کنوانسیون راجع به مسئولیت بینالمللی در مورد خسارات ناشی از اجسام فضائی مشتمل بر یک مقدمه و بیست و هشت ماده که بنام دولت شاهنشاهی در مسکو و واشنگتن و لندن بامضاء رسیده است تصویب و اجازه تسلیم اسناد تصویب آن داده میشود.
قانون فوق مشتمل بر یک ماده و متن کنوانسیون ضمیمه پس از تصویب مجلس شورای ملی در جلسه روز سهشنبه اول آبان ماه 1352 در جلسه روزدوشنبه سوم دیماه یک هزار و سیصد و پنجاه و دو شمسی بتصویب مجلس سنا رسید.
رئیس مجلس سنا - جعفر شریفامامی
کنوانسیون مربوط بمسئولیت بینالمللی در مورد خسارت ناشی از اجسام فضائی دول طرف این کنوانسیون با توجه بمنافع مشترک کلیه افراد بشر در امر توسعه اکتشافات فضائی و استفاده از فضای ماوراء جو در مقاصد صلحجویانه. با اشاره به «معاهده مربوط باصول حاکم بر فعالیتهای دولتها در زمینه اکتشاف و استفاده از فضای ماوراء جو کره ماه و سایر اجرام سماوی». با توجه باینکه علیرغم اقدامات احتیاطی که دولتها و سازمانهای بینالمللی بینالدول که به پرتاب اجسام فضائی مبادرت میکنند باید معمول دارند این اجسام ممکن است موجب خساراتی گردند. با علم بلزوم وضع مقررات و اتخاذ تدابیر موثر بینالمللی در مورد مسئولیت در قبال خسارات ناشی از اجسام فضائی و بویژه در مورد پرداخت غرامت منصفانه بقربانیان خسارات بر طبق مفاد کنوانسیون حاضر. با اعتماد باینکه وضع و اتخاذ اینگونه مقررات و تدابیر در تحکیم همکاری بینالمللی در زمینه اکتشافات فضائی و استفاده از فضای ماوراء جو درمقاصد صلحجویانه موثر خواهد بود. بشرح زیر موافقت نمودند:
از لحاظ این کنوانسیون: الف - اصطلاح «خسارت» عبارت است از به هلاکت رسیدن اشخاص و خسارات جسمانی با صدمات دیگر وارد بسلامتی آنها یا انهدام اموال دولت یا اشخاص - اعم از حقیقی یا حقوقی - یا اموال سازمانهای بینالمللی بینالدول یا خسارات وارد باین اموال. ب - اصطلاح «پرتاب» نیز شامل اقدام بپرتاب میباشد. ج - اصطلاح «دولت پرتابکننده» به معنای: 1 - دولتی است که اقدام بپرتاب اجسام فضائی مینماید یا وسایل پرتاب اجسام فضائی را فراهم میآورد. 2 - دولتی است که با استفاده از قلمرو و تسهیلات او اجسام فضائی پرتاب میشود. د - اصطلاح «جسم فضائی» شامل عوامل متشکله یک جسم فضائی و همچنین دستگاه پرتاب و اجزای آن دستگاه میباشد.
دولت پرتابکننده مسئولیت کامل جبران خساراتی را که بوسیله اجسام فضائی متعلق باو در سطح زمین یا در فضا بوسائل در حال پروازوارد شده است - بعهده خواهد داشت.
در مورد خساراتیکه خارج از سطح زمین بجسم فضائی یک دولت پرتابکننده یا بافراد یا اموالیکه در داخل این جسم فضائی قرار دارند بوسیله جسم فضائی دولت پرتابکننده دیگری وارد آمده باشد دولت اخیرالذکر فقط در صورتی مسئول خواهد بود که این خسارت بخاطر اشتباه آن دولت یا اشتباه افرادی باشد که دولت در قبال آنها مسئولیت دارد.
در مورد خسارات وارد خارج از سطح زمین بجسم فضائی یک دولت پرتابکننده یا بافراد یا اموالیکه در داخل این جسم فضائی قراردارند بوسیله جسم فضائی دولت پرتابکننده دیگر و همچنین در مورد خسارت وارده از این ناحیه بیک دولت ثالث یا باشخاص حقیقی یا حقوقی تابع آن دولت - دو دولت مشترکا تا حدود مشروحه ذیل در برابر دولت ثالث مسئول خواهند بود: الف - چنانچه خسارت بیک دولت ثالث در سطح زمین یا بیک وسیله در حال پرواز وارد شده باشد - مسئولیت آن دولتها در قبال دولت ثالثقطعی میباشد. ب - چنانچه خسارت وارده بیک جسم فضائی متعلق بیک دولت ثالث و یا باشخاص و اموالی که در چنین جسم فضائی قرار دارند خارج از سطح زمین بوقوع پیوسته باشد مسئولیت آن دولتها در قبال دولت ثالث بر اساس اشتباه اشخاصی که هر یک از آنها در قبال آنها مسئولیت دارد – مبتنی خواهد بود.
در کلیه موارد مسئولیت مشترک مندرج در بند 1 این ماده میزان غرامت جهت جبران خسارت بین دو دولت اولی - بتناسب خطائیکه مرتکب شدهاند تقسیم خواهد شد. چنانچه تشخیص میزان خطای هر یک از دولتها میسر نباشد میزان غرامت متساویا بین آنها تقسیم خواهد شد. این تقسیم بحق دولت ثالث مبنی بر ادعای جبران کامل و تام خسارت - طبق مفاد کنوانسیون حاضر علیه یکی از دولتهای پرتابکننده یا کلیه دولتهای پرتابکننده که مشترکا و منفردا مسئول میباشند، لطمهای وارد نخواهد ساخت.
1 - هر گاه دو یا چند دولت مشترکا مبادرت به پرتاب یک جسم فضائی نمایند دول مزبور مشترکا و منفردا مسئول کلیه خساراتی که ممکن است از این پرتاب ناشی گردد خواهند بود. 2 - دولت پرتابکنندهای که خسارات وارده را جبران نموده حق دارد از دیگر دولی که در این پرتاب مشترک سهیم بودهاند ادعای خسارت نماید. شرکتکنندگان در یک پرتاب فضائی مشترک میتوانند در مورد تقسیم غرامت مالی که در قبال آن مشترکا یا منفردا مسئولند موافقتنامههایی منعقد نمایند. اینگونه موافقتنامهها بحق دولتی که متحمل خسارت گردیده از نظر ادعای غرامت کامل از یک یا کلیه دول پرتابکننده که بموجب این کنوانسیون مشترکا یا منفردا مسئول میباشند لطمهای وارد نخواهد ساخت. 3 - دولتی که قلمرو و تسهیلات آن بمنظور پرتاب اجسام فضائی مورد استفاده قرار گرفته است بعنوان دولت سهیم در پرتاب مشترک تلقی خواهد گردید.
1 - با رعایت بند 2 این ماده یک دولت پرتابکننده تا حدودیکه باثبات رساند که خسارت وارده کلا یا بعضا معلول خطای فاحش یا عمل قصوری است که بقصد ایجاد خسارت از طرف یک دولت متقاضی و اشخاص حقیقی یا حقوقی که آن دولت نمایندگی آنها را دارد صورت گرفته است- از مسئولیت مطلق معاف خواهد بود. 2 - در مواردیکه یک دولت پرتابکننده دست به فعالیتهائی بزند که با قوانین و مقررات بینالمللی منجمله و بویژه با منشور سازمان ملل متحد و با عهدنامه مربوط باصول حاکم بر فعالیتهای دول در زمینه اکتشافات فضائی و استفاده از ماوراء جو از جمله کره ماه و سایر اجرام سماوی مطابقت نداشته باشد و فعالیتهای مزبور سبب ایجاد خسارت شده باشد دولت مزبور از هیچ نوع معافیت برخوردار نخواهد بود.
مقررات کنوانسیون حاضر درباره خسارات ناشی از جسم فضایی یک دولت پرتابکننده نسبت بافراد ذیل مجری نخواهد بود: الف - اتباع دولت پرتابکننده. ب - اتباع بیگانه طی مدتیکه در برنامه پرتاب - از لحظه پرتاب جسم فضایی یا هر یک از مراحل بعدی تا هنگام فرود آن - شرکت نمایند یا طی مدتیکه بنا بدعوت دولت پرتابکننده در جوار منطقهای که برای پرتاب یا بازگشت جسم فضایی پیشبینی شده است - باشند.
1 - دولتی که خود و اتباع او اعم از حقیقی یا حقوقی متحمل خسارت میشوند میتوانند تقاضایی برای جبران خسارت مزبور بدولت پرتابکننده تسلیم نماید. 2 - اگر دولت متبوع شخص مورد خسارت اعم از حقیقی یا حقوقی ادعای خسارت نکند دولت دیگری که آن شخص در قلمرو آن متحمل خسارتگردیده میتواند از دولت پرتابکننده ادعای خسارت نماید. 3 - اگر دولت متبوع اشخاص مورد خسارت و دولتی که این افراد در قلمرو آن متحمل خسارت شدهاند هیچیک ادعای خسارت نکرده و نیز قصد خودرا مبنی بر ارائه چنین تقاضائی اطلاع ندهند - دولت دیگری که اشخاص مزبور بطور دائمی در سرزمین آن اقامت دارند میتوانند از دولت پرتابکننده ادعای خسارت نمایند.
درخواست جبران خسارت از طریق دیپلماتیک بدولت پرتابکننده اعلام خواهد شد. چنانچه دولتی با دولت پرتابکننده روابط سیاسی نداشته باشد میتواند از دولت ثالثی تقاضا کند که دعوی مذکور را بدولت پرتابکننده تسلیم نماید یا نماینده منافع آن دولت طبق این کنوانسیون باشد.این دولت همچنین میتواند درخواست خود را از طریق دبیر کل سازمان ملل متحد تسلیم نماید مشروط بر آنکه دولت درخواستکننده و دولت پرتابکننده هر دو عضو سازمان ملل متحد باشند.
1 - درخواست جبران خسارت را میتوان طی مدت یکسال از تاریخ وقوع خسارت یا از تاریخ کشف دولت پرتابکنندهای که مسئول خسارت بوده تسلیم نمود. 2 - لیکن اگر دولتی از وقوع خسارت مطلع نباشد یا نتواند دولت پرتابکنندهای را که در قبال خسارات وارده مسئول است مشخص نماید ظرف یکسال پس از آگاهی از واقعیات فوقالذکر درخواست خسارت نماید. لیکن این مهلت بهیچوجه از یکسال که طی آن بدولت درخواستکننده عملا امکان داده شده است تا برای کشف حقایق کوشش کند تجاوز نخواهد کرد. 3 - مهلتهای مذکور در بندهای 1 و 2 این ماده حتی اگر میزان خسارت دقیقا تعیین نشده باشد قابل اجراء است. لیکن در این صورت دولت درخواستکننده حق دارد ظرف یکسال پس از تعیین دقیق میزان خسارت، درخواست خود را مورد تجدید نظر قرار داده و مدارک دیگری را پس ازانقضای مهلتهای مذکور تسلیم نماید.
1 - بموجب مفاد این کنوانسیون ارائه درخواست جبران خسارت بدولت پرتابکننده مستلزم آن نیست که دولت درخواستکننده یااشخاص حقیقی یا حقوقی که آن دولت حامی منافع آنها است قبلا کلیه اقدامات محلی ممکن را انجام داده باشند. 2 - مقررات مندرج در این کنوانسیون مانع آن نیست که دولت درخواستکننده یا اشخاص حقیقی یا حقوقی که آن دولت حامی منافع آنها است دردادگاهها یا مراجع اداری یا نمایندگیهای دولت پرتابکننده درخواستی ارائه دهند. معهذا یک دولت حق ندارد بموجب مفاد این کنوانسیون یا هرموافقتنامه بینالمللی دیگری که بین دولتهای ذینفع لازمالاجراء است - در مورد خساراتیکه قبلا برای جبران آن درخواستی بدادگاهها یا مراجع ادارییا نمایندگیهای دولت پرتابکننده تسلیم شده و تحت رسیدگی است درخواستی ارائه دهد.
میزان غرامتی که دولت پرتابکننده بموجب مفاد این کنوانسیون ملزم به پرداخت آن میباشد طبق حقوق بینالملل و بر مبنای اصولعدالت و انصاف بنحوی تعیین میشود که شخص حقیقی یا حقوقی - دولت یا سازمان بینالمللی که از طرف آنها ادعای جبران خسارت شده است بوضع پیش از وقوع خسارت برگردانده شوند.
جز در مواردی که دولت درخواستکننده و دولتی که بموجب کنوانسیون حاضر ملزم به پرداخت غرامت میباشد بنحو دیگری توافق نموده باشند میزان غرامت به پول رایج دولت درخواستکننده و یا بنا بتقاضای دولت اخیر به پول رایج دولتی که ملزم به پرداخت غرامت میباشد تادیه خواهد شد.
چنانچه در مورد درخواست جبران خسارت از طریق مذاکرات دیپلماتیک مشروح در ماده 9 توافق حاصل نگردد - طی یک سال پس ازتاریخی که دولت درخواستکننده در مورد تسلیم مدارک مربوط بدرخواست خود دولت پرتابکننده را مطلع گردانیده متعاقب درخواست یکی ازطرفهای ذینفع یک کمیسیون رسیدگی بدرخواستها تشکیل خواهد شد.
1 - کمیسیون رسیدگی بدرخواستها مرکب از سه عضو خواهد بود: یک عضو از طرف دولت درخواستکننده و یک عضو از طرف دولت پرتابکننده و عضو سوم که رئیس کمیسیون خواهد بود با توافق طرفین انتخابمیشود. هر یک از طرفین باید ظرف دو ماه از تاریخ تقاضای تشکیل کمیسیون رسیدگی بدرخواستها اعضاء خود را انتخاب نماید. 2 - اگر ظرف چهار ماه از تقاضای تشکیل کمیسیون رسیدگی بدرخواستها بین طرفین در مورد انتخاب رئیس کمیسیون توافق حاصل نگردد هر یک ازآنها میتواند از دبیر کل سازمان ملل متحد تقاضا کند که در خلال دو ماه بعد رئیس کمیسیون را تعیین نماید.
1 - اگر ظرف مدت مقرر یکی از طرفین نماینده خود را تعیین نکند رئیس کمیسیون بنا بدرخواست طرف دیگر خود به تنهائی کمیسیون رسیدگی بدرخواستها را تشکیل خواهد داد. 2 - چنانچه بدلائل مختلف در کمیسیون مذکور سندی بلاتصدی بماند طبق ترتیبی که قبلا برای اعضاء اتخاذ گردید عمل خواهد شد. 3 - کمیسیون راسا روش کار خود را تعیین خواهد نمود. 4 - کمیسیون در مورد مقر یا مقرهائیکه در آن تشکیل میشود و نیز در مورد کلیه مسائل اداری دیگر تصمیم خواهد گرفت. 5 - باستثنای تصمیمات و احکام صادره توسط کمیسیونی که دارای یک عضو میباشد کلیه تصمیمات و احکام کمیسیون با اکثریت آراء اتخاذ و صادرخواهد شد.
اعضای کمیسیون رسیدگی بدرخواستها بدین علت که دو یا تعدادی از دول درخواستکننده یا پرتابکننده مشترکا مسالهای را نزد کمیسیونمطرح نمودهاند افزایش نخواهد یافت - دولتهائیکه مشترکا چنین مسئلهای را مطرح نمودهاند بالاتفاق و بهمان نحو و تحت همان شرایط که درمورد یک دولت درخواستکننده واحد در نظر گرفته شده است یکی از اعضای کمیسیون را تعیین خواهند نمود. چنانچه دو یا چند دولت پرتابکننده مشترکا مسالهای را مطرح نموده باشند بالاتفاق و بهمان نحو یکی از اعضای کمیسیون را معین مینمایند هر گاه دولتهای درخواستکننده یا دولتهای پرتابکننده طی مهلت مقرر بتعیین اعضاء مبادرت ننمایند رئیس تعیین شده بتنهائی کمیسیون را تشکیل خواهد داد.
کمیسیون رسیدگی بدرخواستها در مورد موجه بودن درخواست جبران خسارت تصمیم گرفته و عنداللزوم میزان غرامت را تعیین خواهد نمود.
1 - کمیسیون رسیدگی بدرخواستها طبق مفاد ماده 12 عمل خواهد کرد. 2 - تصمیمات کمیسیون در صورت توافق قبلی طرفهای دعوا قطعی و لازمالاجراء خواهد بود. در غیر اینصورت کمیسیون حکمی قطعی که ارزش توصیهنامه را دارد صادر خواهد نمود و طرفهای دعوا با حسن نیت آن را مورد توجه قرار خواهند داد. کمیسیون دلایل موجه تصمیم و حکم صادره را ذکر خواهد کرد. 3 - کمیسیون تصمیم یا حکم خود را در اسرع وقت ممکن طی یکسال پس از تشکیل خود صادر مینماید مگر آنکه کمیسیون تمدید مدت مزبور را ضروری تشخیص دهد. 4 - تصمیم یا حکم کمیسیون علنی خواهد گردید و نسخههای مصدق آن بهر یک از طرفهای دعوا و به دبیر کل سازمان ملل متحد تسلیم خواهد شد.
هزینههای کمیسیون رسیدگی بدرخواستها متساویا بین طرفهای دعوا تقسیم خواهد شد مگر آنکه کمیسیون ترتیب دیگری در این خصوص اتخاذ نماید.
هر گاه خسارت ناشی از یک جسم فضائی خطر عمدهای برای جان افراد ایجاد نماید و یا جدا شرایط زندگی مردم یا کار مراکز حیاتی را مختل سازد دولتهای طرف و بخصوص دولت پرتابکننده متعاقب درخواست دولت مورد خسارت باید امکان بذل مساعدت مقتضی و سریع را بآن دولت مورد بررسی قرار دهد. معهذا مقررات این ماده بحقوق و وظایف دولتهای طرف طبق این کنوانسیون خلل وارد نخواهد ساخت.
از لحاظ این کنوانسیون جز در مواد 24 و 27 و در هر مورد کلمه دولتها بکار رفته لفظ مزبور شامل هر سازمان بینالمللی بینالدول که مبادرت بفعالیتهای فضائی نماید نیز میگردد - مشروط بر اینکه سازمان مزبور موافقت خود را با قبول حقوق و تعهدات مندرج در این کنوانسیون اعلام دارد و اکثریت دول عضو سازمان مزبور جزو دول طرف کنوانسیون حاضر و معاهده مربوط باصول حاکم بر فعالیتهای دول در زمینه اکتشافات فضائی و استفاده از ماوراء جو منجمله کره ماه و سایر اجرام سماوی باشند.
دول عضو چنین سازمان که در عین حال جزو دولتهای طرف این کنوانسیون میباشند کلیه تدابیر مقتضی را بمنظور اینکه سازمان مزبور طبق مفاد بند اخیر اعلامیهای صادر نماید اتخاذ خواهند نمود.
هر گاه یک سازمان بینالمللی بینالدول طبق مفاد این کنوانسیون مسئول ایراد خسارتی باشد سازمان مزبور و آن عده از اعضاء آن که جزو دولتهای طرف کنوانسیون حاضر میباشند و منفردا مسئول میباشند. مشروط بر آنکه: الف - هر گونه درخواست غرامت در مورد چنین خسارتی باید بدوا به سازمان ارائه گردد. ب - تنها در موردیکه سازمان ظرف مدت ششماه مبلغی را که بعنوان غرامت در قبال خسارت وارده تعیین گردیده یا مورد موافقت قرار گرفته است پرداخت نکرده باشد دولت درخواستکننده میتواند برای پرداخت مبلغ مزبور بمسئولیت اعضائیکه جزو دولتهای طرف کنوانسیون حاضر میباشند استناد نماید.
کلیه درخواستهای غرامت که طبق مفاد این کنوانسیون در قبال خسارت وارده بسازمانیکه بموجب بند 1 ماده حاضر موافقت خود را اعلام داشته است ارائه میگردد باید توسط یک دولت عضو سازمان که در عین حال یکی از دولتهای طرف این کنوانسیون میباشد ارائه گردد.
1 - مقررات کنوانسیون حاضر لطمهای بسایر موافقتنامههای معتبر بینالمللی که در روابط بین دولتهای طرف این موافقتنامهها لازمالاجراء است وارد نخواهد ساخت. 2 - هیچیک از مقررات مندرج در این کنوانسیون مانع از آن نیست که دولتها برای تایید تکمیل یا توسعه مقررات آن بانعقاد موافقتنامههای بینالمللی مبادرت نمایند.
کنوانسیون حاضر برای اعضای کلیه دولتها مفتوح خواهد بود. هر گاه دولتی کنوانسیون حاضر را قبل از لازمالاجراء شدن آن طبق بند 3ماده حاضر امضاء ننموده باشد میتواند در هر زمان بآن ملحق شود.
کنوانسیون حاضر بتصویب دول امضاءکننده خواهد رسید. اسناد تصویب و اسناد الحاق به دولتهای اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی وبریتانیای کبیر و ایرلند شمالی و ممالک متحده آمریکا که بموجب این ماده بعنوان دول نگهدارنده تعیین میشوند تسلیم خواهد شد.
کنوانسیون حاضر از تاریخ تسلیم پنجمین سند تصویب لازمالاجراء خواهد شد.
در مورد دولی که اسناد تصویب یا اسناد الحاق را پس از لازمالاجراء شدن کنوانسیون حاضر تسلیم مینمایند کنوانسیون از تاریخ تسلیم این اسناد تصویب یا الحاق لازمالاجراء خواهد گردید.
دول نگهدارنده بلافاصله تاریخ هر امضاء و تسلیم هر سند تصویب و تاریخ لازمالاجراء شدن این کنوانسیون یا الحاق بآنرا باطلاع کلیه دولتهائیکه کنوانسیون را امضاء نموده یا بآن ملحق شدهاند خواهد رسانید.
این کنوانسیون طبق مفاد ماده 102 منشور سازمان ملل متحد توسط دول نگهدارنده بثبت خواهد رسید.
هر یک از دول طرف کنوانسیون حاضر میتواند اصلاحاتی را بر این کنوانسیون پیشنهاد نماید. اصلاحات مذکور از تاریخ پذیرش آن توسط اکثریت دول کنوانسیون نسبت بدولتهائی که آنرا پذیرفتهاند لازمالاجراء خواهد گردید و در مورد سایر دول طرف این کنوانسیون این اصلاحات ازتاریخ پذیرش آن توسط هر یک از دول مذکور نسبت بآن دولت لازمالاجراء خواهد شد.
ده سال پس از لازمالاجراء شدن کنوانسیون حاضر موضوع تجدیدنظر در آن در دستور جلسه موقت مجمع عمومی سازمان ملل متحد درج خواهد شد تا با توجه باجرای آن در گذشته لزوم تجدیدنظر در آن مورد بررسی قرار گیرد. لیکن پس از انقضای پنجسال از تاریخ لازمالاجراء شدن کنوانسیون حاضر بنا بتقاضای یک سوم از دولتهای طرف کنوانسیون و پس از جلب موافقت اکثریت آنها کنفرانسی بمنظور تجدیدنظر در مفاد کنوانسیون با شرکت دولتهای عضو تشکیل خواهد شد.
هر یک از دولتهای طرف کنوانسیون حاضر یکسال پس از لازمالاجراء شدن آن میتواند ضمن اطلاعیه کتبی بدول نگهدارنده تصمیم خودرا مبنی بر کنارهگیری از کنوانسیون اعلام دارد. کنارهگیری دولت مزبور یکسال پس از وصول اطلاعیه کتبی نافذ خواهد بود.
کنوانسیون حاضر که متنهای چینی - انگلیسی - فرانسه روسی و اسپانیائی آن متساویا معتبر میباشد در آرشیوهای دولت نگهدارنده نگهداری خواهد شد. نسخههای مصدق کنوانسیون حاضر توسط دول نگهدارنده در اختیار دول امضاءکننده و دول ملحق شونده قرار داده خواهد شد. کنوانسیون فوق مشتمل بر یک مقدمه و بیست و هشت ماده منضم بقانون کنوانسیون مسئولیت بینالمللی در مورد خسارات ناشی از اجسام فضائی میباشد. رئیس مجلس سنا - جعفر شریفامامی