موافقتنامه تاسیس دالان حملونقل و گذر بینالمللی بین دولتهای جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند (موافقتنامه چابهار) مشتمل بر یک مقدمه و پانزده ماده به شرح پیوست تصویب و اجازه تسلیم اسناد آن داده میشود.
رعایت اصل یکصد و سی و نهم (139) قانون اساسی در ارجاع به داوری موضوع بند (3) ماده (11) و رعایت اصل هفتاد و هفتم (77) قانون اساسی در خصوص مواد (9) و (14) این موافقتنامه الزامی است.
بسم الله الرحمن الرحیم موافقتنامه تاسیس دالان حملونقل و گذر بینالمللی بین دولتهای جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند (موافقتنامه چابهار)
مقدمه دولتهای جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند که از این پس طرفهای متعاهد نامیده میشوند: با تمایل به پشتیبانی و تحکیم همکاریها و توسعه روابط اقتصادی بین ملتهای خود، همچنین در سطوح منطقهای و جهانی؛ با درک نیاز افغانستان به عنوان کشور محصور در خشکی، برای دسترسی به دریاهای آزاد از طریق بندر چابهار طبق کنوانسیونهای بینالمللی مربوط؛ با در نظر گرفتن بندر چابهار به عنوان یکی از کانونهای (هابهای) اصلی منطقهای در همکاریهای حمل و نقلی میان سه طرف متعاهد با هدف بهرهگیری از امکانات ریلی، جادهای و یا هوایی و امکانات گمرکی بندر چابهار و منطقه آزاد و صنعتی چابهار؛ با ابراز تمایل خویش نسبت به توسعه و بهبود توانمندیهای خود جهت تسهیل حملونقل و گذر کالا و مسافر بر اساس قوانین ملی موجود و طبق کنوانسیونهای بینالمللی و استانداردهای حملونقل که طرفهای متعاهد عضو آن میباشند؛ با تاکید بر بهره برداری از زیرساختهای موجود و آتی حملونقل به منظور حملونقل و گذر کالا و مسافر از طریق قلمرو خود؛ با تاکید بر اهمیت بندر چابهار به عنوان کانون (هاب) توسعه همکاریهای حمل و نقلی و گذری میان سه کشور؛ با یادآوری یادداشت تفاهم منعقده در دی ماه 1381 هجری شمسی برابر با ژانویه 2003 میلادی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند در خصوص توسعه زیرساختهای حمل و نقلی و گذری در قلمرو سه کشور؛ به شرح زیر توافق نمودهاند:
تعاریف تعاریف و اصطلاحات به کار رفته در این موافقتنامه دارای معانی زیر میباشند:
متصدی حملونقل: هر شخص حقیقی یا حقوقی که در قلمرو یک طرف متعاهد طبق قوانین ملی آن به ثبت رسیده و مجاز به انجام عملیات حملونقل بینالمللی کالا و مسافر باشد.
بندر خشک: محلی درون مرزی به عنوان مرکز پشتیبانی مرتبط با یک یا چند شیوه حملونقل برای جابجایی، نگهداری و بازرسی نظارتی کالاهای در حال حرکت در تجارت بینالمللی و اعمال تشریفات و کنترل گمرکی حاکم.
کارگروه پیگیری: واحدی که به شورای هماهنگی کمک میکند و متشکل از نمایندگان تمامی طرفهای متعاهد و مسوول تنظیم تمام فعالیتها در چهارچوب موافقتنامه میباشد.
طرفهای موسس: بهطور مشترک جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند.
کالا: تمامی انواع کالاها (با سامانه هماهنگ کدگذاری) که متصدی حملونقل، حمل آنها را به استناد قرارداد حمل از طریق دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی بر عهده میگیرد.
کالاهای خطرناک: هر نوع ماده، فرآورده یا پسماند به رسمیت شناخته شده بینالمللی که به دلیل خصوصیات خود، میتواند در فرآیند حملونقل، بارگیری یا تخلیه، باعث انفجار، آتش سوزی یا آسیب رساندن به کالاها، زیرساختهای حمل و نقلی و نیز زندگی، سلامت، محیط زیست و امنیت ملی شود.
فرودگاه بینالمللی: محلهایی که هواپیماها فرود میآیند و برای حملونقل بینالمللی هوایی باز است و برای تخلیه و بارگیری کالا و پیاده و سوار کردن مسافر استفاده میگردد.
بندر بینالمللی: محلهایی که کشتیها در آن پهلو میگیرند، و بر روی کشتیرانی دریایی بینالمللی باز است و برای بارگیری و تخلیه کالا و سوار و پیاده کردن مسافر استفاده میشود.
دالان حملونقل و گذر بینالمللی: شبکهای از نظامهای حملونقل اصلی در نظر گرفته شده برای حملونقل بینالمللی از طریق بندر چابهار که طرفهای متعاهد را به یکدیگر مرتبط مینماید.
حملونقل بینالمللی: جابجایی قانونی کالا و مسافر بهوسیله شیوههای مختلف حملونقل (زمینی، دریایی و یا هوایی) از طریق قلمروهای ملی طرفهای متعاهد.
سرمایهگذاری: هرگونه سرمایهگذاری که از طرف هر واحد، موسسه مالی یا اهداءکننده (ملی یا بینالمللی) در جهت توسعه طرح (پروژه) زیرساخت حمل و نقلی در مسیر دالان حملونقل و گذر بینالمللی تامین شود.
حملونقل چند وجهی: حمل کالا بهوسیله حداقل دو شیوه مختلف حمل و نقلی.
مسافر: هر شخص حقیقی که بهطور قانونی توسط حملونقل زمینی، دریایی یا هوایی یا ترکیبی از آنها، از طریق دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی از یک نقطه به نقطه دیگر مسافرت نماید.
کالاهای فاسدشدنی: هر نوع کالایی که نیاز به اقدامات حفاظتی و روند گذر سریع در عبور از مرز (زمینی، دریایی و یا هوایی) و از طریق دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی داشته باشد.
گذر: حملونقل کالا و مسافر از قلمرو یک طرف متعاهد از طریق دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی که در آن نقاط مبدا و مقصد، خارج از قلمرو آن طرف متعاهد باشد.
حملونقل: روشهایی برای انجام جابجایی کالا و مسافر از طریق جاده، ریل، دریا و هوا یا ترکیبی از هر یک از آنها.
حملونقل کالا و مسافر: حملونقل کالا و مسافر توسط یک یا چند شیوه مختلف حملونقل از یک نقطه به نقطه دیگر در ازای دریافت هزینه حمل.
حیطه شمول کلی
مفاد این موافقتنامه، حملونقل و گذر بینالمللی کالا و مسافر از طریق قلمرو طرفهای متعاهد بهوسیله هر شیوه حملونقل در طول مسیرهای مصوب شورای هماهنگی، که طبق ماده (9) این موافقتنامه تشکیل خواهد شد را تنظیم میکند.
مقامات صلاحیتدار طرفهای متعاهد برای اجرای این موافقتنامه به شرح زیر خواهند بود: - در جمهوری اسلامی ایران: وزارت راه و شهرسازی - در جمهوری اسلامی افغانستان: وزارت ترانسپورت - در جمهوری هند: وزارت امور خارجه
این موافقتنامه بر حقوق و تعهدات هر یک از طرفهای متعاهد ناشی از پیمانها و موافقتنامههای بینالمللی موجود که طرفهای متعاهد عضو آنها هستند، از جمله آنهایی که بین طرفهای متعاهد منعقد شده است، تاثیر نخواهد گذاشت. چنانچه مفاد این موافقتنامه با سایر تعهدات بینالمللی طرفهای متعاهد مغایرت داشته باشد، موضوع در شورای هماهنگی توسط طرفهای متعاهد مورد بحث قرار میگیرد.
اهداف اهداف موافقتنامه به شرح زیر میباشد:
ایجاد دالان حملونقل قابل اعتماد به منظور حملونقل و گذر روان کالا و مسافر از طریق بندر چابهار بین جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند.
افزایش اثربخشی دالان حملونقل با هدف بهینهسازی هزینههای حملونقل.
جذب گذر کالا و مسافر کشورهای دیگر از طریق دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی.
تسهیل دسترسی به بازارهای بینالمللی با استفاده از حملونقل زمینی، دریایی و یا هوایی از طریق بندر چابهار.
تامین امنیت سفر و اجرای استانداردهای بینالمللی ایمنی در خصوص حملونقل و گذر کالا و مسافر و نیز حفاظت محیط زیست میان طرفهای متعاهد.
سادهسازی، هماهنگی و استانداردسازی تشریفات حاکم بر حملونقل بینالمللی و گذر کالا و مسافر طبق کنوانسیونها و موافقتنامههای بینالمللی که طرفهای متعاهد عضو آنها میباشند.
دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی
طرفهای متعاهد، مسیرهای دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی را تعیین و زیرساختهای حمل و نقلی را که در حملونقل کالا و مسافر مورد استفاده قرار خواهند گرفت، مشخص خواهند نمود.
طرفهای متعاهد تلاش خواهند نمود تمام اقدامات لازم را به منظور ارائه کمک به یکدیگر از طریق سرمایهگذاری در ترغیب طرحهای زیرساختهای حملونقل در مسیر دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی به انجام رسانند.
بنادر خشک هر طرف متعاهد که در دالانهای گذر تعیین شده قرار دارند، به عنوان نقاط مبدا یا مقصد تلقی خواهند شد.
توسعه تسهیلات برای حملونقل و گذر بینالمللی کالا و مسافر
طرفهای متعاهد در حین اجرای این موافقتنامه طبق قوانین ملی خود تسهیلات موثر در زمینه حملونقل و گذر بینالمللی کالا و مسافر از طریق قلمرو خود را فراهم خواهند کرد.
طرفهای متعاهد صدور روادید را تسهیل خواهند نمود.
طرفهای متعاهد، به منظور تسهیل تردد وسایل نقلیه در مسیر دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی، اقداماتی را انجام خواهند داد.
قواعد حاکم بر حملونقل کالاهای خطرناک، ممنوعه یا دارای استفاده دوگانه
بر اساس این موافقتنامه، حملونقل و گذر کالاهای خطرناک، ممنوعه یا دارای استفاده دوگانه، از طریق قلمرو یک طرف متعاهد، بدون اخذ مجوز قبلی از طرف متعاهد مربوط ممنوع میباشد.
طرفهای متعاهد این کالاها را مشخص خواهند نمود و متعاقبا فهرستی بهوسیله کارگروه پیگیری که طبق ماده (10) این موافقتنامه تشکیل میشود، گردآوری خواهد شد. کارگروه پیگیری، فهرست کالاهای مشخص شده را برای تصویب به شورای هماهنگی ارسال خواهد نمود.
کشور امین اسناد و دبیرخانه موافقتنامه، فهرست تصویب شده را به آگاهی طرفهای متعاهد خواهد رساند.
قواعد حاکم بر حملونقل کالاهای فاسدشدنی طرفهای متعاهد، گذر کالاهای فاسدشدنی از طریق مرزهای طرفهای متعاهد را بدون هرگونه تاخیر غیرمتعارف، تسریع و تسهیل خواهند نمود.
گمرکها، مالیاتها و عوارض
طرفهای متعاهد اقداماتی را به منظور استانداردسازی، سادهسازی و هماهنگسازی قواعد و تشریفات گمرکی حاکم بر کالا و مسافر در مسیر دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی انجام خواهند داد.
طرفهای متعاهد تلاش خواهند نمود مالیاتها، مالیاتهای غیرمستقیم و سایر عوارض دولتی از جمله هزینههای ناشی از خدمات ارائه شده برای کالاهای گذری را کاهش دهند.
هزینههای ناشی از خدمات ارائه شده توسط تامینکنندگان حملونقل از بخشهای دولتی و خصوصی را میتوان در مورد کالاها و مسافرهای گذری وضع نمود.
شورای هماهنگی
طرفهای متعاهد به منظور اجرای این موافقتنامه «شورای هماهنگی» متشکل از معاونین وزیر وزارتخانه مربوط یا نمایندگان قانونی آنها را (طبق بند 2 ماده 2) با وظایف زیر تشکیل خواهند داد:
نظارت بر حسن اجرای مفاد این موافقتنامه؛
تصویب اصلاحات پیشنهادی این موافقتنامه؛
تصویب پیشنهادهای ارائه شده توسط کارگروه پیگیری برای بهبود جریان گذر کالا و مسافر و افزایش جذابیت دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی؛
تصویب مسیرهای دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی ارائه شده توسط کارگروه پیگیری؛
تصویب پیشنهادهای ارائه شده توسط کارگروه پیگیری در مورد کاهش میزان مالیاتها، عوارض و هزینههای حملونقل و گذر کالا و مسافر از طریق دالانهای حملونقل و گذر با استفاده گسترده از حملونقل چند وجهی؛
تصمیمگیری در خصوص نتایج مطالعات انجام شده توسط کارگروه پیگیری با هدف کاهش میزان مالیاتها و تعرفههای فعلی که توسط طرفهای متعاهد در بنادر، پایانههای مرزی جادهای، فرودگاهها و در مسیرهای جادهای، دریایی و ریلی وضع گردیده است و سایر پیشنهادها.
شورای هماهنگی اولین نشست خود را ظرف مدت سه ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این موافقتنامه به منظور تدوین آیین کار خود و نیز ساز و کار عملکرد کارگروه پیگیری، برگزار خواهد نمود.
شورای هماهنگی حداقل سالی یک بار، بهطور متناوب بر اساس حروف الفبای انگلیسی، در قلمرو طرفهای متعاهد یا بنا به درخواست هر یک از طرفهای متعاهد تشکیل جلسه خواهد داد.
تصمیمات شورای هماهنگی به اتفاق آراء اتخاذ خواهد شد.
کارگروه پیگیری
اولین جلسه کارگروه پیگیری ظرف مدت دو ماه از اولین اجلاس شورای هماهنگی تشکیل خواهد شد. متعاقبا کارگروه پیگیری نیز حداقل سالی یک بار و دقیقا پیش از برگزاری اجلاس شورای هماهنگی یا بنا به درخواست هر یک از طرفهای متعاهد، تشکیل جلسه خواهد داد.
رئیس هیات نمایندگی هر طرف متعاهد در کارگروه پیگیری در سطح مدیرکل/ دبیر مشترک یا مقام همتراز خواهد بود. نام اعضای کارگروه پیگیری از طریق مجاری دیپلماتیک اعلام خواهد شد.
زمان دقیق و محل برگزاری جلسه کارگروه پیگیری با هماهنگی کشورهای عضو، تعیین و از طریق مجاری دیپلماتیک اطلاعرسانی خواهد شد.
کارگروه پیگیری دارای وظایف زیر میباشد:
تعیین مسیرهای دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی؛
مطالعه پیرامون موضوعات مربوط به مالیاتها، هزینهها و تعرفههایی که درحال حاضر در بنادر، راهآهنها، جادهها و مبادی ورودی مرزی هر طرف متعاهد اعمال گردیده و ارائه پیشنهادهایی به شورای هماهنگی به منظور افزایش جذابیت دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی؛
مطالعه پیرامون موضوعات مربوط به تسهیلات حملونقل و زیرساختهای حملونقل موجود و آتی در قلمرو طرفهای متعاهد، در صورت ضرورت؛
تهیه پیشنهادهایی جهت تحقق اهداف این موافقتنامه به نحوی که با قوانین ملی هر طرف متعاهد مغایرت نداشته باشد.
تدوین تشریفات (پروتکلهای) عملیاتی لازم مانند تشریفات (پروتکلهای) مربوط به حملونقل و گذر، تشریفات گمرکی و امور کنسولی و بندری ظرف مدت زمان لازم مورد توافق برای حسن اجرای این موافقتنامه؛
تدوین پیشنهادهایی برای یکنواخت و هماهنگسازی سیاستهای حمل و نقلی و گذری به منظور توسعه دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی، زیرساختهای حملونقل ضروری، پایانههای مرزی جادهای و بنادر، ظرفیتسازی و آموزش؛
تدوین پیشنهادهایی به منظور افزایش جریان کالا و مسافر گذری از طریق دالانهای حملونقل و گذر بینالمللی؛
تهیه گزارشهای ادواری و جامع در خصوص پیشرفت اجرای این موافقتنامه.
حل و فصل اختلافها
هرگونه اختلاف بین هر یک از طرفهای متعاهد ناشی از تفسیر یا اجرای این موافقتنامه، از طریق مذاکره بین طرفهای متعاهد مربوط، حل و فصل خواهد شد.
چنانچه طرفهای متعاهد ذی ربط در اختلاف، ظرف مدت نه ماه از شروع مذاکرات، نتوانند اختلاف را حل و فصل کنند، اختلاف به شورای هماهنگی ارجاع خواهد شد.
چنانچه شورای هماهنگی نتواند اختلاف را طی مدت یک سال از زمان ارجاع به آن، حل و فصل نماید، اختلاف از طریق داوری حل و فصل خواهد شد. طرفهای متعاهد ذی ربط در اختلاف، در مورد روش داوری توافق خواهند کرد.
الحاق
این موافقتنامه برای الحاق هر کشوری، مفتوح میباشد.
هر کشوری که قصد الحاق به این موافقتنامه را داشته باشد، کشور امین اسناد و دبیرخانه را از قصد خود برای الحاق به صورت کتبی آگاه خواهد نمود.
الحاق کشور درخواستکننده منوط به موافقت تمامی طرفهای موسس میباشد.
کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی
جمهوری اسلامی ایران کشور امین اسناد و محل استقرار دبیرخانه دائمی این موافقتنامه خواهد بود. کشور امین اسناد نسخههای تصدیق شده این موافقتنامه را به طرفهای متعاهد ارسال خواهد نمود.
دبیرخانه، طرفهای متعاهد را از الحاق یا کنارهگیری هر طرف متعاهد از این موافقتنامه مطلع خواهد نمود.
اصلاحات اصلاحات این موافقتنامه پس از تصویب شورای هماهنگی و با امضای تمامی طرفهای متعاهد با در نظر گرفتن ماده (15) این موافقتنامه لازم الاجراء و بخش جدایی ناپذیر این موافقتنامه خواهند شد.
اعتبار و لازم الاجراء شدن
این موافقتنامه سی روز پس از تاریخ آخرین اطلاعیه کتبی هر یک از طرفهای متعاهد به کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی از طریق مجاری دیپلماتیک مبنی بر انجام تمامی تشریفات قانونی ضروری خود، برای مدت ده سال لازم الاجراء خواهد شد. کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی، دیگر طرفهای متعاهد را از اطلاعیه مزبور آگاه خواهد ساخت.
پس از مدت مزبور این موافقتنامه همچنان معتبر خواهد ماند، مگر اینکه یکی از کشورهای موسس قصد خود را بهطور کتبی از طریق مجاری دیپلماتیک برای کنارهگیری از موافقتنامه به اطلاع کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی برساند. در این صورت این موافقتنامه شش ماه بعد نسبت به آن طرف متعاهد، فسخ شده تلقی خواهد گردید.
هر طرف متعاهد، غیر از طرفهای موسس نیز میتواند به همین روش کنارهگیری نماید.
این موافقتنامه شامل یک مقدمه و پانزده ماده در تهران در تاریخ 3 خرداد 1395 هجری شمسی برابر با 23 می 2016 میلادی، در سه نسخه اصلی هر یک به زبانهای فارسی، دری، پشتو، هندی و انگلیسی تنظیم گردید که تمامی آنها از اعتبار یکسان برخوردار میباشند. برای گواهی مراتب فوق، نمایندگان تام الاختیار هر یک از طرفهای متعاهد این موافقتنامه را امضاء کردهاند. در صورت اختلاف در تفسیر، متن انگلیسی ملاک خواهد بود.
از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی از طرف دولت جمهوری اسلامی افغانستان دکتر محمدالله بتاش، وزیر ترانسپورت از طرف دولت جمهوری هند نیتین گادکاری وزیر کشتیرانی، حملونقل جادهای و بزرگراهها
قانون فوق مشتمل بر ماده واحده و یک تبصره منضم به متن موافقتنامه، شامل مقدمه و پانزده ماده در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ یکم آذر ماه یکهزار و سیصد و نود و شش مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ 22/9/1396 به تایید شورای نگهبان رسید.
رئیس مجلس شورای اسلامی - علی لاریجانی