مجلس شورای ملی در جلسه روز پنجشنبه اول مهر ماه یک هزار و سیصد و پنجاه شمسی پس از طرح برنامه دولت و استماع بیانات آقای نخست وزیرو موافقت با اجرای متن برنامه به اکثریت 218 رای از دویست و پنجاه و یک نفر عده حاضر به دولت آقای امیرعباس هویدا ابراز اعتماد نمود. تصمیم قانونی فوق در جلسه روز پنجشنبه اول مهر ماه یک هزار و سیصد و پنجاه شمسی از طرف مجلس شورای ملی اتخاذ گردید.
رییس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی
برنامه دولت جناب آقای امیرعباس هویدا نخستوزیر
خوشوقت و مفتخرم که با تاییدات خداوند متعال و تحت توجهات خاصه اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر یکصد و بیست و یکمین دولت دوران مشروطیت را به نمایندگان بیست و سومین دوره مجلس شورای ملی و ششمین دوره مجلس سنا معرفی کنم. موجب مباهات است که این دولت هنگامی تصدی امور مملکتی را عهدهدار میشود که از یک سوی سی سال بر دوران پرافتخار سلطنت رهبر خردمندایران میگذرد و از سوی دیگر ملت ایران بیست و پنجمین قرن بنیانگذاری شاهنشاهی خود را جشن میگیرد. طلایع تاریخ دراز و پر نشیب و فراز ملتایران که مشحون از خصائص بشر دوستی و احترام به آزادی و حقوق انسانی و اعتقاد به عدالت اجتماعی است، این درس ارزنده را به ما میآموزد کهبرنامههای خود را ضمن تامین موجبات رفاه مادی مردم بر پایه اصول و مبانی اخلاقی و معنوی که از سنتهای پسندیده و دیرینه ایرانی است تدوینکنیم بر همین اساس ضمن گزارش نتایج انقلاب سفید ایران در سالهای گذشته برنامه دولت را که بر پایه اصول دوازدهگانه منشور انقلاب تدوین گردیدهعرضه میدارم. همانگونه که استحضار دارند انقلاب سفید ایران تغییرات بنیادی عظیمی در بر داشت که از جمله تغییر روابط و مناسبات اجتماعی و دگرگونی بنیادهایحقوقی به منظور ایجاد زیر بنای لازم برای ساختمان جامعهای سالمتر و نیرومندتر تامین عدالت اجتماعی از طریق توزیع عادلانه درآمد و تعمیم رفاه وخدمات اجتماعی، آزاد کردن نیروهای خفته و نهفته اجتماع ایران و شرکت دادن آنها در راه سازندگی ایران فردا و به وجود آوردن شرایط و زمینه لازمبرای رشد سریع اقتصادی و صنعتی ایران میتوان ذکر کرد. تغییر روابط و مناسبات اجتماعی موجب شد که اقتصاد ایران پس از سالهای رشد آرام و ملایم در زمانی کوتاه، شاهد چنان جهش و پیشرفت تندیشود که در همه تاریخ پیشین ایران سابقه نداشت و معجزه اقتصادی ایران که فقط در یکی دو کشور دیگر مشابه آن دیده شده بود بوقوع پیوست،معجزهای که هنوز از نویدها و امیدهای بیشتری برای آینده سرشار و بارور است. بوجود آمدن بنیانهای اجتماعی و حقوقی لازم برای توسعه اقتصادی کشور موجب شد که سطح زندگی روستانشینان به نحو موثری ارتقاء یابد وهمچنین تحولی شگفت در پیشرفت صنعتی کشور پدیدار شود بدان گونه که در مدتی کوتاه ترکیب اقتصادی مملکت دگرگون شد و سهم تولیداتصنعتی و معدنی (به استثنای نفت) در تولید ناخالص داخلی به قیمت جاری بین سالهای 1341 و 1349 تقریبا سه برابر گردیده و سهم ارزش افزود،بخش صنعت در تولید ناخالص ملی از 16 درصد به 21 درصد افزایش یافت. بخش نفت نیز بر اثر پیروی از سیاست مستقل ملی که خود بر انقلاب مقدس ایران متکی بوده و هست به رشد و توسعهای شگرف نائل آمد و ایران را درمیان کشورهای صادرکننده نفت به مقام اول ارتقاء داد. تامین عدالت اجتماعی که از اهم هدفهای انقلاب مقدس ایران بوده است در طی سالهای انقلاب به وجوه مختلف صورت عمل بخود گرفته و از جملهتعمیم سواد و آموزش و پرورش به روستانشینان دور افتاده و برخورداری آنان از بهداشت و درمان و دیگر مزایای زندگی جدید تحقق یافته است. رها ساختن نیروهای اجتماعی که در قید اسارت بود موجب شد که تحرک بیشتر و قابل توجهی در کلیه فعالیتهای مملکتی به وقوع پیوندد بهترین نمودارآن بهرهمند شدن زنان از حقوق سیاسی بود و چنان که همه ما در سالهای اخیر شاهد بوده و هستیم هر سال عده روز افزونی از زنان در انجام خدماتاجتماعی و سیاسی و اقتصادی در شهرها و روستاها شریک و سهیم میشوند. اینک بشرح نتایج به دست آمده از اصول انقلاب میپردازم:
چنان که استحضار دارید اجرای اصل مذکور نه فقط زیر بنای جامعه روستایی را در جهت مطلوبی متحول نمود و سرسختترین مانع پیشرفت و توسعهکشاورزی ایران را از میان برداشت بلکه بنیاد مجموع نظام اجتماعی را بر پایههای تازهای استوار ساخت. کافی است یادآوری شود که قبل از اصلاحاتارضی، بیش از دو و نیم میلیون خانوار زارع کشور تحت عنوان رعیت در قالب رابطه مزارعه، در کشاورزی خود مصرفی قدیم به دشواری امرار معاشمیکردند، به موجب آمارگیری نمونهای کشاورزی سال 1339 بالغ بر 55 درصد بهرهبرداریهای کشاورزی به صورت رعیتی مورد عمل قرار داشت، امابا اجرای مرحله اول قانون اصلاحات ارضی متجاوز از 761 هزار خانوار زارع صاحب آب و ملک شخصی شدند و مالکیت قانونی اراضی مزروعیبیش از 16 هزار قریه و نزدیک به هزار مزرعه به زارعین ذیربط منتقل گردید و با اجرای مرحله دوم قانون اصلاحات ارضی که از اوائل بهمن ماه 1341 بهموقع عمل درآمد موجبات گسترش بیشتر امر مالکیت میان زارعان زحمتکش کشور فراهم شد و متجاوز از 54 هزار قریه و 20 هزار مزرعه، مشمولمقررات این مرحله از برنامه مترقی اصلاحات ارضی گردید و تکلیف قانونی بیش از 2502000 نفر از زارعان در قبال آن روشن شد و بدین ترتیب جمعی از زارعان به استجاره 30 ساله املاک خردهمالکان و برخی نیز با استفاده از کمکهای قانونی دولت در مورد خرید اراضی مزروعی خود از مالکانو یا تقسیم ملک با آنان توافق نمودند و بالاخره گروهی نیز با قبول عضویت واحدهای سهامی زراعی به انجام فعالیتهای کشاورزی پرداختند و بهدنبال انجام این اقدامات برای فراهم نمودن موجبات مالکیت قانونی بیش از 1200000 خانوار زارع ایرانی که با اجرای مقررات مرحله دوم اصلاحاتارضی نسقهای زراعتی خود را به صورت اجاره سیساله در اختیار گرفته و یا با قبول عضویت در واحدهای سهامی زراعی از اراضی مزروعی خوداستفاده میکردند، اقدامات وسیعی انجام پذیرفت و با اجرای قانون تقسیم و فروش املاک مورد اجاره به زارعین مستاجر و قانون مواد الحاقی به اینقانون؛ از تاریخ اول مهر ماه سال جاری و قبل از برگزاری مراسم جشن دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران، در این کشور زارعی یافتنخواهد شد که مالک زمین و نسق زراعتی خود نشده باشد و ترتیبی داده شده که با اجرای قانونی که اخیرا تصویب و جهت اجرا به دولت ابلاغ گردیدهحتی مالکیت قانونی املاک موقوفه عام نیز که به مدت 99 سال به زارعین مربوط اجاره داده شده است به آنها منتقل گردد. به موازات اقداماتی که برای زمیندار شدن و مالک شدن کشاورزان به عمل آمد، تدابیری نیز در برنامههای عمرانی برای تهیه و تامین نیازمندیهای اعتباری کشاورزان و متشکل کردن آنها در شبکه تعاونیهای روستایی اتخاذ و به مرحله عمل گذارده شد و طی مدتی کمتر از 10 سال نه تنها سرمایهبانک کشاورزی از محل اعتبارات عمرانی از حدود پنج میلیارد ریال به دو برابر افزایش پیدا نمود بلکه بالغ بر دو میلیارد ریال نیز از همین محل برایتکمیل سرمایهگذاریهای زارعان در اختیار سازمان مرکزی تعاون روستایی قرار گرفت. دهقانان کشور نیز در خلال این احوال رشد اجتماعی خود را نشان دادند و تا حدودی که مقدور آنها بود در اصلاح امور تولیدی و بهبود فعالیتهایخویش کوشا شدند. مثلا بالغ بر 1.6 میلیون نفر از آنها عضویت بیش از 8320 واحد از شرکتهای تعاونی روستایی را قبول نمودند و حدود 3000میلیون ریال از طریق خرید سهم در این شرکتها سرمایهگذاری نمودند و تعداد 119 اتحادیه تعاونی روستایی با عضویت 7816 شرکت تعاونی روستاییو میزان 1058000000 ریال سرمایه در 119 شهرستان مشغول انجام وظیفه شدند. ظرف مدت 4 سال گذشته ضمن ادغام تعدادی از شرکتهای تعاونی روستایی کوچک و مجاور در یکدیگر در مورد سرپرستی و نظارت بر اداره امورشرکتها و اتحادیههای تعاونی روستایی متشکله در کشور، و تعلیم و تربیت مدیران عامل حرفهای برای اداره امور شرکتهای تعاونی روستایی در حینانجام خدمت مقدس سربازی و تعلیم و تربیت سرپرستان حوزههای تعاونی روستایی و تامین اعتبارات و وسایل مورد نیاز زارعین عضو این شرکتهااقدامات دامنهداری انجام پذیرفت علاوه بر این ظرف مدت چهار سال گذشته نسبت به تشکیل شرکتهای سهامی زراعی به منظور فراهم نمودن موجباتافزایش در آمد سرانه کشاورزان و جلوگیری از خرد شدن اراضی به قطعات کوچک غیر اقتصادی و امکان انجام فعالیتهای کشاورزی در مقیاسهای بزرگ که تا این تاریخ 28 واحد از آنها در منطقه عملی به وسعت 93868 هکتار و با تعداد 8906 خانوار زارع سهامدار در مناطق مختلف مملکتمشغول فعالیت شده و نتایج حاصل از تشکیل آنها از هر جهت مثبت و چشمگیر و قابل توجه بوده است اقدام گردید و به منظور تامین رفاه اجتماعیبیشتر کشاورزان، کار تجهیز و تاسیس 2500 فروشگاه تعاونی مصرف در روستاهای مختلف کشور، به مناسبت سال کورش بزرگ، از جمله برنامههای در دست اقدام است که اجرای آن در جریان سال جاری به پایان خواهد رسید. علاوه بر انجام اقداماتی که بدانها اشاره شد، ظرف مدت 4 سال گذشته در جهت تشکیل بیش از 400 خانه فرهنگ روستایی در مناطق مختلف روستاییکشور به منظور افزایش سطح اطلاعات عمومی و اجتماعی کشاورزان و ایجاد امکان پرورش استعدادهای فنی و هنری و ورزشی آنان و اجرایتدریجی قانون بیمههای اجتماعی روستاییان در راه تامین رفاه اجتماعی روستانشینان کشور و تنظیم و تصویب قانون یکپارچه کردن اراضی و تعاونیکردن تولید در حوزه عمل شرکتهای تعاونی روستایی به منظور حداکثر بهرهبرداری از منابع آب و خاک کشور و ترویج و توسعه صنایع دستی روستایی وفعالیتهای غیر کشاورزی برای جلوگیری از بیکاری پنهان و آشکار کشاورزان در اوقات فراغت و بالنتیجه افزایش در آمد آنها، قدمهای مثبت و ارزندهای به جلو برداشته شد. گرچه سرمایهگذاری قابل توجه دولت در کشاورزی در سالهای انقلاب، در تحقق پیشرفتها اثرات محسوسی داشته است ولی همانطور که قبلا اشارهگردید اجرای اصل اول انقلاب راه را برای نیل به هدف هموار ساخت و طرز فکر زارعان خمود و بیتفاوت گذشته را دستخوش تغییری مطلوب نمود تادر راه اعتلای کشاورزی و اصلاح روستاها به نحو بیسابقهای اهتمام نمایند. زمیندار شدن دهقانان در آنان این انگیزه را ایجاد کرد تا برای آبادانی روستاها و بهرهبرداری بیشتر و بهتر از زمین به استفاده از ماشین آلات و کودهایشیمیایی روی آور شوند. منباب مثال، جمع مصرف کودهای شیمیایی که به سال 1335 کمتر از 484 تن در تمام کشور بود و سال قبل از اجرایاصلاحات ارضی یعنی سال 1340 به 38980 تن افزایش پیدا کرده بود، پس از اجرای قانون اصلاحات ارضی تدریجا سیر صعودی یافت و اکنون سالانهبه حدود 230000 تن رسیده است. بیان همین یک مورد، دلیلی روشن بر حسن استقبالی است که از طرف دهقانان نسبت به اصل اول انقلاب به ظهوررسیده و گواه بارزی بر موفقیت برنامه اصلاحات ارضی و شور و رغبت زارع ایرانی برای استفاده از تکنیکهای نوین زراعی است. از نتایج شناخته شده اصلاحات ارضی در غالب کشورهای جهان، کاهش تولیدات کشاورزی در سالهای اولیه و افزایش بیسابقه آن در سنوات بعدیبوده است اما در ایران برنامه مزبور از همان آغاز ثمرات دلپذیر خود را به نیکوترین وجه آشکار ساخت. میزان تولید گندم که در سال 1339 فقط به 2.9میلیون تن بالغ بود در سال 1349 به 4.1 میلیون تن رسید. تولید برنج از 709 هزار تن به 1080 هزار تن ازدیاد یافت، تولید چغندر قند طی ده سالمذکور تقریبا 5 برابر شد و از 707 هزار تن به 3.5 میلیون تن فزونی گرفت. روغن حاصل از دانههای روغنی 4 برابر و به حدود 70 هزار تن بالغ گردید.محصول مرکبات نزدیک به 4 برابر افزایش و به 120 هزار تن رسید و به همین قیاس در سایر تولیدات منجمله آنچه قابلیت فروش در بازار شهری دارد(از قبیل تولید سبزی - جالیز - سیبزمینی - چای - پنبه) توسعه قابل توجهی روی داد. تغییر و اصلاح اساسنامه بانک سابق کشاورزی که اعتبارات کشاورزی و تعاونی را در یک جا متمرکز ساخت به دولت اجازه داد که در تقویت شرکتهایتعاونی روستایی و تامین اعتبارات مورد نیاز آنها و همچنین کشاورزانی که هنوز موجبات عضویت آنها در شرکتهای تعاونی فراهم نشده است نقشی کاریتر ایفا کند. در زمینه استقرار یک نظم وسیع گسترده تعاونی در کلیه شئون اقتصادی و اجتماعی کشور با توجه به این واقعیت که امروز هر اندازه در مسائل گوناگوناجتماعی و اقتصادی پیشتر میرویم به همان اندازه نیاز جامعه متحول ایران را به لزوم استقرار یک نظام تعاون ملی بیشتر احساس میکنیم، در آغاز سالجاری وظایف تازهای بر وظایف وزارت سابق اصلاحات ارضی اضافه شد و وزارت تعاون و امور روستاها به وجود آمد تا بتواند ضمن تلاش پیگیر درجهت نیل به کلیه هدفهای اقتصادی و اجتماعی برنامه همه جانبه اصلاحات ارضی ایران، در امر نظارت مستمر بر استقرار تعاونیهای سالمی به مفهوم ومعنای واقعی کلام و اجرای قانون جدید شرکتهای تعاونی در جهت توسعه امور تعاونی کشور و بسط مفاهیم آن و آشنایی مردم با اصول و تعلیماتتعاونی اقدام لازم را بعمل آورد.
با تصویب اصل دوم از اصول انقلاب ایران، منابع ثروت خداداد مشتمل بر جنگلها و مراتع که حقا متعلق به تمام ملت ایران و نسلهای آینده کشور استبه مالکیت عمومی و ملی درآمد. گرچه اقدامات پراکنده در حفظ و حراست درختان و اراضی جنگلی گاه و بیگاه صورت میگرفت و حتی در سال 1337 طرحهای جنگلداری برایجنگلهای شمال تنظیم گردید ولی با وجود همه این اقدامات، اشکال اساسی یعنی مالکیت خصوصی بر جنگلها و در نتیجه استفادههای بیرویه و بدونرعایت کوچکترین اصول فنی پا برجا بود. تا آن که اصل دوم انقلاب، کلیه جنگلها و مراتع و بیشهزارهای طبیعی و اراضی جنگلی کشور را جزو اموالعمومی ساخت و اداره آنها را بر عهده دولت محول نمود. با تصویب و اجرای این ماده از منشور انقلاب نه تنها از تجاوز جنگلها و مراتع و انهدام مناطق جنگلی جلوگیری شد بلکه اقدامات بنیانی و پر ارزشی درحفظ و حراست - ازدیاد و توسعه - بهرهبرداری فنی و صنعتی و نیز تربیت متخصصان و اجرای تحقیقات مربوط آغاز گردید. در زمینه حفظ و حمایت از جنگل از تربیت و بهکارگماری گارد جنگل (به تعداد 4000 نفر)، احداث پاسگاهها در سراسر جنگلهای مهم شمال، ایجادساختمانهای استحفاظی گارد، استقرار شبکه مخابراتی بیسیم و اتخاذ تدابیر برای مقابله با حریق جنگلها و تهیه تسهیلات مربوط را میتوان نام برد. در مورد جنگل کاری مصنوعی باید از کشت بیش از 75 میلیون اصله نهال در مساحتی بالغ بر 11117 هکتار واقع در مناطق مختلف کشور یاد کرد که علاوه بر ایجاد فضاهای سبز و پارکهای مفرح، به تدارک چوبهای صنعتی یاری کرده و میکند. درباره جنگلداری و بهرهبرداری صنعتی از جنگلها باید اشاره کنم که بر اثر اجرای طرحهایی که صنایع مجتمع چوب را پایهگذاری میکند امکان استفادهصحیح و بهنگام از جنگلهای کشور و ممانعت از خروج بیرویه چوب به خارج و همچنین ورود غیر معقول و روز افزون کالاهای از چوب ساخته بهوجود آمد. ذکر این مطلب مفید است که فعالیت اولین مجتمع بهرهبرداری از جنگلهای شمال مشتمل بر چوببری - تهیه تخته سهلا - نئوپان - در و پنجره ومبلسازی تا پایان سال 1350 در اعماق جنگل نکا شروع خواهد شد که ظرفیت تولید سالانه آن 93 هزار متر مکعب است. و بزودی طرحی برای استفادهصنعتی از بیش از یک میلیون متر مکعب چوب در سال و ایجاد صنایع چوببری - خمیر کاغذ - کاغذ و صنایع وابسته در رشت آغاز خواهد شد. علاوه بر این برای استفاده بیشتر از منابع چوب کشور بخش خصوصی نیز هم اکنون با ایجاد ده واحد در نقاط مختلف کشور به ویژه در استانهای شمالیبه تهیه فرآوردههای مختلف چوب از قبیل تخته سهلا - فیبر - نئوپان و روکش مشغول میباشد. موضوع مهم دیگر حفاظت آبخیزها است نظر به این که عمر مفید سدهای احداث شده در مملکت به میزان رسوبات وارده به مخازن آنها مرتبط است وبرای تعیین میزان این رسوبات و ایجاد یک سیستم صحیح بهرهبرداری از اراضی آبخیزها، اقدامات فوری و جدی آبخیزداری در سطح وسیع ضروریبوده است که آغاز گردیده است. فعالیتهای مطالعاتی و شناسایی آبخیزها، خصوصا در سه منطقه رودخانه دز (سد محمدرضا شاه پهلوی) سفید رود(سد شهبانو فرح) رودخانه کرج (سد امیر کبیر)انجام پذیرفته و میپذیرد، علاوه بر آن اقدامات حفاظتی و قرق - اصلاح در اراضی دیم کاری تغییر نوعزراعت در بعضی موارد، جلوگیری از شسته شدن خاک آبخیزها توسط عملیات فنی - ایجاد پوشش گیاهی (بذرپاشی، نهال کاری، احداث خزانه) درسطح وسیعی صورت گرفته است. ضمنا باید به پارهای عملیات ساختمانی چون بانکتسازی - تراسبندی - احداث سدهای خشکه چینی در مقابلآبراههها اشاره کرد که تاثیر مهمی در این زمینه داشته است. در زمینه مراتع تا قبل از ملی شدن اکثر چراگاهها در مالکیت خصوصی بود. این امر موجب میشد که دامداران به انواع تحمیلات مالکین مراتع تن دردهند و بالطبع علاقهای هم برای حفظ و نگهداشت مراتع وجود نداشته باشد و بطور کلی بهرهبرداری از مراتع تابع منافع و اغراض عده محدودی بودکه رعایت مصالح عمومی در محاسبات اقتصادی آنان محلی نداشت. با اعلام ملی شدن مرتع در سراسر کشور نه تنها به چنین اوضاع نامطلوب پایان داده شده بلکه زمینه اجرای تحقیقات و فراهم کردن امکانات برای بهبودو گسترش و بهرهبرداری صحیح و فنی و حفظ و حمایت مراتع به صورتی که برای سالیان دراز بتوان از این ثروت پرارزش کشور به نفع همگان استفادهکرد مهیا گشت. اهم اقداماتی که در این مورد معمول گردید بدین شرح بوده است: افزایش نسبی قدرت تولید مراتع برای تامین علوفه مخصوص تغذیه دام با انجام مرتع کاری و اجرای قرق مراتع و تقویت پوشش نباتی که در نتیجهموجب حفاظت خاک و جلوگیری از فرسایش خاک و همچنین افزایش ذخائر آبهای زیرزمینی میگردد - اجرای اصول علمی و مرتعداری و تنظیم فصلچرا از طریق طرحهای مرحلهای مرتعداری - اصلاح و احیاء مراتع - تهیه و تولید بذر گیاهان مرتعی، ضمنا برای جلوگیری از چرای مفرط و خارج ازقاعده قوانین لازم به تصویب رسید و استفاده از مراتع برای دامداران و یا شرکتهای تعاونی دامداری بر اساس طرحهای مرتعداری به صورتهای مقدماتی و طویلالمدت مشخص گردید. کافی است گفته شود که فقط در سال 1350 تکمیل اقدامات طویلالمدت مرتعداری در بیش از 500000هکتار پیشبینی گردیده است. در زمینه فعالیتهای اصلاح و احیای مراتع برآورد کنونی چنین حکم میکند که مناطق وسیعی تا حدود 15 میلیون هکتار ازطریق بذر افشانی قابل اصلاح و احیا است و همینطور در حدود 20 میلیون هکتار از مراتع را با کم کردن واحد دامی و نظارت بر چرا میتوان مجددا احیاء نمود. اجرای برنامههایی که فوقا مذکور افتاد تربیت کادر متخصص و آزموده را ایجاب میکرد به همین مناسبت آموزشگاه عالی جنگل و مرتع گرگان تا پذیرشتعداد 400 دانشجو توسعه یافت و رشته تحصیلی شکاربانی و حفاظت خاک و رشته تخصصی مرتع نیز بدان پیوسته شد. بعلاوه در سال 1347آموزشگاه عالی ماهی و صنایع شیلات در شاهی شروع به کار کرد و چون تربیت کادر کارگری و سرکارگری الزامآور بود، آموزشگاه جنگلبانی چالوس بهآموزش بیش از 400 نفر کارگر برای بهرهبرداری صنعتی جنگل پرداخت و در نظر است که در آغاز حدود 1600 نفر کارگران و سرکارگران مورد نیازکارخانجات مجتمع چوب را تامین کند و بعد به آموزش کادر برای بخش دولتی و خصوصی ادامه دهد. در زمینه آموزش عالی علاوه بر توسعه رشته جنگلداری جمعی از دانشجویان برای کسب معلومات عالیتر در زمینههای مختلف جنگل و مرتع وصنایع چوب و ماهی و شکاربانی به خارج کشور اعزام گردیدند از اقدامات مهم دیگر که در اینجا تنها به اشارهای درباره آن اکتفا میشود یکی تاسیسموسسه تحقیقات منابع طبیعی کشور است که در حال حاضر با استفاده از خدمات 37 محقق ایرانی و تعدادی کارشناس خارجی بیش از 87 طرحپژوهشی در دست عمل دارد (از قبیل بررسی در زمینه تعیین گونههای درختی متناسب با شرایط آب و هوای کشور - بررسی سازگاری تعدادی کثیر ازعلوفههای بومی و بیگانه - تتبعات دیگر در مورد اصلاح مراتع فرسوده و بهبود چراگاهها - شناخت روشهای تثبیت ریگهای روان و دیگر پژوهشهای آبخیزداری و جلوگیری از فرسایش خاک). در حفظ منابع طبیعی کشور به منظور ایجاد امکانات حراست نسل و ازدیاد پرندگان و پستانداران و آبزیان و حیوانات دیگر وحشی به صورتی مفید وایجاد امکانات مناسب جهت مطالعات علمی محققان خارجی و داخلی و جمعآوری علمی و طبقهبندی انواع و گونههای کوچک و بزرگ حیواناتوحشی و طبقهبندی رودخانهها و بررسی امکان تکثیر و پرورش ماهی و جلوگیری از صید و شکار بیرویه که در پارهای موارد به انهدام نسلهایی ازپرندگان و حیوانات منجر گردیده است و همچنین احداث پارکهای وحش و نگهداری حیوانات نادر در پارکها و مناطق حفاظت شده و نیز ایجادباشگاهها و آموزش مردم به حفظ این قسمت از منابع طبیعی کشور، فعالیتهای ثمر بخشی از جانب سازمان شکاربانی و نظارت بر صید آغاز گردید که باتوجه به تنگی مجال، فقط به اشارتی به آن باید اکتفا نمود. اقدام دیگر تاسیس صندوق عمران مراتع بود که با توجه به اهمیت و ضرورت احیا و عمران مراتع و تامین علوفه و دام و بطور کلی به منظور کمک بهعمران و اصلاح مراتع - تهیه و تدارک و تولید و توزیع علوفه برای تامین خوراک دام، فراهم آوردن موجبات تلفیق زراعت و دامپروری - تسهیل درامکان تدریجی عشایر - تامین تسهیلات لازم برای اجرای طرحهای مرتعداری به تازگی شروع به کار کرده است. علاوه بر آنچه گفتیم باید به تاسیس مرکز ماخذ اشاره کرد که به منظور اطلاع از تحقیقات مربوط به منابع طبیعی در جهان با مراکز تحقیقاتی بزرگ ومعروف ارتباط برقرار نموده و نتایج طرحهای تحقیقاتی این مراکز در آنجا جمعآوری و طبقهبندی میشود. بر اساس برنامه تنظیم شده تاکنون از بیش ازدو هزار مقاله خلاصه تهیه شده است. این خلاصهها به زبان اصلی و ترجمه فارسی آن پلی کپی شده و برای مطلع کردن کادر تحقیقاتی و فنی وزارتمنابع طبیعی از آخرین تحقیقات مربوط به جنگل، مرتع، خاک و شکار و غیره در اختیار آنان قرار میگیرد.
: چنان که آگاهی دارید در سال 1350 یکی از اساسیترین بخشهای برنامه مترقی و همه جانبه اصلاحات ارضی ایران یعنی تقسیم زمین میان کشاورزانعملا خاتمه مییابد و با اجرای قانون تقسیم و فروش املاک مورد اجاره به زارعین مستاجر و مواد الحاقی به آن در این مملکت کشاورزی باقی نمیماندکه مالک اراضی و نسق زراعتی خود نشده باشد و به همان ترتیب که شاهنشاه آریامهر هنگام افتتاح دوره قانونگذاری اخیر مقرر فرمودند، با اجرایقانونی که اخیرا به دولت ابلاغ شده، ترتیبی داده خواهد شد که حق مالکیت اراضی موقوفه عام نیز که به مدت 99 سال به کشاورزان اجاره داده شده بهآنها منتقل گردد و بدین ترتیب تلاش به منظور نیل به سایر هدفهای اقتصادی و اجتماعی و سازندگی این اصل مهم انقلاب ایران که از سالها پیش بااتکا به اصول مترقی تعاون آغاز شده است، با جنبهای وسیعتر و آهنگی سریعتر ادامه خواهد یافت، و بدیهی است که افزایش رشد کشاورزی و درآمدسرانه کشاورزان و بهبود شئون مختلف زندگی آنان، و تجلی قدرتها و استعدادهای روحی و فرهنگی و هنری و فکری ایشان و امکان حداکثر استفادهاز منابع آب و خاک کشور از طریق توسل به گسترش شبکه شرکتها و اتحادیههای تعاونی روس تایی و تشکیل شرکتهای سهامی زراعی و خانههایفرهنگ روستایی و اجرای تدریجی قوانین بیمههای اجتماعی روستاییان و یکپارچه شدن ارضی و تعاونی کردن تولید در حوزه عمل شرکتهای تعاونی روستایی و ترویج و توسعه فعالیتهای غیر کشاورزی و صنایع دستی روستایی و تعلیم و تربیت مدیران عامل حرفهای برای اداره امورشرکتها و اتحادیههای تعاونی روستایی و توسعه نهضت مبارزه با بیسوادی و بسط تحقیقات روستایی به منظور ارزشیابی عملی از کارهای اجراییبرنامههای اصلاحات ارضی، و تهیه شناسنامه برای روستاها از جهت لزوم کسب اطلاع بیشتر و عمیقتر از چگونگی و مشخصات اجتماعی و فرهنگیو اقتصادی مناطق و واحدهای روستایی و بیمه تدریجی محصولات کشاورزی و جلوگیری از انجام دوبارهکاریها در مناطق روستایی کشور از جملهمهمترین هدفها و برنامههای دولت در سالهای آینده خواهد بود. در زمینه استقرار یک نظام ملی تعاون در جهت توسعه امور تعاونی کشور و بسط مفاهیم آن و آشنایی مردم با اصول و تعلیمات تعاونی و فراهم نمودنموجبات همکاری افراد و تجمع و تمرکز سرمایههای کوچک و توسعه منابع اعتباری و بسط سازمانهای تعاونی کشور و مهمتر از همه نظارت مستمر وپیگیر در امر استقرار تعاونیها به مفهوم و معنای واقعی آن و جلوگیری از تامین نظریات سودجویانه و نامشروع اشخاص در زیر نقاب و پوشش تعاونینیز با اجرای قاطع قانون شرکتهای تعاونی که اخیرا به دولت ابلاغ شده است از هیچ سعی و کوششی فروگذار نخواهد شد. امر دیگری که وجهه همت دولت بوده و خواهد بود افزایش سهم سرمایهگذاری دولت در بخش کشاورزی است. شاهنشاه در جلسه تاریخی سازمانبرنامه تاکید فرمودند (که سعی دائمی ما باید بر این باشد که به هر وسیلهای که شده پول بیشتری در زیربنای اقتصادی مملکت بخصوص از حالا به بعددر امر کشاورزی خرج بکنیم) در اتباع از چنین امریه است که درصد بیشتری از اعتبارات دولت به کشاورزی اختصاص خواهد یافت. اما روشن است کهبرای نیل به هدفهای رشد و توسعه تنها سرمایهگذاری کافی نیست، و علاوه بر تدابیری که در جهت حصول حداکثر بازده از این سرمایهگذاری بایداندیشید و به کار برده شود، اجرای برنامههای آموزش و پژوهش و ترویج اطلاعات نوین در بین کشاورزان نیز کمال اهمیت را دارد، شاهنشاه در همانجلسه سازمان برنامه فرمودند: "باید هرکس از افراد ایرانی در هر کاری که انجام میدهد تبحر و تخصص داشته باشد" و نیز اعلام فرمودند که:"سرمایهگذاری دیگری که در کشاورزی ایران باید بشود ایجاد مراکز پژوهشی عالی با شهرت بینالمللی است. هر منطقه مملکت که دارای آب و هوایبخصوصی باشد حتما باید یکی از این مراکز تجسس کشاورزی داشته باشد... سرمایهگذاری ما در شناختن جنس خاک ایران است در تجزیه آبهای ایرانی است - و شناختن املاحی که دارند و تطبیق جنس آب و خاک با کودهای شیمیایی که باید در آنجا استعمال بشود و دانستن این که کدام بذر بهتر باینآب و هوا و باین خاک و باین منطقه میخورد" پس توسعه تعلیمات رسمی کشاورزی و آموزشهای ترویجی و ایجاد مراکز تحقیقات کشاورزی وپایگاههای مجهز خدمات مهندسی زراعی در نقاط مهم و مستعد از جمله عوامل مهم ایجاد تحول در نظام تولید کشاورزی است که مورد توجه و اهتمامدولت بوده و خواهد بود. مکانیزاسیون کشاورزی به کاربرد بذر مرغوب و کود و دفع آفات و اقدامات دیگر در جهت ازدیاد بهرهوری کماکان - ولی با شدت بیشتر - تعقیب خواهدشد و کوشش تام بر آن خواهد رفت که طبق فرموده شاهنشاه تولیدات کشاورزی ایران به اندازهای باشد که جمعیت ایرانی با پرداخت قیمت عادلانه بهاندازه کافی بخورد و در بدن ایرانی آن کالری که لازم است برود و احیانا اگر برای ما امکانش باشد ایران به کمبود مواد کشاورزی دنیا هم با تولید اضافه برمصرف خود کمک بکند. شک نیست که در برابر افزایش سریع تولیدات کشاورزی ایران، محدودیتها و مشکلات متعددی از قبیل شرائط اقلیمی و میزان نزولات جوی و مسائلخاک و زمین و کوچکی و پراکندگی اراضی مزروعی و نظایر آن وجود دارد که با تشکیل واحدهای کشت و صنعت و شرکتهای سهامی زراعی و اجرایقانون تعاونی نمودن تولید و یک پارچه کردن اراضی در منطقه عمل شرکتهای تعاونی روستایی و توسعه منابع آب و ایجاد شبکههای آبیاری که بفرمودهشاهنشاه باید روزی به درجه چهار که آخرین مرحله توسعه شبکه است برسد توجه لازم مبذول خواهد شد. علاوه بر اقداماتی که در به کاربرد عوامل تولید مصرف میشود توجه بیشتری نیز به جریان و توزیع محصولات کشاورزی معطوف باید داشت. خدماتبازاریابی از طریق ایجاد شبکه و ترتیبات لازم جهت درجهبندی فرآوردههای کشاورزی و تاسیس انبارها و سردخانهها در مراکز بازار و به وجود آوردنراههای روستایی و فرعی و ساختمان صنایع تبدیلی وابسته به کشاورزی و از همه فوریتر جمعآوری اطلاعات درباره وضع بازار و تضمین ثباتقیمتهای محصولات کشاورزی و دامی برای جلب سرمایههای بخش خصوصی باین رشتههای فعالیت ضرورت دارد و در این زمینه نیز اقدامات لازمانجام خواهد شد. عامل دیگری که سرمایهگذاری خصوصی را بار دیگر متوجه کشاورزی خواهد کرد توسعه اعتبارات کشاورزی و ایجاد تسهیلات و امکاناتی است کهتولیدکنندگان متوسط عملا بتوانند از بانک تعاون کشاورزی اعتبارات لازم و کافی را جهت فعالیتهای تولیدی خود در زمینه کشاورزی و دامپروریتحصیل نمایند. از سوی دیگر گسترش اقدامات صندوق توسعه کشاورزی اجازه خواهد داد که واحدهای بزرگ کشاورزی و دامپروری و واحدهای کشت و صنعت نقشمهم خود را در تولیدات کشاورزی بهتر از گذشته ایفا کنند، بدیهی است که در آینده، بانکها و موسسات اعتباری کشاورزی شعبههای خود را در کشورتوسعه بیشتر خواهند داد و موجبات راهنمایی فنی و کمک در تهیه طرحهای تولیدی را به بخش خصوصی بیش از پیش فراهم خواهند نمود.
:
:
اول - شناسایی جنگلهای کشور از نظر اقتصادی کماکان ادامه یافته و تا آخر برنامه پنجم خاتمه خواهد پذیرفت.
دوم - بهرهبرداری از جنگلها بر اساس طرحهای سنجیده دقیق انجام خواهد گرفت که ضمن بهرهمندی اقتصادی در حال حاضر، بهرهبرداری آتیه را نیزممکن سازد.
سوم - اهتمام کامل در حفظ و حراست جنگلها و مراتع، تربیت کادر لازم در سطوح مختلف به تعداد کافی با تاکید بیشتر.
چهارم - جنگلکاری به صورت بذرپاشی یا دست کاشت چه در محدوده جنگلهای طبیعی کشور و چه در خارج آن به شکل جنگلکاری مصنوعی درمحدوده شهری توسعه خواهد یافت.
پنجم - پایهگذاری صنایع چوب و توسعه آن به عنوان رشتهای از فعالیتهای نو رسیده کشور باید تقویت شود. این امر نه فقط به علت اثرات مستقیماقتصادی آن بلکه نظر به اثرات اشتغال زایش در آینده قویا قابل توصیه است.
ششم - اقدامات گذشته در جلوگیری از فرسایش زمین و حفظ و حراست و طول عمر سدهای ساخته شده و صیانت آبخیزها با جدیت کامل تعقیبخواهد شد. نظر به این که عمر مفید سدهای احداث شده در مملکت به میزان رسوبات وارده به مخازن آنها مرتبط است و برای تعیین میزان این رسوباتو ایجاد یک سیستم صحیح بهرهبرداری از اراضی آبخیزها، اقدامات فوری و جدی آبخیزداری در سطح وسیع ضروری میباشد و چون مطالعات وشناسایی آبخیزهای مهم پایان یافته است لذا اقدامات اجرایی در زمینه ایجاد پوشش گیاهی و جلوگیری از فرسایش خاک بشدت ادامه خواهد یافت.
در مورد مراتع نیز که حفظ و بهرهبرداری صحیح آن نه فقط از جهت اقتصادی بلکه از دیدگاه اجتماعی واجد کمال ضرورت است اقدامات زیر به عملخواهد آمد:
1 - شناسایی مراتع و نیز تحقیقات مرتعداری ادامه یافته و تکمیل خواهد شد.
2 - اصلاح و احیای مراتع به طرق مختلف و فعالیت در زمینه تولید و بذر افشانی بذور نباتات مرتعی مورد نظر خواهد بود. ضمنا باید در ازدیاد قدرتتولید با بهرهوری این مراتع کوشید تا تامین علوفه و غذای مورد نیاز دام ممکن گردد.
3 - در برنامه پنجم به امر آموزش و تربیت کادر فنی آزموده در همه سطوح از کارگر تا متخصص و محقق اولویت داده خواهد شد و همزمان با آن بهآموزش عمومی در حفظ منابع طبیعی کشور بذل توجه خواهد گردید.
4 - در مساله دامداری متحرک نیز که نقش مهمی در اقتصاد کشور دارد ضمن رعایت قوانین اصلاحات ارضی و ملی شدن مراتع و با توجه به لزوم تامینرفاه اقتصادی و اجتماعی عشایر کشور، راه حلهای مناسب اتخاذ خواهد شد.
5 - چون مرتعداری بر پایه اصول صحیح و علمی تنها از طریق تحقیقات دقیق، عملی است در سالهای آینده به تجهیز و تکمیل آزمایشگاهها - توسعهخدمات پژوهشی صحرایی - همکاری فنی با دانشگاهها و موسسات تحقیقاتی ذیربط و استفاده از کارشناسان داخلی و خارجی بدین منظور توجهبیشتر خواهد شد. تحقیقات آبخیزداری و تثبیت ریگهای روان و پیشگیری از فرسایش خاک در سراسر کشور - چنان که قبلا اشارت رفت - از اقدامات اساسی در حفظمنابع طبیعی است و آن مقدار از طرحهای پژوهشی که تا حال حاضر انجام یافته نتایج امیدوارکنندهای را ارائه نموده است. بدون تردید در سالهای آینده با توجه به گرایش سریع صنعتی کشور و نتایج حاصل آن، باید به صیانت و بهبود محیط زیستی جوامع شهری توجهبیشتری مبذول گردد و از طریق توسعه و تکمیل پارکهای عمومی و جنگلی در داخل و اطراف شهرها و برقراری ضوابطی در جهت حفظ آب و هوا ازآلودگی و نظایر آن، زندگی در مناطق صنعتی گواراتر شود و بدیهی است که در صدر اقدامات معموله، اصل دوم انقلاب مقدس ایران کماکان الهام بخشهمگان خواهد بود و هدف آن است که با استفاده از کلیه امکانات فنی و آنچه در قدرت بشری است دستور شاهنشاه در این زمینه کاملا تحقق یابد و"رونق و خرمی گذشته از این بابت به سرزمین ما بازگردد".
: قبلا توضیح داده شد که اصل نهم انقلاب چه تاثیر نمایانی در تسریع و تسهیل رسیدگی به دعاوی مردم و حل و فصل آن داشته است پس مناسب استکه در اینجا اشارهای به سیاست دولت در امر دادگستری بنماییم. موضوع دادگستری را علاوه بر ارزش ذاتی آن که مبنی بر احقاق حقوق مردم است از دونظرگاه اجتماعی و اقتصادی میتوان نگریست. از جنبه اخیر مسلما تحکیم مبانی دادگستری موجب ایجاد اطمینان و امنیت خاطر و سهولت در روابطو معاملات مردم خواهد بود. وضع قوانین مناسب در بسیار موارد موجب افزایش سرعت رشد اقتصادی است مثال روشن این امر اصلاح قوانینبازرگانی است که از جمله میتواند موجب حفظ حقوق سرمایهگذاران کوچک از قبیل صاحبان سهام کوچک در شرکتهای سهامی گردد و به دین ترتیببورس سهام را رونق بخشد و در نتیجه عامل بسط صنعت و تجارت بشود. اما اثرات اجتماعی دادگستری از نتایج و ثمرات اقتصادی آن کمتر و کهتر نیست و نظر به همین آثار و جنبههای مختلف مترتب بر اصلاح دادگستریاست که با کسب الهام از همین اصل نهم انقلاب در نظر داریم که به جریان رسیدگی به دعاوی مردم و اجراییات دادگستری سرعت و نفوذ بیشتری بدهیم و در این مورد البته حذف تشریفات زائد - اصلاح آیین دادرسی تنقیح قوانین مختلف و رفع تناقضها و ابهامات فیمابین و بالاخره ایجاد سیستمی برایتهذیب و همآهنگ ساختن آن قوانین با نیازهای عصر و مقتضیات امروز مورد عمل خواهد بود و ضمنا کوشش خواهد شد که در تنظیم قوانین آیندهروال کار چنان باشد که دیگر مشکلات امروزی که ناسخ و منسوخ قوانین همواره روشن نیست و تعاریف و مفاهیم و بالجمله روش قانونگذارییکدست و یک پارچه به نظر نمیآید به کلی مرتفع گردد. البته وظیفه ماست که به رفاه قضات و دیگر ارکان دادگستری که مقام جلیلی در جامعه دارند توجه خاص نماییم و بیش از پیش موجبات تامیننیازمندیهای معقول دستگاه دادگستری را فراهم سازیم. قوانین ما چه مدنی، چه جزایی و چه غیر آن باید کلا از روح انقلاب و فلسفه انقلاب مقدس ایران ملهم شود و با هدفهای عالی آن همآهنگ گردد. ازاین رو هر کجا لازم باشد دگرگونیهای لازم را در قوانین کهنه به وجود خواهیم آورد و انشاءالله همانطور که در مورد نظارت قبلا اشاره کردم که ازسیستمهای مکانیزه استفاده خواهد شد در مورد قوانین نیز توفیق آن را خواهیم یافت که با کاربرد تازهترین روشهای تنظیم و طبقهبندی اسناد و مدارکقانونی - رویههای قضایی - و آییننامهها و مقررات سایره هم به ناسخ و منسوخ و یا تضاعفها و تضادهای احتمالی میان مقررات و قوانین پی بریم وچارهجویی کنیم و هم نقصانها را معلوم داریم و به رفع آنها همت گماریم. نکته دیگری که در ارتباط با اصل مورد بحث ذکر آن لازم است تصمیم دولت به توسعه سریع خانههای انصاف و شوراهای داوری است به نحوی کهشبکه کامل آنها در سراسر کشور گسترده شود. اقدامات اصلاحی دیگری نیز آغاز شده که در سالهای بعد ادامه و تکمیل میپذیرد و از آن جمله استتشکیل کانونهای اصلاح و تربیت برای کودکان و نوجوانان بزهکار و اقدامات در حمایت و بهبود وضع زندانیان و مددکاران نسبت به خانواده آنان وایجاد وسائل آموزش حرفهای - تعلیم سواد - ورزش و تفریحات سالم برای زندانیان که کمک به تجدید تربیت و ایجاد سازگاری اجتماعی تازه نزد آنانخواهد کرد. سال فرخندهای که در آن هستیم و یادآور دو هزار و پانصدمین سال صدور منشور حقوق بشر به دست کورش کبیر است فرصتی است مغتنم که درتجدید بنای معدلت و گسترش آن به همه آحاد ملت کوششی بیشتر مصروف گردد و از این جهت ایران آوازه دیرین خود را در میان ملل جهان بلندترکند.
:
چون ملی شدن آبهای قسمتی از برنامه وسیع توسعه و بهبود بهرهبرداری از منابع آب کشور و استفاده صحیح و منطقی از آن است لذا به موردخواهد بود که در اینجا خطوط اصلی برنامه دولت را درباره منابع آب - طی سالهای آینده تشریح کنیم. توجه خاص به شناخت کامل منابع آب کشور مبذول خواهد گشت و به دین منظور مطالعات مربوط به شناخت کمیت و کیفیت منابع آب ادامه خواهدیافت و تکمیل خواهد شد و از نتایج آن در اجرای قانون ملی شدن آبها استفاده خواهد گشت. در نظر است که تا پایان برنامه چهارم قسمت اعظم مطالعات شناسایی آبهای زیرزمینی و تا پایان برنامه پنجم مطالعات نیمه تفصیلی از تشکیلات آبرفتی کشور خاتمه پذیرد. با توجه به وسعت کشور وکمبود کادر فنی مورد نیاز و طولانی بودن مدت مطالعه و به منظور جلوگیری از تورم کار در بخش دولتی در آینده برای مطالعات نیمه تفصیلی و تهیه برنامه بهرهبرداری از آبهای زیرزمینی از بخش خصوصی نیز استفاده لازم به عمل خواهد آمد. در مورد آبهای سطحی نیز اقدامات فعلی در جمعآوری آمار هیدرولوژی از آبریز سدها و اندازهگیری رسوبات رودخانههای مهم کشور و کنترل آمارهایجمعآوری شده ادامه و توسعه خواهد یافت. همزمان با این اقدامات به منظور تهیه طرح جامع توسعه منابع آب و تنظیم یک برنامه جامع طویلالمدت برای بهرهبرداری توام و تلفیق شده آبهایسطحی و زیرزمینی از طریق ایجاد یک واحد برنامهریزی دائم و استفاده از بخش خصوصی در صورت لزوم اقدام به عمل خواهد آمد.
ایجاد تاسیسات آبیاری مورد تاکید خاص دولت خواهد بود و برای استفاده کامل از آبهای مهار شده در پشت سدها اقدامات متعدد انجام خواهد شد.تکمیل و ایجاد شبکههای اصلی آبیاری و زهکشی بر اساس "کانالهای درجه 1 و 2" و همچنین احداث شبکههای آبیاری و زهکشی درجه3 و4 تا محلآبگیر هر واحد بهرهبرداری برای زمینهایی که جدیدا به زیر کشت خواهند رفت - بررسی شبکههای آبیاری موجود در اراضی دایر و اصلاح و بهبود آنهابا توجه به شرایط هر منطقه و نظم و نسق موجود از جمله این اقدامات خواهد بود. برای ایجاد شبکههای درجه 3 و4 و تسطیح با کمک مالی و راهنمایی و نظارت فنی دولت از سیستم خودیاری روستاییان استفاده خواهد شد این امرسبب خواهد شد قسمتی از نیروی انسانی که هم اکنون در اشتغال کامل نیست مورد استفاده قرار گیرد و بعلاوه زارعین با زحمتی که در این کار متحملمیشوند نسبت به نگهداری و بهرهبرداری صحیح از تاسیسات علاقه بیشتری از خود نشان دهند. علاوه بر آبهای مهار شده در پشت سدها، از سایر منابع آب هم حداکثر استفاده به عمل خواهد آمد و چنانچه احداث شبکههای آبیاری و زهکشیضروری تشخیص شود طبق همان روش سابقالذکر عمل خواهد شد و خصوصا اجرای طرحهای مربوط به استفاده از آبهای زیرزمینی از طریق حفرچاههای دستهجمعی عمیق و نیمه عمیق و تلفیق آن با آبهای سطحی به منظور حداکثر استفاده از آنها در تامین آب منظم برای مصارف مختلف موردتوجه و اقدام قرار خواهد گرفت. خط مشی دولت درباره احداث سدهای جدید، ضمن اولویت تکمیل سدهای در دست ساختمان چون سد داریوش کبیر در فارس - سد رضاشاه کبیر درخوزستان و همچنین سدهای کوچک دیگر، بر این پایه استوار است که سدهای مخزنی جدید به منظور آبیاری باید تنها در مواردی ایجاد گردند کهبررسیهای دقیق انجام شده قبلی درباره سایر طرق تامین آب برتری نسبی و به صرفه مقرون بودن این سدها به ثبوت رسانیده باشد و ضمنا نحوهبهرهبرداری از اراضی زیر سدها طبق برنامههای مشخص از پیش تعیین گردیده باشد.
در زمینه اجرای قانون ملی کردن منابع آب نظر بر این است که علاوه بر تربیت کادر لازم، طی دو سال نخستین مناطقی چند بطور نمونه انتخابشود و قانون مذکور متدرجا و همزمان با ساختمان شبکههای آبیاری و زهکشی در این مناطق به موقع عمل گذاشته شود تا نتایج کار ارزیابی دقیق گرددو وسائل و شرائط لازم برای تعمیم قانون بر سایر مناطق در طول برنامه پنجم فراهم آید. چون اولویت را در برنامه پنجم به تنظیم انهار و شبکهها و منجلمه ایجاد شبکههای درجه سوم و چهارم خواهیم داد به مورد است که در اینجا بار دیگرسخنان الهامآمیز شاهنشاه معظم را یادآور شویم. که خطاب به برنامهریزان و مجریان برنامهها فرمودند: "دولت اضافه بر سرمایهگذاریهای بزرگی که در امور کشت و صنعت روی مقیاس وسیع میتواند انجام دهد با بودن تعاونیها و بخصوص شرکتهایزراعی میتواند این سرمایهگذاری را به شکل ساختن شبکههای آبیاری تا حدود شبکه درجه چهارم انجام دهد... تعاونیهای ما هم اگر بتوانند خودشاندر این امر آبیاری اقلا طوری مقرراتی وضع بکنند که برای دولت امکان ساختن شبکههای سه و چهار پیدا بشود کار خیلی عظیمی کردهاند... میل دارم ازنظر تعاونیها هم مطالعه بشود که در آنجا چه شکلی میشود چهها را پیاده کرد. شرکتهای سهامی زراعی که جای خود را دارند. این را هم به شما تذکر به دهم که ساختن یک سد فقط به عشق این که شما یک سد ساختهاید و آماده نکردن شبکه آبیاری آن یک نوع فانتزی است کهدیگر امروز برای ایران معنی ندارد و لازم نیست. ساختمان سدی که شما امروز نقشهاش را میکشید باید توام باشد با تهیه نقشه آبیاری... و در همانزمان هم آبریز این سد را از لحاظ فرسایش زمین تامین به کنید بوته است، درخت است، پاشیدن مالچ است؟ هر سیستم جدیدی که امروز برای جلوگیریاز فرسایش زمین در تمام آبریز یک سد لازم است باید همقدم با شروع ساختمان سد پیشرفت بکند". با کسب هدایت فرمایشات شاهنشاه، وظیفه دولت روشن است و امیدواریم که توفیق اجرای کامل منویات ملوکانه حاصل آید. مطلب دیگری که ذکرش در اینجا مفید است موضوع تحقیقات و منجمله در زمینه شیرین کردن آب شور و باروری ابرها و تعیین میزان مصرف معقول ومفید آب برای محصولات و مصارف مختلف است که مورد توجه خاص دولت میباشد و با توجه به کمبود آب منجلمه برای شرب ضرورتنتیجهگیری از تحقیقات مزبور و اقدامات اجرایی در آن مطرح میگردد.
:
فراهم آوردن امکانات هرچه بیشتر برای پژوهش فرهنگ و هنر ایران و نشر نتایج آن و تشویق پژوهندگان و نویسندگان و هنرمندان.
توجه به آماده داشتن زبان فارسی برای ادای مفاهیم و مطالب علمی و فنی و صنعتی و فرهنگی مورد نیاز.
توسعه آموزش هنری از راه تاسیس و تقویت آموزشگاههای هنری در سطوح مختلف و نیز تقویت آموزش علم هنری در آموزشگاههای کشور وهمچنین از طریق استفاده از وسائل ارتباط جمعی.
تقویت آموزش مبانی فرهنگ ملی در برنامههای آموزشی کشور.
کوشش در فراهم آوردن وسایل رفاه هنرمندان به منظور پدید آمدن آثار ارزنده تازه.
آماده کردن نوسوادان برای آشنایی با فرهنگ و زندگانی اجتماعی و مدنی متناسب زمان و تقویت بنیاد همبستگی ملی. این امر در حقیقت مکملپیکار با بیسوادی و استفاده از اصول انقلاب سفید ایران است برای شکفته شدن استعدادها و نیروهای خلاقه ایرانیان.
: هر ملت باید حق داشته باشد راه زندگی و سیر سرنوشت خود را با رعایت منافع و حقوق جوامع دیگر برگزیند.
: ملل جهان میتوانند با وجود سیستمهای مختلف حکومت و ایدهئولوژیهای گوناگون سیاسی بطور مسالمتآمیز در کنار یکدیگر زندگی کنند.
: استقرار صلح و تفاهم بینالمللی فقط بر اساس رفع تبعیضها و بیعدالتیهای اجتماعی و اقتصادی جهان ممکن است و ایجاد رفاه مادی جوامع انسانیفقط از راه مبارزه بر علیه جنگ و نادانی و فقر و گرسنگی میسر میباشد ما در این زمینه از هیچ اقدام و کوشش در سطح بینالمللی خودداری نمیکنیم.
: شکاف بزرگی که در حال حاضر از نظر رفاه اقتصادی بین ملل پیشرفته و ملل در حال توسعه و فقیر وجود دارد برقراری عدالت بینالمللی را غیر ممکنمیسازد و خطرات زیادی برای صلح و آرامش بینالمللی فراهم مینماید شاهنشاه آریامهر بکرات و به دفعات عدیده به این خطر اشاره فرمودند. غیر ممکن است ملتهایی روز بروز ثروتمند و غنیتر شوند و در حالی که ملل دیگر به موازات آن تحلیل رفته و نابود گردند چنین وضعی قابل دوامنیست این همان استعمار نو است که باید به شدت سرکوبی گردد. بنابراین دولت شاهنشاهی از هر تلاش جهانی برای تعدیل فاصله بین جوامع غنی و فقیر و استقرار عدالت اقتصادی و اجتماعی در سطح بینالمللی قویا پشتیبانی میکند.
: ما عقیده داریم که تحول جامعه انسانی امروز از حیث دامنه و حدود در مقیاسی است که با موازین گذشته زندگی بینالمللی سازگار نیست باین دلیلعقیده داریم بسیاری از قواعد و ضوابط گذشته در روابط بینالمللی از جمله توسل بزور و اجبار باید در زندگی بینالمللی مردود و مطرود گردد و مللجهان باید مشکلات خود را به طرق صلحجویانه بر اساس درک ماهیت و علل واقعی تضادهای فیمابین حل نمایند.
: ما همیشه معتقد بوده و باین اعتقاد باقی خواهیم ماند که سازمان ملل بزرگترین مرکز تبادل و ارائه نظرات مختلف انسانی و جوامع مختلف است و اینسازمان تاکنون در تنظیم روابط بینالمللی قدمهای موثری برداشته است و بارها با وجود همه کارشکنیها دنیا را از پرتگاه جنگ و نیستی نجات داده استبنابراین به قواعد و ضوابط منشور ملل متحد در روابط بینالملل احترام میگذاریم و کوشش داریم که این سازمان در اجرای وظایف و هدفهای خودموفق باشد و در این راه از هیچ اقدام مفیدی روی گردان نیستم. این بود خلاصهای از اصول و فلسفه سیاسی دولت شاهنشاهی در جامعه بینالمللی، و اما در زمینه روابط دو جانبه با کشورهای مختلف خوشوقتم کهدر این مجلس مقدس بگویم که با راهنماییهای خردمندانه شاهنشاه بزرگ ایران ترازنامه روابط ما با کشورهای مختلف با اجرای سیاست مستقل ملیبسیار درخشان است. ما با همسایه بزرگ شمالی خود دولت اتحاد جماهیر شوروی دارای روابط بسیار حسنه و صمیمانهای هستیم و همانطور کهشاهنشاه آریامهر در فرمایشات خود هنگام افتتاح مجلسین فرمودند در آینده نیز باین راه خود ادامه میدهیم. با همسایگان عزیز و همکیش خود مانندترکیه و افغانستان و پاکستان بهترین روابط را داریم و مخصوصا با ترکیه و پاکستان با روابط خاصی در زمینه همکاریهای منطقهای پیوند داریم. تنها کشوری که روابط ایران با آن آن طور که باید عادی نیست عراق میباشد و نمایندگان محترم از علل و ریشههای اختلافات با آن کشور به خوبیاستحضار دارند و همانطور که کرارا خاطرنشان شده است ما حاضریم در مورد شطالعرب بر اساس موازین شناخته شده بینالمللی در مورد رودهایمرزی مذاکره کنیم و اختلاف خود را حل نماییم. ما بکرات دست دوستی به سوی دولت عراق دراز کردهایم ولی متاسفانه جواب مثبتی دیده نشدهاست. در مورد خلیج فارس سیاست ما روشن است ما عقیده داریم امور مربوط به خلیج فارس منحصرا مربوط به کشورهای کرانه آن میباشد و بنابراین به هیچ قدرت خارجی اجازه نخواهیم داد جانشین و وارث عمال استعمار در این دریا گردد. در مورد مسئله اعراب و اسراییل ما از آغاز عقیده داشتهایم که اجرای قطعنامه 22 نوامبر 1967 شورای امنیت تنها راه منطقی و صحیح برای حلاختلافات است و کماکان در این نظر خود باقی هستیم و عقیده اساسی دولت شاهنشاهی در این اختلافات همان است که شاهنشاه آریامهر در این بارهفرمودند" دوران تصرف سرزمینهای دیگران با زور سپری شده است". و بنابراین امیدواریم با توجه باین اصل راه حل مناسب و شرافتمندانهای برایاختلافات موجود پیدا شود. نمایندگان محترم استحضار دارند که چندی قبل دولت شاهنشاهی دولت جمهوری خلق چین را به رسمیت شناخت و امید است هرچه زودتر واردسازمان ملل بشود.
: ما وظیفه داریم کشوری که از طرف نیاکان ما به ودیعه به ما سپرده شده است سلامت به فرزندان و نسلهای آینده خود بسپاریم و این وظیفه ایستمقدس که خون یک یک افراد این کشور ضامن اجرای آن است به همین دلیل است که دولت لحظهای از تقویت بنیه نظامی کشور به منظور انجام اینوظیفه ملی و حفظ و حراست مرز و بوم و حقوق حقه ایران کوتاهی نخواهد کرد. اعلیحضرت شاهنشاه ایران بکرات و به مناسبتهای مختلف قویا و صریحا تذکر فرمودند تا روزی که به خلع سلاح مطلوب نرسیده باشیم به اندازهایبه قوای دفاعی خود توجه خواهیم داشت که ایران قادر باشد سرحدات و تمامیت ارضی و معنوی و مادی خویش را حفظ کند به همین دلیل برنامهها وطرحهای دقیق و مطالعه شدهای برای تقویت نیروهای هوایی و دریایی و زمینی ارتش شاهنشاهی تنظیم شده که این ارتش را در ردیف یکی ازنیرومندترین و مدرنترین ارتشهای جهان درآوریم و همانطور که شاهنشاه بزرگ ارتشتاران فرمودند ارتش شاهنشاهی تا سال 1355 در عداد ارتشهایی در خواهد آمد که دنیا روی آن حساب میکنند و این ارتش بدون تردید در تامین و حفظ و حراست و صلح در جهان و بخصوص در منطقه خاورمیانه رلاساسی را بازی خواهد کرد. نمایندگان محترم به خوبی مستحضر هستند که ما هرگز کشور متجاوز و زورگویی نبوده و در آینده نیز باین رویه و روشاخلاقی ادامه خواهیم داد ولی هرگز اجازه نمیدهیم به حقوق حقه ملی ما لطمه وارد آید من صریحا اعلام میکنم که هر صدای ناهنجار و نغمه شومیکه در مرزهای ایران چه زمینی و چه دریایی و یا در قلمرو هوایی ایران به صدا درآید آن را خاموش خواهیم کرد. خلیج فارس که تمام کرانههای شمالی آن متعلق به ایران است برای ما یک منطقه حیاتی است و بنابراین وظایف بزرگ و خطیری در این منطقه به عهدهداریم باید این دریا که متعلق به کشورهای مجاور است از نفوذ عوامل مخرب و نیروهای استعماری حفظ شود رجاء واثق دارد که به یاری پروردگار توانا تحت راهنماییهای خردمندانه رهبر بزرگ ایران اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر توفیق خدمت بیشتری نصیب دولت خدمتگذار شود، باشد که ازاین طریق در آینده نزدیک نیل به مرحله تمدن بزرگ تحقق پذیرد.
برنامه فوق منضم به تصمیم قانونی دائر به ابراز رای اعتماد به دولت جناب آقای امیرعباس هویدا نخستوزیر میباشد.
رییس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی