بود و در اینصورت طرفین نسبت به عبور خط مرز در حداقل مدت با توجه باصل دسترسی مساوی برودخانه ارس و با رعایت علامتگذاری سالهای 1334 - 1335 شمسی برابر سالهای 1955 - 1956 میلادی و حفظ موازنه سطح ارضی که احتمالامورد معاوضه قرار گیرد و همچنین ملاحظات اقتصادی مربوطه با یکدیگر مشاوره و توافق خواهند نمود.
پروتکل حاضر جزء لاینفک موافقتنامه بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی راجع بحل مسائل مرزی و مالی مورخ 11 آذر1333- برابر دوم دسامبر 1954 میباشد.
پروتکل حاضر بتصویب خواهد رسید و از روز مبادله اسناد تصویب که حتیالمقدور در اسرع وقت در تهران انجام خواهد گرفت بموقع اجراء گذاشته میشود.
این پروتکل در دو نسخه و هر نسخه بزبانهای فارسی و روسی تنظیم شده و هر دو متن دارای اعتبار متساوی میباشد بنا بمراتب - نمایندگان مختار طرفین پروتکل حاضر را امضاء و بمهر خود ممهور نمودند. مسکو - بتاریخ هفدهم اردیبهشت 1349 مطابق هففم [هفتم] مه 1970 از طرف اعلیحضرت همایون - شاهنشاه ایران - سپهبد امانالله جهانبانی از طرف هیئت رئیسه شورایعالی- اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی - وزیر مختار و. س. کازلف - پروتکل فوق مشتمل بر یک مقدمه و ده ماده و دو نقشه ضمیمه منضم بقانون پروتکل الحاقی بموافقتنامه حل مسائل مرزی و مالی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی مورخ دوم دسامبر 1954 برابر یازدهم آذر ماه 1333 در مورد تعیین و تثبیت مرز جدید بین ایران و اتحاد جماهیر شورویسوسیالیستی در دریاچههای پشت سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل و مغان میباشد. نایب رئیس مجلس شورایملی - دکتر جواد سعید