اصطلاحات و عبارات زیر در این قانون، در معانی ذیل به کار میروند:
تبلیغات: به مجموعه اقدامات نامزدهای انتخابات و یا نمایندگان آنها و سایر افراد- اعم از گفتاری، نوشتاری و رفتاری- به منظور تاثیرگذاری بر رایدهندگان گفته میشود که با هدف رساندن پیام، خط مشی و برنامه نامزدها یا احزاب و گروههای سیاسی به مردم میباشد تا از این طریق آنها را به رای دادن به نامزدهای مورد نظر یا جریان و گروه خاص ترغیب نمایند.
فعالیتهای انتخاباتی: به هرگونه فعالیت قانونی اطلاق میگردد که نامزدها، احزاب و گروههای سیاسی و طرفداران آنها در تبلیغات و یا امور مرتبط با انتخابات انجام میدهند.
هزینههای انتخاباتی: هزینههایی مادی است که نامزدهای انتخابات و احزاب و گروههای سیاسی در انجام فعالیتهای انتخاباتی و تبلیغات، صرف میکنند.
تامین مالی انتخابات: به مجموعه منابعی گفته میشود که جهت تامین هزینههای انتخاباتی انجام و یا صرف میشود.
سامانه مالی انتخابات: پایگاهی است که وزارت کشور به صورت الکترونیکی ایجاد و نامزدها و احزاب و گروههای سیاسی ملزم به ثبت اطلاعات مالی خود مطابق قانون در این سامانه میباشند.
هیچ شخص و یا نامزدی نمیتواند اقدام به دریافت یا پرداخت کمک مالی نقدی یا غیرنقدی جهت تامین منابع مالی فعالیتهای انتخاباتی و هزینه کرد آنها نماید، مگر به صورتی که در این قانون مقرر شده است.
امکانات و منابع قانونی تامین مالی تبلیغات و فعالیتهای انتخاباتی نامزدهای انتخابات، اعم از نقدی و غیرنقدی و مستقیم و غیرمستقیم منحصرا شامل موارد زیر است: 1- اموال و دارایی شخصی نامزد؛ 2 - کمکهای احزاب و گروههای سیاسی؛ 3- کمکهای اشخاص حقیقی ایرانی؛ 4- منابع و امکانات عمومی که مطابق این قانون و سایر قوانین مرتبط استفاده از آن برای انجام فعالیتها و تبلیغات انتخاباتی مجاز است، از قبیل سالنهای اجتماعات، جایگاههای نصب تبلیغات، امکانات و رسانههای صوتی و تصویری در فضای مجازی؛
اشخاص حقوقی به جز احزاب و گروههای سیاسی، از هرگونه کمک به فعالیتهای انتخاباتی تحت هر عنوانی به صورت مستقیم و غیرمستقیم توسط اشخاص حقوقی به جز احزاب سیاسی ممنوع میباشند، اعم از اینکه به صورت کمک نقدی یا غیرنقدی باشد و یا اینکه اموال، خدمات یا دیگر امتیازات مستقیم و یا غیرمستقیم را به قیمتی کمتر از آنچه قیمت متعارف آنها است، برای نامزدها و یا در جهت فعالیتهای انتخاباتی و تبلیغات فراهم نمایند.
نامزدها و احزاب و گروههای سیاسی حق ندارند هیچگونه کمک مالی و غیرمالی از اشخاصی که دارای تابعیت غیرایرانی میباشند و یا اشخاصی که به یکی از جرائم اقتصادی محکوم میباشند را اعم از مستقیم و غیرمستقیم دریافت کنند.
دریافت و پرداخت کمک مالی نقدی یا غیرنقدی برای تامین منابع مالی فعالیتهای انتخاباتی باید شفاف بوده و هویت پرداختکننده و دریافتکننده آن به شرح ذیل معلوم باشد: 1- پرداختکننده: شخص حقیقی: نام و نام خانوادگی، کد ملی احزاب و گروههای سیاسی: عنوان حزب، شماره پروانه، نام و نام خانوادگی دبیر حزب 2- دریافتکننده: نام و نام خانوادگی، تاریخ دریافت
هرگونه پرداخت و کمک نقدی باید از طریق اسناد بانکی یا به صورت الکترونیکی و از طریق شماره حساب موضوع ماده (7) این قانون انجام گیرد.
در صورت عدم رعایت الزامات و ضوابط قانونی مقرر در خصوص وجوه پرداختی، نامزدها حق استفاده از آن را نداشته و باید وجوه دریافتی به پرداختکننده عودت داده شود. در صورتی که پرداختکننده کمک مشخص نباشد و یا اطلاعات ارائه شده از سوی آن بیانگر موارد فوق نبوده و یا اشتباه باشد، اموال مذکور اعم از نقدی و غیرنقدی، مشمول احکام اموال مجهولالمالک است.
حداکثر هزینه هر نامزد انتخاباتی، در هر دوره انتخابات متناسب با پراکندگی جمعیت، محدوده جغرافیایی و تعداد کرسیهای هر حوزه انتخابیه با پیشنهاد وزارت کشور به تایید هیات مرکزی نظارت میرسد.
هزینهها و مخارجی که با موافقت نامزدها یا ستاد انتخاباتی آنها توسط اشخاص حقیقی و یا احزاب و گروههای سیاسی صورت میگیرد، به عنوان هزینه نامزدها محاسبه میشود. مخارج احزاب و گروههای سیاسی در حوزه فعالیتهای انتخاباتی از زمان شروع ثبت نام انتخابات مشمول این حکم میباشد.
احزاب و گروههای سیاسی در محدوده مجاز تبلیغات انتخاباتی صرفا با موافقت نامزدها مجاز به انجام تبلیغات برای آنها بوده و بدون کسب موافقت کتبی آنها حق انجام هیچگونه تبلیغاتی را برای آنها ندارند.
انجام کلیه هزینههای انتخاباتی و تبلیغاتی و همچنین انجام کارها و یا فروش محصولات یا ارائه خدمات که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم مربوط به انتخابات بوده و در قبال آن پول پرداخت میشود، بدون اخذ رضایت کتبی از نامزد یا حزب و یا نماینده مجاز امور مالی آنها و بدون پرداخت از طریق حساب مربوطه ممنوع است.
میزان کمک و هدایای هر شخص حقیقی به یک نامزد یا مجموع نامزدها جهت تامین هزینههای انتخاباتی، حداکثر به میزان بیست درصد(20%) سقف هزینه انتخاباتی نامزد مقرر در این ماده است.
هزینههای انتخاباتی هر داوطلب صرفا شامل موارد زیر است: 1- هزینههای مربوط به دایر کردن محل ستاد انتخابات اعم از اجاره بهای آن و هزینههای خدمات و حملونقل و سایر هزینههای متعارف ستاد؛ 2- هزینههای برپایی تجمع عمومی مرتبط با اهداف انتخاباتی؛ 3- هزینههای تبلیغات مجاز؛ 4- هزینه و حقالزحمه نماینده مالی و عوامل اجرائی و کارشناسی ستادها در فعالیتهای انتخاباتی؛
سایر هزینهها و تعهدات به جز موارد موضوع این ماده، از جمله ارائه کمک و خدمات نقدی و غیرنقدی به افراد توسط نامزد یا از طرف وی ممنوع و در حکم خرید و فروش رای محسوب میشود. فرمانداریها و بخشداریها مربوطه مکلفند ضمن ارائه تذکر کتبی و انجام اقدامات لازم جهت جلوگیری از این اقدامات، مراتب را به مراجع قضائی صالح و هیاتهای اجرائی و نظارت گزارش دهند. نامزدها مکلفند از طریق ستادهای انتخاباتی خود، نحوه و نوع تبلیغات را مدیریت کرده و از تخلفات مقرر در قوانین جلوگیری نمایند.
داوطلبان موظفند حسابی را جهت واریز، برداشت و هرگونه نقل و انتقال وجوه و منابع نقدی مربوط به هزینههای انتخاباتی، نزد یکی از بانکهای دارای مجوز از بانک مرکزی، تعیین یا افتتاح و هنگام ثبت نام و یا درخواست مجوز توسط احزاب، شماره و مشخصات آن و گواهی بانک مربوطه را در این خصوص ارائه دهند. در انتخابات دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی این تکلیف باید تا قبل از شروع زمان مجاز تبلیغات انجام شود.
بانک افتتاحکننده این حساب مکلف است در ضمن برگزاری انتخابات و همچنین پس از آن اطلاعات مربوط به حسابهای یاد شده را بنا به درخواست رسمی وزارت کشور و هیات مرکزی نظارت جهت اقدامات قانونی لازم در اختیار این مراجع قرار دهد.
همه نامزدها موظفند، علاوه بر اعلام شماره حساب، شخصی را به عنوان نماینده مالی، به همراه مشخصات کامل آن به هنگام درخواست مجوز و یا ثبت نام حسب مورد به وزارت کشور، فرمانداریها و یا بخشداریها معرفی نمایند. تغییر نماینده مالی صرفا با اعلام رسمی آن به مراجع مربوطه امکانپذیر است. کلیه هزینههای مربوط به احزاب و گروههای سیاسی و هزینههای مربوط به انتخابات توسط نامزدها باید از طریق نماینده مالی صورت گیرد. در انتخابات دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی این تکلیف باید تا قبل از شروع زمان مجاز تبلیغات انجام شود.
نماینده مالی میتواند یک شخص حقیقی و یا یک شخص حقوقی در حوزه امور مالی باشد. همچنین داوطلبان میتوانند خود را به عنوان نماینده مالی معرفی نمایند. مسوولیت حسن اجرای وظایف نماینده مالی با نامزد و یا حزب و گروه سیاسی مربوطه است.
نماینده مالی مکلف است کلیه کمکها و منابع تامین مالی تبلیغات و فعالیتهای انتخاباتی حزب و یا نامزد و هزینهها و مخارج آنها را ثبت و نگهداری نماید به نحوی که شامل مجموعه دریافتها و مجموعه هزینههای تعهد شده یا انجام شده مربوط به انتخابات و یا سایر فعالیتهای احزاب باشد.
وظایف و مسوولیتهای نماینده مالی مطابق این قانون، نافی مسوولیت نامزدها و احزاب و گروههای سیاسی در خصوص اجرای این قانون و تضمین حسن اجرای وظایف نماینده مالی نیست.
نامزدها موظفند تمامی مصارف و مخارج مرتبط با فعالیتهای انتخاباتی و هزینههای تبلیغاتی خود و منابع تامین مالی این هزینهها و میزان کمکهای مالی نقدی و غیرنقدی دریافتی را به نحو شفاف در سامانه مالی انتخابات ثبت نمایند. وزارت کشور موظف است ظرف مدت یک سال پیش از صدور و اعلام دستور آغاز فرآیند انتخابات سامانه را به گونهای طراحی نماید که اطلاعات ثبت شده در آن از طریق کمیسیون ماده (10) قانون نحوه فعالیت احزاب و گروههای سیاسی مصوب 8/8/1395 مجمع تشخیص مصلحت نظام و هیاتهای اجرائی و نظارت حسب مورد قابل دسترس، حسابرسی و رسیدگی باشد. مراجع مربوطه موظفند در صورت مشاهده موارد تخلف، آن را به هیات نظارت استان مربوطه گزارش نموده، هیات مذکور پس از بررسی موارد ذی ربط را به مرجع صالح قضائی ارجاع میدهد.
اجرای حکم این ماده از دوره بعد انتخابات مجلس شورای اسلامی مجری میباشد.
نامزدها مکلفند، علاوه بر ارائه اسناد و مدارک لازم در طول دوره برگزاری انتخابات به مراجع ذی صلاح، گزارش مالی خود را که بیانگر مجموع منابع تامین هزینههای انتخاباتی و تبلیغاتی به تفکیک موارد مذکور در ماده (3) این قانون و همچنین تفصیل این منابع به صورت جزء به جزء مشتمل بر مشخصات کامل اشخاص و یا احزاب کمککننده و همچنین امکاناتی که از محل منابع عمومی دریافت گردیده است و مصارف آنها باشد، همراه با اسناد مالی لازم در خصوص دریافت و هزینه از حساب معرفی شده، حداکثر بیست روز بعد از رایگیری به فرمانداری ذی ربط جهت ارسال به وزارت کشور و هیات مرکزی نظارت ارائه دهند.
تخلف از مفاد این قانون و انجام هرگونه هزینه تبلیغاتی و انتخاباتی بر خلاف احکام آن جرم است و مرتکب به یکی از مجازاتهای تعزیری درجه شش به استثنای مجازات حبس محکوم میشود و در صورتی که نامزدهای انتخابات مرتکب این جرم شوند؛ علاوه بر مجازات مقرر، به محرومیت از نامزدی در هرگونه انتخابات عمومی و سراسری از یک تا دو دوره از سوی مراجع صالح قضائی محکوم میشوند.
ماده (57) قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب 7/9/1378 با اصلاحات و الحاقات بعدی و تبصره (2) ماده مذکور و همچنین قانون تفسیر بند (2) قانون اصلاح موادی از قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب 29/10/1378 نسخ میشود و متن تبصره (1) ماده (57) قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب 7/9/1378 با اصلاحات و الحاقات بعدی به عنوان ماده (57) قانون مذکور محسوب میشود.
قانون فوق مشتمل بر دوازده ماده و چهارده تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ ششم بهمن ماه یکهزار و سیصد و نود و هشت مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ 9/11/1398 به تایید شورای نگهبان رسید.
رئیس مجلس شورای اسلامی - علی لاریجانی