شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه 660 مورخ 24/1/1389، براساس پیشنهاد مورخ 25/8/1387 و 22/9/1388 وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اصلاح مصوبه «اهداف، سیاستها و ضوابط نشر کتاب (مصوب جلسه 149 مورخ 20/2/1367)» را به شرح ذیل، تصویب نمود:
هدف اعتلای فرهنگ دینی و ملی در جامعه از طریق توسعه دانش و نهادینه کردن ارزشهای اسلامی، ایرانی و انقلابی با تامین آزادی نشر کتاب، حفظ حرمت و آزادی قلم، صیانت از جایگاه والای علم، اندیشه و ایمان دینی و همچنین ایجاد زمینه مناسب برای حضور موثر در عرصه جامعه جهانی.
سیاست کلی نظام جمهوری اسلامی، سیاست آزادی اندیشه و بیان آرا و عقاید را در چارچوب هدف موضوع ماده 1 فوق به عنوان یک اصل اساسی خود برگزیده است و بر حقوق و تکالیف قانونی مردم در زمینه نشر کتاب اعم از چاپی و الکترونیکی مطابق ضوابط قانونی تاکید میکند.
سیاستهای ایجابی، حدود و ضوابط
دولت و همه ارکان حکومت موظفند در چارچوب قانون از حریم آزادی انتشار کتاب حمایت کنند.
حق انتشار کتاب به منظور افزایش آگاهیهای دینی، علمی، سیاسی، اقتصادی، هنری، تاریخی، اجتماعی و نظایر آن از حقوق آحاد ملت است و این حق بدون مجوز قانونی، قابل سلب نیست.
تدوین و اجرای سیاستهای هدایتی و حمایتی جمهوری اسلامی ایران از کتاب باید به نحوی باشد که اهل قلم را به تالیف، ترجمه و انتشار کتابهای متناسب با نیازهای جامعه امروز برای نیل به موارد ذیل تشویق و ترغیب نماید:
تقویت و ترویج امر پژوهش
تبیین و ترویج اصول و ارزشهای انقلاب اسلامی و نگاهبانی از دستاوردهای آن از راه تالیف و نشر
احیای میراث مکتوب و توسعه فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی
مقابله موثر و مفید با تهاجم سیاسی و فرهنگی علیه عقاید و ارزشهای اسلامی، ملی و انقلابی
بهرهگیری مفید از دانش و اندیشه بشری از طریق ترجمه سنجیده و متناسب با زبان معیار
حمایت از ترجمه و نشر آثار ارزشمند به زبانهای دیگر
کمک به توسعه آموزش غیررسمی افراد جامعه از طریق ارتقاء سطح دانش و مهارت همگانی
ماده 4اصلاحی ۱۴۰۱/۱۰/۲۷
حدود قانونی نشر کتاب همانگونه که ممکن است مظهر و نمودی از آزادیهای اجتماعی و انسانی تلقی شود، چه بسا مورد سوءاستفاده و اشاعه لاابالیگری فکری و اخلال در حقوق عمومی قرار گیرد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری دستگاههای ذی صلاح موظف است برای مقابله با جوانب منفی، حدود و ضوابط نشر کتاب را که ذیلا آمده است، مورد توجه قرار دهد و فضای سالم و سازنده چاپ و نشر کتاب در هر قالبی اعم از کتابهای فیزیکی، رقومی یا سایر قالبهای چند رسانهای جدید مثل قالبهای صوتی، تصویری و واقعیت مجازی را حفظ و حراست نماید.
دین و اخلاق
تبلیغ و ترویج الحاد و اباحه گری، انکار یا تحریف مبانی و احکام اسلام و مخدوش کردن چهره شخصیتهایی که از نظر دین اسلام محترم شمرده میشوند و تحریف وقایع تاریخی دینی که مآلا به انکار مبانی دین منجر شود.
توهین به مقدسات دین مبین اسلام و تبلیغ علیه تعالیم اصول و مبانی آن
ترویج و تبلیغ ادیان، مذاهب و فرقههای منحرف و منسوخ، تحریف شده و بدعتگذار
معرفی ادیان و مذاهب و بیان احکام یا تحقیق درباره آنها با رویکرد علمی و غیرتبلیغی مستثنی است.
ترویج خرافات و مخدوش کردن چهره اسلام
بیان جزئیات مراودات جنسی، گناهان، کلمات رکیک و مستهجن، به نحوی که موجب اشاعه فحشا شود.
بیان مراودات جنسی یا مفاسد با زبانی عفیف و غیرمحرک به منظور آموزش، انتقال پیامی مثبت یا نشان دادن چهره شخصیتهای منفی، از حکم این بند مسثنی است.
استفاده از جاذبه جنسی و تصاویر برهنه زنان یا مردان با عنوان آثار هنری یا هر عنوان دیگر
استفاده از تصاویر و طرحهای علمی در کتابهای تخصصی و علمی، بلامانع است.
انتشار تصاویر به نحوی که موجب اشاعه فحشا شود؛ نظیر رقص، مشروبخواری و مجالس فسق و فجور.
چاپ تصاویر مجالس فسق و فجور عناصر حکومت پهلوی یا ضدانقلاب برای استناد تاریخی با رعایت عفت عمومی، مستثنی است.
ترویج مادیگرایی فلسفی و اخلاقی و سبکهای زندگی مخالف ارزشهای اسلامی و اخلاقی.
خشن جلوه دادن چهره اسلام و مسلمانان واقعی.
سیاست و اجتماع
توهین، تخریب یا افترا به امام خمینی (ره) و رهبری، رئیس جمهور، مراجع تقلید و تمام افرادی که حفظ حرمت آنها شرعا و یا قانونا لازم است.
تبلیغ علیه قانون اساسی و انقلاب اسلامی و معارضه با آنها.
برانگیختن جامعه به قیام علیه نظام جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی.
ترویج گروههای محارب و عناصر ضدانقلاب و تروریست و نظامهای لائیک و سلطنتی و خاندان پهلوی و تطهیر چهرههای منفی آنان.
طرح و نقل افکار و گفتار و مواضع فکری و علمی مخالفان انقلاب و نظام برای بررسی محققانه و عالمانه آرا و اندیشههای آنها منعی ندارد.
تبلیغ و ترویج وابستگی به قدرتهای سلطه جو و ضدیت با استقلال کشور.
تبلیغ علیه منافع و امنیت ملی و ناکارآمد جلوه دادن نظام جمهوری اسلامی.
بیان نارساییها و اشکالات در جمهوری اسلامی برای نقد و بررسی و شناخت دقیق تر مسائل و دستیابی به راه حلهای مناسب و بیان مستدل و اصلاح طلبانه مشکلات و دور از توهین و افترا بلامانع است.
اخلال و تشکیک در وحدت ملی و تمامیت ارضی کشور و ایجاد آشوب، درگیری و اختلاف میان اقوام و مذاهب.
چاپ کتابهای علمی و استدلالی عقیدتی که محرک احساسات منفی و برهم زننده اساس وحدت در میان اقوام و فرق مختلف کشور نباشد، اشکالی ندارد.
تضعیف و تمسخر افتخارات ملی، حس وطن دوستی و تواناییهای علمی و عملی مردم ایران، فرهنگ خودی و اقوام ایرانی.
نقد و نفی آداب و سنن غلط و انحرافی به قصد اصلاح و بدون شائبههای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و استعماری منعی ندارد.
ترویج و تبلیغ روحیه خودباختگی در برابر فرهنگ و تمدن بیگانه و القای حس عقب ماندگی.
تبلیغ صهیونیزم و انواع دیگر نژادپرستی.
تحریف وقایق [وقایع] مهم و مسلم تاریخی ایران و اسلام.
حقوق و فرهنگ عمومی
توهین و تمسخر زبان، فرهنگ و هویت اقوام و اقلیتهای دینی و قومی.
ترویج و تبلیغ قانون گریزی، بیبند و باری و لاابالی گری.
تبلیغ علیه خانواده و تضعیف و تخریب ارزش و جایگاه آن.
ترویج ناامیدی، سرخوردگی، پوچی و بیهودگی و نگرشهای منفی در جامعه و افزایش بیاعتمادی عمومی.
تحقیر و تمسخر اقشار مختلف جامعه
ترویج و تبلیغ جریانها و اشخاص فاسد و منحرف فرهنگی و هنری داخلی و خارجی.
افشای غیرقانونی اسناد طبقهبندی شده کشوری و لشکری.
تخریب هویت زبان ملی
هیات نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب نظر به اینکه نظارت بر امر طبع و نشر کتاب و اجرای صحیح اصل 24 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، این وزارتخانه هیات نظارتی متشکل از حداقل پنج نفر از میان صاحب نظران و شخصیتهای علمی، دینی و فرهنگی وارد به مسایل کتاب و نشر و امور اجتماعی و سیاسی و تبلیغاتی را انتخاب و جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی خواهد کرد.
تبصرهاصلاحی ۱۳۹۴/۰۶/۲۴
متناسب با هر رشته تخصصی و کاری، کارگروهی متشکل از افراد صاحب نظر به پیشنهاد هیات و تصویب شورای فرهنگ عمومی کشور تشکیل میشود. علاوه بر کارگروههای تخصصی فوق، کارگروههای استانی نیز به پیشنهاد هیات و تصویب شورای فرهنگ عمومی کشور تشکیل میشود.»
هیات نظارت بر نشر کتابهای کودکان و نوجوانان نظر به حساسیت و جنبههای خاص کتابهای کودکان و نوجوانان، هیات ویژهای به نام «هیات نظارت بر نشر کتابهای کودکان و نوجوانان» متشکل از حداقل پنج تن از افراد صاحب نظر و آگاه به امور تربیتی (از دیدگاه اسلامی) و مسایل خاص کتابهای کودکان تشکیل خواهد شد. این افراد را وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از میان صاحب نظران و نویسندگان کتابهای کودکان و نوجوانان و اشخاص آگاه به مسائل تربیتی در اسلام انتخاب و جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی خواهد کرد.
کارگروههای تخصصی مربوطه، به معرفی هیات و تصویب شورای فرهنگ عمومی، انتخاب و تشکیل میشود.
حداقل یکی از اعضای این هیات باید از میان صاحب نظران و اعضای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان باشد.
نظارت هیات مزبور از حیث شکل و محتوای کتب کودکان و نوجوانان و انطباق آنها با فرهنگ اسلامی و ایرانی و اصول تربیتی خواهد بود.
تبصره 4الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۲۷
کتب آموزشی (غیردرسی) و کمک آموزشی دوره پیش از دبستان و دورههای آموزش رسمی کشور از شمول اختیارات «هیات نظارت بر نشر کتابهای کودکان و نوجوانان» خارج است و بر عهده «هیات نظارت بر نشر کتب آموزشی (غیر درسی) و کمک آموزشی دوره پیش از دبستان و دورههای آموزش رسمی کشور میباشد. این هیات متشکل از پنج عضو صاحب نظر آشنا به امور آموزش و پرورش خواهد بود که 3 نفر از آنها توسط وزیر آموزش و پرورش و 2 نفر آنها توسط وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تایید به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی میشوند. نماینده وزارت آموزش و پرورش رئیس این هیات و دبیر خانه آن در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
نظارت هیاتهای مذکور در مواد 5 و6 قبل از چاپ و نشر کتاب آغاز و در تمامی مراحل استمرار دارد. مصوبات هیاتهای نظارت لازم الاجرا است.
صدور مجوزهای مربوط به کتاب، تشکیل جلسات هیاتهای نظارت هماهنگی فعالیت کمیتههای استانی، تدوین دستورجلسات هیات نظارت، هماهنگی کار سرگروهها، بررسان و اجرای سیاستهای نظارتی هیاتهای مندرج در مواد 5 و6 ، توسط دبیرخانه هیات نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب که در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل میشود، خواهد بود. بر این اساس دبیرخانه موظف است گزارش عملکرد این مصوبه را هر سال یکبار به دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه نماید.
هیات نظارت میتواند با تایید شورای فرهنگ عمومی کمیتههای متعدد داوری برای بررسی و ارزیابی آثار و کتب مورد تقاضا برای نشر، تشکیل دهد. آثار مزبور، برای بررسی و ارزیابی به یکی از کمیتههای مزبور به عنوان کمیته اولیه ارائه میشود. در صورتی که پاسخ کمیته اولیه نسبت به انتشار آن مساعد باشد، با اخذ تعهد کتبی از ناشر، مجوز چاپ به وی داده میشود؛ در غیر اینصورت وی میتواند پس از ابلاغ اصلاحات و نظرات کمیته و ارائه تعهد مبنی بر اعمال اصلاحات مزبور، نسبت به انتشار اثر و کتاب خود اقدام نماید. همچنین در صورتی که نسبت به رای کمیته اولیه اعتراض بعمل آید، موضوع برای بررسی مجدد به کمیته دوم (موازی) ارائه میشود. پس از بررسی، در صورت تایید نظر کمیته اولیه، بایستی اصلاحات ابلاغی کمیته مزبور، اعمال شود و در موارد بروز اختلاف نظر میان کمیتههای اول و دوم، موضوع به کمیته سوم برای بررسی و اظهارنظر نهائی ارائه میشود و نظر این کمیته قطعی و لازم الاتباع است..
کمیتههای مزبور باید حداکثر ظرف مدت یک ماه نسبت به بررسی و اظهارنظر، اقدام نمایند.
در مورد کتابهای خاص، هیات نظارت میتواند به تایید وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مدت فوق الذکر را حداکثر برای یک ماه دیگر تمدید نماید.
کلیه آثار منتشر شده بر اساس این مصوبه بایستی قبل از توزیع، از دبیرخانه هیاتهای نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب، مجوز توزیع دریافت نمایند.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است شیوه نامه اجرایی مواد 5 ،6 ،7 و 8 را تهیه نماید.
مسئولیت اجرای سیاستها و ضوابط بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و سایر دستگاهها موظفند در این خصوص با وزارت مزبور همکاری و هماهنگی نمایند. همچنین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است با همکاری دیگر نهادهای ذیصلاح از چاپ و توزیع کتابهای فاقد مجوز رسمی جلوگیری نماید و با ناشر اینگونه کتابها، برخورد قانونی نماید و عنداللزوم آنها را به مراجع قضایی نیز معرفی کند.
هیات نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب، آییننامه تشویق و رسیدگی به تخلفات ناشران در خصوص مواد 3 و 4 این مصوبه را تدوین مینماید. این آییننامه به تایید وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهد رسید.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف است با همکاری سایر دستگاهها و در جهت تحقق اهداف ماده 1، بند 4 ماده3 و سیاستهای ایجابی مندرج در این مصوبه، اقدامات زیر را به عمل آورد:
حمایت از تاسیس رشتههای دانشگاهی و گسترش آموزشهای فنی و حرفهای مرتبط با تولید و نشر کتاب.
حمایت از برقراری تامین اجتماعی فراگیر برای کلیه عوامل نشر کتاب اعم از نویسندگان، مترجمان، ناشران و عوامل فنی، هنری و اجرایی نشر.
حمایت از به کارگیری و بومیسازی فناوریهای نوین در صنعت چاپ و نشر.
ایجاد تسهیلات حملونقل کتاب برای ناشران و توزیعکنندگان کتاب و پست کتاب.
تسهیل تبلیغ کتابهای فاخر و شایسته و ترویج فرهنگ نقد کتاب در رسانه ملی و سایر رسانهها
حمایت از انتشار ترجمه فارسی کتابهایی که در سایر کشورهای منتشر شدهاند، منطبق با این مصوبه.
گسترش فرهنگ خرید و فروش و تبادل اینترنتی کتاب.
حمایت از تالیف و تولید کتابهای مرجع و پایه با خرید حق انتشار از نسخه رقومی اثر و ارائه آن در کتابخانه ملی و کتابخانههای عمومی کشور.
اهدای جوایز ملی به ناشران و مولفان و مترجمان برای چاپ و آفرینش آثار مناسب.
تخصیص جوایز ملی به رشتههای فنی و هنری مرتبط با تولید و نشر کتاب.
خرید کتب متناسب و برگزیده کتاب و اهدا به کتابخانههای عمومی، مدارس، دانشگاهها، مساجد و نظایر آن در داخل و خارج از کشور با هدف هدایت ناشران به سمت تولید آثار فاخر.
راهاندازی و تقویت کتابخانههای باز، کتابخانههای ادارات و کلیه مراکز دولتی و عمومی و کتابخانههای روستایی.
برپایی نمایشگاههای تخصصی و عمومی کتاب در مراکز استانها و شهرهای بزرگ و نیز نمایشگاههای سیار در شهرهای کم جمعیت و روستاها.
معرفی آثار برگزیده فارسی به خارج از کشور و حمایت از تالیفات آثار مربوط به ترویج فرهنگ اسلامی یا ترجمه آثار برگزیده به زبانهای بیگانه و حمایت از صادرات کتاب
ایجاد تمهیدات لازم به منظور بهره مندی حوزه کتاب از تعرفههای فرهنگی در بخش خدمات عمومی.
تلاش در جهت تدوین قوانین و مقررات لازم برای توسعه صنعت چاپ و نشر کتاب و تصویب آنها در مراجع قانونی ذیربط.
نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و انجام وظایف این وزارتخانه رافع و نافع مسوولیت ناشران نبوده و ناشران با تحویل نسخه پیش از چاپ به دبیرخانه هیات نظارت، تمامی مسوولیتهای حقوقی ناشی از عدم انطباق با ضوابط را بر عهده خواهند داشت.
این مصوبه در 16 ماده و 14 تبصره در جلسه 660 مورخ 24/1/1389 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از این تاریخ مصوبه «اهداف، سیاستها و ضوابط نشر کتاب» مصوب 20/2/1367 و سایر ضوابط و مقررات مغایر با آن منسوخ و بلااثر میباشد.
محمود احمدی نژاد- رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی