پروتکل منعقد بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی راجع به شرایط و مقررات نحوه اداره وبهرهبرداری از تاسیسات آب و برق و استفاده از منابع آب و انرژی تاسیسات مشترک موجود روی رودخانه ارس مشتمل بر یک مقدمه و ده ماده و دو پروتکل ضمیمه که در تاریخ یازدهم آذر ماه 1352 (2 دسامبر 1973) بین نمایندگان مختار دو دولت در تهران بامضاء رسیده است تصویب و به دولت اجازه مبادله اسناد تصویب آن داده میشود.
قانون فوق مشتمل بر یک ماده و متن پروتکل ضمیمه پس از تصویب مجلس سنا در جلسه روز دوشنبه 6ر3ر1353، در جلسه روز پنجشنبه ششم تیرماه یکهزار و سیصد و پنجاه و سه شمسی بتصویب مجلس شورایملی رسید.
رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی
پروتکل منعقد بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی راجع به شرایط و مقررات نحوه اداره و بهرهبرداری از تاسیسات آب و برق و استفاده از منابع آب و انرژی تاسیسات مشترک موجود بر روی رودخانه ارس دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بمنظور بسط و توسعه روابط فیمابین باستناد مقررات مندرج در ماده 4موافقتنامه منعقده مورخ پنجم مرداد 1342 مطابق 27 ژوئیه 1963 بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی موضوع همکاری اقتصادی و فنی نسبت به مسائل مشروحه ذیل موافقت نمودند:
با توجه به تساوی حقوق هر یک از طرفین نسبت بکلیه منابع آب و انرژی مناطق مرزی رودخانه ارس دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در مورد استفاده از منابع آب و انرژی تاسیسات مشترک موجود بر روی رودخانه ارس و همچنین اداره و بهرهبرداری تاسیسات سد ارس و سد انحرافی میل و مغان که براساس موافقتنامه همکاری اقتصادی و فنی مورخ پنجم مرداد 1342 مطابق 27 ژوئیه 1963 احداث گردیده و در مالکیت مشترک ایران و اتحاد شوروی میباشد، همکاری خواهند نمود. کلیه تاسیسات آب و انرژی رودخانه ارس که با هزینه مشترک و براساس اصل تساوی حقوق طرفین احداث گردیده است، مشاعا و بالمناصفه بدولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی تعلق دارد. بدیهی است این وضع حقوقی بدون موافقت طرفین قابل تغییر نخواهد بود.
هر یک از طرفین مستقلا بهزینه خود عملیات بهرهبرداری و تعمیر و نگهداری کلیه تاسیسات و ماشین آلات و مخزن آب را که کلا و یا جزئا در خاک خود واقع شده تامین نموده و از هرگونه اقداماتی که در صحت و حفظ تاسیسات آب و برق و طرز کار عادی آن تاسیسات خلل و نقصی وارد آورد خودداری خواهد نمود.
استفاده از منابع آب و انرژی و اداره و بهرهبرداری تاسیسات آبی واقع در روی رودخانه ارس که در ماده یک این پروتکل پیشبینی شده است براساس مقررات استفاده مشترک از منابع آب و انرژی و اداره و بهرهبرداری از تاسیسات آبی سد «ارس» و سد انحرافی «میل و مغان» واقع بر روی رودخانه ارس که ضمیمه شماره 1 این پروتکل میباشد صورت خواهد گرفت (بزبانهای روسی و انگلیسی).
طرفین میتوانند براساس توافق متقابل بمنظور انجام تعمیرات جاری و اساسی تاسیسات و ماشین آلات توحید مساعی نموده و برمبنای اصل تساوی خدمات متقابل را انجام دهند.
بنا بدرخواست طرف ایران سازمانهای شوروی در مورد بهرهبرداری دوران دائمی تاسیسات هیدرو انرژی که در خاک ایران واقع شده و انجام تعمیرات لازمه کمکهای فنی خواهند نمود و متعهد میشوند قطعات یدکی و ماشین آلات مورد نیاز را تحویل دهند. پرداخت هزینههای سازمانهای شوروی ناشی از کمکهای فنی و تحویل قطعات یدکی و ماشین آلات که در این ماده پیشبینی شده از طرف ایران براساس موافقتنامه جاری پرداختها منعقده بین ایران و شوروی صورت خواهد گرفت.
طرفین حق دارند متقابلا مصرف آب و وضع تاسیسات هیدروتکنیکی را که جزو جبهه فشار تاسیسات آبی محسوب و در مناطق مشترک بهرهبرداری دائم قرار دارند براساس مفاد ماده هشت این پروتکل بلامانع کنترل نمایند.
بمنظور ایجاد هم آهنگی در مورد حل مسائل مشترک مربوط به اداره و بهرهبرداری و تعمیر تاسیسات آبی سد «ارس» و سد انحرافی «میل و مغان» بشرح مندرج در ضمیمه شماره یک و تنظیم برنامه عبور سیلابها و انجام سایر اقدامات مربوط باستفاده از منابع آب و انرژی رودخانه ارس، کمیسیون مختلط دائمی بهرهبرداری تاسیسات آب و انرژی بر روی رودخانه ارس براساس اصل تساوی تشکیل میگردد.
بر اساس ماده 5 موافقتنامه ایران و شوروی راجع به همکاری اقتصادی و فنی مورخ پنجم مرداد 1342 مطابق 27 ژوئیه 1963 باتباع هردو دولت که در امور مربوط باداره و بهرهبرداری از تاسیسات آب و انرژی شرکت مینمایند حق دسترسی و اقامت بلامانع در قسمتهای خاک طرف دیگر که تاسیسات آب و انرژی مورد تملک مشترک ایران و اتحاد جماهیر شوروی در آن قسمت واقع شده، داده میشود. از حق مزبور بترتیبی که در مقررات ایجاد مناطق بهرهبرداری تاسیسات آبی مشترک سد «ارس» و سد انحرافی «میل و مغان» واقع بر روی رودخانه «ارس» تعیین شده و شامل عبور و مسافرت و اقامت در این مناطق میباشد و ضمیمه شماره 2 این پروتکل است، استفاده خواهد شد. (بزبانهای فارسی و روسی)
هرگاه در جریان کار کمیسیون مختلط دائمی بهرهبرداری از تاسیسات مشترک آب و انرژی بر روی رودخانه «ارس» اختلاف نظر بمیان آید موضوع جهت رسیدگی بکمیسیون دائمی همکاری اقتصادی ایران و شوروی احاله خواهد شد.
این پروتکل از تاریخی که هر یک از طرفین بطرف دیگر اطلاع داده باشد که طبق موازین قانون اساسی هر یک از کشورهای مربوطه بتصویب رسیده است لازمالاجراء خواهد بود. این پروتکل در تاریخ 11 آذر 1352 مطابق 2 دسامبر 1973 در دو نسخه اصلی هر یک بزبانهای فارسی و روسی در تهران امضاء شد و هر دو متن متساویا معتبر میباشد. از طرف دولت شاهنشاهی ایران از طرف دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی. پروتکل فوق مشتمل بر یک مقدمه و ده ماده و دو پروتکل ضمیمه منضم بقانون پروتکل منعقد بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیرشوروی سوسیالیستی میباشد. رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی