به استناد بند 4 قانون اهداف و وظایف شورایعالی انقلاب فرهنگی و مصوبه یکصد و سی و ششمین نشست مورخ 15/10/1366 آن شورا، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران که به اختصار «فرهنگستان» نامیده میشود طبق این اساسنامه تشکیل میشود.
هدف نیل به استقلال علمی و فرهنگی و توسعه علوم و فنون و تقویت روح پژوهش و ارتقای سطح علمی و فرهنگی کشور و دستیابی به آخرین یافتهها و نوآوریها در عرصه دانش از طریق فعالیتهای جمعی و جذب و حمایت و تشویق دانشمندان و محققان برجسته.
وظایف:
کوشش در جهت گسترش مرزهای دانش و تلاش مستمر برای ارتقای سطح دانش و پژوهش در کشور.
بررسی و تحلیل وضعیت علمی و فنی و آموزشی و پژوهشی کشور و ارائه پیشنهاد در زمینه بهبود و ارتقای آن به مراجع ذیربط.
انجام دادن امور مشاوره علمی و تحقیقاتی اساسی و مسائل مربوط به تکنولوژی که از سوی دولت، شورای پژوهشهای علمی و مراکز علمی و تحقیقاتی از فرهنگستان درخواست میشود و ارائه پیشنهادهای لازم در این زمینهها.
مطالعه تجربیات کشورها در کسب و توسعه علوم و تکنولوژی و همچنین بررسی آخرین یافتههای علمی و نحوه استفاده از آنها با توجه به زمینهها و امکانات موجود در کشور.
تشویق و ترغیب دانشمندان و پژوهشگران به خلق آثار علمی، ادبی و هنری از طریق حمایت مادی و معنوی ایشان.
ایجاد تسهیلات لازم در جهت مقابله اطلاعات و نتایج تحقیقات و تبادل نظر بین دانشمندان و محققان و مبادله متخصصان و پژوهشگران با فرهنگستانهای علوم سایر کشورها بویژه کشورهای اسلامی و جهان سوم با واگذاری بورس و استفاده از مسافرتهای علمی و فرصتهای مطالعاتی از طریق مراجع ذیربط.
بررسی و پیشنهاد ضوابط در خصوص ارتقای سطح علمی سمینارها و کنگرهها و کنفرانسهای علمی در سطح ملی و بینالمللی و ارزیابی اینگونه مجامع.
برگزاری سمینارها و کنفرانسها و کنگرهها و سمپوزیومها در زمینه جدیدترین یافتههای علمی، فنی و فرهنگی.
اشاعه اطلاعات و دانستههای علمی از طریق انتشار مجلات و کتب علمی و پژوهشی بالاخص نتایج تحقیقات و یافتههای جدید علمی و فرهنگی در سطح کشور و جهان.
اعطای پاداش و جایزه و نشان علمی به دانشمندان و پژوهشگران و موسساتی که خدمات علمی برجستهای انجام دادهاند از طریق مراجع قانونی.
پیشنهاد تخصیص اعتبارات و امکانات تحقیقاتی برای فعالیتهای دانشمندان برجسته.
بررسی و تصویب عضویت فرهنگستان در مجامع و سازمانهای بینالمللی که وظایف و اهداف متناسب با وظایف و اهداف فرهنگستان دارند در چهار چوب قوانین و مقررات کشور.
ارکان فرهنگستان عبارت است از:
رئیس جمهور در مقام ریاست عالیه فرهنگستان .
مجمع عمومی (متشکل از اعضای علمی پیوسته).
رئیس فرهنگستان.
شورای علمی (رئیس فرهنگستان و روسای گروههای علمی).
دبیر.
7الحاقی ۱۳۸۰/۰۱/۲۱
هیئت امنای فرهنگستانهای جمهوری اسلامی ایران
4جایگزین ۱۳۷۹/۰۵/۱۱
تمامی فرهنگستانها یک هیئت امنا خواهند داشت. ترکیب آن به این شرح خواهد بود: 1 - 1 معاون اول رییسجمهور به عنوان رییس هیئت امنا. 2 - 1 وزرای علوم، تحقیقات و فنّاوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و فرهنگ و ارشاد اسلامی. 3 – 1 روسای فرهنگستانها. 4 - 1 دو نفر از دانشمندان و صاحبنظران به پیشنهاد رییس هر فرهنگستان.
انتخاب رئیس فرهنگستان از میان سه نفری که مجمع پیشنهاد میکند و معرفی وی به ریاست جمهوری برای صدور حکم.
تصویب سازمان اداری فرهنگستان.
بررسی و تصویب خط مشی کلی.
بررسی و تصویب بودجه پیشنهادی.
تصویب حسابهای سالانه.
بررسی و تصویب بودجه تفصیلی براساس اعتبارات مصوب در بودجه سالانه کشور در چهارچوب اساسنامه.
تصویب آئیننامههای مالی، معاملاتی، استخدامی و همچنین آئیننامههای داخلی فرهنگستان.
جلب و قبول کمکها و هدایای اشخاص حقیقی و حقوقی.
تصویب ضوابط مربوط به اعطای پاداش و جوایز و بورس و نشان و مدال به افراد واجد شرایط.
پیشنهاد عضویت فرهنگستان در سازمانها و مجامع بینالمللی به مراجع ذیصلاح.
مجمع عمومی : «مجمع» مرکب است از کلیه اعضای پیوسته فرهنگستان، جلسه این مجمع حداقل سالی یکبار تشکیل میشود.
اعضای وابسته میتوانند در مجمع بدون حق رای شرکت کنند.
ریاست مجمع با رئیس فرهنگستان است.
وظایف مجمع عمومی :
تصویب سیاستها و برنامههای علمی فرهنگستان.
تصویب نظامنامه نحوه اجرای فعالیتهای علمی فرهنگستان.
تعیین دانشمندانی که شرایط دریافت پاداش یا جایزه یا بورس یا مدال یا نشان و یا فرصت مطالعاتی را دارند و معرفی ایشان به ریاست عالیه فرهنگستان.
4اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
انتخاب سه نفر برای تعیین رئیس فرهنگستان.
انتخاب اعضای پیوسته، وابسته و افتخاری.
شورای علمی : شورای علمی مرکب است از: - رئیس فرهنگستان، بعنوان رئیس شورا. - روسای گروههای علمی.
وظایف شورای علمی :
بررسی سیاستها و برنامههای علمی فرهنگستان و پیشنهاد آن به مجمع برای تصویب.
تصویب و تدوین نظامنامه نحوه اجرای فعالیتهای علمی فرهنگستان و ارائه آن به مجمع برای تصویب.
تعیین وظایف گروههای علمی.
بررسی و اظهارنظر درمورد طرحهای علمی و ارجاع آن به گروههای علمی ذیربط.
تعیین اهم مسائل و موضوعاتی که لازم است مورد تحقیق قرار گیرد و پیشنهاد آنها به مراکز علمی ذیصلاح در کشور.
تهیه و تدوین ضوابط مربوط به اعطای پاداش و جوایز و بورس و نشان و مدال به افراد واجد شرایط و پیشنهاد آن به هیات امناء جهت تصویب .
تعیین دانشمندانی که شرایط دریافت پاداش یا جایزه یا بورس یا مدال یا نشان و یا فرصت مطالعاتی را دارند و معرفی ایشان به مجمع برای تصویب.
بررسی و پیشنهاد ضوابط درخصوص ارتقای سطح علمی سمینارها و کنگرهها و کنفرانسهای علمی در سطح ملی و بینالمللی و ارزیابی اینگونه مجامع.
انجام دادن سایر کارهایی که از سوی هیات امناء، مجمع و ریاست فرهنگستان به این شورا ارجاع میشود.
ماده 10اصلاحی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱
رئیس فرهنگستان از میان اعضای فرهنگستان، به پیشنهاد رئیس جمهور و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی و با حکم ایشان برای یک دوره چهارساله انتخاب میشوند. تغییر روسای مزبور به علل مختلف از جمله فوت، کنارهگیری، عزل و استعفاء قبل از پایان دوره نیز مطابق همین شیوه خواهد بود.
تبصرهالحاقی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱
انتخاب مجدد رئیس فرهنگستان بلامانع میباشد.
وظایف رئیس فرهنگستان :
پیشنهاد سازمان اداری، بودجه و حسابهای سالانه به هیات امناء جهت تصویب.
3اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
پیشنهاد عضویت فرهنگستانها در مجامع بینالمللی.
انتصاب روسای گروههای علمی.
پیشنهاد افراد به عنوان اعضای پیوسته، وابسته و یا افتخاری فرهنگستان به مجمع جهت تصویب.
پیگیری و نظارت بر حسن اجرای تصمیمات هیات امناء مجمع و شورای علمی.
8اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
دعوت از اعضای مجمع و شورای علمی برای تشکیل جلسه.
7الحاقی ۱۴۰۲/۰۹/۲۸
بازآرایی، تغییر و تشکیل گروههای علمی جدید فرهنگستان
ماده 12اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
دبیر فرهنگستان : دبیر فرهنگستان به انتخاب و حکم رئیس فرهنگستان منصوب میشود.
وظایف دبیر فرهنگستان :
اداره کلیه امور دبیرخانه اعم از اداری و مالی.
تامین کارکنان مورد نیاز فرهنگستان.
انجام دادن سایر اموری که از طرف هیات امناء، مجمع، شورای علمی و ریاست فرهنگستان به وی محول میشود.
گروههای علمی : گروههای علمی فرهنگستان عبارتند از:
گروه علوم و معارف اسلامی.
گروه علوم انسانی.
گروه علوم پایه.
گروه علوم مهندسی.
گروه علوم کشاورزی.
6الحاقی ۱۳۷۳/۰۲/۲۷
شاخه دامپزشکی (این شاخه از گروه کشاورزی جدا شود و به صورت گروه مستقل در فرهنگستان علوم درآید.)
هرگروه علمی متشکل از تعدادی از اعضای پیوسته و یا وابسته فرهنگستان است که با توجه به نوع تخصص ایشان توسط رئیس فرهنگستان برای عضویت در گروه انتخاب شدهاند هر گروه علمی رئیس خواهد داشت که توسط رئیس فرهنگستان منصوب میشود.
وظیفه گروه تنظیم و ارائه برنامههای علمی به شورای عالی خواهد بود.
فرهنگستان موسسهای است با شخصیت حقوقی مستقل که به وزارت فرهنگ و آموزش عالی وابسته است، اعتباراتی که برای فرهنگستان در بودجه سالانه کشور منظور میشود در ردیف خاص و به صورت کمک خواهد بود.
فرهنگستان جز در مورد ذیحسابی موضوع ماده 31 قانون محاسبات عمومی از لحاظ امور مالی و معاملاتی تابع مقرراتی خواهد بود که از طرف هیات امناء تصویب میشود.
ماده 17اصلاحی ۱۳۸۰/۰۱/۲۱
فرهنگستان دارای اعضای پیوسته، وابسته و افتخاری خواهد بود که با پیشنهاد رییس فرهنگستان یا حداقل پنج تن از اعضای مجمع و با تصویب مجمع عمومی با حکم رییس فرهنگستان به عضویت فرهنگستان پذیرفته میشوند. عضویت اعضای پیوسته و افتخاری مادام العمر خواهد بود.
اعضای پیوسته باید ایرانی و ملتزم به رعایت قوانین جمهوری اسلامی ایران باشند. همچنین این اعضاء باید حداقل دارای درجه دانشیاری با رهبری پژوهشی باشند. عضویت خبرگان بدون مدرک در صورتی که درجه علمی ایشان طبق مقررات مربوط معادل موارد فوق ارزیابی شده باشد بلامانع است .
دانشمندان برجسته بینالمللی به عضویت افتخاری فرهنگستان پذیرفته میشوند وظیفهای در فرهنگستان ندارند و انتخاب ایشان به احترام مقام علمیشان است .
تبصره 3الحاقی ۱۳۷۲/۰۳/۲۵
هریک ازاعضای پیوسته فرهنگستان "علوم" که در طول یکسال، شش ماه متوالی یا بیش از دو سوم جلسات را بدون موافقت رئیس فرهنگستان غیبت داشته باشد مستعفی شناخته خواهد شد درمورد غیبت وابسته و افتخاری و مستعفی شناخته شدن آنها مقرر شد در مجمع عمومی فرهنگستان علوم تصمیمگیری شود.
تبصره 4الحاقی ۱۳۸۰/۰۱/۲۱
عضویت اعضای وابسته برای مدت چهار سال خواهد بود و ادامه عضویت آنان به همان طریقی است که در اساسنامه پیشبینی شده است.
ماده 16اصلاحی ۱۴۰۲/۰۹/۲۸
تعداد اعضای پیوسته فرهنگستان حداکثر 90 نفر خواهد بود و در تکمیل این اعضاء تا سقف مذکور، اولویت انتخاب از میان اعضای گروههای جدید است.
تبصرهالحاقی ۱۴۰۲/۰۹/۲۸
انتخاب و پذیرش اعضای پیوسته جدید بیش از سقف مذکور در این ماده، به تعداد اعضای پیوسته بالای 85 سال سن (ضمن ادامه عضویت دائم این اعضاء با دارا بودن تمامی اختیارات)، امکانپذیر است.
ماده 19اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
آئین نامه چگونگی رسیدگی به حسابهای سالانه موسسه با هماهنگی نهاد ریاست جمهوری و وزارت امور اقتصادی و دارائی تهیه و به تصویب هیات امناء میرسد. ضمنا مقرر شد هیات امنای فرهنگستانها نسبت به تهیه و ارائه یک اساسنامه مشترک برای فرهنگستانها اقدام کند.
این اساسنامه مشتمل بر بیست ماده و هفت تبصره در جلسات 96، 97، 98، 99، 100 مورخ 3/8/1367، 10/8/1367، 17/8/1367، 24/8/1367، 1/9/1367 شورای مشترک کمیسیونهای شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید.
رئیس شورایعالی انقلاب فرهنگی – سید علی خامنهای