تشکیلات و صلاحیت
در حوزه هر دادگاه شهرستان یک یا چند دادگاه اطفال تشکیل خواهد شد تا وقتیکه دادگاه اطفال تشکیل نشده بجرائم اطفال در دادگاه جنحه طبق مقررات اینقانون رسیدگی خواهد شد ولی در نقاطی که کانون اصلاح و تربیت بترتیب مقرر در فصل چهارم اینقانون تشکیل نگردیده طبق قانون مجازات عمومی تعیین کیفر خواهد شد.
رئیس کل دادگاه شهرستان هر حوزه سمت ریاست کل دادگاههای اطفال را نیز خواهد داشت.
قضات دادگاه اطفال را وزارت دادگستری از بین قضاتی که صلاحیت آنان را برای این امر با رعایت سن و سوابق خدمت و جهات دیگر محرز بداند انتخاب خواهد کرد. قضات مزبور از لحاظ قوانین استخدامی در ردیف روساء شعب دادگاه شهرستان هر حوزه خواهند بود.
در صورتی که قاضی دادگاه اطفال بجهتی از جهات قانونی از انجام وظیفه باز بماند رئیس کل دادگاه شهرستان میتواند شخصا بجای او انجام وظیفه نموده و یا یکی از قضات متناسب دادگاه شهرستان را بجای قاضی اطفال بطور موقت مامور نماید.
در مورد جنایات دادگاه اطفال از قاضی آن دادگاه و دو نفر مشاور از بین کارمندان قضائی بازنشسته یا فرهنگی (استاد - مدیر - دبیر - آموزگار) یا اداری یا معتمدین محل که در این قبیل امور علاقه و بصیرت داشته باشند تشکیل میگردد و رای دو نفر مزبور مشورتی خواهد بود.
رئیس دادگاه شهرستان هر محل عدهای را که برای تشکیل دادگاههای اطفال حوزه خود لازم میداند و لااقل برای هر شعبه پنج نفر خواهند بود برئیس دادگاه استان پیشنهاد مینماید. رئیس دادگاه استان در صورت موافقت مشاورین را برای مدت دو سال بسمت مزبور تعیین مینماید. دادگاه اطفال در هر مورد دو نفر مشاور خود را موقع وصول پرونده بقید قرعه از میان آنان انتخاب خواهد نمود. موارد رد مشاورین همانست که در مورد قضات دادگستری مقرر گردیده است.
حق الزحمه مشاورین باید برای هر جلسه حضور بمیزانی که در آئین نامه وزارت دادگستری در نظر گرفته خواهد شد پرداخت شود.
بکلیه جرائم اطفال که سن آنها بیش از 6 سال تمام و تا 18 سال تمام است طبق این قانون در دادگاه اطفال رسیدگی میشود. اطفال تا 6 سال تمام قابل تعقیب جزائی نخواهند بود.
هرگاه قبل از شروع برسیدگی و یا در حین آن سن طفل از 18 سال تمام تجاوز کند رسیدگی باتهام نیز در دادگاه اطفال بعمل خواهد آمد.
برای رسیدگی بجرائم اطفال دادگاه محل وقوع جرم یا محل کشف جرم یا محلی که طفل در آنجا یافت شده یا محل اقامت طفل یا ابوین یا سرپرست او یا محلی که طفل تحت حفاظت قرار گرفته است صلاحیت دارد.
آیین دادرسی
در موردیکه اطفال مرتکب جرمی شوند رسیدگیهای مقدماتی اعم از تعقیب و تحقیق از طرف دادگاه اطفال به عمل خواهد آمد و دادگاه مزبور کلیه وظایفی را که طبق قانون بر عهده ضابطین دادگستری است انجام خواهد داد برای انجام تحقیقات مزبور دادگاه اطفال میتواند بهر یک از ضابطین دادگستری سمت نمایندگی بدهد.
