موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به کلانتران مرز که در تاریخ 26 دسامبر 1975 (5 دیماه 2534 شاهنشاهی) در بغداد بامضاءرسیده و مشتمل بر یک مقدمه و بیست ماده میباشد تصویب و اجازه مبادله اسناد تصویب آن داده میشود.
قانون فوق مشتمل بر یک ماده و متن موافقتنامه ضمیمه پس از تصویب مجلس سنا در جلسه روز چهارشنبه 19/3/2535 در جلسه روز سهشنبهبیست و پنجم خرداد ماه دو هزار و پانصد و سی و پنج شاهنشاهی بتصویب مجلس شورای ملی رسید.
رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی
موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به کلانتران مرز دولت شاهنشاهی ایران و دولت جمهوری عراق با تمایل به تحکیم نظم و امنیت - بر مبنای روح توافق الجزیره مورخ 6 مارس 1975 در مناطق مرزی و برای حل و فصل حوادث و تجاوزات یااختلافاتی که ممکن است در مناطق فوقالذکر بروز نماید - نسبت به مقررات ذیل توافق نمودند:
طرفین متعاهدین متعهد میشوید کلیه حوادث و تجاوزات یا اختلافات مذکور در ماده 6 موافقتنامه حاضر را که در مناطق مرزی بروز نماید -از طریق دوستانه و بوسیله کلانتران مرز مجاز خود - حل و فصل نمایند.
منطقه مرزی - از مبدا خط مرزی مشترک بعمق پانزده کیلومتر در سرزمین هر یک از طرفین متعاهدین گسترش دارد.
الف - هر یک از طرفین متعاهدین برای هر یک از مناطق مرزی مشروحه ذیل یک کلانتر مرز تعین خواهد نمود. در ایران - در عراق خرمشهر- مقر فرمانداری بصره سوسنگرد - مقر فرمانداری عماره دهلران - علیالغربی مهران - بدره سومار- مندلی قصرشیرین - خانقین نوسود - حلبچه مریوان - پنجوین بانه - شهربازار سردشت - پشدار(قلعه دزه) پیرانشهر - چومان تعداد و مقر کلانتریهای مرزی فوقالذکر با توافق مشترک از طریق دیپلماتیک قابل تغییر میباشد. ب طرفین متعاهدین - در اسرع وقت از طریق دیپلماتیک - اسامی و عناوین و اختیارات کلانتران مرز و نیز هر گونه تغییر را که متعاقبا در این موردصورت پذیرد باطلاع یکدیگر خواهند رسانید. درجه یا مقام کلانتران مرزی با توافق مشترک از همان طریق تعیین خواهد شد.
هر کلانتر مرز حق دارد تعداد معاون که احتیاج داشته باشد تعیین نموده و اسامی و عناوین و وظایف آنها را به کلانتر مرز طرف متعاهد دیگراعلام نماید. در صورت لزوم هر کلانتر مرز حق دارد از نظر کارشناسان استفاده کند.
کلانتران مرز تدابیر لازم برای حل و فصل مسائلی که در حیطه صلاحیت آنها است - اتخاذ خواهد نمود. بهنگام بروز حوادث - کلانتران مرز متفقا به بررسی پرداخته و نتایج حاصله را در صورت جلسهای درج خواهند نمود. مسائلی که معاونین کلانتران مرز نسبت بآن بتوافق نرسیدهاند تابع تصمیم کلانتران مرز خواهند بود. حوادثی که نسبت به حل و فصل آنها کلانتران مرز بتوافق نرسیده باشند توسط کمیسیون دائمی مذکور در ماده 19 حل و فصل خواهد شد.
کلانتران مرز هر یک از طرفین متعاهدین در منطقهای به عمق پانزده کیلومتر در هر دور طرف مرز نسبت به مسائل زیر صلاحیت خواهندداشت:
اتخاذ تدابیر لازم برای جلوگیری از بروز حوادث در منطقه مرزی.
اتخاذ تدابیر لازم و اطلاع آن به کلانتران مرز طرف دیگر برای جلوگیری از حدوث جنایات یا جرائم در منطقه مرزی طرف دیگر توسط افراد مسلحیا غیر مسلح و نیز بمنظور جلوگیری از عبور افراد فوقالذکر از مرز از هر دو سمت. در صورتیکه چنین افرادی از مرز تجاوز نموده و از سرزمین یکطرف به سرزمین طرف دیگر بروند - کلانتران مرز طرف اول مراتب را به اطلاعکلانتران مرز طرف ثانی خواهند رسانید. کلانتران اخیرالذکر تدابیر لازم را جهت بازداشت مقصرین و تحویل آنها به مقامات قضائی ذیصلاحیت طرفدیگر اتخاذ خواهند نمود.
الف - اتخاذ تدابیر لازم برای جلوگیری از کلیه تدارکات و اقداماتی که بتواند به امنیت و نظم منطقه مرزی طرف دیگر لطمه وارد آورد و همچنیناتخاذ تدابیر علیه اشخاصی که برای عبور غیر مجاز از مرز - کمک یا حمایت خود را اعمال و یا اهالی را برفتن و اقامت گزیدن در سرزمین طرف دیگرتحریک مینمایند. ب - چنانچه حضور افرادی که مرتکب اعمال مذکور در بند الف فوق شدهاند در منطقه مرزی یکی از طرفین متعاهدین احراز شود کلانتران مرز طرفاخیرالذکر خواه راسا خواه پس از وصول اطلاعات یا مدارکی از جانب کلانتران مرز طرف دیگر درباره این افراد و یا با وصول قرائن درباره محل اقامتآنها تدابیر لازم به منظور جلوگیری از اعمال فوق طبق قوانین ملی خود اتخاذ خواهند نمود.
اتخاذ تدابیر لازم برای مبارزه علیه قاچاق و دور کردن قاچاقچیان از منطقه مرزی.
مبادله اطلاعات بهنگام بروز سوانح (آتشسوزی سیل و غیره) که در منطقه مرزی واقع شود و همکاری برای مهار کردن آنها.
مبادله اطلاعات بهنگام تجاوز به قلمرو هوائی طرفین متعاهدین بوسیله هواپیماها.
اتخاذ تدابیر احتیاطی علیه شیوع بیماریهای واگیر - بیماریهای دامی و آفات نباتی در سرزمین طرف دیگر. بدین منظور کلانتران مرزی طرف متعاهدی که در سرزمین او بیماری واگیر یا بیماری دامی یا آفت نباتی بروز نموده است - موظف است مراتب را بهاطلاع کلانتر مرز طرف دیگر برساند. هرگاه بین دامهائی که از سرزمین یک طرف بسرزمین طرف دیگر منتقل میشوند - احتمال وجود بیماری داده شود - کلانتران مرز طرفین متعاهدینطبق مقررات بازرسی بهداشتی و دامپزشکی هر یک از طرفین تدابیر لازم جهت جلوگیری از شیوع بیماری - اتخاذ خواهند نمود.
تحقیق و عنداللزوم اتخاذ تصمیم درباره حوادث مرزی بالاخص در موارد زیر: الف - بهنگام وقوع تیراندازی در مرز به روی اشخاص یا اشیاء و یا سرزمین طرف دیگر. ب - هنگامی که اشخاصی به قتل رسیده یا مجروح شده و یا متعاقب تیراندازی از آنسوی مرز دچار عارضهای شده و یا هنگامیکه اتباع یکی ازطرفین در سرزمین طرف دیگر - مورد تعرض قرار گرفته باشند. ج - هنگامیکه کارمندان یا اشخاص دیگر بطور غیر مجاز از مرز عبور کنند کلانتران مرز باید فورا مبادرت به تحقیق نموده و در صورتیکه محرز گردداین افراد سهوا از مرز عبور نمودهاند به سرزمین دولتی که از آنجا آمدهاند برگردانده خواهند شد. هیچیک از طرفین متعاهدین حق ندارد از پذیرفتن افرادی که سهوا از مرز عبور کردهاند خودداری نماید. د - هنگامیکه در مرز گفتار یا اعمال توهینآمیزی نسبت به طرف دیگر عنوان یا انجام گردد. ه - بهنگام تجاوز بمرز بوسیله زورق یا قایق. و - در صورت کشف زورق و یا وسایل ماهیگیری و یا اشیائیکه بوسیله عناصر طبیعی به سرزمین طرف دیگر منتقل شده باشند. ز - بهنگام جابجا یا معیوب یا معدوم شدن میلهها یا سایر تاسیسات مرزی منجمله تاسیسات و علائم رودخانهای. ح - هنگامیکه اموال دولتی یا سایر اموال در سرزمین طرف دیگر بسرقت رفته یا منهدم و یا معیوب شده باشد. در چنین مواردی - اموال دولتی و اموال خصوصی یا سایر اموالی که به سرقت رفته و عمدا یا سهوا بسرزمین طرف دیگر منتقل شده باشد - بایدحتیالمقدور بطرفی که این اموال متعلق به او است - عودت داده شود چنانچه تمام یا قسمتی از اموال فوق را نتوان عینا مسترد داشت کلانتران مرزطرفین متعاهدین نسبت به میزان تعیین غرامت مربوطه - توافق خواهند نمود. ط - هنگامیکه حیوانات اهلی تصادفا یا تحت مراقبت شخصی از مرز عبور نموده باشند. در این صورت - این حیوانات باید حتیالمقدور بطرفی که بآن تعلق دارد مسترد شوند. (خسارات مادی محرز شده - طبق ترتیبات مقرر در شق ح فوق جبران میشود). ی - اختلافات مربوط به شکار غیر مجاز حیوانات بری در مناطق مرزی. ک - بهنگام آتشسوزی در خط مرز و توسعه آن به سرزمین طرف دیگر. ل - حل و فصل اختلافات مربوط به بهرهبرداری نامناسب از آبهای مرزی که در نتیجه منجر به آلودگی آبها گردیده و آنرا برای آبیاری یا مصرف غیر قابلاستفاده نماید. در این زمینه - مقررات موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به استفاده از رودخانههای مرزی مورد رعایت قرار خواهند گرفت. م - در حدود اختیارات خود - بررسی درخواستهای جبران خسارت که متعاقب بروز حادثه مرزی بوسیله یکی از طرفین و یا بوسیله اشخاصیکهدر منطقه مرزی تحت صلاحیت آنها حضور دارند - وقوع یافته باشد. بهنگام حل و فصل حوادث مرزی طبق شقوق و - ز - ح - ک - بند 8 این ماده کلانتران مرز طرفین متعاهدین بحل و فصل مسائل مربوط به نحوهاعاده اموالی که در سرزمین طرف دیگر یافت شده است - نیز خواهند پرداخت.
الف - کلانتران مرزی طرفین متعاهدین نسبت به نگهداری و حفاظت و مرمت میلههای مرزی - با کمیسیون مختلط پیشبینی شده در ماده 5پروتکل راجع به علامتگذاری مرز زمینی بین ایران و عراق مورخ 13 ژوئن 1975 امضاء شده در بغداد - همکاری خواهند نمود. ب - کلانتران مرز اطراف میلههای مرزی را بنحوی نگهداری خواهند نمود که دسترسی به آنها آسان باشد. سرتاسر خط مرز بنحوی نگهداری خواهد شد که در تمام فصول در آن امکان دید وجود داشته باشد.
1 هرگاه یکی از اتباع یکی از طرفین متعاهدین پس از ارتکاب جرمی در منطقه مرزی کشور خود به منطقه مرزی طرف متعاهد دیگر پناهندهشود - کلانتر مرزی که جرم در سرزمین او ارتکاب یافته است - میتواند بازداشت مجرم را تقاضا کند. کلانتر مرز طرف متعاهد دیگر تمام مساعی خودرا بکار میبرد تا شخص مورد جستجو را بازداشت نموده و مراتب را به اطلاع کلانتر مرز طرف متقاضی برساند. 2 - کلانتر مرز متقاضی میتواند کتبا از کلانتر مرز متقاضی عنه درخواست نماید تا حداکثر طی ده روز از تاریخ بازداشت شخص فراری او را مستردنماید. 3 - چنانچه کلانتر مرز متقاضی عنه - بهر علتی از تحویل مجرم طی ده روز خودداری نماید باید او را تا وصول مدارک مربوطه از طریق دیپلماتیکهمچنان در حال بازداشت نگهدارد. بهر حال مدت بازداشت مجرم نباید از دو ماه تجاوز کند. 4 - هرگاه کلانتران مرز یکی از طرفین متعاهدین - از ورود یک شخص مورد تعقیب از طرف مقامات طرف متعاهد دیگر در مناطق مرزی خود آگاهیحاصل نماید باید او را بازداشت نموده و مراتب را با ذکر تاریخ بازداشت به اطلاع کلانتر مرز طرف اخیرالذکر برسانند. مقررات بندهای فوقالذکرنسبت به اشخاصیکه به این ترتیب بازداشت شدهاند - اجرا خواهد شد.
تصمیماتی که متفقا از طرف کلانتران مرز در حدود صلاحیت خود نسبت به حوادث مرزی و تعیین میزان غرامتهای مربوطه اتخاذ میگردد -قطعی و لازمالاجرا خواهند بود.
1 اولین اجلاس کلانتران مرز طی سی روز از تاریخ لازمالاجراء شدن موافقتنامه حاضر تشکیل خواهد شد. کلانتران مرز از طریق مبادلهیادداشت نسبت به محل این اجلاس توافق خواهند نمود. متعاقبا هر سه ماه یکبار یک جلسه مشترک بین کلانتران مرز به تناوب در سرزمین هر یک ازطرفین متعاهدین تشکیل خواهد شد. 2 - حسب تقاضای کلانتران مرز هر یک از طرفین متعاهدین عنداللزوم اجلاسات فوقالعادهای نیز میتواند تشکیل یابد. این اجلاسات در سرزمینطرف درخواستکننده تشکیل میشود. اجلاسات مذکور باید لااقل پنج روز پس از وصول درخواست مربوطه تشکیل گردد. هرگاه بعلل موجه تشکیل جلسات مزبور طی مهلت مقرر صورت نگیرد یک مهلت مجدد پنج روزه فقط برای یکبار پیشبینی خواهد شد. 3 - در موارد فوری یا ضرورت مبرم - کلانتران مرز میتوانند با اطلاع قبلی با یکدیگر ملاقات کنند. در این مورد حق دارند حداکثر چهار نفر همراهداشته باشند.
1 - موضوع کار اجلاسات قبلا از طریق مکاتبه تعیین خواهد شد. معهذا ممکن است طی این اجلاسات - مسائل دیگری که در حیطهصلاحیت کلانتران مرز باشد مطرح گردد. 2 - برای هر یک از جلسات کلانتران مرز یا معاونین آنها صورتجلسهای که در آن بالاختصار شرح مذاکرات و تصمیمات متخذه و نحوه اجرای آنها درجخواهد شد - تنظیم میگردد.
کلانتران مرز و معاونین آنها میتوانند - پس از توافق قبلی - برای احراز واقعه متفقا به یک حادثه مرزی به تحقیق محلی مبادرت کنند. درچنین مواردی میتوانند عندالاقتضاء کارشناسان و مترجمین و شهود و اشخاصی را که بر اثر آن حادثه خسارت دیدهاند - بهمراه خود داشته باشند. تحقیق را طرفی که حادثه در سرزمین او روی داده است اداره خواهد نمود. نتایج تحقیق طبق مقررات ماده 10 موافقتنامه حاضر در صورتجلسهای درج خواهد شد.
کلانتران مرز طرفین متعاهدین ملزم خواهند بود. هر چه زودتر یکدیگر را از نتایج تصمیمات متخذه طی جلسات - مطلع نمایند.
کلانتران مرز - با توافق مشترک نقاط ملاقات را در منطقهای بعمق دو کیلومتر از خط مرز تعیین خواهند نمود. برای مبادلهنامهها و تحویلاشخاص یا اموال نیز بهمین نحو عمل خواهد شد. نقاط ملاقات فوقالذکر طی اولین اجلاس کلانتران مرز متعاقب لازمالاجراء شدن موافقتنامه حاضرتعیین خواهد گردید. کلانتران مرز میتوانند با توافق مشترک - تعداد و محل ملاقاتها را تغییر دهند. کلانتران مرز یا معاونین آنها باید شخصا به تحویل اشخاص مبادرت کنند. کلانتران مرز یا معاونین آنها در هر مورد نسبت به تاریخ و محل تحویل توافق خواهند نمود. تحویل حیوانات در منطقهای که از مرز عبور کردهاند انجامخواهد شد تحویل حیوانات و اموال و نامهها میتواند توسط فرماندهان پاسگاههای مرزی بنمایندگی از طرف کلانتران مرز انجام شود. نامهها باید در تمام ساعات حتی روزهای عید و تعطیل دریافت شود. کلانتران مرز با توافقی مشترک - نمونههای قبض رسیدی که در موقع تحویل نامهها و حیوانات و اموال باید صادر شود تنظیم خواهند نمود. کلانتران مرز نسبت به علاماتی که برای تماس گرفتن با مرزبان طرف دیگر بکار خواهد رفت توافق خواهند نمود.
کلانتران مرز و معاونین آنها و منشیها و مترجمین و کارشناسان - میتوانند برای انجام وظائفی که از مقررات موافقتنامه حاضر ناشیمیشود - از مرز عبور نماید. کلانتران مرز و معاونین آنها برای عبور از مرز مدارک کتبی پیشبینی شده در ماده 3 موافقتنامه حاضر را ارائه خواهند نمود. این مدارک حاوی عکس امضای دارنده آن و همچنین ویزای کلانتر مرز طرف دیگر خواهد بود و مدت اعتبار ویزا در مورد کلانتران مرز یکسال و درمورد معاونین آنها ششماه بوده و برای همان مدت قابل تمدید میباشند. کارشناسان و اشخاصی که حضور آنها برای روشن شدن مسئلهای لازم باشد میتوانند با ارائه یک گواهی که به آنها اجازه میدهد برای یکبار از مرزعبور و سپس مراجعت کنند و مدت آن پنج روز و فقط برای یکبار قابل تمدید است. گواهی مرز بوسیله کلانتر مرز یکی از طرفین متعاهدین صادر و بهوسیله کلانتر مرز طرف دیگر ویزا خواهد شد.
روز و ساعت عبور اشخاصی که باید بآن سوی مرز بروند در موقع مناسب و لااقل 24 ساعت قبل از موعد مقرر به نزدیک ترین گارد مرزیطرف دیگر اعلام خواهد شد. گارد مرزی یک نفر راهنما به محل عبور خواهد فرستاد تا آن اشخاص را تا نقطه مقرر برای ملاقات همراهی کند.
کلانتران مرز و معاونین آنها در مدت انجام ماموریت خود از مصونیت شخصی برخوردار میباشند و اشیائی را که باین منظور با خود حملمیکنند مشمول حقوق و عوارض گمرکی نخواهد بود.
اشخاص مذکور در ماده 14 موافقتنامه حاضر- بهنگام حضور در منطقه مرزی هر یک از طرفین متعاهدین - از کلیه کمکهای لازم منجملهوسائل حملونقل و مسکن و وسائل ارتباط با مقامات مربوط خود برخوردار خواهند بود.
کلانتران مرز حق ندارند - اختلافات مربوط به خط مرز را حل و فصل نمایند و تحت هیچ عنوان نمیتوانند در امور داخلی یا سیاسی طرفمتعاهد دیگر دخالت کنند.
طرفین متعاهدین یک کمیسیون دائمی متشکل از تعداد مساوی عضو برای هم آهنگ نمودن وظائف کلانتران مرز تشکل خواهند داد. اینکمیسیون لااقل یکبار در سال به تناوب در ایران و عراق تشکیل جلسه خواهد داد و در هر موقع که اوضاع و احوال ایجاب نماید نیز میتوان آنرادعوت به اجلاس نمود. اجلاسات فوقالعاده در سرزمین طرف درخواستکننده تشکیل خواهد شد. کمیسیون دائمی سعی خواهد نمود مسائلی را که نسبت بآن کلانتران مرز بتوافق نرسیدهاند از طریق دوستانه حل و فصل نماید. بدینمنظورکمیسیون میتواند کلانتران مرز طرفین متعاهدین را احضار نماید و در صورت عدم توافق - مسائل فوق از طریق دیپلماتیک حل و فصل خواهد شد. طرفین متعاهدین از طریق دیپلماتیک نسبت به محل و تاریخ اجلاس کمیسیون توافق مینمایند و لااقل یکماه قبل از اجلاس مذکور - اسم و مقام ونمایندگان خود و همچنین مسائلی را که در دستور روز برنامه کار کمیسیون مطرح میشود بیکدیگر اطلاع خواهند داد.
موافقتنامه حاضر از تاریخ مبادله اسناد تصویب برای مدت پنج سال لازمالاجرا خواهد بود. در انقضای این مدت - بطور ضمنی تمدیدخواهد شد مگر اینکه یکی از طرفین متعاهدین ششماه قبل از تاریخ انقضاء فسخ یا تجدید نظر در آن را تقاضا نماید. موافقتنامه حاضر جانشین موافقتنامه موقت 1932 بین ایران و عراق راجع به تعیین کلانتران مرز میباشد. بغداد - به تاریخ 26 دسامبر 1975 از طرف دولت شاهنشاهی ایران - عباسعلی خلعتبری از طرف دولت جمهوری عراق - سعدون حمادی موافقتنامه فوق مشتمل بر یک مقدمه و بیست ماده منضم بقانون موافقتنامه بین ایران و عراق راجع به کلانتران مرز میباشد. رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی