اصطلاحات به کار رفته در این قانون دارای معانی مشروح ذیل است:
حفاظت: به معنای کلیه فعالیتهای پسینی و پیشینی در خصوص پاسداری از ارزشهای مادی است همچون بناهای تاریخی
مرمت: عملیات تخصصی و همه جانبه (کمی و کیفی) است که هدف آن حفظ، بیان و آشکار کردن ارزشهای تاریخی، فرهنگی و زیبایی شناختی یک اثر با لحاظ اصالت و یکپارچگی آن است و مراحل گوناگونی اعم از تداوم، تثبیت و استحکام بخشی از بازگردانی وضعیت موجود به وضعیت اصیل و پایدار را شامل میشود.
احیاء: فرآیندی هدفمند از مجموعه اقدامات را شامل میشود که به منظور حفاظت و ارتقای کیفی با حفظ اصالت و یکپارچگی در بافتهای تاریخی – فرهنگی انجام میشود.
صیانت: به معنای کلیه فعالیتهای پسینی و پیشینی در خصوص پاسداری از ارزشهای معنوی است همچون ارزشهای بناهای معنوی که مربوط به تاریخ و فرهنگ یک کشور باشد.
حریم بنا: نواحی اطراف یک اثر فرهنگی، تاریخی، طبیعی ملی یا جهانی که همراه با ضوابط و مقررات قانونی با هدف محافظت موثر از آن اثر و حمایتهای قانونی به عنوان لایههای حفاظتی (منظری، ساختاری، عملکردی) بر روی نقشه، مشخص میشود.
محدوده بافت: محدوده یک منطقه تاریخی و فرهنگی ثبت شده که همراه با ضوابط و مقررات قانونی با هدف محافظت موثر از آثار فرهنگی، تاریخی، طبیعی ملی یا جهانی موجود در آن منطقه و حمایتهای قانونی به عنوان لایههای حفاظتی (منظری، ساختاری، عملکردی) بر روی نقشه، مشخص میشود.
کاربری متناسب: حفظ و ارتقای هویت و ارزشهای اثر با بهرهگیری از ظرفیتها و مزیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی و همچنین اجتماعی – اقتصادی آن برای پاسخگویی به نیازهای معاصر وفق ضوابط و مقررات و قوانین ناظر به موضوع.
طرح ویژه حفاظت و احیای بافتهای تاریخی – فرهنگی: طرحی است که با توجه به ویژگی، ظرفیت و مزیت تاریخی، فرهنگی و طبیعی بافت تاریخی – فرهنگی شهر و روستا با هماهنگی و همکاری نزدیک کلیه دست اندرکاران و ذی نفعان در مقیاس کل تا جزء به همراه طرح مدیریتی مربوطه ارائه شده و تکالیف همه دست اندرکاران در آن روشن باشد. در این طرح علاوه بر تنظیم روابط این بخش از شهر و روستا با سایر تقسیمات شهری و روستایی، زمینههای توسعه هماهنگ شهری و روستایی مد نظر قرار میگیرد.
حمایت: بسترسازی مناسب برای توانمندسازی مالکان و بهره برداران و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان بافتهای تاریخی – فرهنگی
سازمان: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
به منظور حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی – فرهنگی، سازمان مکلف است:
با همکاری وزارتخانههای راه و شهرسازی، کشور و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی حداکثر ظرف مدت شش ماه پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه چهارچوب طرحهای ویژه حفاظت و احیای بافتهای تاریخی – فرهنگی (از جمله تعیین حریمها) با رویکرد صیانت از ارزشهای تاریخی – فرهنگی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان این محدودهها با رعایت حقوق مالکانه و در چهارچوب قوانین و مقررات ذی ربط اقدام کند.
ظرف مدت یک سال پس از تصویب این قانون، دستورالعملهای مورد نیاز برای مدیریت بهره برداری، نگهداری و پشتیبانی بناها، اماکن و بافتهای تاریخی – فرهنگی با اولویت واگذاری فعالیتها به بخش غیردولتی را تهیه و ابلاغ کند.
وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مکلفند با همکاری سازمان و شهرداریها در مدت پنج سال پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه، تصویب و اجرای طرحهای ویژه حفاظت و احیای محدوده بافتهای تاریخی – فرهنگی حسب مورد از طریق شورای عالی شهرسازی و معماری یا کمیسیونهای ماده (5) قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری مصوب 22/12/1351 با اصلاحات و الحاقات بعدی آن اقدام کنند .
رعایت حقوق مالکانه مردم و سایر حقوق قانونی و شرعی در اجرای مواد (2) و (3) این قانون الزامی است.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مکلف است با استفاده از امکانات موجود نسبت به آموزش و تربیت استادکاران و کاردانهای تجربی در زمینههای حفاظت و احیای بناها و اماکن تاریخی – فرهنگی اقدام کند.
سازمان موظف است ساز و کار طراحی و اجرای فعالیتهای مرتبط را به گونهای برنامهریزی، تنظیم و تدوین کند که استفاده از نیروهای موضوع این ماده در اولویت قرار گیرد.
وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری و آموزش و پرورش مکلفند با مشارکت سازمان، سرفصل، محتوای دروس و شیوه آموزش رشتههای مرتبط با حفاظت و احیای بناها و بافتهای تاریخی – فرهنگی با رویکرد مهارت آموزی در این تخصصها را اصلاح و یا تکمیل کنند.
سازمان برنامه و بودجه کشور مکلف است با همکاری سازمان، وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ظرف مدت یک سال پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه نظام فنی و اجرائی اختصاصی مربوط به بناها و بافتهای تاریخی – فرهنگی اقدام کرده و به تصویب هیات وزیران برساند.
بانکها و موسسات اعتباری مکلفند اسناد مالکیت مربوط به بناهای ثبت شده در فهرست آثار ملی را که مالکیت آنها قابل انتقال باشد به عنوان وثیقه اخذ تسهیلات مرمت و احیاء بپذیرند.
در مواردی که حریم بناها و محدوده بافتهای تاریخی – فرهنگی موضوع این قانون در بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری موضوع «قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری» مصوب 12/10/1389 با اصلاحات و الحاقات بعدی آن قرار داشته باشد، به نسبت سهم مساحت این بناها و بافتها از کل مساحت بافتهای فرسوده، اعتبارات، تسهیلات و امتیازات موضوع قانون مذکور با رعایت ضوابط حفاظت از بافتهای تاریخی – فرهنگی به حریم بناها و محدوده بافتهای تاریخی – فرهنگی نیز اختصاص مییابد.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از طریق بانکهای عامل موظف است به نسبت مذکور در این ماده تسهیلات بانکی موضوع ماده (15) «قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری» را به امر احیاء و حفاظت بناها و بافتهای تاریخی – فرهنگی اختصاص دهد.
کلیه دستگاههای اجرائی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 8/7/1386 با اصلاحات و الحاقات بعدی آن، مکلفند برنامههای خود در ارتباط با رفع نیازهای موجود درحوزههای خدماتی، تجهیزاتی و نیز زیرساختهای مورد نیاز برای ارتقای کیفیت زندگی در بافتهای تاریخی – فرهنگی هر شهر/ روستا را ظرف مدت شش ماه پس از تصویب شورای برنامهریزی و توسعه استان به مورد اجراء گذارند. اجرای برنامه فوق باید به گونهای باشد که بر اساس بودجه سنواتی حداکثر ظرف مدت ده سال از تصویب این قانون سطح خدمات و تامین زیرساختهای مورد نیاز این محدودهها از سطح میانگین شهر/ روستای ذی ربط پایین تر نباشد.
شورای برنامهریزی و توسعه هر استان موظفند به نسبت اعتبارات اختصاص یافته به بافتهای تاریخی – فرهنگی هر شهر/ روستا موضوع ماده (8) این قانون، اعتبارات مورد نیاز را برای ساخت و تجهیز فضاها و ساختمانهای عمومی و خدماتی در محدوده مصوب بافتهای تاریخی – فرهنگی آن شهر/ روستا، از محل اعتبار توزیعی در سهم دستگاه ذی ربط با اولویت تامین کنند.
در رسیدگی به تخلفات ساختمانی املاک واقع در حریم آثار و محدوده بافتهای تاریخی – فرهنگی، کمیسیونهای موضوع مواد (99) و (100) قانون شهرداریها، مکلفند منحصرا قلع و قمع مستحدثات بدون پروانه و یا مازاد بر پروانه ساختمانی صادر شده را در صدور رای لحاظ کنند.
دولت مکلف است از طریق نهادهای ذی ربط در تعیین مقررات مربوط به طرحهای توسعه و عمران، تدابیر و اقدامات جبران محدودیتهای اعمال شده از قبیل تراکم در خصوص املاک واقع در محدوده بافتهای تاریخی – فرهنگی موضوع این قانون را پیشبینی کند.
هرگونه مرمت، احیاء، تعمیرات اساسی و بهره برداری از املاک تاریخی – فرهنگی ثبت شده و یا املاک واجد ارزشهای تاریخی – فرهنگی موضوع این قانون در صورت استقرار فعالیتهای مطابق با ضوابط میراث فرهنگی، از هزینههای مربوط به تغییر کاربری، مرمت و بازسازی معاف میباشند.
دستگاههای اجرائی و نهادها مکلفند هزینههای مربوط به پژوهش، حفاظت و مرمت آثار منقول و غیرمنقول ثبت شده در فهرست آثار ملی و آثار واجد ارزش تاریخی – فرهنگی و فهرستهای ذی ربط مربوط به آثار در اختیار و یا در حیطه موضوع تخصصی همان دستگاه را از محل اعتبارات خود تامین کنند. این اعتبارات در چهارچوب ضوابط قانونی سازمان هزینه میشود.
شهرداریها و شورای اسلامی شهرهای دارای بافت تاریخی – فرهنگی مصوب، مکلفند در تخصیص بودجه عمرانی سالانه شهر، بافتهای مذکور را در اولویت قرار دهند.
سازمان مکلف است ظرف مدت دو سال از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون با بررسی و پایشهای مقتضی، بناهای واجد ارزش برای ثبت در فهرست آثار ملی و فهرستهای ذی ربط را رسما اعلام کرده و در اختیار عموم قرار دهد.
سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است با همکاری وزارت کشور و سازمان تدابیر و اقدامات لازم جهت ایجاد ساختار مناسب اداری را در شهرداریهای شهرهای دارای بافت تاریخی – فرهنگی مصوب انجام دهد.
دولت مکلف است تدابیر و اقدامات لازم برای بیمه بناهای تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی و فهرستهای ذی ربط را انجام دهد.
قانون فوق مشتمل بر هفده ماده و چهار تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ دوم تیرماه یکهزار و سیصد و نود و هشت مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ 12/4/1398 به تایید شورای نگهبان رسید.
رئیس مجلس شورای اسلامی - علی لاریجانی