چنانچه تحقیقاتی درباره وضع مزاجی یا روحی اطفال یا ابوین او یا وضع خانوادگی طفل و محیط معاشرت او لازم شود دادگاه اطفال میتواند تحقیقات مزبور را خود یا بهر وسیلهای که مقتضی بداند انجام دهد و یا نظر اشخاص صلاحیتدار را جلب کند. دادگاه اطفال نیز میتواند از متخصصین فنی یا افراد مورد اعتمادی که بتواند تحقیقات مزبور را انجام دهند استفاده نماید.
برای انجام تحقیقات مزبور و همچنین بمنظور اداره امور مربوط بکانون اصلاح و تربیت وزارت دادگستری میتواند از مددکاران اجتماعی که دارای گواهینامه آموزشگاه خدمات اجتماعی باشند استفاده نماید ترتیب پرداخت حق الزحمه مددکاران مزبور بموجب آئین نامه وزارت دادگستری معین خواهد گردید.
پس از پایان تحقیقات مقدماتی چنانچه دلایل توجه اتهام موجود نباشند دادگاه قرار منع تعقیب صادر نموده و الا قرار رسیدگی صادر و وقت جلسه دادرسی را بسرپرست قانونی طفل و دادستان ابلاغ مینماید.
دادگاه بکلیه جرائم اطفال با حضور دادستان و یا نماینده او بطور سری رسیدگی مینماید در دادگاه فقط اولیاء یا سرپرست اطفال و وکیل مدافع و اشخاصی که نظر آنان در تحقیقات مقدماتی جلب شده و شهود و مطلعین و نماینده کانون اصلاح و تربیت که دادگاه حضور آنان را لازم بداند احضار خواهند شد انتشار جریان دادگاه بوسیله مطبوعات یا رادیو یا فیلمبرداری یا عکسبرداری و یا افشای هویت و مشخصات متهم بکلی ممنوع و متخلفین به جزای نقدی از 5000 تا 50000 ریال محکوم خواهند شد.
در صورتی که مصلحت طفل مقتضی باشد ممکنست رسیدگی در تمام مدت دادرسی یا در قسمتی از آن در غیاب او بعمل آید و رای دادگاه در هر صورت حضوری محسوب میشود.
هرگاه اتهام از درجه جنایت باشد دادگاه بسرپرست قانونی طفل اعلام مینماید که وکیلی برای او تعیین نموده و یا شخصا برای دفاع در دادگاه حاضر شود. هرگاه سرپرست اقدام بتعیین وکیل ننماید و شخصا نیز در دادگاه حاضر نشود چنانچه دادگاه مداخله وکیل را ضروری تشخیص دهد وکیل تسخیری برای طفل تعیین خواهد نمود. در امور جنحه و خلاف فقط سرپرست میتواند در دادگاه حاضر شده و از او دفاع نماید.
دادگاه اطفال بدادخواست مدعی خصوصی طبق مقررات قانونی رسیدگی کرده و حکم صادر مینماید در موقع رسیدگی حضور طفل در دادگاه ضروری نیست.
در صورتیکه یک یا چند طفل بشرکت اشخاص دیگر مرتکب جرم شده یا در ارتکاب جرم معاونت کرده باشند فقط بجرائم اطفال در دادگاه اطفال رسیدگی خواهد شد.
در مورد ماده قبل مدعی خصوصی برای مطالبه ضرر و زیان خود فقط میتواند بدادگاه مدنی مراجعه نماید.
