قانون مربوط بقرارداد بین‌المللی رفع هر نوع تبعیض نژادی

« قرارداد بین‌المللی رفع هر نوع تبعیض نژادی» مشتمل بر یک مقدمه و بیست و پنج ماده که در بیست و یکم دسامبر هزار و نهصد و‌شصت و پنج برابر سی‌ام آبان یکهزار و سیصد و چهل و چهار شمسی در بیستمین دوره اجلاسیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد تنظیم و در هفدهم‌اسفند ماه یکهزار و سیصد و چهل و پنج برابر هشتم مارس هزار و نهصد و شصت و هفت از طرف نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد بامضاء رسیده است تصویب و بدولت اجازه داده می‌شود اسناد تصویب مربوطه را بدبیر کل سازمان ملل متحد تسلیم نماید

در قرارداد حاضر اصلاح «تبعیض نژادی» اطلاق می‌شود بهر نوع تمایز و ممنوعیت یا محدودیت و یا رجحانی - که بر اساس نژاد و رنگ یا نسب و یا منشاء ملی و یا قومی مبتنی بوده و هدف یا اثر آن از بین بردن و یا در معرض تهدید و مخاطره قرار دادن شناسائی یا تمتع و یا استیفاء در شرایط متساوی از حقوق بشر و آزادیهای اساسی در زمینه سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و یا در هر زمینه دیگر از حیات عمومی باشد. 2 - قرارداد حاضر ناظر به تمایزات و ممنوعیت‌ها و محدودیت‌ها و یا رجحاناتی که هر یک از دول عاقد قرارداد بین اتباع خود و اتباع سایر دول قائل می‌شوند نخواهد بود. 3 - مقررات قرارداد حاضر را نباید طوری تفسیر نمود که در مقررات قانونی دول عاقد راجع به تابعیت و ملیت و قبول تابعیت بنحوی از انحاء موثر‌واقع شود. مشروط بر اینکه مقررات مزبور علیه ملیت خاصی قائل به تبعیض نباشد. 4 - تدابیر خاصی که صرفا بمنظور تامین ترقی شایسته برخی از گروه‌های نژادی یا قومی یا افرادی که برای تمتع و استیفاء از حقوق بشر و آزادیهای اساسی در شرایط متساوی محتاج حمایت‌اند اتخاذ شده باشد - بمنزله تدابیری که جنبه تبعیض نژادی دارند تلقی نخواهد گردید مشروط بر اینکه این اقدامات منجر به برقراری حقوق متمایز برای گروههای نژادی مختلف نشود و پس از حصول هدفهائی که موجب اتخاذ تدابیر مذکور گردیده بود -ادامه نیابد.

-1 - دول عاقد تبعیض نژادی را محکوم می‌نمایند و متعهد می‌شوند که با توسل بکلیه وسائل مقتضی و بدون درنگ سیاستی را دنبال کنند که هدف آن از بین بردن هر نوع تبعیض نژادی و تسهیل توافق و تفاهم در بین کلیه نژادها باشد - و برای نیل باین مقصود: الف - هر یک از دول عاقد متعهد می‌شود که بهیچ نوع اقدام و یا رفتار تبعیض نژادی علیه اشخاص و گروه‌های افراد و یا موسسات مبادرت نورزد و‌ترتیبی فراهم آورد که کلیه مقامات و موسسات دولتی اعم از مملکتی یا محلی این تعهد را رعایت نمایند. ب - هر یک از دول عاقد متعهد می‌شود که هیچ روش تبعیض نژادی را که طرف فرد یا سازمانی اتخاذ گردیده - مورد تشویق و دفاع و یا تایید قرار‌ندهد. ج - هر یک از دول عاقد موظف است تدابیر موثری اتخاذ نماید که سیاستهای مملکتی و محلی تجدید نظر و مقرراتی را که موجب ایجاد و یا تثبیت و‌استمرار تبعیضات نژادی گردد در هر کجا که باشد اصلاح یا ابطال و یا فسخ کند. د - هر یک از دول عاقد مکلف است بکلیه وسائل مقتضی و منجمله در صورت اقتضا از طریق تدابیر تقنینیه اعمال هر نوع تبعیض نژادی را از ناحیه افراد یا دسته‌ها یا سازمانها ممنوع سازد و بدان پایان دهد. ه - هر یک از دولت عاقد متعهد می‌شود عنداللزوم تشکیلات و نهضتهای طرفدار یگانگی نژادها و سایر وسایل از میان بردن موانع بین نژادها را مورد تشویق قرار دهد و موجبات عدم ترغیب هر عملی را که باعث تقویت تفرقه نژادی می‌شود فراهم آورد. 2 - دول عاقد در صورت اقتضا در زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و غیره تدابیر خاص و معینی برای تامین رشد و توسعه مطلوب برخی گروه‌های نژادی یا افراد وابسته بآنها و حمایت از این گروه‌ها و افراد اتخاذ مینمایند. این تدابیر بدین منظور اتخاذ می‌گردد که استیفای کامل حقوق بشری و آزادیهای اساسی در شرایط متساوی برای ایشان تضمین شود ولی نباید پس از نیل بهدف موجب و منشاء حفظ حقوق غیر متساوی و متمایز‌برای گروه‌های نژادی گردد.

دول عاقد بخصوص تفکیک نژادی و اعمال روش‌های آپارتاید را تقبیح و محکوم می‌کنند و متعهد می‌شوند که در کلیه اراضی که در قلمرو صلاحیت فضائی آنهاست انجام این قبیل اعمال و روش‌ها را قدغن و ممنوع ساخته و آنرا ریشه‌کن سازند.

دول عاقد هر نوع تبلیغات و تشکیلاتی را که از افکار و نظریه‌های مبتنی بر تفوق یک نژاد و یا گروهی از اشخاصی که رنگ و یا منشاء قومی معین دارند الهام بگیرد و یا هر نوع تنفر و تبعیض نژادی را توصیه یا تشویق کند - تقبیح مینمایند و متعهد می‌شوند که بمنظور ریشه‌کن ساختن این چنین تحریکات یا تبعیضات و بطور کلی برای محو هر قسم تبعیض نژادی سریعا تدابیر لازم را اتخاذ نمایند - و در این راه اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر‌و نیز حقوقی را که در ماده پنجم این قرارداد تصریح گردیده است مورد توجه قرار دهند. دول عاقد مخصوصا متعهد می‌شوند که: الف - نشر هر نوع افکار مبتنی بر تفوق یا نفرت نژادی و تحریک به تبعیض نژادی و همچنین اعمال زور یا تحریک بزور علیه هر نژاد و یا هر گروه که‌از حیث رنگ و قومیت متفاوت باشند و نیز بذل هر نوع مساعدت منجمله کمک مالی به فعالیت‌های تبعیضی نژادی را قانونا از جرائم قابل مجازات اعلام‌نماید. ب - سازمانها و فعالیت‌های تبلیغاتی متشکل و هر قسم فعالیت تبلیغاتی دیگر را که محرک تبلیغات نژادی بوده و یا آن را تشویق نماید و عضویت در این چنین سازمانها را قانونا از جرائم قابل مجازات اعلام نماید. ج - بمقامات مسئول یا موسسات عمومی اعم از مملکتی و یا محلی اجازه ندهند تبعیضات نژادی را ترغیب یا تشویق نمایند.

دول عضو طبق تعهدات اساسی مندرج در ماده 2 متعهد می‌شوند که تبعیضات نژادی را بهر شکل و صورتیکه باشد ممنوع و ریشه‌کن سازند و حق‌هر فرد را بمساوات در برابر قانون و بویژه در تمتع از حقوق زیر بدون تمایز از لحاظ نژاد یا رنگ یا ملیت یا قومیت تضمین نمایند. الف - حق برخورداری از رفتار مساوی در برابر محاکم و سایر مراجعی که اجرای عدالت را بعهده دارند ب - حق برخورداری از امنیت شحصی[شخصی]و حمایت دولت در برابر تجاوز و صدمه جسمی از ناحیه مامورین دولت و یا هر فرد یا دسته یا تشکیلات. ج - حقوق سیاسی و بخصوص حق شرکت در انتخابات و رای دادن و نامزد شدن بر اساس سیستم اخذ رای همگانی و یکسان و حق مشارکت در‌حکومت و اداره امور عمومی و حق نیل بمشاغل عمومی دولتی بهر رتبه و مقام در شرایط مساوی. د - سایر حقوق مدنی - خصوصا: 1 - حق رفت و آمد آزاد و انتخاب اقامتگاه در داخله یک کشور. 2 - حق ترک هر کشور و من جمله ترک میهن خود و بازگشت بآن. 3 - حق داشتن یک تابعیت. 4 - حق ازدواج و انتخاب همسر خود. 5 - حق تملک چه بصورت فردی و چه بشکل مشارکت. 6 - حق توارث. 7 - حق آزادی فکر و وجدان و مذهب. 8 - آزادی عقیده و بیان. 9 - حق آزادی اجتماع و تشکیل جمعیتهای مسالمت‌آمیز. ه - حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی خصوصا: 1 - حق کارکردن و انتخاب آزاد شغل و استفاده از شرایط عادلانه و رضایت‌بخش کار و برخورداری از حمایت در برابر بیکاری و دریافت دستمزد مساوی برای کار مساوی و دریافت پاداش منصفانه و رضایت‌بخش. 2 - حق تشکیل اتحادیه‌های صنفی و عضویت در آن‌ها. 3 - حق مسکن. 4 - حق استفاده از بهداشت عمومی و مراقبتهای پزشکی و بیمه‌های اجتماعی و خدمات اجتماعی. 5 - حق تحصیل و کارآموزی حرفه‌ای. 6 - حق مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی با شرایط یکسان. و - حق دسترسی بکلیه امکنه خدماتی که بعموم عرضه می‌شود از قبیل وسایط نقلیه و هتل‌ها و رستورانها و کافه‌ها و تماشاخانه‌ها و پارکها.

دول عاقد برای کلیه افراد مشمول صلاحیت قضائی خود در برابر هر نوع تبعیض نژادی که حقوق بشر و آزادیهای اساسی افراد را بر خلاف مقررات این‌قرارداد مورد تجاوز قرار دهد حمایت و یک طریقه دادرسی موثر در برابر محاکم ذیصلاحیت ملی و سایر مراجع صلاحیتدار مملکتی تامین خواهند کرد و همچنین حق افراد را در مطالبه غرامت و جبران عادلانه و متناسب خساراتیکه بر اثر اعمال تبعیضات نژادی وارد می‌گردد تضمین خواهند نمود.

دول عاقد متعهد می‌شوند بمنظور مبارزه با تعصباتی که منجر به تبعیضات نژادی می‌شود و نیز برای تعمیم و بسط تفاهم و روح گذشت و سازش و‌مودت در میان ملل و گروه‌ها و نژادها و اقوام مختلف و ترویج نیات و اصول منشور ملل متحد و مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر و اعلامیه ملل متحد درباره رفع تبعیضات نژادی و مفاد این قرارداد اقدامات موثر علی‌الخصوص در زمینه تعلیم و تربیت و فرهنگ و نشر اخبار معمول دارند.

کمیته‌ای بمنظور رفع تبعیضات نژادی (که از این پس «کمیته» نامیده می‌شود) مرکب از هجده نفر کارشناس واجد صفات عالی اخلاقی و بیطرفی‌که من باب اهلیت و مقام شخصی انجام وظیفه خواهند نمود و از طرف دول عاقد با توجه به لزوم توزیع جغرافیائی عادلانه و در برگرفتن اشکال مختلفه تمدن و سیستم‌های عمده قضائی انتخاب می‌شوند تشکیل خواهد شد. 2 - اعضای کمیته با رای مخفی از بین کسانیکه دول عاقد برای عضویت کمیته نامزد کرده‌اند انتخاب می‌شوند. هر دولت عضو می‌تواند یکنفر را از‌میان اتباع خود نامزد کند. 3 - نخستین انتخابات شش ماه پس از تاریخ اجرای این قرارداد انجام می‌گیرد. حداقل سه ماه قبل از تاریخ هر دوره انتخاباتی دبیر کل ملل متحد کتبا از دول عضو دعوت خواهد کرد تا نامزدهای انتخاباتی خود را ظرف دو ماه معرفی نمایند. دبیر کل ملل متحد فهرست اسامی کلیه کسانی را که بدین ترتیب نامزد شده‌اند بترتیب حروف الفباء و با ذکر نام دول عضوی که آن‌ها را نامزد کرده‌اند تهیه و بدول عاقد قرارداد تسلیم می‌کند. 4 - انتخاب اعضای کمیته در جلسه‌ای متشکل از کلیه دول عضو که از طرف دبیر کل ملل متحد در مقر ملل متحد دعوت می‌شوند - انجام خواهد‌گرفت. در این جلسه که با حضور دو سوم دول عضو حائز اکثریت می‌شود کسانی بعضویت کمیته انتخاب می‌شوند که تعداد بیشتر و اکثریت مطلق آراء‌نمایندگان حاضر و رای‌دهنده دول عضو را بدست آورند. 5 - الف - اعضای کمیته برای مدت چهارسال انتخاب می‌شوند. معذلک دوره عضویت نه نفر از کسانیکه در نخستین انتخابات بعضویت برگزیده می‌شوند پس از دو سال منقضی می‌گردد و رئیس کمیته بلافاصله پس از انجام نخستین انتخابات اسامی این نه عضو را بحکم قرعه تعیین مینماید. ب - برای جانشینی کارشناسی که بعلل غیر منتظره از ادامه وظایف خود در کمیته دست کشیده ، دولت متبوع او کارشناس دیگری را از میان اتباع خود مشروط بتصویب کمیته منصوب می‌کند. 6 - دبیرکل سازمان ملل متحد تسهیلات و کارکنان لازم را برای اجرای موثر وظایف کمیته به موجب این کنوانسیون فراهم خواهد کرد. 7- اعضای کمیته‌ای که به موجب این کنوانسیون تاسیس گردیده است، با تایید مجمع عمومی از منابع سازمان ملل متحد و طبق شرایط و ضوابطی که ممکن است مجمع عمومی تصمیم بگیرد، دستمزد دریافت خواهند کرد.

1 - دول عاقد متعهد می‌شوند گزارشی درباره اقدامات قانونی و قضائی و اداری و غیره که بمنظور اجرای مقررات و مفاد این قرارداد معمول داشته‌اند‌در مواعد زیر به دبیر کل تسلیم نمایند که مورد مطالعه و بررسی کمیته قرار گیرد: الف - ظرف یکسال از تاریخ لازم‌الاجرا شدن قرارداد در مورد هر یک از دول ب - متعاقبا هر دو سال یکبار و بعلاوه هر وقت که کمیته چنین تقاضائی بنماید. کمیته می‌تواند از دول عاقد تقاضای اطلاعات تکمیلی بنماید. 2 - کمیته هر سال گزارش اقدامات و فعالیتهای خود را توسط دبیر کل بمجمع عمومی تسلیم میدارد و می‌تواند بر اساس مطالعه و بررسی گزارشها و‌اطلاعات واصله از دول عضو پیشنهادها و توصیه‌هائی که دارای جنبه عمومی است بنماید. این پیشنهادها و توصیه‌های عمومی در صورت لزوم همراه‌با ملاحظات دول عضو به مجمع عمومی گزارش خواهد شد.

1 - کمیته آئین‌نامه مقررات داخلی خود را تعیین و تصویب خواهد کرد. 2 - کمیته هیئت رئیسه خود را برای مدت دو سال انتخاب خواهد نمود. 3 - دبیرخانه کمیته بعهده دبیر کل ملل متحد خواهد بود. 4 - جلسات کمیته عادتا در مقر سازمان ملل متحد منعقد خواهد گردید.

1 - هر گاه یکی از دول عضو ، چنین تشخیص دهد که یکی دیگر از دول عضو مقررات قرارداد حاضر را مرعی و مجری نمیدارد. می‌تواند توجه کمیته را بموضع جلب کند. کمیته مراتب را به اطلاع دولت مربوطه میرساند. دولت مربوطه ظرف سه ماه توضیحات کتبی برای روشن شدن قضیه و‌عنداللزوم اقداماتی که ممکن بود بعمل آید تسلیم کمیته می‌کند. 2 - هر گاه ظرف شش ماه پس از اطلاع اولیه بدولت دریافت‌کننده موضوع از طریق مذاکرات دو جانبه یا از هر طریق دیگری که برای دو دولت مقدور‌باشد بصورت مرضی‌الطرفین حل و فصل نشود هر یک از دو دولت مزبور حق خواهد داشت که موضوع را مجددا بوسیله یادداشتی بکمیته مرجوع دارد و مراتب را بدولت دیگر نیز اطلاع دهد. 3 - کمیته فقط در صورتی می‌تواند در مورد یک اختلاف طبق بند 2 این ماده رسیدگی نماید که قبلا اطمینان حاصل کرده باشد که کلیه طرق دادخواهی در حقوق داخلی که بر اساس اصول کلی مورد قبول حقوق بین‌الملل استوار باشد ، مورد استفاده و توسل قرار گرفته است این قاعده در مواردی که آئین‌دادخواهی متضمن مواعد طولانی غیر معقولی باشد اعمال نمیگردد. 4 - کمیته می‌تواند در مورد هر موضوعی که بآن ارجاع می‌شود اطلاعات تکمیلی دیگری که لازم بداند از دول مربوطه بخواهد. 5 - در مواقعیکه کمیته بموجب ماده حاضر مشغول بررسی موضوعی می‌باشد هر یک از دول ذینفع می‌تواند نماینده‌ای تعیین کند که بدون داشتن حق رای در تمام مدت رسیدگی در جلسات کمیته شرکت نماید.

اول- الف- پس از آنکه کمیته کلیه اطلاعاتی را که لازم تشخیص می‌دهد تحصیل نمود و مورد بررسی و مداقه قرارداد، رئیس کمیته کمیسیون سازش ویژه‌ای ( که منبعد «کمیسیون» نامیده می‌شود) مرکب از پنج تن که ممکن است عضو کمیته باشند و یا نباشند تعیین خواهد کرد، اعضای کمیسیون با رضایت کامل طرفین اختلاف انتخاب می‌شوند و کمیسیون با رضایت کامل طرفین اختلاف انتخاب می‌شوند وکمیسیون مساعی جمیله خود را بمنظور یافتن راه حل دوستانه موضوع، که مبتنی بر احترام و مراعات مفاد قرارداد حاضر باشد، برای دول ذینفع بکار خواهد برد. ب - هر گاه طرفین اختلاف ظرف سه ماه در خصوص ترکیب کمیسیون جزئا یا کلا بتوافق نرسند آن عده از اعضاء کمیسیون که مورد توافق طرفین اختلاف قرار نگرفته‌اند با رای مخفی و به اکثریت دو ثلث آراء اعضای کمیته از بین اعضای خود کمیته انتخاب خواهند شد. 2 - اعضای کمیسیون من‌باب اهلیت و مقام شخصی خود خدمت می‌کنند و نباید از اتباع دول طرف اختلاف و یا از اتباع دول غیر عضو قرارداد حاضر‌باشند. 3 - کمیسیون رئیس خود را انتخاب و روش کار و آئین‌نامه داخلی خود را تعیین و تصویب خواهد نمود. 4 - جلسات کمیسیون عادتا در مقر سازمان ملل متحد یا محل مناسب دیگری که کمیسیون تعیین کند منعقد خواهد گردید. 5 - دبیرخانه مذکور در بند 3 ماده 10 قرارداد حاضر در صورتیکه اختلاف بین دول موجب تشکیل کمیسیون شود ، خدمات خود را در اختیار‌کمیسیون میگذارد. 6 - دول طرف اختلاف هزینه اعضای کمیسیون را بر اساس صورت برآوردی که بوسیله دبیر کل تسلیم می‌شود بالسویه پرداخت خواهند نمود. 7 - دبیر کل اختیار دارد در صورت لزوم پیش از آنکه دول طرف اختلاف هزینه‌های متعلقه را طبق بند 6 این ماده تادیه نمایند - هزینه اعضای کمیسیون را پرداخت نماید. 8 - اطلاعاتی که کمیته تحصیل و بررسی نموده است در اختیار کمیسیون قرار خواهد گرفت و کمیسیون می‌تواند از دول ذیربط تقاضای ارسال‌اطلاعات مربوط دیگر را بنماید.

1 - کمیسیون پس از بررسی همه جوانب موضوع گزارشی تهیه و برئیس کمیته تسلیم می‌کند این گزارش مشتمل بر استنتاجات کمیسیون در مورد واقعیات مربوطه به اختلاف بین طرفین بوده و متضمن توصیه‌هائی که برای حل دوستانه اختلاف مناسب تشخیص می‌شود خواهد بود. 2 - رییس کمیته گزارش کمیسیون را بهر یک از دول طرف اختلاف ارسال خواهد داشت. دول مذکور ظرف سه ماه موافقت یا مخالفت خود را با توصیه‌های مندرج در گزارش کمیسیون برئیس کمیته اطلاع خواهند داد. 3 - پس از انقضای مهلت مقرر در بند 2 این ماده رئیس کمیته گزارش کمیسیون را بانضمام اظهاریه‌های دول ذینفع برای سایر دولت عاقد قرارداد ارسال خواهد داشت.

1 - هر یک از دول عاقد قرارداد می‌تواند در هر موقع اعلام نماید که صلاحیت کمیته را برای دریافت و رسیدگی به شکایات و عرایض افراد یا‌دسته‌هائی از اشخاصی که تابع آن دولت بوده و مدعی باشند که با نقض یکی از حقوق مصرحه در قرارداد حاضر از طرف آن دولت در معرض تعدی قرار‌گرفته‌اند برسمیت می‌شناسد. کمیته هیچ عریضه یا شکایت راجع به دولتی را که مبادرت به اعلام چنین اعلامیه‌ای ننموده باشد، دریافت نخواهد داشت. 2 - هر یک از دول عاقد این قرارداد که شناسائی صلاحیت کمیته را طبق بند 1 این ماده اعلام دارد می‌تواند در داخل نظام قضائی مملکتی خود، برای دریافت و رسیدگی بشکایات افراد یا دسته‌هائی از اشخاص که تابع آن دولت می‌باشند و مدعی هستند که با نقض یکی از حقوق مصرحه در‌قرارداد حاضر از طرف دولت مذکور در معرض تعدی قرار گرفته‌اند و سایر طرق دادخواهی که در دسترسشان بوده مراجعه نموده‌اند، مرجعی را ایجاد‌یا تعیین نماید. 3 - اعلام شناسائی که طبق بند 1 این ماده صورت می‌گیرد و نام مرجعی که بموجب بند 2 این ماده ایجاد و یا تعیین می‌شود توسط دولت مربوط به دبیر کل سازمان ملل متحد تسلیم می‌شود و مشارالیه رونوشت آنرا برای سایر دول عاقد قرارداد میفرستد. اعلام شناسائی را می‌توان هر موقع از طریق‌ارسال یادداشت بدبیر کل سازمان ملل متحده مسترد داشت لیکن این استرداد در مورد عرایضی که کمیته تا آن تاریخ دریافت داشته موثر نخواهد بود. 4 - مرجعی که طبق بند 2 این ماده ایجاد و یا تعیین می‌شود موظف است شکایات واصله را در دفتری بنام دفتر عرایض ثبت کند و نسخه‌های مصدق و متحدالشکل این دفتر همه‌ساله از طریق مناسب در اختیار دبیر کل قرار دهد محتویات دفتر مزبور افشاء نخواهد شد. 5- هرگاه مرجعی که طبق بند 2 این ماده ایجاد و یا تعیین می‌شود نتواند موجبات رضایت عارض یا شاکی را فراهم سازد عارض حق دارد ظرف شش ماه مراتب را باستحضار کمیته برساند. 6- الف - کمیته هر عریضه‌ای را که بآن ارجاع گردد محرمانه به نظر دولت عاقدی که شاکی مدعی است مقررات این قرارداد را نقض کرده است‌میرساند لیکن هویت شخص و یا گروه افراد شاکی را بدون رضایت صریح شخص و یا گروه مذکور نمیتوان فاش ساخت. کمیته شکایاتی را که فاقد امضاء صریح باشد نخواهد پذیرفت. ب - دولت مربوطه ظرف سه ماه پس از اطلاع از مفاد شکایت توضیحات و اظهارات لازم را که برای روشن شدن موضوع و عنداللزوم اقداماتی که‌ممکن بود بعمل آید کتبا باطلاع کمیته میرساند. 7 - الف - کمیته با توجه به اطلاعاتی که دولت مربوطه و شخص شاکی در اختیار گذارده‌اند عرایض و شکایات را مورد بررسی قرار می‌دهد. کمیته در‌صورتی شکایتی را مورد بررسی قرار خواهد داد که قبلا اطمینان حاصل کرده باشد که شخص شاکی کلیه طرق دادخواهی داخلی ممکن را مورد استفاده و توسل قرارداده است این قاعده در مواردی که آئین دادخواهی متضمن مواعد طولانی غیر معقول باشد ، اعمال نمیگردد. ب - کمیته پیشنهادها و توصیه‌های احتمالی خود را به اطلاع دولت مربوطه و شخص عارض خواهد رسانید. 8 - کمیته خلاصه عرایض واصله و در صورت اقتضا خلاصه توضیحات و اظهارات دول مربوطه و نیز پیشنهادها و توصیه‌های خود را در گزارش‌سالانه منتشر خواهد کرد. 9 - کمیته فقط در صورتی صلاحیت خواهد داشت وظایف مقرره در این ماده را انجام دهد که حداقل ده دولت عاقد این قرارداد صلاحیت آنرا طبق‌مفاد بند 1 این ماده برسمیت شناخته باشند.

1 - تا نیل به هدفهای اعلامیه اعطای استقلال بکشورها و ملل تحت استعمار مندرج در قطعنامه 1514 (دوره 15) مجمع عمومی مورخ 14 دسامبر1960 مقررات قرارداد حاضر بهیچوجه در برخورداری ملل مذکور - از حق دادخواهی و شکایت که بموجب سایر اسناد بین‌المللی یا از طرف سازمان ملل متحد و سازمانهای تخصصی بآنان اعطاء گردیده است محدودیتی ایجاد نخواهد کرد. 2- الف – کمیته متشکل طبق بند 1 ماده 8 قرارداد حاضر رونوشت شکایات واصل از ارگانهای سازمان ملل متحد را که مشغول بمسائلی می‌باشد که با اصول و هدفهای قرار داد ارتباط مستقیم دارد دریافت خواهد داشت و درباره شکایات رسیده از سکنه اراضی تحت قیمومیت و یا غیر خود مختار و یا بطور کلی از سایر سرزمینهای مشمول قطعنامه شماره 1514 ( دوره پانزدهم) مجمع عمومی که با مسائل منظور در قرارداد حاضر ارتباط دارد و ارگانهای مذکور راجع به آن اقدام و رسیدگی مینمایند. اظهار عقیده کرده و راجع بموضوع آن شکایات توصیه هائی بعمل خواهد آورد. ب - کمیته رونوشت گزارشهای ارگانها صالحه سازمان ملل متحد را در زمینه اقدامات قانونگذاری و قضائی و اداری یا هر اقدام دیگری که مستقیما به اصول و هدفهای این قرارداد مربوط می‌شود و توسط قوای اجرائی سرزمینهای مذکوره در جزء (الف) این بند معقول[معمول] گردیده است دریافت خواهد‌داشت و عقاید و پیشنهادهای خود را به اطلاع ارگانهای مزبور خواهد رسانید. 3 - گزارش کمیته بمجمع عمومی حاوی خلاصه عرایض و گزارشهای رسیده از ارگانهای ملل متحد بوده و همچنین عقاید و توصیه‌های کمیته در‌خصوص عرایض و گزارشهای مذکور خواهد بود. 4 - کمیته از دبیر کل سازمان ملل تقاضا می‌کند که کلیه اطلاعات مربوطه به هدفهای این قرارداد و همچنین هر گونه اطلاعاتی که راجع به سرزمینهای مذکوره در بند 2 (الف) این ماده در اختیار دارد به کمیته ارسال دارد.

مقررات قرارداد حاضر در مورد تدابیری که بایستی برای حل اختلافات و رسیدگی به شکایات اتخاذ شود. بدون خلل بسایر طرق حل اختلاف و‌رسیدگی بشکایات راجع بموضوع تبعیضات که در اسناد اساسی سازمان ملل و یا اسناد مربوط بتاسیس موسسات تخصصی آن و یا در قراردادهای‌مصوبه سازمان ملل متحد در نظر گرفته شده،اجرا می‌شود و مقررات مذکور مانع از آن نخواهد بود که دول عاقد بسایر طرق حل اختلاف طبق موافقتنامه‌های بین‌المللی عمومی و یا خصوصی که بین آنان منعقد و مجری است توسل جویند.

1 - قرارداد حاضر برای امضای هر دولتی که عضو سازمان ملل متحد یا یکی از موسسات تخصصی آن بوده یا هر دولتی که اساسنامه دادگاه بین‌المللی‌دادگستری را امضاء کرده باشد و همچنین هر دولتی که از طرف مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای عضویت در قرارداد حاضر دعوت شود. مفتوح‌خواهد بود. 2 - قرارداد حاضر بتصویب خواهد رسید و اسناد تصویب آن بدبیر کل سازمان ملل متحد تسلیم خواهد شد.

1 - قرارداد حاضر برای الحاق هر یک از دول مذکور در بند 1 ماده 17 مفتوح خواهد بود. 2 - الحاق با تسلیم سند الحاق به دبیر کل ملل متحد انجام می‌گیرد.

1 - قرارداد حاضر سی روز پس از تاریخ تسلیم بیست و هفتمین سند تصویب و یا الحاق بدبیر کل سازمان ملل متحد لازم‌الاجرا خواهد شد. 2- قرارداد حاضر برای دولی که آنرا تصویب کنند و یا پس از تسلیم بیست و هفتمین سند تصویب یا الحاق بدان ملحق شوند. سی روز پس از‌تاریخی که سند تصویب یا سند الحاق خود را به دبیر کل ملل متحد تسلیم نمایند لازم‌الاجرا خواهد بود.

1 - دبیر کل سازمان ملل متحد متن قیود و شروطی را که احتمالا دول در موقع تصویب این قرارداد یا الحاق به آن قائل شوند دریافت داشته و بکلیه دول عاقد یا دولی که ممکن است بقرارداد ملحق شوند کتبا اطلاع خواهد داد. هر دولتی که به شرایط مذکور معترض باشد ظرف نود روز پس از تاریخ‌اطلاعیه مذکور، بدبیر کل اطلاع خواهد داد که شرط مورد بحث را نمی‌پذیرد. 2 - بقید و شروطی که با موضوع و هدف قرارداد حاضر غیر قبل جمع است و همچنین شروطی که اثر آن فلج ساختن فعالیت یکی از ارگانهای مخلوق قرارداد حاضر باشد مجاز نخواهد بود و شروطی دارای وصف فوق تلقی می‌گردد که مورد اعتراض حداقل دو سوم دول عاقد قرارداد واقع شود. 3- قیود وشروط قائله را می‌توان هر موقع با اطلاع کتبی بدبیر کل مسترد داشت اطلاعیه مذکور از تاریخ وصول نافذ و معتبر خواهد بود.

هر یک از دول عاقد می‌تواند این قرارداد را با اطلاع کتبی بدبیر کل ملل متحد فسخ کند. فسخ قرارداد یکسال پس از تاریخ وصول اعلامیه مذکور به دبیر کل نافذ خواهد بود.

اختلافات بین دو یا چند دولت عاقد راجع به تفسیر و یا اجرای قرارداد حاضر که از طریق مذاکره یا از طریق دیگر مصرح در این قرارداد حل و فصل‌نشود بنا بدرخواست هر یک از طرفین اختلاف به دادگاه بین‌المللی دادکستری [دادگستری] ارجاع خواهد شد تا راجع به آن رای دهد مشروط بر اینکه طرفین اختلاف در مورد راه حل دیگری توافق نکرده باشند.

1 - هر یک از دول عاقد می‌تواند هر موقع کتبا از دبیر کل ملل متحد تقاضای تجدید نظر در قرارداد حاضر را بنماید. 2 - مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره اقداماتی که باید عنداللزوم در مورد چنین تقاضائی اتخاذ گردد، تصمیم خواهد گرفت.

دبیر کل سازمان ملل متحد جزئیات ذیل را باطلاع کلیه دول مذکوره در بند 1 ماده 17 قرارداد حاضر خواهد رسانید: الف - امضاء و تصویب و یا الحاق بقرارداد طبق مواد 17 و 18. ب - تاریخ اجرای قرارداد حاضر طبق ماده 19. ج - اطلاعیه‌ها و اعلامیه‌ها و مکاتبات واصله طبق مواد 14 و 20 و 23. د - موارد فسخ طبق ماده 21.

1 - قرارداد حاضر که متون انگلیسی و چینی و اسپانیائی و فرانسه و روسی آن دارای اعتبار یکسان می‌باشد در بایگانی سازمان ملل متحد ضبط خواهد‌شد. 2 - دبیر کل ملل متحد نسخه‌های مصدق این قرارداد را برای کلیه دولی که بیکی از طبقات مذکوره در بند 1 ماده 17 تعلق داشته باشد ارسال خواهد داشت. قرارداد فوق مشتمل بر یک مقدمه و بیست و پنج ماده منضم به قانون مربوط بقرارداد بین‌المللی رفع هر نوع تبعیض نژادی است. رئیس مجلس شورای ملی - عبداله ریاضی