قانون تصویب کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت

کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت مورخ 22/9/1385 هجری شمسی برابر با 13 دسامبر 2006 میلادی مشتمل بر پنجاه ماده به شرح پیوست تصویب می‌گردد و به دولت جمهوری اسلامی ایران اجازه تودیع اسناد تصویب آن با رعایت تبصره‌های زیر داده می‌شود:

هدف هدف این کنوانسیون، ارتقاء، حمایت و تضمین بهره مندی برابر و کامل افراد دارای معلولیت از کلیه حقوق بشر و آزادیهای بنیادین و ارتقاء احترام نسبت به منزلت ذاتی آن‌ها می‌باشد. افراد دارای معلولیت شامل کسانی می‌شوند که دارای نواقص طویل المدت فیزیکی، ذهنی، فکری یا حسی می‌باشند که در تعامل با موانع گوناگون امکان دارد مشارکت کامل و موثر آنان در شرایط برابر با دیگران در جامعه متوقف گردد.

تعاریف از نظر این کنوانسیون: «ارتباطات» شامل زبان، نمایش متن، خط بریل، ارتباطات حسی، چاپ درشت، روش‌های چند رسانه‌ای قابل دسترس و همچنین روش‌ها و اشکال ارتباطاتی کتبی، شفاهی، زبان ساده، انسان خوان و روش‌های تقویت‌کننده و جایگزین، از جمله فناوری اطلاعات و ارتباطات قابل دسترس می‌گردد. «زبان» شامل زبان‌های گفتاری و ایماء و اشاره و سایر اشکال زبان‌های غیرکلامی می‌گردد. «تبعیض بر مبنای معلولیت» به معنای هرگونه تمایز، استثناء یا محدودیت بر مبنای معلولیت است که هدف یا تاثیر آن ناتوانی و یا نفی شناسایی، بهره مندی یا اعمال کلیه حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین بر مبنای برابر با دیگران در زمینه‌های مدنی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی یا هر زمینه دیگری می‌باشد. این اصطلاح در برگیرنده تمامی اشکال تبعیض ازجمله نفی همسان‌سازی متعارف نیز می‌گردد. «همسان‌سازی متعارف» به معنای اصلاحات و تغییرات مقتضی و ضروری است که فشار بی‌مورد و نا متناسبی را در جایی که در مورد خاصی نیاز می‌باشد، تحمیل ننماید تا بهره مندی یا اعمال کلیه حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین توسط افراد دارای معلولیت در شرایط برابر با سایرین را تضمین نماید. «طراحی جهانی» به معنای طراحی تولیدات، محیط‌ها، برنامه‌ها و خدماتی است که تا سرحد امکان، جهت تمامی افراد، بدون نیاز به تطبیق یا طراحی ویژه قابل استفاده باشد. «طراحی جهانی» نباید مانعی را برای وسایل امدادی برای گروه‌های خاصی از افراد دارای معلولیت، در صورت نیاز به آن‌ها، ایجاد نماید.

اصول کلی اصول این کنوانسیون عبارت است از: الف) احترام به منزلت ذاتی، خود مختاری فردی از جمله آزادی انتخاب و استقلال افراد؛ ب) عدم تبعیض؛ پ) مشارکت کامل و موثر و ورود در جامعه؛ ت) احترام به تفاوت‌ها و پذیرش افراد دارای معلولیت به عنوان بخشی از تنوع انسانی و بشریت؛ ث) برابری فرصت‌ها؛ ج) دسترسی؛ چ) برابری بین زن و مرد؛ ح) احترام به ظرفیت‌های قابل تحول کودکان دارای معلولیت و احترام به حقوق کودکان دارای معلولیت در جهت حفظ هویت خویش.

تعهدات کلی

برابری و عدم تبعیض 1- دولت‌های عضو تصدیق می‌نمایند که تمامی افراد در برابر قانون مساوی هستند و بدون هیچ‌گونه تبعیضی از حمایت برابر و منافع برابر قانونی برخوردار می‌باشند. 2- دولت‌های عضو تمامی تبعیض‌ها بر مبنای معلولیت را ممنوع نموده و جهت افراد دارای معلولیت برابری و حمایت حقوقی موثر نسبت به تبعیض در تمامی زمینهها را تضمین مینمایند. 3- دولت‌های عضو به منظور ارتقاء برابری و رفع تبعیض، تمامی اقدامات مناسب را جهت تضمین تامین همسان‌سازی متعارف اتخاذ خواهند نمود. 4- تدابیر ویژهای که برای تسریع یا دست‌یابی به برابری عملی افراد دارای معلولیت ضروری است، بر اساس این کنوانسیون تبعیض تلقی نمیگردد.

زنان دارای معلولیت 1- دولت‌های عضو اذعان میدارند که زنان و دختران دارای معلولیت دچار تبعیضات چندگانه می‌باشند و در این ارتباط تدابیری را جهت تضمین بهره مندی برابر و کامل آن‌ها در مورد تمامی حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین اتخاذ خواهند نمود. 2- دولت‌های عضو تمامی تدابیر مناسب را جهت تضمین توسعه کامل، پیشرفت و توانمند‌سازی زنان به منظور تضمین بهرهمندی و اعمال حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین مندرج در این کنوانسیون از سوی آن‌ها، خواهند نمود.

کودکان دارای معلولیت 1- دولت‌های عضو تمامی تدابیر لازم جهت تضمین این که کودکان دارای معلولیت از تمامی حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین بر مبنای برابر با سایر کودکان بهره مند می‌باشند را اتخاذ خواهند نمود. 2- در تمامی اقدامات مربوط به کودکان دارای معلولیت، عالی ترین منافع کودک دراولویت نخست خواهد بود. 3- دولت‌های عضو تضمین خواهند نمود که کودکان دارای معلولیت از حق بیان آزادانه نظرات خود در تمامی امور تاثیرگذار بر آن‌ها برخوردار می‌باشند، نظرات آن‌ها بر اساس سن و بلوغ و بر مبنای برابر با سایر کودکان از سنجش مناسب برخوردار می‌گردد و در تحقق حقوق آن‌ها کمک‌های متناسب با سن و ناتوانی ارائه می‌گردد.

آگاه‌سازی

دسترسی 1- دولت‌های عضو برای توانا‌سازی افراد دارای معلولیت جهت مستقل زندگی نمودن و مشارکت کامل در تمامی جنبههای زندگی، تدابیر مناسبی را جهت تضمین دسترسی افراد دارای معلولیت بر مبنای برابر با سایرین به محیط فیزیکی، ترابری، اطلاعات و ارتباطات از جمله نظام و فناوری اطلاعات و ارتباطات و سایر تسهیلات و خدمات ارائه یا فراهم گردیده جهت عموم در مناطق شهری و روستایی اتخاذ خواهند نمود. تدابیر مذکور که در برگیرنده تشخیص وحذف موانع و محذورات در دسترسی می‌باشد از جمله در موارد زیر اعمال خواهد شد: (الف) ساختمان‌ها، جادهها، ترابری و سایر تاسیسات بیرونی و درونی از جمله مدارس، خانهها، تاسیسات پزشکی و محیط‌های کار؛ (ب) اطلاعات، ارتباطات و سایر خدمات از جمله خدمات الکترونیکی و خدمات اورژانس. 2- دولت‌های عضو همچنین در موارد زیر تدابیر مناسبی را اتخاذ خواهند نمود: (الف) توسعه، اعلام و نظارت بر اجرای حداقل معیارها و خط مشیهای مربوط به دسترسی به تسهیلات و خدمات آزاد یا ارائه شده جهت عموم؛ (ب) تضمین این که موسسات خصوصی ارائه‌کننده تسهیلات و خدمات آزاد جهت عموم، تمامی جنبههای دسترسی افراد دارای معلولیت را مد نظر قرار میدهند؛ (پ) تامین آموزش جهت مرتبطین با موضوع دسترسی افراد دارای معلولیت؛ (ت) تهیه علائمی به خط بریل و سایر اشکال به سهولت قابل فهم و خواندن در ساختمان‌ها و سایر تاسیسات آزاد برای عموم؛ (ث) تامین انواع کمک‌ها و میانجیگری‌های حضوری از جمله راهنما، قرائت گر و مترجمین حرفهای زبانهای ایماء و اشاره جهت تسهیل در دسترسی به ساختمان‌ها و سایر تاسیسات آزاد جهت عموم؛ (ج) ترغیب سایر اشکال مناسب یاری و حمایت از افراد دارای معلولیت، جهت تضمین دسترسی آن‌ها به اطلاعات؛ (چ) ترغیب دسترسی افراد دارای معلولیت به نظام و فناوری جدید اطلاعات و ارتباطات از جمله اینترنت؛ (ح) ترغیب طراحی، توسعه، تولید و توزیع نظام‌ها و فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات قابل دسترس در مراحل اولیه به گونه‌ای که این نظام‌ها و فناوری‌ها با کمترین هزینه قابل دسترس گردد.

حق حیات دولتهای عضو مجددا تاکید مینمایند که هر انسانی از حق ذاتی حیات برخوردار است و تمامی تدابیر لازم را برای تضمین بهرهمندی موثر توسط افراد دارای معلولیت بر مبنای برابر با سایرین، اتخاذ خواهند نمود.

وضعیت‌های مخاطره‌آمیز و فوریت‌های انسانی دولت‌های عضو طبق تعهدات خود به موجب حقوق بین‌الملل از جمله حقوق بشر دوستانه بین‌المللی و حقوق بشر بین‌المللی، تمامی تدابیر لازم را جهت تضمین حمایت و ایمنی افراد دارای معلولیت در شرایط مخاطرهآمیز از جمله وضعیت مناقشه مسلحانه، فوریتهای انسانی و وقوع بلایای طبیعی اتخاذ خواهند نمود.

شناسایی برابر در پیشگاه قانون 1- دولت‌های عضو مجددا تاکید مینمایند که افراد دارای معلولیت از حق شناسایی در هر کجا، به عنوان افراد در پیشگاه قانون، برخوردار می‌باشند. 2- دولت‌های عضو تصدیق خواهند نمود که افراد دارای معلولیت از صلاحیت اقامه دعوی بر مبنای برابر با سایرین در تمامی جنبههای زندگی برخوردار می‌باشند. 3- دولت‌های عضو تدابیر مناسب را جهت دسترسی افراد دارای معلولیت به حمایت‌هایی که ممکن است آن‌ها در اعمال صلاحیت خود در اقامه دعوی بدان نیاز داشته باشند، اتخاذ خواهند نمود. 4- دولت‌های عضو تضمین خواهند نمود تمامی تدابیری که مرتبط با اعمال صلاحیت اقامه دعوی می‌باشد، برای پادمان‌های مناسب و موثر طبق حقوق بشر بین‌المللی جهت جلوگیری از سوء استفاده پیش‌بینی می‌گردد. چنین پادمان‌هایی تضمین خواهند نمود که تدابیر مرتبط با اعمال صلاحیت اقامه دعوی، حقوق، اراده و رجحان فرد را محترم شمرده، عاری از تضاد منافع و تاثیرات بی‌مورد بوده، منطبق و متناسب با شرایط فرد، در کوتاهترین زمان ممکن به اجراء در آورده می‌شود و منوط به بازنگری منظم توسط رکن قضائی یا مرجع بی‌طرف، مستقل وذی صلاح می‌باشد. این پادمان‌ها با مراتبی که این‌گونه تدابیر، منافع و حقوق افراد را تحت تاثیر قرار می‌دهد، متناسب خواهد بود. 5- با رعایت مفاد این ماده، دولت‌های عضو، تمامی تدابیر موثر و مناسب را جهت تضمین حقوق برابر افراد دارای معلولیت برای تملک یا میراث بردن دارایی، کنترل امورمالی خود و دسترسی برابر به وام‌های بانکی، رهنها و سایر اشکال اعتبارات مالی اتخاذ و تضمین خواهند نمود که افراد دارای معلولیت به‌طور خودسرانه از دارایی خویش محروم نمیگردند.

حق دادخواهی 1- دولت‌های عضو حق دادخواهی موثر افراد دارای معلولیت را بر مبنای برابر با سایرین از جمله از طریق پیش‌بینی انطباق شکلی و مناسب با سن، به منظور تسهیل نقش موثر آنان بهعنوان مشارکت‌کنندگان مستقیم و غیر مستقیم از جمله به عنوان شهود در کلیه جریانهای دادرسی حقوقی از جمله در بازجویی و سایر مراحل اولیه رسیدگی تضمین خواهند نمود. 2- دولت‌های عضو به منظور یاری در تضمین دسترسی موثر به عدالت برای افراد دارای معلولیت، آموزش مناسب برای افرادی که در حوزه اجرای عدالت کار می‌کنند از جمله پلیس و کارکنان زندان‌ها را ارتقاء خواهند بخشید.

آزادی و امنیت فردی 1- دولت‌های عضو تضمین خواهند نمود که افراد دارای معلولیت بر مبنای برابر با سایرین: (الف) از حق آزادی و امنیت فردی برخوردار هستند؛ (ب) به‌طور خود سرانه یا غیرقانونی از آزادی خود محروم نمی‌گردند و این که هر گونه محرومیت از آزادی طبق قانون می‌باشد و این که وجود معلولیت به هیچ وجه محرومیت از آزادی را توجیه نمینماید. 2- دولت‌های عضو تضمین خواهند نمود در صورتی که افراد دارای معلولیت از آزادی در طی هر روندی محروم گردیده باشند، آن‌ها بر مبنای برابر با سایرین از ضمانت‌های منطبق بر حقوق بشر بین‌المللی برخوردار می‌باشند و با آن‌ها در راستای اهداف و اصول این کنوانسیون از جمله در مورد تامین همسان‌سازی متعارف رفتار می‌گردد.

آزادی از شکنجه یا مجازات یا رفتار ظالمانه، غیر انسانی یا تحقیرآمیز 1- احدی مستوجب شکنجه یا مجازات یا رفتار ظالمانه، غیر انسانی و تحقیر‌آمیز نمیباشد. به ویژه احدی بدون رضایت آزادانه تحت آزمایشات علمی یا پزشکی قرار نمی‌گیرد. 2- دولت‌های عضو تمامی تدابیر قانونی، اداری و قضائی و دیگر تدابیر موثر را در مورد افراد دارای معلولیت بر مبنای برابر با سایرین اتخاذ خواهند نمود تا از قرار گرفتن آنان در معرض شکنجه یا رفتار تحقیر‌آمیز یا غیر انسانی یا ظالمانه یا مجازات جلوگیری بهعمل آید.

آزادی از استثمار، خشونت و سوء استفاده 1- دولت‌های عضو، تمامی تدابیر قانونی، اداری، اجتماعی و آموزشی یا سایر تدابیر مناسب را جهت حمایت از افراد دارای معلولیت در درون و بیرون از خانه در برابر تمامی اشکال استثمار، خشونت و سوء استفاده از جمله در مورد جنبههای مبتنی بر جنسیت اتخاذ خواهند نمود. 2- دولت‌های عضو تمامی تدابیر مناسب را جهت جلوگیری از تمامی اشکال استثمار، خشونت و سوء استفاده از طریق تضمین مواردی از جمله اشکال مناسب کمکهای حساس جنسیتی و سنی و حمایت از افراد دارای معلولیت و خانوادهها و مراقبین آن‌ها از جمله از طریق ارائه اطلاعات و آموزش در مورد چگونگی پرهیز، شناسایی و گزارش در مورد نمونههایی از استثمار، خشونت و سوء استفاده نیز اتخاذ خواهند نمود. دولت‌های عضو تضمین خواهند نمود که خدمات حمایتی نسبت به سن، جنسیت و معلولیت از حساسیت برخوردارند. 3- دولت‌های عضو به منظور جلوگیری از وقوع تمامی اشکال استثمار، خشونت و سوء استفاده تضمین خواهند نمود که تمامی تسهیلات و برنامههای طراحی شده برای خدمت به افراد دارای معلولیت به‌طور موثر توسط مقامات مستقل نظارت می‌گردد. 4- دولت‌های عضو تمامی تدابیر مناسب از جمله ارائه خدمات حمایتی را جهت ارتقاء فیزیکی، شناختی، بهبود روانی، توانبخشی و پیوستن مجدد اجتماعی در مورد افراد دارای معلولیت که به نوعی قربانی استثمار، خشونت یا سوء استفاده گردیدهاند، اتخاذ خواهند نمود. بهبود و توانبخشی مزبور در محیطی به وقوع خواهد پیوست که بهداشت، رفاه، عزت نفس، شان و استقلال فرد را پرورش می‌دهد و نیازهای خاص جنسیتی و سنی را در نظر می‌گیرد. 5- دولت‌های عضو، قوانین و سیاست‌های موثر شامل قوانین و سیاست‌های متمرکز بر زنان و کودکان را به منظور تضمین این که مواردی از استثمار، خشونت سوء استفاده نسبت به افراد دارای معلولیت شناسایی، رسیدگی شده و در موقع مقتضی مورد پیگرد قرار گیرد، اتخاذ خواهند نمود.

حمایت از شان فرد هر فرد دارای معلولیت از حق احترام به شان جسمانی و روحی خود بر مبنای برابر با سایرین برخوردار می‌باشد.

آزادی تردد و تابعیت 1- دولت‌های عضو حقوق افراد دارای معلولیت در مورد آزادی تردد، آزادی انتخاب محل اقامت و تابعیت بر مبنای برابر با سایرین را به رسمیت خواهند شناخت از جمله تضمین این که افراد دارای معلولیت: (الف) دارای حق اخذ و تغییر تابعیت می‌باشند و این که از تابعیت خود بطور خود سرانه یا به دلیل معلولیت محروم نمیگردند؛ (ب) به دلیل معلولیت از توانایی اخذ، تملک و استفاده از اسناد تابعیت خویش یا سایر اسناد هویت یا بهکارگیری روندهای مرتبط نظیر روند مهاجرت که ممکن است نیازمند تسهیل در اعمال حق آزادی تردد باشد محروم نمی‌گردند؛ (پ) آزاد می‌باشند تا هر کشوری از جمله کشور خود را ترک نمایند؛ (ت) به‌طور خودسرانه یا به دلیل معلولیت از حق ورود به کشور خود محروم نمیگردند. 2- کودکان دارای معلولیت بلافاصله پس از ولادت ثبت خواهند گردید و از زمان ولادت دارای حق برخورداری از نام، حق اخذ تابعیت و تا آنجایی که ممکن است از حق شناخت و مراقبت توسط والدین برخوردار خواهند گردید.

زندگی مستقل و حضور در جامعه دولت‌های عضو این کنوانسیون حقوق برابر را جهت تمامی افراد دارای معلولیت در مورد زندگی در جامعه با شرایط برابر نسبت به سایرین به رسمیت خواهند شناخت و تدابیر مناسب و موثر را جهت تسهیل در بهرهمندی کامل افراد دارای معلولیت از این حق و حضور و مشارکت کامل آن‌ها در جامعه از جمله تضمین موارد زیر اتخاذ خواهند کرد: (الف) افراد دارای معلولیت دارای این فرصت می‌باشند که مکان اقامت خود و محل و افرادی که میخواهند با آن‌ها زندگی نمایند را بر مبنای برابر با سایرین برگزینند و مجبور به زندگی در شرایط زیستی ویژهای نیستند؛ (ب) افراد دارای معلولیت دارای دسترسی به خدمات حمایتی خانگی، مسکونی، و سایر خدمات حمایتی اجتماعی از جمله مساعدت‌های شخصی ضروری برای حمایت از زندگی و حضور در جامعه و پرهیز از انزوا یا جدایی از اجتماع می‌باشند؛ (پ) خدمات و تسهیلات اجتماعی برای عموم، جهت افراد دارای معلولیت بر مبنای برابر مهیا و پاسخگوی نیازهای آن‌ها می‌باشد.

تحرک شخصی دولت‌های عضو، جهت تضمین تحرک شخصی افراد دارای معلولیت با بالاترین استقلال ممکن، تدابیر موثری را از جمله در موارد زیر اتخاذ خواهند نمود: (الف) تسهیل تحرک شخصی افراد دارای معلولیت به شیوه و در زمان مورد نظر آن‌ها و با هزینه متناسب؛ (ب) تسهیل دسترسی افراد دارای معلولیت به کمک‌ها، وسایل، فناوری‌های کمکی و انواع مساعدت‌های حضوری و واسطهای حرکتی کیفی از جمله فراهم بودن آنان با هزینه متناسب؛ (پ) ارائه آموزش در مورد مهارت‌های حرکتی به افراد دارای معلولیت و به کارکنان متخصصی که با افراد دارای معلولیت کار مینمایند؛ (ت) ترغیب نهادهایی که کمک‌ها، وسایل و فناوری‌های حرکتی کیفی را تولید می‌نمایند در جهت مد نظر قرار دادن تمامی جنبههای حرکتی افراد دارای معلولیت.

آزادی بیان و عقیده و دسترسی به اطلاعات دولت‌های عضو تمامی تدابیر مناسب را اتخاذ خواهند نمود تا تضمین نمایند افراد دارای معلولیت میتوانند حق آزادی بیان و عقیده، از جمله آزادی جست وجو، دریافت و سهیم شدن در اطلاعات و عقاید را بر مبنای برابر با سایرین و از طریق تمامی اشکال ارتباطاتی به انتخاب خود و به گونه‌ای که در ماده (2) این کنوانسیون تعریف شده است، از جمله از راه‌های زیر اعمال نمایند: (الف) ارائه اطلاعات در نظر گرفته شده برای عموم مردم به افراد دارای معلولیت در اشکال و فناوری‌های قابل دسترس و متناسب با انواع معلولیت، به موقع و بدون هزینه اضافی; (ب) پذیرش و تسهیل استفاده از زبان اشاره، بریل، روش‌های ارتباطاتی تقویت شده و جایگزین و سایر شیوهها، روش‌ها و اشکال ارتباطی قابل دسترس افراد دارای معلولیت به انتخاب خودشان در تعاملات رسمی؛ (پ) ملزم ساختن نهادهای خصوصی که ارائه‌کننده خدمات به عموم مردم از جمله از طریق اینترنت می‌باشند جهت ارائه اطلاعات و خدمات در اشکال مفید و قابل دسترس برای افراد دارای معلولیت؛ (ت) ترغیب رسانههای همگانی از جمله ارائه‌کنندگان اطلاعات از طریق اینترنت جهت قابل دسترس نمودن خدمات خود برای افراد دارای معلولیت؛ (ث) شناسایی و ترویج استفاده از زبان‌های اشاره.

احترام به حریم خصوصی 1- هیچ فرد دارای معلولیتی صرف نظر از مکان اقامت یا زندگی، مشمول دخالت‌های خودسرانه یا غیر قانونی در امور شخصی خود، خانواده، خانه، مکاتبات یا سایر اشکال ارتباطاتی یا حمله غیرقانونی به شخصیت و اعتبارش نمیگردد. افراد دارای معلولیت از حق حمایت قانونی در مقابل چنین مداخلات یا حملاتی برخوردار می‌باشند. 2- دولت‌های عضو، حریم اطلاعات شخصی، بهداشتی و توانبخشی افراد دارای معلولیت را بر مبنای برابر با سایرین مورد حمایت قرار خواهند داد.

احترام به خانه و خانواده 1- دولت‌های عضو، برای رفع تبعیض نسبت به افراد دارای معلولیت در تمامی موارد مرتبط با ازدواج، خانواده، وظایف والدین و روابط مربوط بر مبنای برابر با سایرین تدابیر موثر و مناسبی را اتخاذ خواهند کرد تا تضمین نمایند که: (الف) حقوق تمامی افراد دارای معلولیت که به سن ازدواج رسیدهاند، جهت ازدواج و تشکیل خانواده بر مبنای رضایت کامل و آزادانه همسران مورد نظر به رسمیت شاخته می‌شود؛ (ب) حقوق افراد دارای معلولیت جهت اتخاذ تصمیم به‌طور آزادانه و مسوولانه در مورد تعداد و فاصله بین کودکان آن‌ها و برخورداری از دسترسی به اطلاعات متناسب با سن، آموزش تشکیل خانواده و باروری به رسمیت شناخته می‌شود و روش‌های ضروری به منظور قادر ساختن آنهاجهت اعمال حقوق مذکور تامین می‌گردد؛ (پ) افراد دارای معلولیت، از جمله کودکان، باروری خود را بر مبنای برابر با سایرین حفظ مینمایند. 2- دولتهای عضو حقوق و مسوولیت‌های افراد دارای معلولیت را با در نظر گرفتن قیمومت، سرپرستی، مسوولیت، فرزند خواندگی یا سایر نهادهای مشابه چنانچه این‌گونه مفاهیم در قوانین ملی وجود داشته باشد تضمین خواهند نمود. در تمامی موارد، عالیترین منافع کودک حائز اولویت می‌باشد. دولتهای عضو کمک‌های مناسبی را جهت افراد دارای معلولیت در اجراء مسوولیت‌های مرتبط با تربیت کودکان آن‌ها ارائه می‌نمایند. 3- دولتهای عضو تضمین خواهند نمود که کودکان دارای معلولیت در ارتباط با زندگی خانوادگی از حقوق برابر برخوردارند. دولت‌های عضو با هدف تحقق حقوق مذکور و جلوگیری از اختفاء، ترک، غفلت و تفکیک کودکان دارای معلولیت، تعهد خواهند نمود تا اطلاعات، خدمات و حمایت‌های اولیه و جامع را به کودکان دارای معلولیت و خانواده آن‌ها ارائه نمایند. 4- دولتهای عضو تضمین خواهند نمود که کودک از والدین خود بر خلاف اراده آن‌ها جدا نگردد مگر زمانی که مقامات صالح به شرط بررسی تصمیمات دستگاه‌های اجرائی دولتی توسط دادگاه، تصمیم بگیرند که بر اساس تشریفات و قوانین حاکم چنین جدایی جهت عالی ترین منافع کودک ضروری می‌باشد. در هیچ موردی کودک از والدین خود بر مبنای معلولیت کودک یا یکی یا هر دوی والدین جدا نمی‌گردد. 5- دولتهای عضو چنانچه والدین بلافصل قادر نباشند از کودک دارای معلولیت مراقبت نمایند، تعهد خواهند نمود هر گونه تلاشی را جهت ارائه مراقبت‌های جایگزین در درون خانواده بزرگتر و در صورت ناکامی، در درون جامعه در شرایط خانوادگی به عمل آورند.

آموزش 1- دولتهای عضو، حق آموزش را برای افراد دارای معلولیت به رسمیت می‌شناسند. دولت‌های عضو از نظر تحقق این حق، بدون تبعیض و بر مبنای فرصت برابر، نظام آموزشی فراگیری را در تمامی سطوح و بهصورت آموزش مادام العمر در موارد زیر تضمین خواهند نمود: (الف) توسعه کامل توانایی‌های انسانی و حس منزلت و خود ارزشی و تحکیم احترام به حقوق بشر، آزادی‌های بنیادین و تنوع انسانی؛ (ب) توسعه شخصیت، استعداد و خلاقیت توام با توانایی‌های جسمی و ذهنی افراد دارای معلولیت تا نهایت توانمندی‌های آن‌ها؛ (پ) توانمند ساختن افراد دارای معلولیت جهت مشارکت موثر آنان در جامعه آزاد. 2- در تحقق این حق، دولت‌های عضو تضمین خواهند نمود که: (الف) افراد دارای معلولیت از نظام آموزش همگانی بر مبنای معلولیت مستثنی نمیگردند، و این که کودکان دارای معلولیت نیز از آموزش اجباری و رایگان ابتدایی یا متوسطه بر مبنای معلولیت مستثنی نمیگردند؛ (ب) افراد دارای معلولیت میتوانند به آموزش ابتدایی و متوسطه رایگان با کیفیت و فراگیر بر مبنای برابر با سایرین درجوامعی که در آن زندگی می‌نمایند، دسترسی داشته باشند؛ (پ) همسان‌سازی متعارف در مورد نیازهای فردی ارائه می‌گردد؛ (ت) افراد دارای معلولیت حمایت لازم در حوزه نظام آموزش همگانی را به منظور تسهیل در آموزش موثر آن‌ها دریافت مینمایند؛ (ث) تدابیر حمایتی فردی موثر در محیطهایی ارائه می‌گردد که حداکثر توسعه اجتماعی و دانشگاهی متناسب با اهداف حضور کامل را سبب گردد. 3- دولتهای عضو، افراد دارای معلولیت را قادر خواهند ساخت که مهارت‌های توسعه اجتماعی و زندگی جهت تسهیل در مشارکت کامل و برابر آن‌ها در امر آموزش را به عنوان اعضای جامعه فرا گیرند. بدین منظور دولت‌های عضو تدابیر مناسبی را از جمله در موارد زیر اتخاذ خواهند نمود: (الف) تسهیل آموزش خط بریل و خط‌های جایگزین، شیوههای تقویتی و جایگزین، روش‌ها و قالب‌های ارتباطاتی و مهارت‌های ترددی و جهت‌یابی، و تسهیل حمایت و راهنمایی همسان؛ (ب) تسهیل در یادگیری زبان ایما و اشاره و ارتقاء هویت زبانی جامعه ناشنوایان؛ (پ) تضمین ارائه آموزش به افراد و بویژه کودکانی که نابینا، ناشنوانا یا نابینا- ناشنوا هستند به مناسبترین زبان‌ها، شیوهها و روش‌های ارتباطاتی برای افراد و در محیط‌هایی که توسعه اجتماعی و دانشگاهی را به بالاترین میزان افزایش می‌دهد. 4- دولت‌های عضو به منظور کمک به تضمین تحقق این حق، تدابیر مناسبی را به منظور استخدام معلمین، از جمله معلمین دارای معلولیت که از شایستگی در زبان ایما و اشاره و یا خط بریل برخوردارند و آموزش افراد حرفهای و کارکنانی که در تمامی سطوح آموزشی کار می‌کنند اتخاذ خواهند نمود. چنین آموزش‌هایی مشتمل بر آگاهی از معلولیت و استفاده از شیوههای جایگزین و تقویتی و روش‌ها و قالب‌های ارتباطاتی، فنون آموزشی و مواد مورد نیاز جهت حمایت از افراد دارای معلولیت خواهد بود. 5- دولتهای عضو تضمین خواهند نمود که افراد دارای معلولیت قادر هستند به آموزش‌های عالی عمومی، آموزش‌های فنی و حرفهای، آموزش ویژه بزرگسالان و آموزش‌های مادام العمر بدون تبعیض و بر مبنای برابر با سایرین دسترسی پیدا نمایند. بدین منظور، دولت‌های عضو، تامین همسان‌سازی متعارف برای افراد دارای معلولیت را تضمین خواهند نمود.

بهداشت دولتهای عضو، برای افراد دارای معلولیت، حق برخورداری از بالاترین معیارهای نایل شدنی بهداشتی را بدون تبعیض بر مبنای معلولیت، به رسمیت می‌شناسند. دولتهای عضو تمامی تدابیر مناسب را برای تضمین دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات بهداشتی که دارای حساسیت‌های جنسیتی می‌باشند، از جمله توانبخشی مرتبط با بهداشت را اتخاذ خواهند نمود. بهویژه دولت‌های عضو موارد زیر را انجام خواهند داد: (الف) برای افراد دارای معلولیت همان حد، کیفیت و معیارهای رایگان یا قابل پرداخت در مورد مراقبت‌ها و برنامههای بهداشتی را همان گونه که برای سایرین ارائه می‌گردد از جمله در زمینه بهداشت جنسی و باروری و برنامههای بهداشت عمومی مبتنی بر جمعیت، فراهم خواهند نمود؛ (ب) خدمات بهداشتی مورد نیاز برای افراد دارای معلولیت به ویژه بواسطه معلولیت آن‌ها از جمله شناسایی و مداخله زودهنگام در صورت اقتضاء و خدمات طراحی گردیده برای به حداقل رساندن وجلوگیری از ناتوانایی‌های بیشتر از جمله در میان کودکان و افراد سالخورده را فراهم خواهند نمود؛ (پ) این‌گونه خدمات بهداشتی را در صورت امکان در نزدیکترین محل به جوامع آن‌ها از جمله در مناطق روستایی فراهم خواهند نمود؛ (ت) متخصصان بهداشت حرفهای را ملزم به ارائه مراقبت با همان کیفیت برای سایرین به افراد دارای معلولیت از طریق آموزش و ترویج معیارهای اخلاقی برای مراقبت‌های بهداشتی فردی و عمومی از جمله بر مبنای رضایت آگاهانه وآزادانه نظیر ارتقاءآگاهی حقوق بشری، منزلت، استقلال و احتیاجات افراد دارای معلولیت خواهند کرد؛ (ث) تبعیض علیه افراد دارای معلولیت در تامین بیمه درمانی و بیمه عمر را در صورتی که این‌گونه بیمهها در قانون ملی مجاز شناخته شده باشد ممنوع خواهند نمود تا آنکه به روشی عادلانه و منطقی ارائه گردند؛ (ج) از اعمال تبعیض‌آمیز مراقبت‌های بهداشتی یا خدمات بهداشتی یا غذا و مایعات بر مبنای معلولیت جلوگیری خواهند نمود.

توانبخشی و بازپروری 1- دولتهای عضو جهت توانمند ساختن افراد دارای معلولیت، تدابیر مناسب و موثری را از جمله از طریق حمایت از همتایان خود به منظور کسب و حفظ حداکثر استقلال، تمامی توانایی حرفهای، جسمی، ذهنی و اجتماعی و حضور و مشارکت کامل در تمامی جنبههای زندگی اتخاذ خواهند کرد. بدین منظور، دولت‌های عضو برنامهها و خدمات جامع توانبخشی و توانایی را به ویژه درحوزه بهداشت، استخدام، آموزش وخدمات اجتماعی سامان داده، تحکیم نموده و تدوام میبخشند، بهگونهای که این‌گونه برنامهها و خدمات: (الف) تا سرحد امکان از مراحل اولیه و برمبنای ارزیابی چند زمینهای نیازها و توانایی‌های فردی آغاز گردد؛ (ب) مشارکت و حضور در اجتماع را حمایت نموده و تمامی جنبههای جامعه داوطلبانه بوده و در دسترس افراد دارای معلولیت قرار گیرد و تا سرحد امکان به اجتماعات آنان از جمله در مناطق روستایی نزدیک باشند. 2- دولتهای عضو، توسعه آموزش اولیه و مستمر افراد حرفهای و کارکنانی که با خدمات توانایی و توانبخشی کار می‌کنند را ارتقاء خواهند بخشید. 3- دولتهای عضو، دسترسی، دانش و استفاده از وسایل و فناوری‌های امدادی طراحی گردیده برای افراد دارای معلولیت را همانگونه که به توانبخشی و بازپروری مرتبط میگردند، ارتقاء خواهند بخشید.

کار و استخدام 1- دولتهای عضو، حق افراد دارای معلولیت را جهت کار کردن بر مبنای برابر با سایرین به رسمیت خواهند شناخت و این امر شامل حق برخورداری از فرصت امرار معاش از طریق کار آزادانه انتخاب شده و پذیرفته شده در بازار کار و محیط کاری می‌گردد که برای افراد دارای معلولیت باز، فراگیر و قابل دسترس باشد. دولت‌های عضو از تحقق حق کار از جمله برای آن دسته از افرادی که طی دوران اشتغال دچار معلولیت میگردند از طریق اتخاذ اقدامات مناسب از جمله قانونگذاری برای موارد زیر صیانت نموده و آن را ارتقاء خواهند بخشید: (الف) ممنوعیت تبعیض بر مبنای معلولیت با توجه به تمامی موارد مرتبط با تمامی اشکال استخدام، از جمله شرایط جذب، استخدام و اشتغال، تداوم اشتغال، پیش‌برد حرفهای و شرایط کاری بهداشتی و ایمنی؛ (ب) حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت بر مبنای برابر با سایرین برای برخورداری از شرایط کاری مناسب و عادلانه از جمله فرصت‌های برابر و دستمزد برابر برای کارهای دارای ارزش، شرایط کاری بهداشتی و ایمنی برابر از جمله محافظت از آزار و اذیت و فریادرسی از آلام؛ (پ) تضمین توانایی افراد دارای معلولیت برای اعمال حقوق اتحادیه تجاری و کارگری خود بر مبنای برابر با سایرین؛ (ت) توانمند ساختن افراد دارای معلولیت برای دسترسی موثر به برنامه‌های عمومی آشنایی فنی و حرفهای، خدمات کاریابی و آموزش‌های حرفه‌ای و مستمر؛ (ث) ترغیب فرصت‌های شغلی و پیشرفت‌های حرفهای افراد دارای معلولیت در بازار کار و همچنین یاری در یافتن، کسب، حفظ و بازگشت به اشتغال؛ (ج) ترغیب فرصت‌های مربوط به خود اشتغالی، کارآفرینی، توسعه تعاونی‌ها و شروع خود پیشهگی؛ (چ) استخدام افراد دارای معلولیت در بخش دولتی؛ (ح) ترغیب استخدام افراد دارای معلولیت در بخش خصوصی از طریق تدابیر و سیاست‌های مناسب که می‌تواند در برگیرنده برنامههای اقدام ترجیحی، تشویقی و سایر تدابیر گردد؛ (خ) تضمین ارائه جا ومکان متعارف به افراد دارای معلولیت درمحیط کاری؛ (د) ترغیب کسب تجربه در بازار کار آزاد توسط افراد دارای معلولیت؛ (ذ) ترغیب توانبخشی حرفهای و تخصصی، ابقاء شغلی و برنامههای بازگشت به کار برای افراد دارای معلولیت. 2- دولتهای عضو تضمین خواهند نمود که افراد دارای معلولیت به بردگی یا بندگی کشیده نمی‌شوند و بر مبنای برابر با سایرین در مقابل کار با اجبار و اکراه مورد حمایت واقع میگردند.

معیار کافی برای زندگی و حمایت اجتماعی 1- دولتهای عضو، حق افراد دارای معلولیت در مورد معیار کافی برای زندگی آن‌ها و خانوادهایشان از جمله، غذا، پوشاک و مسکن مکفی، و تداوم بهبود شرایط زندگی را به رسمیت میشناسند و اقدامات مناسبی را جهت پاسداری و ارتقاء تحقق این حق، بدون تبعیض بر مبنای معلولیت، اتخاذ خواهند نمود. 2- دولتهای عضو، حق افراد دارای معلولیت را در مورد حمایت اجتماعی و بهرهمندی از این حق بدون تبعیض بر مبنای معلولیت به رسمیت میشناسند، و اقدامات مناسبی را برای پاسداری و ارتقاء تحقق این حق از جمله اقداماتی در موارد زیر را اتخاذ خواهند نمود: (الف) تضمین دسترسی برابر افراد دارای معلولیت به خدمات آبهای بهداشتی و دسترسی به خدمات و وسایل مناسب و قابل پرداخت و سایر کمک‌های مربوط به نیازهای مرتبط با معلولیت؛ (ب) تضمین دسترسی افراد دارای معلولیت بویژه زنان و دختران دارای معلولیت و افراد سالخورده دارای معلولیت به برنامههای اجتماعی حمایتی و برنامههای فقر زدایی؛ (پ) تضمین دسترسی افراد دارای معلولیت و خانوادهای آن‌ها که در شرایط تنگدستی بهسر میبرند به کمک‌های دولتی مربوط به هزینههای مرتبط با معلولیت، از جمله استراحتهای مراقبتی، کمک‌های مالی، مشاوره و آموزش‌های کافی؛ (ت) تضمین دسترسی افراد دارای معلولیت به برنامههای عمومی اسکان؛ (ث) تضمین دسترسی برابر افراد دارای معلولیت به برنامهها و مزایای بازنشستگی؛

مشارکت در زندگی سیاسی و عمومی دولتهای عضو برای افراد دارای معلولیت، حقوق سیاسی و فرصت بهرهمندی از آن‌ها بر مبنای برابر با سایرین را تضمین خواهند نمود و متعهد خواهند شد که: (الف) تضمین نمایند افراد دارای معلولیت میتوانند بطور موثر و کامل در زندگی سیاسی و عمومی بر مبنای برابر با سایرین، مستقیما یا از طریق نمایندگانی که آزادانه برگزیدهاند از جمله حق و فرصت افراد دارای معلولیت جهت رای دادن و برگزیده شدن، مشارکت نمایند، از جمله از طریق: 1- تضمین این که روند، تسهیلات و ابزار رای‌گیری، مناسب، قابل دسترس و به سهولت قابل فهم و بهره‌گیری می‌باشند؛ 2- حمایت از حق افراد دارای معلولیت جهت رای دادن به‌طور مخفی و بدون هراس در انتخابات و همه پرسی‌های عمومی، نامزد انتخابات شدن، تصدی موثر و ایفاء تمامی وظایف عمومی در تمامی سطوح دولتی و تسهیل استفاده از فناوریهای جدید و کمکی در صورت اقتضاء؛ 3- تضمین بیان آزادانه اراده افراد دارای معلولیت به عنوان رای‌دهنده و در این جهت و در جایی که ضروری باشد با درخواست آنان اجازه یاری در رای‌گیری به فرد مورد انتخاب آن‌ها؛ (ب) به‌طور فعال محیطی را که افراد دارای معلولیت میتوانند بطور موثر و کامل، بدون تبعیض و بر مبنای برابر با سایرین، در چهارچوب امور عمومی مشارکت نمایند را ارتقاء بخشند و مشارکت آنان را در امور عمومی از جمله موارد زیر ترغیب نمایند: 1- مشارکت در مجامع و سازمان‌های غیردولتی مرتبط با زندگی سیاسی و عمومی کشور و در فعالیت‌ها و اداره احزاب سیاسی؛ 2- شکل دهی و عضویت سازمان‌های ویژه افراد دارای معلولیت جهت معرفی افراد دارای معلولیت در سطوح محلی، منطقهای، ملی و بین‌المللی.

مشارکت در زندگی فرهنگی، تفریح، فراغت و ورزش 1- دولتهای عضو، حق افراد دارای معلولیت در جهت مشارکت در زندگی فرهنگی بر مبنای برابر با سایرین را به رسمیت میشناسند و تمامی تدابیر مناسب را اتخاذ خواهند نمود تا تضمین نمایند که افراد دارای معلولیت: (الف) از دسترسی به اقلام فرهنگی بهصورت قابل دسترس برخوردار می‌گردند؛ (ب) از دسترسی به برنامههای تلویزیونی، فیلم، تئاتر و سایر فعالیت‌های فرهنگی به صورت قابل دسترس برخوردار می‌گردند؛ (پ) از دسترسی به اماکن اجراء برنامهها یا خدمات فرهنگی نظیر تئاتر، موزه، سینما، کتابخانه و خدمات گردشگری برخوردار می‌گردند و تا سرحد امکان از دسترسی به یادمان‌ها و اماکنی که از نظر ملی- فرهنگی حائز اهمیت می‌باشند، برخوردار می‌گردند. 2- دولتهای عضو، تدابیر مناسبی را برای توانمند ساختن افراد دارای معلولیت جهت برخورداری از فرصت توسعه و بهرهگیری از تواناییهای بالقوه خلاقه، فکری و هنری آن‌ها نه تنها بهواسطه انتفاع شخصی آن‌ها بلکه جهت اغنای جامعه، اتخاذ خواهندنمود. 3- دولت‌های عضو، تدابیر مناسبی را طبق حقوق بین‌الملل اتخاذ خواهند نمود تا تضمین نمایند که حقوق مالکیت معنوی، مانعی تبعیضآمیز یا غیرمنطقی را در دست‌یابی افراد دارای معلولیت به اقلام فرهنگی ایجاد نمینماید. 4- افراد دارای معلولیت، بر مبنای برابر با سایرین از حق شناسایی و حمایت از هویت زبانی و فرهنگی مختص به خود از جمله زبان ایما و اشاره و فرهنگ ناشنوایان برخوردار خواهند بود. 5- دولتهای عضو، با نیت توانمند ساختن افراد دارای معلولیت در جهت مشارکت بر مبنای برابر با سایرین در فعالیت‌های تفریحی، فراغتی و ورزشی، تدابیر مناسبی را در موارد زیر اتخاذ خواهند کرد: (الف) ترغیب و تشویق مشارکت افراد دارای معلولیت تا سرحد امکان در تمامی سطوح فعالیت‌های عمدهسازی ورزشی؛ (ب) تضمین این که افراد دارای معلولیت، از فرصت سامان دهی، توسعه و مشارکت در ورزش‌ها و فعالیت‌های تفریحی ویژه معلولین برخوردارند، و بدین منظور، بر مبنای برابر با سایرین، ترغیب تدارک تعلیم، آموزش و منابع مناسب؛ (پ) تضمین این که افراد دارای معلولیت از دسترسی به اماکن ورزشی، تفریحی و گردشگری برخوردار می‌باشند؛ (ت) تضمین این که کودکان دارای معلولیت از دسترسی برابر با سایر کودکان به مشارکت در بازی، تفریح و فعالیت‌های ورزشی و فراغتی از جمله فعالیت‌های درون نظام مدارس برخوردار می‌باشند؛ (ث) تضمین این که، افراد دارای معلولیت از دسترسی به خدمات آنهایی که به سازمان دهی فعالیت‌های ورزشی، فراغتی، گردشگری و تفریحی اشتغال دارند، برخوردار می‌باشند.

جمع‌آوری آمار و دادهها 1- دولتهای عضو متعهد میگردند تا اطلاعات مناسب از جمله داده‌های پژوهشی و آماری را در جهت قادر ساختن آن‌ها برای تنظیم و اجراء سیاست‌ها برای اثر بخشی به این کنوانسیون، جمع‌آوری نمایند. فرآیند جمع‌آوری و حفظ این اطلاعات باید: (الف) پادمان‌های پذیرفته شده حقوقی از جمله قوانین مربوط به حفظ داده‌ها را در جهت تضمین محرمانه بودن آن‌ها و احترام به حریم شخصی افراد دارای معلولیت رعایت نماید؛ (ب) در جهت حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین و اصول اخلاقی، در جمع‌آوری و استفاده از آمار، هنجارهای پذیرفته شده بین‌المللی را رعایت نماید؛ 2- اطلاعات جمع‌آوری شده طبق این ماده، در صورت اقتضاء به تفکیک ارائه خواهد شد و در جهت کمک به ارزیابی اجرای تعهدات دولت‌های عضو به موجب این کنوانسیون استفاده می‌گردد و موانعی که افراد دارای معلولیت در اعمال حقوقشان با آن‌ها مواجه میگردند را شناسایی و بررسی می‌نماید. 3- دولتهای عضو، مسوولیت نشر این‌گونه آمار را بهعهده خواهند گرفت و دسترسی افراد دارای معلولیت و دیگران به آن‌ها را تضمین خواهند نمود.

همکاری‌های بین‌المللی 1- دولتهای عضو، اهمیت همکاری‌های بین‌المللی و ارتقاء آن در حمایت از تلاش‌های ملی برای تحقق اهداف و مقاصد این کنوانسیون را به رسمیت میشناسند و تدابیر مناسب و موثری را میان دولت‌ها و در صورت اقتضاء در مشارکت با جامعه مدنی، سازمان‌های مرتبط منطقهای و بین‌المللی به ویژه سازمان‌های مربوط به افراد دارای معلولیت، اتخاذ خواهندکرد. تدابیر مذکور می‌تواند، ازجمله در برگیرنده موارد زیر باشد: (الف) تضمین این که همکاری‌های بین‌المللی ازجمله برنامههای توسعه بین‌المللی در برگیرنده و قابل دسترس افراد دارای معلولیت، می‌باشد؛ (ب) تسهیل و تقویت ظرفیت‌سازی از جمله از طریق تبادل و تقسیم اطلاعات، تجربیات، برنامههای آموزشی و رویههای مناسب؛ (پ) تسهیل همکاری پژوهشی و دسترسی به دانش فنی و علمی؛ (ت) در صورت اقتضاء تامین کمک‌های اقتصادی و فنی از جمله از طریق تسهیل دسترسی و تسهیم فناوری‌های مددی و قابل دسترس و نیز از طریق انتقال فناوری. 2- مفاد این ماده خدشه‌ای به تعهدات هر دولت عضو در ایفاء تعهدات خود به موجب این کنوانسیون وارد نمی‌نماید.

نظارت و اجراء ملی 1- دولتهای عضو، بر مبنای نظام سازمانی خود، یک یا چند مرجع ملی درون دولتی را برای موضوعات مرتبط با اجراء این کنوانسیون تعیین خواهند نمود و توجه کافی را به ایجاد یا تعیین سازوکارهای هماهنگی در درون دولت به منظور تسهیل در اقدامات مرتبط در بخش‌های گوناگون و سطوح مختلف مبذول خواهند کرد. 2- دولتهای عضو، طبق نظام اداری و حقوقی خود، در درون دولت عضو، چهارچوبی از جمله یک یا چند ساز و کار مستقل را در صورت اقتضاء بهمنظور ارتقاء، حمایت و نظارت بر اجرای این کنوانسیون ایجاد، تعیین، تحکیم یا حفظ مینمایند. دولت‌های عضو در صورت تعیین یا ایجاد چنین ساز و کاری، اصول مرتبط با وضعیت و کارکرد نهادهای ملی در مورد حمایت و ارتقاء حقوق بشر را مد نظر قرار خواهند داد. 3- جامعه مدنی و به ویژه افراد دارای معلولیت و سازمان‌هایی که نماینده آن‌ها می‌باشند در فرآیند نظارتی، به‌طور کامل مشارکت و مداخله خواهند نمود.

کارگروه حقوق افراد دارای معلولیت 1- کارگروهی در مورد حقوق افراد دارای معلولیت (که از این پس «کارگروه» نامیده می‌شود) ایجادخواهدگردید که وظایف زیر را انجام خواهد داد. 2- کارگروه در زمان لازمالاجراء شدن این کنوانسیون، مرکب از دوازده کارشناس خواهد بود. پس از تصویب یا الحاق شصت دولت دیگر به این کنوانسیون، عضویت در کارگروه تا شش عضو افزایش مییابد و حداکثر به هجده عضو بالغ می‌گردد. 3- اعضاء کارگروه با صلاحیت شخصی خود به انجام وظیفه خواهند پرداخت و از جایگاه والای اخلاقی، حسن تجربه و توانمندی در زمینه تحت پوشش این کنوانسیون برخوردار خواهند بود. از دولت‌های عضو به هنگام معرفی نامزدهای خود، دعوت خواهد گردید تا توجه کافی را به مفاد مندرج در بند (3) ماده (4) این کنوانسیون مبذول نمایند. 4- دولتهای عضو، با در نظر گرفتن پراکندگی جغرافیایی یکسان، دربرگیرندگی اشکال گوناگون تمدن‌ها، نظام‌های حقوقی اساسی، حضور جنسیتی متوازن و مشارکت کارشناسان دارای معلولیت، اعضای کارگروه را بر میگزینند. 5- اعضاء کارگروه با رای مخفی، طی جلسات گردهمایی دولتهای عضو، از میان فهرست نامزدهای دولتهای عضو که از میان اتباع خود برگزیدهاند، انتخاب خواهند شد. در جلسات مذکور، که با حضور دو سوم دولت‌های عضو رسمیت خواهد یافت، افرادی که بیش‌ترین تعداد آراء و اکثریت مطلق آرای نمایندگان حاضر و رای‌دهنده دولتهای عضو را به دست آورند، به عضویت کارگروه انتخاب خواهند شد. 6- اولین انتخابات کارگروه حداکثر ظرف شش ماه پس از لازم الاجراء شدن این کنوانسیون برگزار خواهد شد. حداقل چهار ماه پیش از برگزاری هریک از انتخابات، دبیر کل سازمان ملل متحد طی نامهای خطاب به دولتهای عضو، از آنان دعوت خواهد کرد ظرف دو ماه نامزدهای خود را معرفی نمایند. دبیر کل متعاقبا فهرستی از اسامی همه نامزدها، به ترتیب حروف الفبا، و با ذکر نام دولت عضوی که آن‌ها را نامزد نموده است، تهیه و به دولتهای عضو این کنوانسیون تسلیم خواهد کرد. 7- اعضاء کارگروه برای یک دوره چهار ساله انتخاب خواهند شد و تنها برای یک بار دیگر واجد انتخاب می‌باشند. در هر حال دوره عضویت شش نفر از اعضاء منتخب در اولین انتخابات، در پایان دو سال خاتمه خواهد یافت. بلافاصله پس از اولین انتخابات، اسامی این شش نفر از طریق قرعه کشی توسط رئیس جلسه موضوع بند (5) این ماده تعیین خواهد شد. 8- انتخاب شش عضو دیگر، طی برپایی انتخابات منظم و طبق مفاد مرتبط این ماده صورت می‌گیرد. 9- در صورتی که یکی از اعضاء کارگروه فوت کند یا استعفاء دهد، یا به هر دلیلی اعلام نماید که دیگر قادر به انجام وظیفه نمیباشد، دولت عضوی که این عضو را نامزد کرده است، کارشناس دیگری که دارای شایستگی و واجد شرایط مندرج در مفاد مرتبط با این ماده باشد را منصوب خواهد کرد تا در باقیمانده دوره، انجام وظیفه نماید. 10- کارگروه، آئین کار خود را تنظیم خواهد کرد. 11- دبیر کل سازمان ملل متحد، کارکنان و تجهیزات لازم را برای ایفای موثر وظایف کارگروه، به موجب این کنوانسیون فراهم خواهد نمود و جلسه مقدماتی آن را برگزار خواهد کرد. 12- با تایید مجمع عمومی، اعضاء کارگروهی که به موجب این کنوانسیون تشکیل می‌شود از محل منابع سازمان ملل متحد، بر اساس شرایط و مقتضیاتی که مجمع عمومی ممکن است تعیین نماید و با در نظر گرفتن اهمیت مسوولیت‌های کارگروه، مقرری دریافت خواهند نمود. 13- اعضاء کارگروه از تسهیلات، مزایا و مصونیتهای کارشناسان در ماموریت سازمان ملل متحد، مندرج در بخش‌های ذی ربط کنوانسیون مزایا و مصونیت‌های سازمان ملل متحد، برخوردار خواهند گردید.

گزارش دولت‌های عضو 1- دولت‌های عضو، از طریق دبیر کل سازمان ملل متحد، گزارش جامعی از تدابیر اتخاذ گردیده درخصوص به مورد اجراء گذاشتن تعهدات به موجب این کنوانسیون وهمچنین پیشرفت‌های حاصله در این زمینه را ظرف دوسال پس از لازم الاجراءشدن این کنوانسیون برای دولت عضو مربوط به کارگروه تسلیم خواهند نمود. 2- پس از آن، دولتهای عضو، گزارش‌های آتی را حداقل هر (4) سال یک بار و پس از آن هر گاه که کارگروه درخواست کند، تسلیم خواهند نمود. 3- کارگروه، درخصوص هرگونه دستورالعمل حاکم بر محتوای گزارش‌ها تصمیم‌گیری خواهد نمود. 4- دولت عضوی که گزارش اولیه جامع را به کارگروه تسلیم کرده است، نیاز نیست در گزارش‌های بعدی خود، اطلاعاتی را که قبلا ارائه نموده است تکرار نماید. به هنگام تهیه گزارش برای کارگروه، از دولت‌های عضو درخواست می‌گردد که این عمل را در روندی شفاف و باز انجام داده و توجه کافی را به مفاد مندرج در بند (3) .ماده (4) این کنوانسیون مبذول نمایند. 5- می‌توان در گزارش‌ها عوامل و مشکلاتی که بر میزان اجراء تعهدات ناشی از این کنوانسیون تاثیر میگذارند را مشخص ساخت.

بررسی گزارش‌ها 1- هر یک از گزارش‌ها توسط کارگروه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در صورتی که مقتضی بداند پیشنهادات و توصیههای کلی را در مورد گزارش ارائه و به دولت ذی ربط ابلاغ خواهد نمود. دولت عضو می‌تواند با هر گونه اطلاعاتی که خود بر میگزیند، به کارگروه پاسخ دهد. کارگروه می‌تواند اطلاعات بیشتری را از دولت‌های عضو ذی ربط در مورد اجراء این کنوانسیون درخواست نماید. 2- در صورتی که دولت عضو تاخیر عمدهای در ارائه گزارش خود نماید، کارگروه می‌تواند به دولت ذی ربط ضرورت بررسی نحوه اجراء این کنوانسیون در آن دولت برمبنای اطلاعات موجود و موثق در اختیار کارگروه را ابلاغ نماید. اگر گزارش مربوط ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ، تسلیم کارگروه نگردد، کارگروه از دولت عضو ذی ربط دعوت خواهد نمود که در بررسی مزبور مشارکت ورزد. در صورتی که دولت عضو ذی ربط با ارائه گزارش مربوط به پاسخ‌گویی بپردازد، مفاد بند (1) این ماده اعمال خواهد شد. 3- دبیر کل سازمان ملل متحد، گزارش‌ها را در اختیار تمامی دولتهای عضو قرارخواهد داد. 4- دولتهای عضو، گزارش‌های خود را به‌طور گسترده، در کشورهای خویش در اختیار عموم قرار داده و دسترسی به پیشنهادات و توصیههای کلی مربوط به این گزارشات را تسهیل مینمایند. 5- کارگروه در صورتی که مقتضی بداند گزارش‌های دولت‌های عضو که حاوی درخواست برای مشاوره یا مساعدت فنی یا نمایانگر نیاز باشد را همراه با ملاحظات و توصیههایی که ممکن است کارگروه در این زمینه داشته باشد، برای آژانسهای تخصصی، صندوق‌ها و برنامههای سازمان ملل متحد و سایر نهادهای صلاحیت دار ارسال خواهد نمود.

همکاری بین دولت‌های عضو و کارگروه 1- هر یک از دولتهای عضو با کارگروه همکاری و به اعضاء آن در ایفای وظایفشان یاری خواهد نمود. 2- کارگروه در رابطه خود با دولت‌های عضو، توجه کافی را به راه‌ها و روش‌های گسترش ظرفیت ملی برای اجراء این کنوانسیون از جمله از طریق همکاری‌های بین‌المللی مبذول خواهد نمود.

ارتباط کارگروه با سایر نهادها به منظور پیش‌برد اجرای موثر این کنوانسیون و ترغیب همکاری‌های بین‌المللی در زمینههای تحت پوشش این کنوانسیون: (الف) آژانس‌های تخصصی و سایر نهادهای سازمان ملل متحد از حق حضور در بررسی اجراء مفاد این کنوانسیون تا آنجایی که در حوزه وظایف آن‌ها قرار می‌گیرد، برخوردار خواهند گردید. کارگروه می‌تواند در صورتی که مقتضی بداند از آژانس‌های تخصصی و سایر نهادهای صلاحیت دار جهت ارائه توصیههای کارشناسانه در مورد اجراء کنوانسیون در زمینههایی که در حوزه وظایف آن‌ها قرار می‌گیرد، دعوت نماید. کارگروه می‌تواند از آژانس‌های تخصصی و سایر نهادهای سازمان ملل متحد برای ارائه گزارش در مورد اجرای کنوانسیون در زمینههایی که در حوزه فعالیت‌های آن‌ها قرار می‌گیرد، دعوت نماید. (ب) کارگروه در صورت اقتضاء در اجرای وظایف خود با سایر نهادهای ذی ربط که به موجب معاهدات حقوق بشری بین‌المللی تاسیس گردیدهاند، از نظر تضمین پیوستگی در دستورالعمل‌های گزارشدهی، پیشنهادات و توصیههای کلی مربوط و پرهیز از دوباره کاری و هم پوشانی در اجرای وظایف آنان، مشورت خواهد نمود.

گزارش کارگروه کارگروه هر دو سال یک بار به مجمع عمومی و شورای اقتصادی و اجتماعی در مورد فعالیتهای خود گزارش خواهد داد و می‌تواند بر مبنای بررسی گزارش‌ها و اطلاعات واصله از دولت‌های عضو، پیشنهادات و توصیههای کلی را ارائه نماید. در گزارش کارگروه، چنین پیشنهادات و توصیههای کلی توام با نظرات دولت‌های عضو (در صورت وجود)، درج خواهد گردید.

فراهمایی دولت‌های عضو 1- دولتهای عضو، به منظور بررسی هر موضوع مرتبط با اجراء این کنوانسیون، به‌طور منظم در فراهمایی دولت‌های عضو گردهم میآیند. 2- فراهمایی دولت‌های عضو حداکثر شش ماه پس از لازم الاجراء شدن این کنوانسیون، توسط دبیر کل سازمان ملل متحد برگزار خواهد شد. نشست‌های آتی توسط دبیر کل سازمان ملل متحد به صورت هر دو سال یک بار یا بنا به تصمیم فراهمایی دولت‌های عضو، برگزار خواهد شد.

امین (اسناد) دبیر کل سازمان ملل متحد، امین (اسناد) این کنوانسیون خواهد بود.

امضاء این کنوانسیون برای امضاء تمامی دولت‌ها و سازمان‌های همگرایی منطقهای در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک از تاریخ 30 مارس 2007 (10/1/1386) مفتوح می‌باشد.

رضایت به ملتزم شدن این کنوانسیون منوط به تصویب دولت‌های امضاء‌کننده و تایید رسمی سازمان‌های همگرایی منطقهای امضاء‌کننده خواهد بود. کنوانسیون برای الحاق هر دولت یا سازمان همگرایی منطقهای که کنوانسیون را امضاء ننموده است، مفتوح خواهد بود.

سازمان‌های همگرایی منطقهای 1- «سازمان همگرایی منطقهای» به سازمانی اطلاق می‌شود که توسط دولت‌های حاکم در یک منطقه مشخص تاسیس گردیده است و دولت‌های عضو آن، صلاحیت خود را در ارتباط با موضوعات مورد حکم در این کنوانسیون به آن تفویض نمودهاند. چنین سازمان‌هایی در اسناد الحاق یا تایید رسمی خود، محدوده صلاحیت خویش را در ارتباط با موضوعات مورد حکم در این کنوانسیون اعلام خواهند نمود. متعاقبا آن‌ها امین اسناد را از هر گونه تغییرات اساسی در محدوده صلاحیت خود مطلع خواهند ساخت. 2- در این کنوانسیون، ارجاع به«دولت‌های عضو» در مورد چنین سازمان‌هایی در محدوده صلاحیت آنان اعمال خواهد شد. 3- از نظر بند (1) ماده (45) و بندهای (2) و (3) ماده (47) هر گونه سند تودیع شده توسط سازمان‌های همگرایی منطقهای در شمارش، در نظر گرفته نخواهد شد. 4- سازمان‌های همگرایی منطقهای میتوانند در زمینه موضوعات در حیطه صلاحیت خویش، حق رای خود در فراهمایی دولتهای عضو را با تعداد آراء برابر با تعداد دولتهای عضو آن‌ها که عضو این کنوانسیون نیز می‌باشند، اعمال نمایند. در صورتی که هر یک از دولتهای عضو سازمان مذکور، حق رای خود را اعمال نماید، چنین سازمانی حق رای خود را اعمال نخواهد کرد و بالعکس.

لازمالاجراء شدن 1- این کنوانسیون، سی روز پس از سپرده شدن بیستمین سند تصویب یا الحاق لازم الاجراء خواهد شد. 2- این کنوانسیون در مورد هر دولت یا سازمان همگرایی منطقهای که پس از سپرده شدن بیستمین سند تصویب، تایید رسمی یا الحاق، کنوانسیون را تصویب یا رسما تایید می‌کند یا به آن ملحق می‌شود، سی روز پس از تاریخ سپردن سند مزبور آن، لازم الاجراء خواهد شد.

قیود تحدید تعهد 1- قیود تحدید تعهدی که با هدف و مقصود این کنوانسیون مغایرت داشته باشد، مجاز نخواهد بود. 2- قیود تحدید تعهد در هر زمان قابل باز پسگیری است.

اصلاحیه‌ها 1- هر یک از دولتهای عضو می‌تواند اصلاحیهای را در مورد این کنوانسیون پیشنهاد نموده و آن را به دبیر کل سازمان ملل متحد تسلیم نماید. دبیر کل، اصلاحیه پیشنهادی را برای دولتهای عضو ارسال خواهد نمود و از آن‌ها درخواست خواهد کرد نظر خود را در باره برگزاری فراهمایی دولتهای عضو به منظور بررسی و تصمیم در مورد پیشنهادات، اعلام نمایند. چنانچه ظرف چهار ماه از تاریخ مکاتبه مذکور، حداقل یک سوم دولت‌های عضو موافق چنین فراهمایی باشند، دبیر کل فراهمایی را با پشتیبانی سازمان ملل متحد برگزار خواهد کرد. هر اصلاحیهای که به تصویب اکثریت دو سوم دولت‌های عضو حاضر و رای‌دهنده برسد، توسط دبیر کل به مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای تصویب و متعاقبا جهت تمامی دولت‌های عضو برای پذیرش، تسلیم خواهد شد. 2- اصلاحیهای که مطابق بند (1) این ماده مورد پذیرش و تصویب قرار گرفته باشد، سی روز پس از این که تعداد اسناد سپرده شده پذیرش به دو سوم تعداد دولت‌های عضو در تاریخ تصویب اصلاحیه بالغ گردد، لازمالاجراء خواهد شد. پس از آن، اصلاحیه برای هر دولت عضو سی روز پس از سپردن سند پذیرش آن، لازمالاجراء خواهد شد. هر اصلاحیهای تنها برای آن دسته از دولت‌های عضو که آن را پذیرفته‌اند الزام‌آور است. 3- در صورتی که فراهمایی دولتهای عضو به اتفاق آراء تصمیم بگیرد، اصلاحیه‌ای که مطابق بند (1) این ماده تصویب شده است و انحصارا مرتبط با مواد (34)، (38)، (39) و (40) می‌باشد، برای تمامی دولتهای عضو، سی روز پس از اینکه تعداد اسناد سپرده شده پذیرش به دو سوم تعداد دولتهای عضو در تاریخ تصویب اصلاحیه بالغ گردد، لازم الاجراء خواهد شد.

خروج از عضویت در کنوانسیون هر یک از دولتهای عضو می‌تواند با ارسال اطلاعیه کتبی به دبیر کل سازمان ملل متحد از عضویت در کنوانسیون خارج گردد. خروج از عضویت، یک سال پس از تاریخ دریافت اطلاعیه توسط دبیر کل صورت میپذیرد.

قالب‌های قابل دسترس -.متن این کنوانسیون در قالب‌های قابل دسترس ارائه خواهد شد.

متون اصلی متون عربی، چینی، انگلیسی، فرانسوی، روسی و اسپانیایی این کنوانسیون از اعتبار یکسان برخوردارند. برای گواهی مراتب بالا امضاء‌کنندگان تام الاختیار امضاء‌کننده زیر که از طرف دولت‌های متبوع خود برای این امر به‌طور مقتضی مجاز می‌باشند، این کنوانسیون را امضاء نموده‌اند.