ماده 15اصلاحی ۱۳۵۵/۱۱/۱۹
1 تصمیمات دادگاه اطفال و دادگاه جنحه قائم مقام آن در مورد بند یک ماده 17 این قانون و بند یک ماده 33 قانون مجازات عمومی قطعی است و در مورد بند 2 ماده 17 این قانون فقط از طرف متهم قابل پژوهش است. نسبت به اطفالی که سن آنها بیش از 14 سال تمام است تصمیم دادگاه اعم از برائت یا محکومیت در مورد خلاف قطعی و در مورد جنحه و جنایت قابل پژوهش و فرجام است. مواعد و ترتیب تقاضا و رسیدگی پژوهشی فرجامی همان است که در قانون آیین دادرسی کیفری مقرر است. 2 - قرارهای عدم صلاحیت محلی و منع یا موقوفی تعقیب صادر در مورد جرائم اطفالی که سن آنها بیش از 12 سال است در حدود مقررات قانون آیین دادرسی کیفری قابل پژوهش و فرجام است. 3 - در هر حال رسیدگی به جرائم مربوط به اطفال در کلیه مراحل تابع مقررات مذکور در ماده 9 قانون تشکیل دادگاه اطفال بزهکار خواهد بود.
رسیدگی بجرائم اطفال تابع قانون آئین دادرسی نیست.
تصمیمات
در مورد اطفالی که سن آنان بیش از 6 سال تمام و تا 12 سال تمام است در صورتی که مرتکب جرمی شوند بر حسب مورد تصمیمات زیر اتخاذ خواهد شد: 1 - تسلیم باولیاء یا سرپرست با اخذ تعهد بتادیب و ترتیب و مواظبت در حسن اخلاق طفل. 2 - اعزام بکانون اصلاح و تربیت بمنظور تادیب و تربیت برای مدت از یک ماه تا 6 ماه (در مواردی که بجهتی از جهات ولی یا سرپرست صلاحیت ندارد و یا الزام او بتادیب و ترتیب و مواظبت در حسن اخلاق طفل ممکن نباشد).
در مورد اطفالی که بیش از 12 سال تمام و تا 18 سال تمام دارند هرگاه مرتکب جرمی شوند بر حسب مورد تصمیمات زیر اتخاذ خواهد گردید: 1 - تسلیم باولیاء یا سرپرست با اخذ تعهد بتادیب و تربیت و مواظبت در حسن اخلاق طفل. 2 - سرزنش و نصیحت بوسیله قاضی دادگاه. 3 - اعزام بکانون اصلاح و تربیت از 3 ماه تا یکسال. 4 - اعزام بزندان کانون اصلاح و تربیت در مورد اطفالی که سن آنان بیش از 15 سال تمام است از شش ماه تا 5 سال.
تصمیم اخیر در موردی اتخاذ میشود که طفل مرتکب جنایتی گردیده باشد چنانچه مجازات آن جنایت اعدام یا حبس موبد باشد مدت زندان کمتر از دو سال نخواهد بود.
در جریان تحقیقات مقدماتی بتشخیص دادگاه مخصوص اطفال ممکنست طفل بقسمت نگاهداری موقت کانون اصلاح و تربیت اعزام گردد یا بولی یا سرپرست او تسلیم شود با التزام باینکه هر وقت دادگاه اطفال او را خواست معرفی نماید و در صورت عدم معرفی وجه التزام را بپردازد.
در مورد جنایاتیکه مجازات آن اعدام یا حبس موبد است طفل در قسمت نگاهداری موقت توقیف خواهد شد کیفیت توقیف در آئین نامه وزارت دادگستری معین خواهد شد.
دادگاه اطفال برحسب گزارش هائیکه از وضع اطفال و تعلیم و تربیت آنها از طرف کانون اصلاح و تربیت میرسد میتواند در تصمیمات قطعی سابق یکبار تجدیدنظر نماید باین طریق که مدتهای مذکور را یک ربع تخفیف دهد و در مورد تصمیمات دایر باعزام طفل بکانون اصلاح و تربیت میتواند تصمیم مزبور را بتصمیم مبنی بر تسلیم طفل بسرپرست قانونی او تبدیل نماید و رای دادگاه اطفال در این باب قطعی است.
در مورد اطفالیکه بیش از 12 سال تمام دارند تبدیل تصمیم در صورتی ممکن است که طفل لااقل یک ثلث از مدت مذکور در حکم را در کانون اصلاح و تربیت توقف کرده باشد.
کانون اصلاح و تربیت
در مقر هر دادگاه اطفال وزارت دادگستری یک کانون اصلاح و تربیت برای اجراء این قانون تاسیس مینماید.
در نقاطیکه دارالتادیب تاسیس شده موسسه مزبور طبق مقررات این قانون بکانون اصلاح و تربیت تبدیل خواهد شد.
کانون اصلاح و تربیت شامل سه قسمت خواهد بود: اول - قسمت نگاهداری موقت. دو - قسمت اصلاح و تربیت. سوم - زندان. اطفالی که هنوز درباره آنان از طرف دادگاه تصمیمی اتخاذ نشده بقسمت اول اعزام خواهند گردید و اطفالی که در مورد آنان تصمیم اعزام بکانون اصلاح و تربیت اتخاذ شود بر حسب مورد بقسمت دوم یا سوم اعزام خواهند گردید و در هر قسمت محل نگاهداری دختران از محل پسران مجزی خواهد بود.
اطفالی که طبق این ماده بیکی از قسمتهای مذکور اعزام گردیده و بسن پانزده سال تمام رسیدهاند اعم از این که تصمیمی از طرف دادگاه درباره آنها اتخاذ شده باشد یا خیر در قسمتی از کانون که برای این منظور تشخیص داده خواهد شد نگاهداری میشوند.
طرز تشکیل کانون اصلاح و تربیت و کیفیت اصلاح و تربیت طفل در هر یک از قسمتهای کانون مزبور طبق آئین نامه وزارت دادگستری خواهد بود و به اطفال باید بر حسب استعداد در مدت محکومیت آنها حرفهای آموخته شود.
قاضی اطفال لااقل هر سه ماه یکمرتبه شخصا از کانون اصلاح و تربیت بازدید و نسبت بامور و طرز تعلیم و تربیت و پیشرفت اخلاقی آنها رسیدگی خواهد کرد.
در مواردیکه رفتار و اخلاق طفل موجب فساد اخلاق اطفال دیگر میشود طفل مزبور بدستور دادگاه اطفال بقسمت زندان انتقال خواهد یافت و پس از اصلاح اخلاق و رفتارش دادگاه مجددا دستور انتقال او را بقسمت اصلاح و تربیت برای بقیه مدت خواهد داد.
برای اجراء مقررات این قانون وزارت دادگستری مجاز است از محل وجوه اموال بلاصاحب و بلاوارث و یا وجوهیکه اداره اوقاف برای این امر تخصیص میدهد استفاده نماید.
از تاریخ اجرای این قانون دارالتادیبهای موجود در مملکت با تمام لوازم آن در اختیار وزارت دادگستری قرار خواهد گرفت.
موارد متفرقه
آئین نامههای مذکور در این قانون را وزارت دادگستری تهیه و بموقع اجرا خواهد گذاشت.
این قانون پس از تصویب آئین نامههای مربوطه قابل اجرا خواهد بود.
در نقاطیکه کانون اصلاح و تربیت تشکیل میگردد مواد 34 و 35 و 36 و 37 قانون کیفر عمومی لغو میشود.
کسانیکه اشخاص کمتر از 18 سال تمام را بارتکاب جرم تحریک نمایند به مجازاتیکه در قانون کیفر عمومی برای مجرم اصلی مقرر است محکوم میشوند.
وزارت دادگستری مامور اجراء این قانون است.
قانون فوق که مشتمل بر سی و سه ماده و ده تبصره است در جلسه پنجشنبه بیست و هفتم آبان ماه یک هزار و سیصد و سی و هشت به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
نایب رئیس مجلس شورای ملی - عماد تربتی
قانون فوق که مشتمل بر سی و سه ماده و ده تبصره است در جلسه روز چهارشنبه دهم آذرماه یکهزار و سیصد و سی و هشت شمسی بتصویب مجلس سنا رسیده است. رئیس مجلس سنا – محسن صدر