موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب که در تاریخ 26 دسامبر 1975 (5 دیماه 2534شاهنشاهی) در بغداد بامضاء رسیده است و مشتمل بر یک مقدمه و بیست و دو ماده و دو نامه ضمیمه موافقتنامه میباشد تصویب و اجازه مبادلهاسناد تصویب آن داده میشود.
قانون فوق مشتمل بر یک ماده و متن موافقتنامه ضمیمه پس از تصویب مجلس سنا در جلسه روز چهارشنبه 19/3/2535 در جلسه روز سهشنبهبیست و پنجم خرداد ماه دو هزار و پانصد و سی و پنج شاهنشاهی بتصویب مجلس شورای ملی رسید ..
رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی
موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به مقررات مربوط به کشتیرانی در شط العرب طبق روح توافق الجزیره مورخ 6 مارس 1975 و پروتکل راجع به تعیین مرز رودخانهای بین ایران و عراق مورخ 13 ژوئن 1975 - امضاء شده در بغداد- و در اجرای ماده 8 پروتکل مذکور که ضمن آن تنظیم مقررات کشتیرانی در شطالعرب بر اساس تساوی حقوق طرفین پیشبینی گردیده - و بمنظور حمایت از منافع مشترک در مورد کشتیرانی در شطالعرب - از نقطهای که مرز زمینی بین دو کشور وارد شط مذکور میگردد و تا دریا امتدادمییابد - و با الهام از روح همجواری و همکاری صادقانه – طرفین متعاهدین نسبت بمقررات ذیل توافق نمودند:
برنامه مشترک
طرفین متعاهدین - برنامه مشترکی برای تامین امنیت و تداوم کشتیرانی در شطالعرب تنظیم مینمایند.
دفتر مشترک هماهنگی
1 - طرفین متعاهدین - بمنظور تامین کشتیرانی در شطالعرب یک دفتر دائمی تحت عنوان »دفتر مشترک همآهنگی« متشکل از تعدادمساوی از نمایندگان ایران و عراق - تاسیس خواهند نمود. 2 - حکومت هر یک از طرفین متعاهدین سه کارشناس که دو نفر آنها از شرایط محلی اطلاع کامل خواهند داشت بعنوان نماینده در دفتر مشترکهماهنگی منصوب خواهند نمود. انتصاب نمایندگان مذکور طی یکماه متعاقب لازمالاجراء شدن این موافقتنامه انجام خواهد شد. هر یک از دوحکومت میتواند همچنین تعدادی عضو علیالبدل منصوب نماید. 3 - دفتر مشترک هماهنگی سالانه دو جلسه خواهد داشت. در صورت لزوم دفتر بابتکار خود یا بدرخواست یکی از دو حکومت - جلسات دیگریتشکیل خواهد داد. اولین جلسه دفتر مشترک هماهنگی طی یکماه متعاقب انتصاب نمایندگان مذکور تشکیل خواهد شد. 4 - در صورتیکه طرفین بنحو دیگری توافق ننموده باشند - دفتر مشترک هماهنگی - بطور متناوب هر دو سال در یکی از بنادر طرفین متعاهدینواقع در قسمت فوقالاشعار شطالعرب مستقر خواهد شد. ریاست دفتر با نماینده دولتی است که این بندر در سرزمین او واقع میباشد. 5 - دفتر مشترک هماهنگی مقررات داخلی خود را ضمن اجلاس اولیه خود تنظیم خواهد نمود. دفتر همچنین اساسنامه دبیرخانه خود را تدوینمینماید و میتواند وظایفی را که مقتضی تشخیص دهد - بآن محول کند.
دفتر مشترک هماهنگی صلاحیت خواهد داشت تا: 1 - طرح برنامه مشترک مذکور در ماده 1 این موافقتنامه را تنظیم نموده و پس از تصویب حکومتهای طرفین متعاهدین آنرا بموقع اجراء گذارد. 2 - مسیر اصلی کشتیرانی را نگهداری نموده و بانجام عملیات مربوط به کشتیرانی رودخانهای از قبیل لایروبی و علامتگذاری و نقشهبرداری عمومیو عمقسنجی و مطالعات هیدرولیک و هیدروگرافیک )آب نگاری و آبشناسی (مبادرت نماید. 3 - تعرفههای مشترک قابل وصول در مورد انجام خدمات را تنظیم کند. 4 - درباره بهبود کشتیرانی در شط العرب بمقامات ذیصلاحیت هر یک از طرفین متعاهدین توصیه نماید. 5 - سایر مسائلی را که از طرف حکومتهای طرفین متعاهدین درباره کشتیرانی در شطالعرب پیشنهاد گردد بررسی نماید. 6 - بر کلیه مقررات مربوط بجلوگیری از آلودگی ناشی از کشتیرانی در شطالعرب نظارت کند. 7 - اعتراضات مطروحه را طبق ماده 12 بررسی نموده و بطرفین متعاهدین توصیههای لازم را بنماید. 8 - مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب را طی یکماه متعاقب تشکیل دفتر - بر اساس اصل تساوی حقوق طرفین طبق مفاد موافقتنامه حاضرتنظیم نماید.
1 - طرفین متعاهدین هر یک دارای یک رای در دفتر مشترک هماهنگی خواهند بود. 2 - هرگاه دفتر مشترک هماهنگی درباره مسائل مذکور در ماده 3 به توافق نرسد - حکومتهای طرفین اهتمام خواهند نمود نسبت بآن مسائل هر چهزودتر توافق نمایند.
حکومتهای طرفین متعاهدین بدرخواست دفتر کارمندان و کارشناسان ایرانی و عراقی که مورد نیاز دبیرخانه دفتر مشترک هماهنگی باشند بتعداد متساوی تعیین مینمایند.
اقدامات مربوط بامنیت کشتیرانی
کلیه عملیات لایروبی و نگهداری علائم و نقشهبرداری از کانالهای قابل کشتیرانی - در آن قسمت از شطالعرب که در پروتکل راجع به تعیینمرز و رودخانهای بین ایران و عراق امضاء شده در بغداد در تاریخ 13 ژوئن 1975 تصریح گردیده است - مشترکا بوسیله طرفین متعاهدین از مجرایدفتر مشترک هماهنگی و طبق بند 2 ماده 3 موافقتنامه حاضر - انجام خواهد شد.
1 - کانال قابل کشتیرانی در شط العرب بعلائم نصب شده روی زمین و در آبهای شط العرب مجهز خواهد بود. این علائم باید با ضوابط بینالمللی مقرر برای تامین امنیت کشتیرانی مطابقت داشته باشند. 2 - بمنظور اجرای موافقتنامه حاضر - اصطلاح» علائم« مذکور در بند 1 فوق شامل کلیه فانوسهای اعلام خطر و گویهای شناور و علائم ضد مه وفانوسهای رادیوئی است که راهنمائیهای لازم را برای تامین امنیت کشتیرانی در دسترس پیلوتها میگذارد.
1 - مقامات هر یک از طرفین متعاهدین متعهد میشوند که طبق قوانین و مقررات خود در قسمتی از شطالعرب که در حیطه سلطه آنها قراردارد عملیات مشروحه زیر را انجام دهند. این مقامات شرح عملیات را به اطلاع دفتر مشترک هماهنگی و همچنین مقامات ذیصلاحیت طرف متعاهددیگر خواهند رسانید. الف - تعیین علائمی که دچار نقص فنی شده. ب - تعیین موقت کشتیهای غرق شده و به لای نشسته و یا دچار نقص فنی شده. ج - جمعآوری بقایا و مینها و مهمات و مواد خطرناک. د - جمعآوری سایر موانع کشتیرانی. 2 - مقامات صلاحیتدار هر یک از طرفین متعهد میشوند - بمنظور جمعآوری موانع کشتیرانی در شطالعرب با دفتر مشترک هماهنگی همکارینمایند. 3 - هرگاه یک کشتی در شطالعرب بلای بنشیند و یا دچار نقص فنی و یا مواجه با خطری گردد مقامات صلاحیتدار طرفین متعاهدین مکلف خواهندبود کمکهای فوری لازم را جهت نجات آن مبذول داشته و مراتب را باطلاع دفتر مشترک هماهنگی برسانند.
مقررات مالی
1 - دفتر مشترک هماهنگی - بودجه لازم جهت انجام وظایف خود را بخصوص درباره مواد زیر تنظیم خواهد نمود. الف - تهیه نقشه. ب - عملیات لایروبی. ج - علامتگذاری. د - اداره و پرسنل. ه - تهیه و اجرای طرح و برنامه مشترک. دفتر مشترک هماهنگی - بودجه تنظیم شده بشرح فوق را جهت تصویب به مقامات ذیصلاحیت هر یک از طرفین متعاهدین تسلیم مینمایند وتوصیهها و پیشنهادات لازم را در این مورد بعمل میآورد. دفتر هرساله طبق مقررات حسابرسی مورد قبول طرفین، به حسابهای خود رسیدگی مینماید. یک نفر حسابرس متخصص تعیین شده از جانب طرفینترازنامه سالانه دفتر مشترک هماهنگی را بررسی خواهد نمود. 2 - تعرفههای اخذ شده بوسیله دفتر مشترک هماهنگی حتیالمقدور بنحوی محاسبه خواهد شد که هزینههای دفتر مشترک هماهنگی را تامیننماید. هرگاه هزینه از درآمد تجاوز نماید طرفین متعاهدین متساویا این کمبود را جبران خواهند نمود. 3 - درآمدهای اضافی ناشی از عملیات مذکور در بند 1 این ماده - طبق توصیه دفتر مشترک هماهنگی و پس از تصویب دو حکومت - برای بهبودکشتیرانی در شطالعرب بمصرف خواهد رسید.
عوارض فقط در قبال خدماتی که نسبت بکشتیها انجام شود قابل مطالبه میباشند. درآمدهای ناشی از پیلوتاژ کشتیها یا خدمات دیگر و همچنین درآمدهای ناشی از خدمات انجام شده توسط هر یک از طرفین متعاهدین در مناطق بندریاز جانب طرف متعاهدی دریافت خواهد گردید که پیلوتاژ کشتیها را تامین و یا خدمات فوقالذکر را انجام داده است .
اخطارها و الزامات
طرفین متعاهدین - متعهد میشوند از مبادرت بهر اقدام که منجر بمختل یا محدود نمودن و یا ایجاد موانع برای کشتیرانی در شطالعربگردد احتراز نمایند.
1 - هر یک از طرفین متعاهدین حق دارد علیه کلیه اقداماتیکه برای کشتیرانی - موانعی ایجاد نماید و طرف دیگر در شرف اجرای آناقدامات در شطالعرب بوده و یا این اقدامات در دست اجرا باشد - اعتراض نماید - مشروط بر اینکه اعتراض مبتنی بر نقض وظائف ناشی از موافقتنامهحاضر باشد. دفتر مشترک هماهنگی این اعتراضات را طبق مفاد بند 7 ماده 3 موافقتنامه حاضر مورد رسیدگی قرار خواهد داد. 2 - اعتراضات مذکور در بند 1 - پس از انقضای مدت پنجسال از تاریخ اجرای عملیات که منجر به نتایج خسرانآور گردیده است - مسموع نخواهدبود.
مقررات مربوط به صلاحیت
مقررات مشروحه ذیل در مورد تعیین صلاحیت حقوقی هر یک از طرفین متعاهدین در شطالعرب قابل اجراء است. 1 - کشتیهای عراقی تابع قوانین عراق و کشتیهای ایرانی تابع قوانین ایران. خواهند بود. 2 - کشتیهای کشورهای ثالث تابع قوانین و مقررات زیر خواهند بود: الف - قوانین و مقررات دولت اولین بندر مقصد - هنگامیکه کشتیها از دریا میآیند. ب - قوانین و مقررات دولت آخرین بندر - هنگامیکه کشتیها بسوی دریا حرکت میکنند ج - قوانین و مقررات دولت بندر مقصد - هنگامیکه کشتیها بین دو بندر شطالعرب حرکت میکنند.
1 - مقررات ماده 13 هم در مورد صلاحیتهای اداری و هم در مورد صلاحیتهای حقوقی مجراست. -2 مامورین پلیس هر یک از طرفین متعاهدین میتوانند طبق قوانین ملی خود تدابیری بجای مامورین پلیس طرف متعاهد دیگر - برای رفع یک خطرحتمی و قریبالوقوع و یا بمنظور اجابت درخواست ماموریت اخیرالذکر در موارد ذیل اتخاذ نمایند. الف - تدابیری که اتخاذ آن نمیتواند بوقت دیگری موکول شود. ب - بازرسی در مورد مدارک هویت و یا مدارک دیگر. ج - بازرسی در مورد احراز هویت کشتیها. د - تامین دلیل. این مامورین مکلفند بدون تاخیر مقامات پلیس طرف متعاهد صالح را از نتایج حاصله مطلع نموده و صورت جلسات و سایر مدارکی را که تنظیم نمودهاند در اختیار آنان قرار دهند. صورت جلسات تنظیم شده طبق بند حاضر. دارای همان ارزش حقوقی مترتب بصورت جلسات تنظیمی توسط مامورین طرف متعاهد دیگر خواهند بود.
تصادم
قواعد بینالمللی مربوط به تصادم در دریا با توجه به مقررات خاص تنظیمی از طرف دفتر مشترک هماهنگی طبق بند 8 ماده 3 نسبت بکشتیرانی در شطالعرب مجرا خواهد بود.
کنترل بهداشتی
کنترل بهداشتی کشتیها توسط مقامات طرف متعاهد بندر مقصد - انجام خواهد شد.
نجات
قواعد بینالمللی مربوط بسلامت اشخاص در دریا - با توجه به مقررات خاص تنظیمی بوسیله دفتر مشترک هماهنگی بر طبق بند 8 -ماده3 - نسبت بکشتیرانی در شطالعرب مجراست.
پیلوتاژ
1 - پیلوتاژ برای کلیه کشتیها در شطالعرب الزامی است. معهذا کشتیهای جنگی طرفین متعاهدین از شمول این الزام مستثنی میباشند. ممکن است بعضی از کشتیهای دولتی و بعضی از کشتیهای با ظرفیت کم را نیز طبق ضوابط تعیین شده از طرف دفتر مشترک هماهنگی - از این الزاممعاف نمود. 2 - خدمات پیلوتاژ برای کشتیهائی که از دریا میآیند یا عازم آن میباشند. هرگاه این کشتیها عازم یک بندر ایرانی بوده یا آنرا ترک میکنند - توسط مقامات ایرانی تامین میگردد و در صورتی که این کشتیها عازم یک بندر عراقیباشند یا آنرا ترک کنند از طرف مقامات عراقی تامین خواهد شد. 3 - پیلوتاژ کشتیهائی که بین بنادر ایرانی و بنادر عراقی تردد میکنند. توسط پیلوتهائی انجام خواهد شد که دارای تابعیت دولت بندر مقصد باشند. 4 - طرفین متعاهدین - متعهد میشوند حسب تقاضای یکی از آنها - در هر زمان که امکان داشته باشد - پیلوتاژ کشتیهائی را که عازم بندر طرف دیگربوده یا آنرا ترک میکنند با پیلوتهائی که از طرف مقامات ذیصلاحیت خود مجاز شناخته شده باشند - تامین نمایند. 5 - هر یک از طرفین متعاهدین - در بنادر واقع در سرزمین خود خدمات پیلوتهای باراندازها را تامین خواهد نمود. 6 - طرفین متعاهدین - متعهد میشوند بتعلیم و استخدام پیلوتهائی که دارای تابعیت یکی از دولتین نباشد. مبادرت نکند. در مقررات مربوط بکشتیرانی در شطالعرب - مذکور در بند 8 ماده 3 ضوابط و مقررات لازم جهت استخدام پیلوت نیز تعیین خواهد گردید.
پرچم
هر کشتی بهنگام ورود به شطالعرب و یا حین تردد بین بنادر آن پرچم دولت بندر مقصد را بر خواهد افراشت. بهنگام حرکت بسوی دریا کشتی پرچم دولتی را که بندر آن را ترک کردهاست - بر خواهد افراشت.
قلمرو اجرا
مقررات موافقتنامه حاضر نسبت بآن قسمت از شطالعرب مصرح در ماده 2 پروتکل راجع به تعیین مرز رودخانهای بین ایران و عراق که درتاریخ 13 ژوئن 1975 در بغداد امضاء شده - مجرا میباشد.
حل اختلافات
در صورت بروز اختلافات درباره تفسیر یا اجرای موافقتنامه حاضر - طرفین متعاهدین طبق مقررات پیشبینی شده در ماده 6 عهدنامه مربوط بمرز دولتی و حسن همجواری بین ایران و عراق مورخ 13 ژوئن 1975 امضاء شده در بغداد بحل و فصل آن مبادرت خواهند نمود.
موافقتنامه حاضر از جانب هر یک از طرفین متعاهدین طبق قوانین داخلی خود به تصویب خواهد رسید و از تاریخ مبادله اسناد تصویبلازمالاجراء خواهد شد. بغداد - به تاریخ 26 دسامبر 1975 از طرف دولت شاهنشاهی ایران - عباسعلی خلعتبری از طرف دولت جمهوری عراق - سعدون حمادی 26 دسامبر 1975
جناب آقای وزیر افتخار دارد پیشنهاد نماید که در اسرع وقت ممکن یک کمیته موقت بمنظور تنظیم مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب بر اساس تساوی حقوقطرفین تشکیل گردد. این مقررات طبق بند 8 ماده 3 موافقتنامه بوسیله دفتر مشترک هماهنگی به تصویب خواهد رسید. توافق حاصل است که تا تصویب این مقررات بوسیله دفتر مشترک هماهنگی کشتیرانی در شطالعرب موقتا تابع مقررات منضم به نامه حاضر باشد. با تقدیم احترامات فائقه عباسعلی خلعتبری - وزیر امور خارجه ایران 26 دسامبر 1975 جناب آقای وزیر افتخار دارد وصول نامه مورخ امروز شما را که مضمون آن بقرار زیر است - اعلام دارم: جناب آقای وزیر افتخار دارد پیشنهاد نماید که در اسرع وقت ممکن یک کمیته موقت بمنظور تنظیم مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب بر اساس تساوی حقوقطرفین تشکیل گردد. این مقررات طبق بند 8 ماده 3 موافقتنامه - بوسیله دفتر مشترک هماهنگی بتصویب خواهد رسید. توافق حاصل است که تا تصویب این مقررات بوسیله دفتر مشترک هماهنگی - کشتیرانی در شطالعرب موقتا تابع مقررات منضم بنامه حاضر باشد. با اعلام قبول مضمون نامه فوقالذکر از طرف حکومت عراق مراتب احترامات فائقه خود را تقدیم میدارد. سعدون حمادی وزیر امور خارجه - عراق 26 - دسامبر 1975
جناب آقای وزیر: افتخار دارد باطلاع برساند که به لحاظ علل فنی - دولت شاهنشاهی ایران توافق مینماید که عملیات لایروبی و نصب علائم آبی - پیشبینی شده درماده 6 موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب - بمدت هفت سال از تاریخ لازمالاجراء شدن موافقتنامهفوقالذکر به مقامات صلاحیتدار عراقی که از طرف دولتین ایران و عراق اقدام خواهند نمود - محول گردد. طرفین یکسال قبل از انقضای مهلت مزبور - درباره اجرای ماده 6 فوقالذکر با یکدیگر مشورت خواهند نمود. مسلم است که هزینه عملیات انجام شده بوسیله مقامات عراقی که کلا توسط دفتر مشترک هماهنگی پرداخت خواهد شد. طرفین طبق قوانین داخلی خود نامه حاضر را همزمان با موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب بتصویبخواهند رسانید. با تقدیم احترامات فائقه عباسعلی خلعتبری - وزیر امور خارجه ایران 26 دسامبر 1975 جناب آقای وزیر: افتخار دارد وصول نامه مورخ امروز شما را که مضمون آن بشرح زیر است - اعلام دارد: جناب آقای وزیر افتخار دارد باطلاع برساند که به لحاظ علل فنی - دولت شاهنشاهی ایران توافق مینماید که عملیات لایروبی و نصب علائم آبی - پیشبینی شده درماده 6 موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب - بمدت هفت سال از تاریخ لازمالاجراء شدن موافقتنامهفوقالذکر - به مقامات صلاحیتدار عراقی که از طرف دولتین ایران و عراق اقدام خواهند نمود محول گردد. طرفین یک سال قبل از انقضای مهلت مزبور- درباره اجرای ماده 6 فوقالذکر با یکدیگر مشورت خواهند نمود. مسلم است که هزینه عملیات انجام شده بوسیله مقامات عراقی کلا توسط دفتر مشترک هماهنگی - پرداخت خواهد شد. طرفین طبق قوانین داخلی خود نامه حاضر را همزمان با موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به مقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب به تصویبخواهند رسانید. با تقدیم احترامات فائقه: با اعلام قبول مضمون نامه فوقالذکر از طرف حکومت عراق - مراتب احترامات فائقه را تقدیم میدارد. سعدون حمادی - وزیر امور خارجه عراق موافقتنامه فوق مشتمل بر یک مقدمه و بیست و دو ماده و دو نامه ضمیمه منضم بقانون موافقتنامه بین ایران و عراق راجع بمقررات مربوط به کشتیرانی در شطالعرب میباشد. رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی