با تایید سند فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، مصوبه «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» که در جلسات 681، 682، 683، 684، 685، 686، 687، 688، 690، 691، 692، 694، 695، 696 و 697 مورخ 12/11/1389، 26/11/1389، 3/12/1389، 10/12/1389، 17/12/1389، 23/1/1390، 6/2/1390، 20/2/1390، 31/3/1390، 14/4/1390، 21/4/1390، 4/5/1390، 15/6/1390، 22/6/1390 و 5/7/1390 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب نهائی رسیده است؛ به شرح ذیل برای اجراء ابلاغ میشود:
کلیات در این سند، اصطلاحات به کار رفته به شرح ذیل تعریف میشوند:
نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی: نهادی است اجتماعی و فرهنگی و سازمان یافته که، به عنوان مهم ترین عامل انتقال، بسط و اعتلاء فرهنگ در جامعه اسلامی ایران، مسئولیت آمادهسازی دانش آموزان جهت تحقق مرتبهای از حیات طیبه در همه ابعاد را بر عهده دارد که تحصیل آن مرتبه برای عموم افراد جامعه لازم یا شایسته باشد. دستیابی به این مرتبه از آمادگی جهت تکوین و تعالی پیوسته هویت دانش آموزان (با تاکید بر وجوه مشترک انسانی، اسلامی و ایرانی) ضمن ملاحظه ویژگیهای فردی و غیرمشترک و نیز در راستای شکلگیری و اعتلای مداوم جامعه اسلامی مستلزم آن است که تربیت یافتگان این نظام شایستگیهای لازم جهت درک و اصلاح مداوم موقعیت خود و دیگران را بر اساس نظام معیار اسلامی کسب نمایند.
تعلیم و تربیت عبارت است از: فرایندی تعالی جویانه، تعاملی، تدریجی، یکپارچه و مبتنی بر نظام معیار اسلامی که به منظور هدایت افراد جامعه به سوی آمادگی برای تحقق آگاهانه و اختیاری مراتب حیات طیبه در همه ابعاد، زمینههای مناسب تکوین و تعالی پیوسته هویت ایشان را در راستای شکلگیری و پیشرفت جامعه اسلامی فراهم میآورد.
ساحتهای تعلیم و تربیت: ساحتهای مندرج در فلسفه تعلیم و تربیت در جمهوری اسلامی ایران میباشد.
نظام معیار اسلامی: مبانی و ارزشهای مبتنی بر دین اسلام ناب محمدی یا سازگار با آن، مشتمل بر سلسله مراتبی از ارزش هاست که ناظر به همه ی ابعاد زندگی انسان است، زیرا دین اسلام به همه ی عرصههای امور اجتماعی و فردی، دنیوی و اخروی، مادی و معنوی زندگی بشر پرداخته است (نفی سکولاریسم) هر چند نسبت به پارهای از این عرصهها، به عرضه کلیات اکتفا و نسبت به بخشی دیگر، جزئیات را نیز ذکر کرده است.
شایستگیهای پایه: مجموعهای ترکیبی از صفات و توانمندیهای فردی و جمعی ناظر به همه ی جنبههای هویت (عقلانی، عاطفی، ارادی و عملی) و نیز تمام مولفههای جامعه بر اساس نظام معیار اسلامی است ، که متربیان برای دستیابی به مراتب حیات طیبه جهت درک موقعیت خود و دیگران و عمل فردی و جمعی برای بهبود مستمر آن، باید اینگونه صفات و توانمندیها را «کسب» کنند.
هویت: برآیند مجموعهای از بینشها، باورها، گرایشها، اعمال و صفات آدمی است. از این رو، نه تنها امری ثابت و از پیش تعیین شده نیست، بلکه حاصل تلاش و توفیق شخص و تا حدودی متاثر از شرایط اجتماعی است. انسان، موجودی است که میتواند با تکیه بر فطرت و استعدادهای طبیعی خود و با استفاده از نیروی عقل و اختیار و اراده ی خویش، به معرفت دست یابد. معرفت ایجاد شده میتواند زمینه ی میل و گرایش را در او فراهم سازد. بینش و گرایش درونی، زمینه باور (ایمان) و تکوین اراده (تصمیم معطوف به عمل) را در وی فراهم میآورد و با عمل و تکرار آن، به تدریج هویتش شکل میگیرد. همین امور نیز، در هر گونه تحول هویت پس از تکوین اولیه ی آن نقش آفرین است.
معلم و مربی: (مترادف هم بکار رفته است) به فردی اطلاق میشود که رسالت خطیر تربیت دانش آموزان را در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی بر عهده دارد.
جامعه اسلامی در نگرش اسلامی: اجتماعی است که بر روی نمودن به خدا در حالت تسلیم و رضا استوار میشود نه بر روابط نژادی، خویشاوندی یا قبیلهای و یا روابط انتفاعی و ستمگرانه یا روابط قراردادی که رویکرد استخدامی داشته و متکی بر منفعتهای یک طرف یا دو طرف قرارداد میباشند. در جامعه اسلامی که مظهر تحقق بعد اجتماعی حیات طیبه به شمار میآید، پیوندها خشونتآمیز (ناشی از ترس و تهدید و ارعاب) یا انتفاعی (ناشی از سودگرایی و استثمار یا استخدام دیگران) نیست بلکه ارتباط میان اعضای جامعه به ارزشهای انسانی و اخلاقی، معرفت، محبت و اطاعت از خدا (پیروی آگاهانه و اختیاری از نظام معیار دینی) معطوف است. در چنین جامعهای روابط ظالمانه و تعصبات نژاد پرستانه طرد میشود و بر توحید به عنوان اساس تکوین و گسترش روابط اجتماعی تاکید میگردد.
سن تعلیم و تربیت رسمی 5 سالگی است اما سن افراد لازم التعلیم (لازم التربیه) طبق قانون مشخص میشود.
وضع مطلوب زندگی بشر در همه ی ابعاد و مراتب، بر اساس نظام معیار اسلامی (مبانی و ارزشهای مقبول دین الهی) است که تحقق آن باعث دستیابی به غایت زندگی یعنی قرب الی الله خواهد شد. اینگونه زندگانی مستلزم ارتباط آگاهانه و اختیاری با حقیقت هستی و تشدید رابطه ی با او در همه شئون فردی و اجتماعی زندگی است که باید بر اساس انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه ی نظام معیار مناسب با دین اسلام باشد. بنابراین، یکی از مشخصات اصلی حیات طیبه، تکیه بر ارزش غایی زندگی قرب الی الله و نظام معیار متناسب با آن یعنی مبانی و ارزشهای مقبول دین اسلام است. زیرا با توجه به لزوم پذیرش ربوبیت خداوند متعال، به عنوان یگانه رب حقیقی جهان و انسان، این نظام معیار، جهت اساسی نحوه ی تحقق حیات طیبه را در همه مراتب و ابعاد آن مشخص مینماید. لذا، انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه ی نظام معیار ربوبی و انطباق همه ی ابعاد زندگی با این نظام (تقوا)، وجه تمایز اساسی حیات طیبه از زندگی غیردینی (= سکولار) رایج محسوب میشود که نقطه اوج و حقیقت آن در جامعه جهانی مهدوی محقق میگردد.
چشم انداز: وضع مطلوب دست یافتنی است که با الهام از وضعیت آرمانی انعکاس یافته در رهنامه تعلیم و تربیت رسمی عمومی و تحت تاثیر چالشها ترسیم شده است. استنادات این چشم انداز موید فرایندی است که به این تصویر از وضع مطلوب دست یافتنی معنا میبخشد. بنا بر نظام نامه تدوین سند جامع تحول و نوسازی نظام آموزشی (مصوب جلسه 64 مورخ 1/4/1389 شورای تخصصی تحول و نوسازی نظام آموزشی کشور) چشم انداز اینگونه تعریف میشود: چشم انداز نظام آموزشی اعلامیه جهتگیری نظام آموزشی و بیانگر هویت و آرمان آن است که تصویری از مقاصد آینده نظام آموزشی کشور در افق 1404 را ترسیم میکند. این چشم انداز بر اساس اسناد بالادستی: قانون اساسی، سیاستهای کلی نظام، سند چشم انداز بیست ساله و فلسفه تعلیم و تربیت در جمهوری اسلامی ایران، در افق 1404 ترسیم میشود.
نظام دوری: عبارت است از همراهی معلم با دانش آموزان در چند پایه تحصیلی.
بیانیه ارزشها گزارههای ارزشی مندرج در بیانیه ی ارزشها، بایدها و نبایدهایی اساسی است که لازم است تمام اجزا و مولفههای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی هماهنگ با آنها بوده و همه ی سیاستگذاران و کارگزاران نظام ملتزم و پای بند به آنها باشند. این ارزشها بر اساس آموزههای قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم (ص) و حضرات اهل بیت (علیهم السلام)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رهنمودهای رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری و سند چشم انداز بیست ساله و نقشه جامع علمی کشور و سیاستهای کلی تحول نظام آموزشی تهیه و تدوین شده است و با مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (شامل فلسفه ی تعلیم و تربیت، فلسفه ی تعلیم و تربیت رسمی عمومی و رهنامه ی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در جمهوری اسلامی ایران) سازگار و مستند به مضامین مندرج در آنها میباشد. گزارههای ارزشی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی عبارتند از:
آموزههای قرآن کریم، نقش معنوی، اسوهای، هدایتی و تربیتی پیامبر اکرم (ص) و حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و ائمه معصومین (علیهم السلام) به ویژه امام زمان (عج) و ولایت مداری در تمام ساحتها برای تحقق جامعه عدل جهانی (جامعه مهدوی)
اقلیتهای مذهبی مصرح در قانون اساسی بر اساس قوانین موضوعه اقدام خواهند کرد.
آموزههای بنیادین مهدویت و انتظار که رمز هویت اسلام ناب و عامل حیات و بقای آن در عصر غیبت است، به عنوان مهمترین رسالت منتظران در عصر غیبت
میراث نظری و عملی حضرت امام خمینی (ره)، تعمیق علاقه و پیوند با انقلاب اسلامی، قانون اساسی و ولایت فقیه
فرآیند تعلیم و تربیت در تمام ساحتها شامل تعلیم و تربیت اعتقادی، عبادی و اخلاقی، تعلیم و تربیت اجتماعی و سیاسی، تعلیم و تربیت زیستی و بدنی، تعلیم و تربیت زیبا شناختی و هنری، تعلیم و تربیت اقتصادی و حرفهای، تعلیم و تربیت علمی و فناورانه منطبق بر نظام معیار اسلامی (مبانی و ارزشهای برگرفته از قرآن کریم، سنت حضرات معصومین (علیهم السلام) و عقل) که تعلیم و تربیت اعتقادی، عبادی و اخلاقی در آن محوریت دارد
زمینهسازی کسب شایستگیهای پایه با تاکید بر خصوصیات مشترک اسلامی ایرانی و انقلابی، در راستای تکوین و تعالی پیوسته هویت دانش آموزان در ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی
هویت شناخت مدار و واقع نمایی و معنای گسترده، جامع و منسجم معرفت (وحیانی، عقلانی، نقلی و تجربی)
نقش معلم (مربی) به عنوان هدایتکننده و اسوهای امین و بصیر در فرآیند تعلیم و تربیت و موثرترین عنصر در تحقق ماموریتهای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
بصیرت و تعالی در زمینههای گوناگون عبادی اخلاقی، اعتقادی، سیاسی اجتماعی فرهنگی.
کرامت ذاتی و اکتسابی انسان و کسب فضایل اخلاقی از جمله: ایمان، تقوا، تولی و تبری، عمل صالح، خودباوری، روحیه مجاهدت، ظلم ستیزی، علم، حکمت، عفت، شجاعت، عدالت، صداقت، ایثار و فداکاری
سلامت جسمانی، نشاط و تقویت اراده
تکوین و تعالی جنبههای انسانی هویت دانش آموزان برای تقویت روابط حق محور، عدالت گستر و مهرورزانه با همه انسانها در سراسر جهان
منزلت علم نافع، هدایت گر و توانمندساز و مقام و جایگاه عالم و معلم
پرورش، ارتقاء و تعمیق انواع و مراتب عقلانیت در همه ساحتهای تعلیم و تربیت
ارتقاء جایگاه و نقش تربیتی خانواده و مشارکت اثربخش آن با نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
نقش تربیتی اماکن مذهبی، نهادهای مردمی، اجتماعی و رسانهها
عدالت تربیتی در ابعاد کمی، همگانی و الزامی و عدالت کیفی با رعایت تفاوتهای فردی، جنسیتی، فرهنگی و جغرافیایی
جایگاه و نقش تعلیم و تربیتی نهاد رسانه و فناوریهای ارتباطی و بهرهگیری هوشمندانه از آن و مواجهه فعال و آگاهانه جهت پیشگیری و کنترل آثار و پیامدهای نامطلوب آن
توجه توامان به منافع و مصالح فردی و اجتماعی در چارچوب منافع و مصالح ملی
صیانت از وحدت ملی و انسجام اجتماعی با محوریت هویت مشترک اسلامی ایرانی
وطن دوستی و افتخار به ارزشهای اصیل و ماندگار اسلامی ایرانی و اهتمام به برپایی جامعه مهدوی
تقویت گرایش به زبان و ادبیات فارسی به عنوان زبان مشترک
استمرار فرهنگ اسلامی ایرانی از طریق ارزیابی آگاهانه آن و تعامل نقادانه با سایر فرهنگها بر اساس نظام معیار اسلامی
مسئولیتپذیری همه جانبه، مشارکت اجتماعی و داشتن روحیه جمعی و مهارت مورد نیاز جامعه
روحیه کارآفرینی ، کسب شایستگیهای عام حرفهای و مهارتی و هنری زمینه ساز کار مولّد.
ارج نهادن به دستاوردهای علمی و تجربههای بشری در چارچوب نظام معیار اسلامی و بسترسازی برای دستیابی به مرجعیت علمی جهان
نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی به عنوان عامل اثرگذار اجتماعی و مولد نیروی انسانی و سرمایه فرهنگی و معنوی جهت رشد و تعالی همه جانبه و پایدار و اعتلای فرهنگ عمومی مبتنی بر نظام معیار اسلامی
مدرسه به عنوان کانون تعلیم و تربیت رسمی عمومی و محل کسب تجربههای تربیتی
تقویت شان حاکمیتی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در ابعاد سیاستگذاری، برنامهریزی، پشتیبانی و نظارت و ارزیابی ضمن مشارکتپذیری و کاهش تصدی گری غیرضرور در بعد اجرا با رعایت اصل عدالت
آینده پژوهی و پایش تحولات موثر بر تعلیم و تربیت رسمی عمومی به منظور ایفای نقش فعال در مواجهه با چالشهای پیش رو در عرصههای مختلف
جامعیت، یکپارچگی و توجه متوازن به ساحتهای تعلیم و تربیت
بیانیه ی ماموریت وزارت آموزش و پرورش مهمترین نهاد تعلیم و تربیت رسمی عمومی، متولی فرآیند تعلیم و تربیت در همه ساحتهای تعلیم و تربیت، قوام بخش فرهنگ عمومی و تعالی بخش جامعه اسلامی بر اساس نظام معیار اسلامی، با مشارکت خانواده، نهادها و سازمانهای دولتی و غیردولتی است. این نهاد ماموریت دارد با تاکید بر شایستگیهای پایه، زمینه دستیابی دانش آموزان در سنین لازم التعلیم طی 12 پایه تحصیلی (چهار دوره سه ساله) به مراتبی از حیات طیبه در ابعاد فردی، خانوادگی، اجتماعی و جهانی را بصورت نظام مند، همگانی، عادلانه و الزامی در ساختاری کارآمد و اثربخش فراهم سازد. انجام این مهم نقش زیرساختی در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی خواهد داشت.
چشم انداز نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در افق 1404، با اتکاء به قدرت لایزال الهی، مبتنی بر نظام معیار اسلامی، فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی و قوام بخش آنها و زمینه ساز جامعه جهانی عدل مهدوی و برخوردار از توانمندیهای تربیتی ممتاز در تراز جمهوری اسلامی ایران در سطح منطقه، الهامبخش و دارای تعامل سازنده و موثر با نظامهای تعلیم و تربیتی در سطح جهان، توانمند در زمینهسازی برای شکوفایی فطرت و استعدادها و شکلگیری هویت یکپارچه اسلامی، انقلابی ایرانی دانش آموزان با توجه به هویت اختصاصی آنان؛ کارآمد، اثربخش، یادگیرنده، عدالت محور و مشارکت جو، برخوردار از مربیان و مدیران مومن آراسته به فضائل اخلاق اسلامی، عامل به عمل صالح، تعالی جو و تحول آفرین، انقلابی، آینده نگر، عاقل، متعهد، امین، بصیر، حق شناس. مدرسه در افق چشم انداز 1404 بر پایه ی این چشم انداز، مدرسه جلوهای است از تحقق مراتب حیات طیبه، کانون عرضه ی خدمات و فرصتهای تعلیم و تربیتی، زمینه ساز درک و اصلاح موقعیت توسط دانش آموزان و تکوین و تعالی پیوسته ی هویت آنان بر اساس نظام معیار اسلامی، در چارچوب فلسفه و رهنامه ی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران که دارای ویژگیهای زیر است:
تجلی بخش فرهنگ غنی اسلامی و انقلابی در روابط و مناسبات با خالق، جهان خلقت، خود و دیگران «به ویژه تکلیفگرایی، مسئولیتپذیری، کرامت نفس، امانتداری، خودباوری، کارآمدی، کارآفرینی، پرهیز از اسراف و وابستگی به دنیا، همدلی، احترام، اعتماد، وقتشناسی، نظم، جدیت، ایثارگری، قانونگرایی، نقادی و نوآوری، استکبارستیزی، دفاع از محرومان و مستضعفان و ارزشهای انقلاب اسلامی»
نقطه اتکای دولت و ملت در رشد، تعالی و پیشرفت کشور و کانون تربیت محله
برخوردار از قدرت تصمیمگیری و برنامهریزی در حوزههای عملیاتی در چارچوب سیاستهای محلی، منطقهای و ملی
نقش آفرین در انتخاب آگاهانه، عقلانی، مسئولانه و اختیاری فرآیند زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی دانش آموزان بر اساس نظام معیار اسلامی
دارای ظرفیت پذیرش تفاوتهای فردی، کشف و هدایت استعدادهای متنوع فطری و پاسخ گوئی به نیازها، علائق و رغبت دانش آموزان در راستای مصالح و چارچوب نظام معیار اسلامی
یادگیرنده، کمال جو، خواستار تعالی مستمر فرصتهای تربیتی، تسهیلکننده ی هدایت، یادگیری و تدارک بیننده ی خودجوش ظرفیتهای جدید در خدمت تعلیم و تربیت
خود ارزیاب، مسئول و پاسخگو نسبت به نظارت و ارزیابی بیرونی
تامینکننده ی نیازهای فردی و اجتماعی و محیط اخلاقی، علمی، امن، سالم، با نشاط، مهرورز و برخوردار از هویت جمعی
برخوردار از مربیان دارای فضائل اخلاقی و شایستگیهای حرفهای با هویت یکپارچه توحیدی بر اساس نظام معیار اسلامی
مبتنی بر رویکرد مدیریتی نقدپذیر و مشارکت جو
متکی بر ارکان تعلیم و تربیت و بهره مند از ظرفیت عوامل سهیم و موثر و مبتنی بر مشارکت ذی نفعان با تاکید بر مربیان، دانش آموزان و خانواده
برخوردار از بهره فناوری آموزشی در سطح معیار؛ با توجه به طیف منابع و رسانههای یادگیری (شبکه ملی اطلاعات و ارتباطات)
دارای ظرفیت تصمیمسازی برای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
دارای تعامل اثربخش با مساجد و دیگر نهادها، مراکز مذهبی و کانونهای محلی نظیر فرهنگ سرا و کتابخانههای عمومی و برخوردار از ارتباط مستمر و موثر با عالمان دینی، صاحبنظران و متخصصان
دارای پیوند موثر با موضوعات و مسائل جامعه در مقیاس محلی، منطقهای و ملی با حضور فعال در حیات اجتماعی.
هدفهای کلان
تربیت انسانی موحد، مومن و معتقد به معاد و آشنا و متعهد به مسئولیتها و وظایف در برابر خدا، خود، دیگران و طبیعت، حقیقت جو و عاقل، عدالت خواه و صلح جو، ظلم ستیز، جهادگر، شجاع و ایثارگر و وطن دوست، مهرورز، جمع گرا و جهانی اندیش، ولایت مدار و منتظر و تلاشگر در جهت تحقق حکومت عدل جهانی، با اراده و امیدوار، خودباور و دارای عزت نفس، امانتدار، دانا و توانا، پاکدامن و باحیاء، انتخاب گر و آزادمنش، متخلق به اخلاق اسلامی، خلاق و کارآفرین و مقتصد و ماهر، سالم و بانشاط، قانون مدار و نظمپذیر و آماده ی ورود به زندگی شایسته فردی، خانوادگی و اجتماعی بر اساس نظام معیار اسلامی؛
ارتقای نقش نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی و خانواده در رشد و تعالی کشور، بسط و اعتلای فرهنگ عمومی و زمینهسازی برای اقتدار و مرجعیت علمی و تکوین تمدن اسلامی ایرانی در راستای تحقق جامعه جهانی عدل مهدوی با تاکید بر تعمیق معرفت و بصیرت دینی و سیاسی، التزام به ارزشهای اخلاقی، وفاداری به نظام جمهوری اسلامی ایران، اعتقاد و التزام عملی به اصل ولایت مطلقه فقیه و مردم سالاری دینی، تحکیم وحدت ملی، تقویت روحیه علمی، رعایت حقوق و مسئولیتهای اجتماعی، ارتقای آداب و آئین زندگی متعالی، بهداشتی و زیست محیطی؛
گسترش و تامین همه جانبه ی عدالت آموزشی و تربیتی؛
برقراری نظام اثربخش و کارآمد مدیریت و مدیریت منابع انسانی بر اساس نظام معیار اسلامی؛
افزایش مشارکت و اثربخشی همگانی بویژه خانواده در تعالی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی؛
بهسازی و تحول در نظام برنامهریزی آموزشی و درسی، مالی و اداری و زیرساختهای کالبدی؛
ارتقای اثربخشی و افزایش کارایی در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی؛
کسب موقعیت نخست تربیتی در منطقه و جهان اسلام و ارتقای فزاینده جایگاه تعلیم و تربیتی ایران در سطح جهانی
راهبردهای کلان
استقرار نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی بر اساس مبانی نظری و فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی (تمام هدفهای کلان)؛
نهادینه کردن نگاه یکپارچه به فرآیند تعلیم و تربیت با رویکرد تعالی بخشی در کلیه مولفههای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (هدفهای کلان 1، 2، 4، 5 و 6)؛
ابتناء فرایند طراحی، تدوین و اجرای اسناد تحولی زیر نظامها (شامل برنامه درسی ملی، تربیت معلم و تامین منابع انسانی، راهبری و مدیریت، تامین و تخصیص منابع مالی، تامین فضا، تجهیزات و فنآوری پژوهش و ارزشیابی) و برنامههای کوتاه مدت و میان مدت بر مبانی نظری و فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی و مفاد سند تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش (هدفهای کلان 1، 4، 3، 2، 6، 5)؛
توسعه و نهادینه کردن عدالت آموزشی و تربیتی در مناطق مختلف کشور و تقویت آموزش و پرورش مناطق مرزی با تاکید بر توانمندسازی معلمان و دانش آموزان این مناطق با تمرکز بر کیفیت فرصتهای تربیتی هماهنگ با نظام معیار اسلامی (هدفهای کلان 5، 4 و 3)؛
تقویت و نهادینهسازی مشارکت اثربخش و مسئولیتپذیری مردم، خانواده و نهادهای اقتصادی، مدیریت شهری و روستایی و بنیادهای عام المنفعه در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (هدفهای کلان 5، 2، 3 و 7)؛
گسترش و تعمیق فرهنگ پژوهش و ارزشیابی، خلاقیت و نوآوری، نظریهپردازی و مستندسازی تجربیات علمی تربیتی بومی در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (هدفهای کلان 2، 1، 4 و 8)؛
بهره مندی هوشمندانه از فناوریهای نوین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی مبتنی بر نظام معیار اسلامی (هدفهای کلان 5، 3، 2، 1 و 7)
تعامل اثربخش و فعال نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی با سایر نهادها و دستگاههای مرتبط به ویژه نهاد خانواده و رسانه با تاکید بر کاهش مرزهای تعلیم و تربیت رسمی و غیررسمی (هدفهای کلان 7 و 4، 1، 2)
استقرار نظام مدیریت اثربخش، کارآمد، مسئولیتپذیر و پاسخ گو و بسترسازی برای استقرار نظام کارآمد منابع و مصارف در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (هدفهای کلان 2، 6، 4 و 7)؛
ارتقای جایگاه نظام تعلیم و تربیت کشور به عنوان مهمترین نهاد تربیت نیروی انسانی و مولد سرمایه اجتماعی و اعمال سیاستهای مصوب و هدایت و نظارت بر آن، از پیش دبستانی تا دانشگاه به عنوان امر حاکمیتی با توسعه مشارکت همگانی (هدفهای کلان 2، 4 و 5)؛
ارتقاء معرفت و بصیرت دینی، انقلابی و سیاسی برای رشد و تعالی معنوی و اخلاقی معلمان و دانش آموزان و مشارکت برای ارتقاء معنوی خانواده (هدفهای کلان 5 و 4، 2، 1)؛
بازنگری و بازسازی ساختارها و رویهها درنظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (هدفهای کلان 1، 2، 3، 5، 6 و 7)؛
توسعه مستمر شایستگیها و توانمندیهای اعتقادی، تربیتی، علمی و حرفهای فرهنگیان (هدفهای کلان 7 و 6، 5، 4)؛
توسعه ظرفیتها و توانمندیهای آموزشی و پرورشی برای حضور فعال و سازنده در صحنههای بینالمللی و منطقهای در راستای تحقق اهداف و ماموریتهای مندرج در قانون اساسی و سند چشم انداز و سیاستهای کلی مقام معظم رهبری و برنامههای پنج ساله (هدفهای کلان 7، 8، 2)
ارتقای جایگاه علم و علم آموزی به عنوان عاملی موثر در دستیابی به حیات طیبه با تاکید بر حیثیت، کاشفیت و مطلوبیت علم (هدفهای کلان 7، 2، 1 و 8)
هدفهای عملیاتی و راهکارها هدفهای عملیاتی و راهکارهای ذیل آنها، لزوما از تناظر یک به یک با هدفهای کلان برخوردار نیستند. از این رو، برخی هدفهای عملیاتی و نیز راهکارهای ذیل یک هدف کلان، ممکن است با هدفهای کلان دیگری نیز مرتبط باشند. با توجه به اینگونه ارتباطها، هر راهکار، برای هدفی که ذیل آن آمده است، جنبه اصلی و برای برخی هدفهای دیگر جنبه مکمل دارد. به هنگام عملیاتی کردن احکام این سند، لازم است در تدوین برنامههای میان مدت و کوتاه مدت اینگونه پیوستگیها مورد توجه قرار گیرد.
پرورش تربیت یافتگانی که: دین اسلام را حق دانسته و آن را به عنوان نظام معیار میشناسند و به آن باور دارند و آگاهانه و آزادانه و شجاعانه و فداکارانه برای تکوین و تعالی اخلاقی خود و دستیابی به مرتبهای از حیات طیبه و استقرار حکومت عدل جهانی مهدوی از آن تبعیت مینمایند و به رعایت احکام و مناسک دین و موازین اخلاقی مقید هستند. از دانشهای پایه و عمومی سازگار با نظام معیار اسلامی، هم چنین از توان تفکر، درک و کشف پدیدهها و رویدادها به عنوان آیات الهی و تجلی فاعلیت خداوند در خلقت و نیز دانش، بینش و مهارتها و روحیه ی مواجهه ی علمی و خلاق با مسائل فردی و خانوادگی و اجتماعی برخوردارند. با درک مفاهیم اجتماعی و سیاسی و «احترام به قانون» و اندیشه ورزی در آنها، شایستگی رویارویی مسئولانه و خردمندانه با تحولات اجتماعی و سیاسی را کسب میکنند و با رعایت وحدت و تفاهم ملی، در دفاع از عزت و اقتدار ملی میکوشند و با روحیه ی مسئولیتپذیری و تعالی خواهی و برخوردار از مهارتهای ارتباطی، در حیات خانوادگی و اجتماعی (در سطوح محلی تا جهانی) با رعایت اصول برگرفته از نظام معیار اسلامی، مشارکت موثر دارند. با درک مفاهیم اقتصادی در چارچوب نظام معیار اسلامی از طریق کار و تلاش و روحیه ی انقلابی و جهادی، کارآفرینی، قناعت و انضباط مالی، مصرف بهینه و دوری از اسراف و تبذیر و با رعایت وجدان، عدالت و انصاف در روابط با دیگران در فعالیتهای اقتصادی در مقیاس خانوادگی، ملی و جهانی مشارکت مینمایند. دارای حداقل یک مهارت مفید برای تامین معاش حلال باشند بگونهای که در صورت جدایی از نظام رسمی تعلیم و تربیت در هر مرحله، توانایی تامین زندگی خود و اداره خانواده را داشته باشند. با درک مفاهیم بهداشت فردی و اجتماعی و مسائل زیست بوم طبیعی و شهری به منزله امانات الهی، شایستگی حفظ و ارتقای سلامت فردی و بهداشت محیطی را کسب میکنند و با ورزش و تفریحات سالم فردی و گروهی، به نیازهای جسمی و روانی خود و جامعه بر اساس اصول برگرفته از نظام معیار اسلامی، پاسخ میدهند. با قدرشناسی و درک زیباشناسانه ی آفرینش الهی و مصنوعات هنرمندانه بشری، درک مفاهیم فرهنگی و میان فرهنگی و بهرهگیری از قدرت تخیل، توانمندیهای لازم در خلق آثار فرهنگی و هنری را به دست میآورند و برای حفظ و تعالی میراث فرهنگی، تمدنی و هنری در سطح ملی و جهانی بر اساس نظام معیار اسلامی میکوشند (هدفهای کلان 1 و 4 و 5 و 2 و 8).
طراحی، تدوین و اجرای برنامه درسی ملی بر اساس اسناد تحول راهبردی و بازتولید برنامههای درسی موجود با تاکید بر: الف). متناسبسازی حجم و محتوی کتب درسی و ساعات و روزهای آموزشی با توانمندیها و ویژگیهای دانش آموزان. ب). حاکمیت رویکرد فرهنگی تربیتی در تولید محتوی و تقویت شایستگیهای پایه ی دانش آموزان ج). بهره مندی فزونتر از روشهای فعال، خلاق و تعالی بخش د). بهرهگیری از تجهیزات و فناوریهای نوین آموزشی و تربیتی در راستای اهداف ه). توجه بیشتر به تفاوتهای فردی به ویژه هویت جنسیتی دانش آموزان و تفاوتهای شهری و روستایی
تدوین برنامههای عملیاتی لازم در راستای ترویج، تقویت مستمر و تحکیم فضایل اخلاقی در محیطهای تربیتی با استفاده از تمام ظرفیتهای آموزشی و تربیتی با تاکید بر اولویت کرامت و عزت نفس و شجاعت، حیاء و عفت، صداقت، مسئولیتپذیری و نظم در تمام دورههای تحصیلی
توسعه فرهنگ اقامه نماز و اهتمام به برپایی نماز جماعت در مدرسه و تقویت انس با قرآن در دانش آموزان و توسعه ی فرهنگ و سواد قرآنی با اصلاح برنامهها و توانمندسازی معلمان در راستای تقویت مهارت روخوانی و روان خوانی در دوره ابتدایی، آشنایی با مفاهیم کلیدی قرآن در دوره متوسطه اول و آموزش معارف قرآنی در متوسطه دوم بر اساس منشور توسعه فرهنگ قرآنی
ایجاد ساز و کارهای ترویج و نهادینهسازی فرهنگ ولایت مداری تولی و تبرّی، امر به معروف و نهی از منکر، روحیه جهادی و انتظار «زمینهسازی برای استقرار دولت عدل مهدوی (عج)» با تاکید بر بهرهگیری از ظرفیت حوزههای علمیه و نقش الگویی معلمان و اصلاح روشها
ارائه ی آموزش زبان خارجی در چارچوب بخش انتخابی (نیمه تجویزی) برنامه ی درسی، با رعایت اصل تثبیت و تقویت هویت اسلامی ایرانی
گسترش و تنوع دادن به حرف و مهارتهای مورد نیاز جامعه و تعلیم متناسب و برنامهریزی شده آن در همه دورههای تحصیلی و برای همه دانش آموزان
ایجاد ساز و کار برای تقویت انسجام اجتماعی و وحدت ملی و احیاء هویت افتخارآمیز اسلامی ایرانی در دانش آموزان و معلمان با تاکید بر آموزش و اجرای سرود ملی و به اهتزاز درآوردن پرچم جمهوری اسلامی ایران در تمام مدارس
تعمیق تربیت و آداب اسلامی، تقویت اعتقاد و التزام به ارزشهای انقلاب اسلامی (1 و 2 و 8)
بازنگری و اصلاح برنامههای درسی مبتنی بر رویکرد فرهنگی تربیتی و تقویت و توسعه جنبههای تربیتی و اخلاقی آنها به منظور فراهم آوردن زمینه تربیتپذیری دانش آموزان بر اساس فرهنگ اسلامی ایرانی
تعمیق تقوای الهی و مهارت خویشتنداری، انتخابگری درست و تعالی بخش مستمر دانش آموزان با استفاده از فرصت ایام ا...، برگزاری مراسم آگاهی بخش و نشاط انگیز در اعیاد و وفیات، حضور فعال و مشارکت دانش آموزان در محافل، مجالس و اماکن مذهبی و تقویت انس با دعا و توسل
تقویت شایستگیهای اعتقادی، اخلاقی و حرفهای مدیران و معلمان و تحکیم نقش الگویی آنان و فراهم آوردن ساز و کارهای اجرایی برای مشارکت فعال و موثر ایشان در برنامههای تربیتی و فعالیتهای پرورشی مدارس و واگذاری مسئولیت کلان تربیتی مدرسه به مدیران مدارس
تقویت ایمان، بصیرت دینی و باور به ارزشهای انقلاب اسلامی و توانمندسازی مربیان و دانش آموزان برای وفاداری و حمایت آگاهانه از این ارزشها و مواجهه هوشمندانه با توطئههای دشمنان با استفاده از ظرفیت برنامههای آموزشی و تربیتی آموزش و پرورش و مشارکت خانواده و سایر نهادها و دستگاهها به ویژه حوزههای علمیه و حضور فعال و سازمان یافته دانش آموزان و مدارس در برنامههای سیاسی و اجتماعی و انقلابی
ایجاد ساز و کارهای لازم برای تقویت آداب و سبک زندگی اسلامی ایرانی، در تمام ساحتهای تعلیم و تربیت به عنوان رویکرد حاکم در فرایند طراحی، تدوین و اجرای برنامههای درسی و آموزشی
طبقهبندی و متناسبسازی مقولات و موضوعات تربیتی و اخلاقی با مراحل رشد و ویژگیهای دانش آموزان و اهداف و نیازهای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی و جامعه
استانداردسازی و تدوین شاخصهای کیفی برای ارزیابی فعالیتهای فرهنگی و تربیتی مدارس
استفاده از ظرفیت برنامههای درسی، منابع آموزشی، شبکه ملی اطلاعات و ارتباطات، کتابخانه، فرصت اردوها و فعالیتهای برون مدرسه به ویژه مساجد و کانونهای مذهبی برای تقویت معرفت و باور به معارف الهی به ویژه اعتقاد به توحید و معاد و ولایت و انتظار با رویکرد قرآنی، روایی و عقلانی در دانش آموزان
ترویج و تعمیق فرهنگ حیا، عفاف و حجاب متناسب با قابلیتها و ظرفیتهای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (1 و 2)
بازنگری و بازتولید برنامهها و محتوای آموزشی و روشهای تربیتی برای درونیسازی و تعمیق و ترویج فرهنگ حیا، عفاف و حجاب
اتخاذ تدابیر مناسب جهت جذب، تربیت و بکارگیری نیروی انسانی شایسته و متعهد و عامل به رعایت حیا، عفاف و پوشش مناسب در کلیه مراکز اداری و آموزشی
جلب مشارکت سازنده و اثربخش خانوادهها در حفظ، تعمیق و اشاعه حیا، عفاف، و پوشش دانش آموزان
ایجاد ساز و کارهای لازم برای هماهنگی رسانهها و تولیدکنندگان کتب و مواد آموزشی، لوازم التحریر و تجهیزات آموزشی و تربیتی در جهت ترویج فرهنگ حیا، عفاف و حجاب مناسب در دانش آموزان
طراحی و ارائه الگوی لباس و پوشش مناسب، متنوع، زیبا و آراسته مبتنی بر فرهنگ اسلامی ایرانی برای مربیان و دانش آموزان پسر و دختر در راستای تقویت هویت اسلامی ایرانی
برنامهریزی به منظور اقناع فکری دانش آموزان برای پذیرش قلبی و درونی حیا، عفاف، حجاب و عمل به آن با تبیین دیدگاه اسلام
ارائه خدمات مشاورهای تربیتی در کلیه سطوح تحصیلی برای افزایش سلامت جسمی و روحی دانش آموزان
تقویت بنیان خانواده و کمک به افزایش سطح تواناییها و مهارتهای خانواده در ایفای نقش تربیتی متناسب با اقتضائات جامعه اسلامی (2 و 5)
آموزش و ارتقاء مدیریت خانواده در استفاده مناسب از ابزار رسانه در محیط خانواده همسو با اهداف نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
تدوین اصول راهنما و پودمانهای آموزشی برای تبیین نقش مدرسه، رسانهها و خانواده در تامین پیش نیازهای ورود کودک به مدرسه و ایجاد ساز و کارهای لازم برای هماهنگی و همسویی آنها با هم و با اهداف نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
تدوین برنامه جامع مشارکت خانواده و نهادهای تربیتی و آموزشی برای تقویت فرهنگ تربیتی خانوادهها و تحقق شایستگیهای پایه دانش آموزان
افزایش میزان مشارکت خانوادهها در فعالیتهای آموزشی و تربیتی مدرسه، برگزاری دورههای آموزشی اثربخش، ارائه خدمات مشاورهای به خانوادههای آسیبپذیر و آسیب زا برای همسوسازی اهداف و روشهای تربیتی خانواده و مدرسه
اضافه نمودن درس مدیریت و سلوک مناسب خانواده به جدول برنامه ی درسی دوره متوسطه در تمامی رشتهها و برای تمام دانش آموزان
تهیه و تدوین محتوای آموزشی برای دانش آموزان جهت آشنایی با ویژگیها، نیازها و وظایف خانواده در چارچوب ارزشها و معیارهای اسلامی
تامین و بسط عدالت در برخورداری از فرصتهای تعلیم و تربیت با کیفیت مناسب با توجه به تفاوتها و ویژگیهای دختران و پسران و مناطق مختلف کشور (3 و 5 و 7)
تعمیم دوره پیش دبستانی به ویژه در مناطق محروم و نیازمند حتی الامکان با مشارکت بخش غیردولتی با تاکید بر آموزشهای قرآنی و تربیت بدنی و اجتماعی
برنامهریزی و تمهید مقدمات برای پوشش کامل دوره آموزش عمومی و برخوردار از کیفیت مناسب در تمام مناطق کشور
توانمندسازی دانش آموزان ساکن در مناطق محروم، روستاها، حاشیه ی شهرها، عشایر کوچ نشین و هم چنین مناطق دوزبانه با نیازهای ویژه، با تاکید بر ایجاد فرصتهای آموزشی متنوع و با کیفیت
اولویت بخشی به تامین و تخصیص منابع، تربیت نیروی انسانی کارآمد، تدوین برنامه برای رشد، توانمندسازی و مهارت آموزی، ادامه تحصیل و حمایت مادی و معنوی دانش آموزان مناطق محروم و مرزی
اختصاص حداقل 10 درصد و حداکثر 20 درصد از برنامههای آموزشی به معرفی حرفهها، هنرها، جغرافیا، آیین و رسوم و نیازها و شرایط اقلیمی و جغرافیایی استانها به ویژه مناطق روستایی و عشایری با رعایت استانداردهای ارتقای کیفیت و تقویت هویت اسلامی ایرانی دانش آموزان در چارچوب ایجاد کارآمدی و تقویت هویت ملی
طراحی و تدوین برنامه آموزشی متناسب با نیازها و نقشهای دختران و پسران.
طراحی و تدوین برنامه تعلیم و تربیت انعطافپذیر، متناسب با ویژگیهای شخصیتی و محیطی استعدادهای گوناگون دانش آموزان به منظور شکوفائی استعدادهای خاص و افزایش کارآمدی و مفید بودن آنها
ساماندهی و بکارگیری بهینه و اثربخش منابع انسانی و توزیع عادلانه آن در سراسر کشور
تنوع بخشی به محیطهای یادگیری در فرایند تعلیم و تربیت رسمی عمومی (1 و 3 و 8)
ایجاد، توسعه و غنیسازی واحد اطلاعات و منابع آموزش و پرورش در سطح مدرسه (از قبیل کتابخانه، آزمایشگاه و کارگاه، شبکه ملی اطلاعات و ارتباطات)
تقویت و توسعه ی تعاملات نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی با جامعه و سایر دستگاهها و نهادها از طریق گسترش ساختار تلفیقی و مسئله محور در ضمن طراحی و اجرای برنامههای درسی
ایجاد موزه و نمایشگاه علم و فناوری در هر یک از شهرستانها تا پایان برنامه ششم توسعه کشور، به منظور فراهم آوردن زمینه مشاهده و تجربه فزون تر دانش آموزان و عینی تر کردن محتوای آموزشی کتب درسی
ساماندهی و مدیریت بر فعالیتهای موسسات و آموزشگاههای آزاد وابسته به وزارت آموزش و پرورش، بازنگری و بازتولید محتوای برنامههای آموزشی آنها همسو با اهداف و برنامههای تحولی آموزش و پرورش و نظارت و ارزیابی مستمر بر عملکرد آنها و هماهنگی و همکاری با دستگاههای ذی ربط برای ایجاد همسویی سایر آموزشگاههای آزاد با اهداف برنامههای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
تنظیم و اجرای برنامه جامع کارآفرینی و مهارت آموزی برای تمام دورههای تحصیلی به ویژه دانش آموزان دوره متوسطه تا پایان برنامه پنجم توسعه در برنامه درسی و آموزشی
ایجاد شبکهای از محیطهای یادگیری مانند پژوهش سراها، اردوگاهها، خانههای فرهنگ، کتابخانههای عمومی، نمایشگاهها و موزههای تخصصی علوم و فناوری، مراکز کارآفرینی، ورزشگاهها و سایر مراکز مشابه و برقراری تعامل اثربخش مدارس با این محیطها، با رعایت اصل غنیسازی محیط مدرسه با همکاری سایر دستگاهها
افزایش نقش مدرسه به عنوان یکی از کانونهای پیشرفت محلی، به ویژه در ابعاد فرهنگی اجتماعی (2 و 1 و 5 و 7)
فراهم آوردن زمینههای لازم برای نقش آفرینی مدرسه به عنوان کانون کسب تجربیات تربیتی محله و جلوهای از جامعه اسلامی و حیات طیبه با تفویض اختیار و مسئولیت به آن و استانداردسازی تمام مولفهها و عوامل درون مدرسهای
نهادینهسازی و تقویت همکاری مدرسه با مراکز فرهنگی و علمی محله به ویژه مسجد و کانونهای مذهبی و حوزههای علمیه و مشارکت فعال مدیران، معلمان و دانش آموزان در برنامههای مرتبط محله و نیز حضور نظام مند و اثربخش روحانیون توانمند و مبلغان مذهبی باتجربه در مدرسه
برقراری ارتباط سازمان یافته مراکز علمی پژوهشی با نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در سطح ملی و منطقهای و بهره مندی از پشتیبانی علمی و تخصصی حوزههای علمیه و موسسات آموزش عالی و مراکز آموزش فنی و حرفهای به ویژه دانشکدههای علوم قرآنی، علوم تربیتی و روانشناسی در مدارس
افزایش مشارکت نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی و مدرسه و معلمان و دانش آموزان در رشد و تعالی کشور در عرصههای دینی، فرهنگی، اجتماعی در سطح محلی و ملی به عنوان نهاد مولد سرمایه انسانی، فرهنگی، اجتماعی و معنوی (5، 2 و 7)
اصلاح، ارتقاء و تغییر نگرش به آموزش و پرورش به عنوان سازمان فراگیر و نیروی اثرگذار اجتماعی در خدمت اهداف رشد و تعالی کشور به ویژه اهداف فرهنگی و اجتماعی
ایجاد ساز و کارهای لازم برای تقویت جایگاه و منزلت فرهنگی و اجتماعی معلمان
بسترسازی برای حضور فعال دانش آموزان در تشکلهای رسمی و قانونی مرتبط با اتکا به ظرفیتهای درون و برون آموزش و پرورش از قبیل: بسیج دانش آموزی، کانونهای علمی و فرهنگی و انجمن اسلامی دانش آموزان
فراهم آوردن ساز و کارهای قانونی برای حضور فعال و موثر مسئولین نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در نهادهای سیاست گذار و تصمیم ساز فرادستی به عنوان یکی از ارکان تعالی و پیشرفت همه جانبه و پایدار کشور
تبیین دستاوردهای علمی و فنی تمدن اسلامی ایرانی در برنامههای درسی و آموزشی و تقویت باور و روحیه مسئولیتپذیری دانش آموزان برای تحقق تمدن نوین اسلامی در راستای دستیابی به جامعه عدل مهدوی
تقویت شایستگیهای حرفهای و اعتقادی مدیران و معلمان و فراهم آوردن ساز و کارهای اجرایی برای مشارکت فعال و موثر ایشان در برنامههای تربیتی و فعالیتهای پرورشی مدارس
تاکید بر معلم محوری در رابطه معلم و دانش آموز در عرصه تعلیم و تربیت و جلوگیری از اجرای هر سیاست و برنامه نظری و عملی که این محوریت را مخدوش نماید
مشارکت فعال آموزش و پرورش در مواجهه با نیازهای فوری و عمومی جامعه از قبیل شیوع بیماریهای فراگیر، زلزله، رفع بیسوادی، حاکمیت قوانین و مقررات، حفظ و پاکیزگی محیط زیست، خدمت به محرومین، حرکتهای خیرخواهانه مردمی و انقلابی از طریق برگزاری دورهها، اردوهای آموزشی و توجیهی برای آمادهسازی مربیان و دانش آموزان
تعامل اثربخش با مراکز فرهنگی و اجتماعی و استفاده از ظرفیت رسانهها به ویژه رسانه ملی برای تبیین جایگاه نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در تولید سرمایه اجتماعی و فرهنگی و جلوگیری از کوچکانگاری نقش آن در سرنوشت آینده کشور از منظر معارف اسلامی
جلب مشارکت ارکان سهیم و موثر و بخش عمومی و غیردولتی در تعلیم و تربیت رسمی عمومی (5 و 2 و 7)
ایجاد تسهیلات قانونی و ساز و کارهای تشویقی و انگیزشی لازم اعم از مادی و معنوی، برای بسط فرهنگ نیکوکاری و تعاون، مشارکتپذیری و مشارکت جویی در جامعه و در بین دانش آموزان با الهام از آموزههای دینی با تاکید بر استفاده مناسب از ظرفیت کتابهای درسی، مجلات و رسانههای آموزشی و برگزاری اردوهای جهادی
ایجاد ساز و کارهای مناسب برای حفظ و ارتقای مستمر سطح مشارکت واقفین و خیرین مدرسه ساز از قبیل نامگذاری مدارس به نام ایشان، مشارکت آنان در مدیریت مدارس خیرساز، مشارکت دولت در تامین هزینههای این مدارس
توسعه مشارکت بخشهای دولتی و غیردولتی در انجام امور مربوط به تولید، چاپ و توزیع مواد و منابع آموزشی در چارچوب سیاستهای آموزش و پرورش با تاکید بر سیاست تولید بستههای آموزشی و سیاست چند تالیفی در کتابهای درسی
تقویت و گسترش مدارس غیردولتی با اصلاح و بازنگری قوانین و مقررات موجود
ارتقاء منزلت اجتماعی و جایگاه حرفهای منابع انسانی با تاکید بر نقش الگویی و جایگاه معلم (4 و 2)
برنامهریزی و به کارگیری امکانات و فرصتهای اجتماعی برای اعتلای فرهنگ عمومی در تکریم و پاسداشت مقام معلم با تاکید بر استفاده از ظرفیت رسانه ملی
استقرار نظام سنجش صلاحیتهای عمومی، تخصصی و حرفهای، تعیین ملاکهای ارزیابی و ارتقای مرتبه (نظام رتبهبندی) علمی و تربیتی معلمان و تقویت انگیزه ارتقاء شغلی در آنان بر اساس نظام معیار اسلامی
اصلاح قوانین و مقررات موجود استخدامی، مالی و اداری متناسب با حرفههای تخصصی، با مشارکت دستگاههای ذیربط
طراحی و استقرار نظام خاص بازنشستگی فرهنگیان برای بهره مندی فزونتر از تجارب مفید آنان
بازمهندسی سیاستها و بازتنظیم اصول حاکم بر برنامه ی درسی تربیت معلم با تاکید بر کارورزی و انطباق سطح شایستگیهای حرفهای معلمان در سطح ملی و جهانی با مقتضیات الگوی برنامه درسی در نظام تعلیم و تربیت و طراحی سیاستهای مناسب برای ارتقای شیوههای جذب، تربیت و نگهداشت معلمان در آموزش و پرورش (7، 4، 2، 1 و 8)
استقرار نظام ملی تربیت معلم و راهاندازی دانشگاه ویژه فرهنگیان با رویکرد آموزش تخصصی و حرفهای تربیت محور توسط وزارت آموزش و پرورش با همکاری دستگاههای ذیربط.
طراحی و ارتقای نظام تربیت حرفهای معلمان در آموزش و پرورش با تاکید بر حفظ تعامل مستمر دانشجو معلمان با مدارس و نهادهای علمی و پژوهشی در طی این دوره و فراهم آوردن امکان کسب تجربیات واقعی از کلاس درس و محیطهای آموزشی
ایجاد ساز و کارهای لازم برای جذب و نگهداشت استعدادهای برتر و برخوردار از صلاحیتهای دینی، اخلاقی، انقلابی و شخصیتی به رشتههای تربیت معلم با تاکید بر تقویت انگیزههای معنوی و مادی معلمان از قبیل برقراری حقوق و دستمزد در دوران تحصیل، ارتقای سطح آموزشی و تجهیزاتی مراکز ذیربط، ایجاد نظام بازآموزی مستمر علمی و تسهیل در ادامه تحصیل با توجه به رتبهبندی معلمان
ایجاد نظام ارزیابی صلاحیت معلمان شامل شایستگیهای اخلاقی، اعتقادی، انقلابی، حرفهای و تخصصی و ارزشیابی متناسب با مبانی و اهداف سند تحول راهبردی
ایجاد انعطاف در برنامههای درسی تربیت معلم متناسب با تحولات علمی و نیازهای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی با تاکید بر رویکرد تلفیقی و به روزرسانی توانمندیهای تربیتی و تخصصی معلمان
استقرار ساز و کارهای ارتقای توانمندیهای معلمان برای مشارکت موثر آنان در برنامهریزی درسی در سطح مدرسه، به ویژه ساز و کارهایی که به تقویت هویت حرفهای آنان میانجامد
توسعه ی زمینه پژوهشگری و افزایش توانمندیهای حرفهای به شکل فردی و گروهی میان معلمان و تبادل تجارب و دستاوردها در سطح محلی و ملی و ایجاد فرصتهای بازآموزی مستمر علمی و تحقیقاتی و مطالعاتی و برگزاری جشنوارههای الگوی تدریس برتر و اختصاص اعتبارات خاص برای فعالیتهای پژوهشی معلمان
برنامهریزی برای کارآموزی و کارورزی دانشجو معلمان در کنار تربیت معلم و بررسی نظریات جدید تعلیم و تربیت
رصد کردن تحولات نظام آموزش و پرورش و تربیت معلم و تحولات علمی در حوزه علوم تربیتی در سطح منطقه، جهان اسلام و بینالملل و بومیسازی تجربیات و یافتههای مفید آنها و بهره مندی آگاهانه از آنها در چارچوب نظام معیار اسلامی
جلب مشارکت دانشگاههای برتر و حوزههای علمیه در امر تربیت تخصصی حرفهای و دینی معلمان، کارشناسان و مدیران با همکاری دانشگاه فرهنگیان
مشارکت فعال در تعاملات بینالمللی، با اولویت جهان اسلام و انعکاس نظریات و تجربیات موفق داخلی در محافل و مراکز علمی جهانی
بهینهسازی سیاستها و برنامههای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی برای افزایش کارآیی و اثربخشی مدارس خارج از کشور با تاکید بر بازنگری جداول آموزشی و محتوای کتب درسی، به کارگیری نیروهای متعهد، توانمند و مجرب و متناسبسازی فضای فیزیکی این مدارس
برقراری الگوی جبران خدمات و تامین رفاه نیروی انسانی درخور منزلت فرهنگیان با توجه به لزوم تمام وقت شدن آنان (4 و 3 و 7)
بهینهسازی نظام پرداختها، مبتنی بر شایستگیها و بر اساس رویکرد رقابتی
فراهم آوردن تسهیلات و امتیازات مناسب برای جذب و نگهداشت نیروهای کارآمد در دوره ابتدایی و تقویت نگاه تخصصی زیربنایی به این دوره تحصیلی
ایجاد ساز و کارهای قانونی برای افزایش انگیزه معلمان و مربیان با ساماندهی مناسب خدمات و امکانات رفاهی و رفع مشکلات مادی و معیشتی آنان
افزایش نقش شوراهای آموزش و پرورش استان، مناطق و مدارس در تقویت فعالیتهای تربیتی استان و منطقه و مدرسه در چارچوب سیاستها و برنامههای ملی (5 و 2 و 4 و7 )
اصلاح قوانین و مقررات موجود در راستای تقویت نقش شوراهای آموزش و پرورش استانها و مناطق و مدارس متناسب با مقتضیات تربیتی
افزایش کارآمدی شوراهای درون مدرسه (مانند شورای معلمان و شورای دانش آموزان) با تفویض برخی از اختیارات اداره و مدرسه به آنان و فراهم آوردن زمینه مشارکت بیشتر ایشان در فرایند تعلیم و تربیت مدرسه
ایجاد و متناسبسازی فضاهای تربیتی با ویژگیها و نیازهای دانش آموزان و اقتضائات فرهنگ اسلامی ایرانی و شرایط اقلیمی، فرهنگی و جغرافیایی (6 و 7 و 3)
طراحی و ساخت فضاهای تربیتی متناسب با اقتضائات برنامه ی درسی، استانداردهای تربیتی، تحولات جمعیتی، اصول شهرسازی و معماری و شرایط اقلیمی با تاکید بر استفاده از فناوریهای نوین ساخت و تجهیزات آموزشی و رعایت الگوی معماری اسلامی ایرانی و توجه ویژه به نقش محوری نمازخانه در طراحی و معماری اسلامی
متناسبسازی فضاهای فیزیکی، آموزشی و تربیتی با نیازهای ویژه و تفاوتهای جنسیتی دانش آموزان با تاکید بر فراهم آوردن الزامات نهادینهسازی فرهنگ ایمانی و عفاف و پوشش و رعایت احکام محرّمیت در محیط
اهتمام به طراحی، ساخت و تجهیز مناسب نمازخانه، کتابخانه، آزمایشگاه، فضای سبز و فضای ورزشی در تمام مدارس به عنوان محیط تعلیم و تربیت
اصلاح محتوا، ارتقای جایگاه، افزایش کیفیت و کارآمدی علوم انسانی در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی مبتنی بر مبانی دینی در چارچوب نظام معیار اسلامی (1 و 2)
تدوین منابع علوم انسانی مبتنی بر جهان بینی اسلامی و با هدف توامان هدایت، تعالی و مدیریت فرد و جامعه
تدوین برنامه به منظور فرهنگسازی در جهت تبیین و تقویت منزلت علوم انسانی و پرهیز از غلبه رویکرد تجربی و فنی در دورههای آموزش رسمی عمومی
شناسایی استعدادهای برتر و هدایت آنها به ادامه تحصیل در رشتههای علوم انسانی و زمینهسازی برای تقویت و تعمیق فعالیتهای علمی پژوهشی آنها در دورههای آموزش عالی
جذب و تربیت معلمان مستعد، آگاه و متعهد برای تدریس در درسهای علوم انسانی، دانش افزایی مستمر معلمان در حین خدمت و ارتقاء شان و منزلت فرهنگی و اجتماعی آنها
اصلاح و بازتدوین متون و مواد آموزشی دروس علوم انسانی در سطوح مختلف بر اساس آموزهها و معارف دینی و با مشارکت حوزههای علمیه
گسترش و تقویت مدارس و مجموعههای آموزشی تربیتی خاص علوم انسانی در سراسر کشور
تنوع بخشی در ارائه ی خدمات آموزشی و فرصتهای تربیتی متناسب با مصالح جامعه، نیازها و علایق دانش آموزان در راستای شکوفایی استعدادهای آنها (3 و 2 و 7)
ایجاد تنوع در فرصتهای تربیتی در مراکز آموزشی و تربیتی برای پاسخگویی به نیازهای دانش آموزان
رعایت اقتضائات هویت جنسیتی (پسران و دختران) و ویژگیهای دوران بلوغ دانش آموزان در برنامههای درسی و روشها و برنامههای تربیتی ضمن توجه به هویت مشترک آنان
توجه کافی به شرایط روحی دانش آموزان در سنین بلوغ و ارائه مشاوره و آموزشهای دینی و اخلاقی متناسب با آنها
ارتقای کیفیت فرایند تعلیم و تربیت با تکیه بر استفاده هوشمندانه از فناوریهای نوین (3، 2، 1، 7)
توسعه ضریب نفوذ شبکه ملی اطلاعات و ارتباطات (اینترانت) در مدارس با اولویت پر کردن شکاف دیجیتالی بین مناطق آموزشی و ایجاد ساز و کار مناسب برای بهره برداری بهینه و هوشمندانه توسط مربیان و دانش آموزان در چارچوب نظام معیار اسلامی
تولید و به کارگیری محتوای الکترونیکی متناسب با نیاز دانش آموزان و مدارس با مشارکت بخش دولتی و غیردولتی و الکترونیکی کردن محتوای کتابهای درسی بر اساس برنامه درسی ملی (با تاکید بر استفاده از ظرفیت چند رسانهای) تا پایان برنامه پنجم توسعه کشور
اصلاح و به روزآوری روشهای تعلیم و تربیت با تاکید بر روشهای فعال، گروهی، خلاق با توجه به نقش الگویی معلمان
گسترش بهره برداری از ظرفیت آموزشهای غیرحضوری و مجازی در برنامههای آموزشی و تربیتی ویژه معلمان، دانش آموزان و خانوادههای ایرانی در خارج از کشور بر اساس نظام معیار اسلامی و با رعایت اصول تربیتی از طریق شبکه ملی اطلاعات و ارتباطات
تغییر و نوآوری در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی با رویکرد تعالی بخش، پویا و بالنده (7 و 1 و 2)
مناسبسازی فرهنگ سازمانی بر اساس معیارهای اخلاق اسلامی با تاکید بر تقویت روحیه اخوت و تعاون، خلاقیت و آموزش مستمر
تامین تسهیلات و امکانات و ایجاد ساز و کارهای کارا و اثربخش در آموزشهای ضمن خدمت معلمان و تقویت انگیزه و مهارت حرفهای برای یادگیری مداوم
ایجاد شبکه ی پژوهشی فعال و فراگیر در درون ساختار نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی با استفاده از فناوریهای نوین و در قالب شبکه ملی اطلاعات و ارتباطات
استفاده بهینه از دانش و تجربه نخبگان و پیشکسوتان آموزش و پرورش
استقرار نظام خلاقیت و نوآوری در آموزش و پرورش در راستای تربیت جامع و بالندگی معنوی و اخلاقی و حمایت مادی و معنوی از مدیران، مربیان و دانش آموزان خلاق و نوآور و کارآفرین
استقرار نظام ارزشیابی و تضمین کیفیت در تعلیم و تربیت رسمی عمومی (7 و 2 و 4)
ایجاد ساز و کارهای قانونی و ساختار مناسب برای سنجش و ارزشیابی عملکرد نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
طراحی و اجرای نظام ارزشیابی نتیجه محور بر اساس استانداردهای ملی برای گذر از دورههای تحصیلی و رویکرد ارزشیابی فرایند محور در ارتقای پایههای تحصیلی دوره ابتدایی و رویکرد تلفیقی (فرایند محور و نتیجه محور) در سایر پایههای تحصیلی
ایجاد نظام رتبهبندی مدارس و موسسات آموزش و پرورش به منظور شفافسازی عملکرد و ارتقاء کیفیت و تقویت انگیزههای رقابت منطقی و علمی بین آنان
ارتقاء جایگاه ایران در ارزیابیهای کیفیت جهانی در چارچوب معیارهای اسلامی و معرفی الگوی تعلیم و تربیت اسلامی به جهان
تامین، تخصیص و تنوع بخشی به منابع مالی، مدیریت مصارف متناسب با نیازهای کمّی و کیفی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (6 و 7 و 3)
مدیریت بهینه منابع و مصارف و شفافسازی عملکرد مالی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
شفافسازی و برنامهریزی برای افزایش سهم اعتبارات آموزش و پرورش از تولید ناخالص داخلی به میزان مناسب
اولویت بخشی به آموزش ابتدایی در تامین و تخصیص منابع
افزایش سهم هزینههای غیرپرسنلی در بودجه جاری آموزش و پرورش به میزان مناسب به منظور ارتقای آموزش و تربیت
طراحی ساز و کارهای تنوع بخشی به منابع مالی دولتی و غیردولتی از قبیل موقوفات و امور خیریه
بهینهسازی بهره برداری از منابع مادی و فیزیکی و تبدیل به احسن کردن آنها و طراحی استانداردهای مصرف و تعبیه ساز و کارهای پیشگیری از اسراف و تبذیر
تقویت مشارکت عمومی در آموزش و پرورش با حفظ کارکردهای سیاستگذاری و نظارتی نظام از طریق تسهیل تاسیس مدارس غیردولتی و حمایت از فعالیتهای آموزشی آنان
بازنگری و بازمهندسی ساختارها و رویهها و روشها (7 و 1 و 2)
اصلاح و بازنگری ساختار دورههای آموزشی بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی
استقرار نظام مکانیابی مدارس بر اساس سامانه ی آمایش سرزمین و تحولات جمعیتی (ناظر به 50 سال آینده)
طراحی و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی و استعدادیابی به منظور هدایت دانش آموزان به سوی رشتهها و حرف و مهارتهای مورد نیاز حال و آینده کشور متناسب با استعدادها، علاقه مندی و تواناییهای آنان
استقرار نظام راهنمائی و مشاوره تربیتی مبتنی بر مبانی اسلامی و افزایش نقش معلمان در این زمینه و به کارگیری مشاوران متخصص برای ایفای وظائف تخصصی در تمام پایههای تحصیلی
ساماندهی ساعات کار مربیان برای حضور تمام وقت در مدارس شامل ساعات تدریس و ساعات اختصاص یافته به سایر فعالیتهای تربیتی مرتبط در مدرسه با توجه به ضرورت جبران خدمت مناسب ایشان
تحول در ساختار و مدیریت زمان آموزش در مدارس و تعیین و متناسبسازی ساعات و روزهای آموزشی در طول هفته
اولویت بخشی به رویکرد مدیریت مجتمعهای آموزشی و تربیتی به منظور اعمال مدیریت یکپارچه تربیتی در طول مدت تحصیل دانش آموزان و ایجاد فرصت بیشتر برای ارتقای فعالیتهای آموزشی و تربیتی
استقرار و استفاده از نظام «دوری» در سازمان دهی معلمان در سه پایه اول ابتدایی
حاکمیت برنامه محوری به جای کتاب محوری و تولید بسته آموزشی در برنامههای درسی با رعایت اصل معلم محوری
بازطراحی و ساماندهی تقویم سال تحصیلی با رعایت انعطاف و توجه به شرایط اقلیمی و با تاکید بر بهینهسازی تعطیلات
ارتقاء و بهبود مستمر کیفیت نظام کارشناسی، مدیریت و راهبری آموزشی و تربیتی در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی (7 و 2 و 4)
نهادینه کردن برنامه محوری در سطوح مختلف مدیریت نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
ایجاد ساز و کارهای لازم برای تربیت و نگهداشت مدیران و راهبران آموزشی و تربیتی و تلاش برای افزایش ثبات مدیریت در مجموعه نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی
طراحی و اجرای الگوی بالندگی شغلی حرفهای برای منابع انسانی
انجام مطالعات راهبردی آینده نگر در آموزش و پرورش و تدوین برنامههای آینده پژوهانه و اجرای آن با هماهنگی دستگاههای ذیربط در آموزش و پرورش
اصلاح ساختار اجرایی و کاهش تعداد واحدهای اداری، متناسب با مدیریت کارآمد و اثربخش
گزینش مدیران در سطوح مختلف بر اساس شایسته سالاری و پیشگامی آنان در ارزشهای الهی و انسانی و معیارهای علمی، کارآمدی و باور به اهداف نظام تعلیم و تربیت رسمی
توسعه ی ظرفیت پژوهش و نوآوری، نظریهپردازی و مستندسازی تجربیات تربیتی بومی (8 و 2 و 7)
استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود برای گسترش فرهنگ تفکر و پژوهش در بین مدیران، مربیان و تامین پژوهشگر مورد نیاز نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی و حمایت از پژوهشگران فعال و مجرب
تدوین نظام جامع حمایت از پژوهشگران حوزه آموزش و پرورش و هدایت موضوعات و اهداف پژوهشی در راستای تحقق اهداف تعلیم و تربیت رسمی
حمایتهای مادی و معنوی از طرحهای موفق و نوآوریهای تربیتی بومی، مستندسازی و انتشار یافتههای پژوهشی در داخل و خارج از کشور و ایجاد بانک اطلاعاتی فعال و کارآمد
حمایتهای مادی و معنوی از کرسیهای نظریهپردازی در علوم تربیتی و روشهای تعلیم و تربیت و فراهم آوردن زمینه کاربست یافتههای جدید و نوآوری در مدارس و نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی با همکاری حوزههای علمیه، دانشگاهها و مراکز علمی و پژوهشی
چارچوب نهادی و نظام اجرایی تحول بنیادین آموزش و پرورش برای تحقق اهداف و برنامههای سند ملی آموزش و پرورش در افق چشم انداز، سیاستگذاری، برنامهریزی و نظارت بر فرایند تحول بنیادین در دو سطح به شرح زیر صورت میپذیرد:
سیاستگذاری، نظارت و ارزیابی در سطح کلان سیاستگذاری و تصمیمگیری کلان و نیز ارزیابی و نظارت راهبردی فرایند تحول بنیادین نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی بر پایه این سند بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی میباشد.
برنامهریزی و نظام اجرایی
شورای عالی آموزش و پرورش با استفاده از همه ظرفیت وزارت آموزش و پرورش و سایر نهادها و امکانات کشور مسئولیت بررسی، تصویب و ابلاغ سیاستهای اجرایی، طراحی ساز کار تحقق اهداف، اصلاح ساختارها و فرایندهای مربوط، به روزآوری و ترمیم، هماهنگی و انسجام در سیاستها و برنامهها و نظارت بر حسن اجرای برنامههای تحول راهبردی را بر عهده دارد و گزارش پیشرفت اجرای سند و چگونگی عملکرد وزارت آموزش و پرورش را به صورت سالانه به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه میدهد.
وزارت آموزش و پرورش مسئولیت نهادینهسازی و اجرای سند ملی آموزش و پرورش (شامل بنیانهای نظری و سند تحول راهبردی) و طراحی و تدوین برنامههای اجرایی سند تحول راهبردی را بر عهده دارد و حداکثر ظرف مدت یک سال پس از تصویب این سند، برنامههای خود (به ویژه برنامههای زیر نظامهای اصلی ) را به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش میرساند.
وزارت آموزش و پرورش موظف است با تربیت، به کارگیری و سازماندهی نیروهای توانمند و واجد شرایط، تامین و بسیج امکانات و منابع، تدوین برنامههای اجرایی کوتاه مدت و میان مدت در سطح ملی و استانی، اصلاح قوانین و مقررات و جلب مشارکت و همکاری سایر دستگاهها و نهادها اقدامات لازم برای تحقق مفاد سند را معمول دارد.
تمام دستگاهها و نهادها، به ویژه رسانه ملی، موظفند در چارچوب این سند، همکاری لازم با نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی را برای تحقق اهداف تحول بنیادین آموزش و پرورش معمول دارند. گزارش نحوه و میزان همکاری دستگاهها به صورت سالانه توسط وزیر آموزش و پرورش به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه خواهد شد.
نحوه ترمیم و به روزرسانی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش فرایند ترمیم سند تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران در افق چشم انداز در بازههای زمانی 5 ساله از تاریخ تصویب آن و مطابق با بنیانهای نظری سند ملی (فلسفه تعلیم و تربیت در جمهوری اسلامی ایران، فلسفه تعلیم و تربیت رسمی عمومی در جمهوری اسلامی ایران، رهنامه نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در جمهوری اسلامی ایران) پس از تصویب شورای عالی آموزش و پرورش به تصویب نهایی شورای عالی انقلاب فرهنگی خواهد رسید.
این سند مشتمل بر 8 فصل در جلسات 681، 682، 683، 684، 685، 686، 687، 688، 690، 691، 692، 694، 695، 696 و 697 مورخ 12/11/1389، 26/11/1389، 3/12/1389، 10/12/1389، 17/12/1389، 23/1/1390، 6/2/1390، 20/2/1390، 31/3/1390، 14/4/1390، 21/4/1390، 4/5/1390، 15/6/1390، 22/6/1390 و 5/7/1390 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب نهایی رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است و کلیه مصوبات و سیاستهای قبلی در موارد مغایرت با آن منسوخ و بلااثر و در سایر موارد بر اساس آن مورد بازنگری و اصلاح قرار میگیرند.
رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی محمود احمدی نژاد