قانون موافقت‌نامه بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت متحده بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی راجع به سرویسهای هواپیمائی ما بین قلمرو دو دولت و ماوراء آن‌ها

موافقت‌نامه مابین دولت شاهنشاهی ایران و دولت متحده بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی راجع بسرویسهای هواپیمائی بین قلمرو دو‌دولت و ماوراء آن‌ها که شامل یک مقدمه و هیجده ماده و یک جدول خطوط پرواز ضمیمه می‌باشد و در تاریخ 12 اردیبهشت ماه 1339 شمسی در‌تهران بامضاء نمایندگان مختار طرفین رسیده است تصویب و بدولت اجازه داده می‌شود اسناد مصوب را مبادله نماید

برای مقاصد مندرج در این موافقت‌نامه جز در مواردی که مضمون عبارت مفهوم دیگری را ایجاب کند: الف - مقصود از عبارت قرارداد قرارداد مربوط به هواپیمائی کشوری بین‌المللی، است که در تاریخ 7 دسامبر 1944 برای امضاء در شیکاگو حاضر‌شده بود و نیز شامل هر ضمیمه‌ای است که تحت مادۂ 90 قرارداد مزبور مورد قبول واقع گردیده و هر اصلاحیه‌ای که در ضمائم مذکور یا در اصل قرارداد بر طبق مواد 90 و 94 قرارداد بعمل آمده است می‌باشد. ب - مقصود از عبارت مقامات هواپیمائی در مورد دولت متحده بریتانیای کبیر وزیر هواپیمائی و هر شخص یا هیئتی است که مجاز باشد وظایف فعلی وزیر مزبور و یا وظائفی نظیر آنرا انجام دهد و در مورد ایران اداره کل هواپیمائی کشور و هر شخص یا هیئتی است که مجاز باشد وظایف فعلی‌آن اداره و یا وظایفی نظیر آن را انجام دهد. ج - مقصود از عبارت موسسه هواپیمائی معینه یک موسسه هواپیمائی است که یکی از طرفین متعاهدین طبق مادۂ 4 این قرارداد بوسیله اعلامیه‌کتبی برای بکار انداختن سرویسهای هوائی در خطوط مشخصه در برنامه ضمیمه این قرارداد که در اعلامیه مزبور تصریح گردیده است بطرف متعاهد دیگر معرفی مینماید. د - مقصود از عبارت قلمرو در مورد یک کشور اراضی و آبهای ساحلی متصل بآنستکه تحت حاکمیت - سیطره - حمایت یا قیمومیت آن کشور‌باشد. ه - عبارات سرویس هوائی - سرویس هوائی بین‌المللی - موسسه هواپیمائی و توقف بمنظورهای غیر از حمل‌ونقل بترتیب همان معانی را خواهند داشت که در مادۂ 96 قرارداد به آن‌ها داده شده است و: و - مقصود از عبارات تغییر ظرفیت بکار انداختن یک سرویس هواپیمائی بوسیله یک موسسه هواپیمائی معینه است بنحوی که یک قسمت از‌خط بار هواپیمائی بهره‌برداری شود که ظرفیت آن با هواپیمائی که در قسمت دیگر خط بکار برده شده است اختلاف داشته باشد.

1 - هر یک از طرفین متعاهدین حقوق مشخصه در این قرارداد را بمنظور بکار انداختن سرویسهای منظم هواپیمائی بین‌المللی در‌خطوطی که در قسمت مربوطه برنامه پرواز ضمیمه این موافقت‌نامه مشخص گردیده است بطرف متعاهد دیگر اعطا مینماید. این‌گونه سرویسها و‌خطوط از این پس بترتیب بنام سرویسهای مورد موافقت و خطوط مشخصه خوانده می‌شود. موسسات معینه بوسیله هر یک از طرفین‌متعاهدین در موقع بکار انداختن سرویسهای مورد موافقت در خطوط مشخصه از حقوق زیر بهره‌مند میگردند. الف - پرواز از فراز قلمرو کشور متعاهد دیگر بدون فرود آمدن. ب - توقف در قلمرو کشور مذکور بمنظورهای غیر بازرگانی. ج - توقف در قلمرو کشور مزبور در نقاطی که در برنامه پرواز ضمیمه این قرارداد برای آن خط مشخص گردیده بمنظور پیاده کردن و سوار کردن‌محمولات بین‌المللی - مسافر - بار و پست. 2 - و نیز مقرر است که در مناطق جنگ یا مناطقی که در اشغال نظامی است یا مناطقی که جنگ و اشغال نظامی در آن تاثیر داشته است با توجه بمادۂ9 قرارداد شیکاگو بکار انداختن این‌گونه سرویسها منوط به اجازه و تصویب مقامات صلاحیتدار نظامی باشد.

هیچیک از مقررات مادۂ 2 این موافقت‌نامه طوری تلقی نخواهد شد که بموسسات هواپیمائی یکی از طرفین متعاهدین امتیاز گرفتن مسافر- بار یا پست در قلمرو طرف متعاهد دیگر در ازاء کرایه یا حق‌الزحمه بمقصد نقطه دیگری در همان قلمرو اعطا شده است.

1 - هر یک از طرفین متعاهدین حق خواهد داشت یک یا چند موسسه هواپیمائی را برای بکار انداختن سرویسهای مورد موافقت در‌خطوط مشخصه کتبا تعیین و بطرف متعاهد دیگر معرفی نماید. 2 - بمجرد رسیدن چنین معرفی‌نامه طرف متعاهد دیگر بشرط رعایت مقررات بندهای 3 و 4 این ماده بموسسه یا موسسات معینه مزبور بدون‌تاخیر اجازه لازم برای بهره‌برداری را اعطا خواهد نمود. 3 - مقامات هواپیمائی یک طرف متعاهد ممکن است از موسسه‌ای که توسط طرف متعاهد دیگر معین گردیده بخواهد مقامات مزبور را قانع سازد که‌قابلیت انجام شرایطی را که طبق قوانین و مقرراتیکه معمولاو معقولا برای بکار انداختن سرویسهای هوائی بین‌المللی بوسیله مقامات مزبور‌موجب مقررات قرارداد شیکاگو تشریح شده است دارا می‌باشد. 4 - هر یک از طرفین متعاهدین حق خواهد داشت از اعطای اجازه بهره‌برداری اشاره شده در بند 2 این ماده امتناع ورزد و یا شرایطی را که برای استفاده‌از حقوق مشخصه در مادۂ 2 این قرارداد توسط یک موسسه هواپیمائی معینه لازم میداند تحمیل نماید در هر مورد که طرف متعاهد مزبور قانع نشده‌باشد که مالکیت عمده و کنترل موثر بر آن موسسه هواپیمائی در دست طرف متعاهدی که آن موسسه را معین نموده یا اتباع آن طرف می‌باشد. 5 - وقتیکه یک موسسه هواپیمایی بدین ترتیب معین و مجاز گردید می‌تواند هر وقت بخواهد بهره‌برداری از سرویسهای مورد موافقت را شروع نماید مشروط بر اینکه تعرفه‌ای که طبق مقررات مادۂ 9 این قرارداد وضع شده است در مورد سرویس مزبور مجری باشد.

1 - هر یک از طرفین متعاهدین حق خواهد داشت یک اجازه بهره‌برداری صادره را لغو نماید یا استفاده از حقوق مشخصه در مادۂ 2 این‌قرارداد را از موسسه‌ای که توسط طرف متعاهد دیگر تعیین گردیده معلق نماید یا شرائطی را که ممکن است برای استفاده از این حقوق لازم باشد تحمیل‌نماید: الف - در هر موردیکه قانع نشده باشد که مالکیت عمده و کنترل موثر بر موسسه هواپیمائی مزبور در دست طرف متعاهدی که آن موسسه هواپیمائی را معین نموده یا اتباع آن طرف می‌باشد یا ب - در مورد استنکاف موسسه هواپیمائی مزبور از اجرای قوانین یا مقررات کشور متعاهدی که این حقوق را اعطا کرده یا. ج - در موردی که موسسه هواپیمائی مزبور بودجه دیگری از بهره‌برداری طبق شرایط مشروحه در این موافقت‌نامه استنکاف کند. 2 - غیر از لغو فوری - تعلیق یا تحمیل شرایط مذکور در قسمت 1 این ماده برای احتراز از نقض بیشتر قوانین یا مقررات ضرورت دارد که چنین حقی پس از مشورت با طرف متعاهد دیگر بکار رود.

1 - هواپیمائیکه در سرویسهای بین‌المللی بوسیله موسسات هواپیمائی معینه هر یک از طرفین متعاهدین بکار میرود و همچنین‌تجهیزات معمولی آن‌ها مخازن بنزین و روغنهای مخصوص چرب کردن موتور و ذخائر خواربار هواپیما (شامل غذا - آشامیدنی و دخانیات) که در داخل‌چنین هواپیمائی قرار دارد در موقع ورود بقلمرو طرف متعاهد دیگر از کلیه حقوق گمرکی - هزینه‌های بازرسی و سایر عوارض یا مالیاتهای دیگر‌معاف خواهد بود مشروط بر اینکه چنین لوازم و ذخائر تا زمانیکه مجددا صادر شوند یا در قسمتی از پرواز که بر فراز قلمرو کشور مزبور است بمصرف بر سند در داخل هواپیما باقی بمانند. 2 - به استثنای عوارض مربوط به سرویسهای انجام شده چنین معافیت از عوارض مالیاتهای مشابه مزبور در موارد ذیل وجود خواهد داشت. الف - ذخائر و خوارباری که بهواپیما در قلمرو یک کشور متعاهد برای مصرف ضمن پرواز بخارج از کشور بداخل هواپیمای سرویس بین‌المللی کشور متعاهد دیگر حمل می‌شود در مدت محدودی که بوسیله مقامات کشور مزبور معین می‌گردد. ب - وسائل یدکی هواپیما که بقلمرو هر یک از کشورهای متعاهد وارد می‌شود و برای تعمیر یا نگاهداری هواپیمائی که در سرویسهای بین‌المللی‌معینه از طرف کشور متعاهد دیگر بکار میرود. ج - سوخت و روغنهای مخصوص چرب کردن موتور هواپیما که برای مصرف پرواز خارج از کشور هواپیمائی که در سرویسهای بین‌المللی متعلق بموسسات هواپیمائی معینه کشور متعاهد دیگر برده و ذخیره می‌شود ولو آنکه این ذخائر در قسمتی از پرواز که بر فراز قلمرو کشور متعاهدی که این‌ذخائر در آن کشور بداخل هواپیما حمل شده باشد مصرف گردد. موادی که در بندهای الف و ب و ج فوق بدان اشاره شده است ممکن است الزاما تحت نظارت یا کنترل گمرک نگاهداری شود.

تجهیزات معمولی مورد نیاز هواپیما و همچنین مواد و ذخائری که در داخل هواپیمای هر یک از طرفین متعاهدین باقی میماند ممکن است‌در قلمرو طرف متعاهد دیگر فقط پس از تصویب مقامات گمرکی طرف متعاهد مزبور تخلیه گردد. در چنین مواردی وسایل و ذخائر مزبور ممکن است تا زمانیکه مجددا صادر و یا به انحاء دیگر بر طبق مقررات گمرکی مربوطه ترخیص گردند تحت‌نظارت مقامات مزبور قرار گیرند.

1 - موسسات هواپیمائی طرفین متعاهدین فرصت مناسب و متساوی خواهند داشت که سرویسهای مورد موافقت را در خطوط مشخصه در بین قلمروهای خود بکار اندازند. 2 - در بکار انداختن سرویسهای مورد موافقت موسسات هواپیمائی هر یک از طرفین متعاهدین منافع موسسات هواپیمائی طرف متعاهد دیگر را‌ملحوظ خواهند داشت تا تاثیر نامطلوبی در جریان امور سرویسهائی که طرف اخیرالذکر در تمام یا قسمتی از همان خطوط دائر نموده است حاصل‌نشود. 3 - سرویسهای مورد موافقت که بوسیله موسسات هواپیمائی معینه طرفین متعاهدین برقرار می‌گردد باید کاملا با احتیاجات عمومی برای حمل‌ونقل در خطوط معینه منطبق باشد و هدف اصلی آن‌ها فراهم نمودن ظرفیتی باشد (با ضریب بارگیری معقولانه) کافی برای احتیاجاتی که منطقا از لحاظ‌حمل و نقل مسافر - بار و محمولات پستی بمقصد و یا از مبداء قلمرو طرف متعاهدی که موسسه یا موسسات هواپیمائی را تعیین نموده و فراهم‌نمودن وسائل حمل مسافر - بار و محمولات پستی از لحاظ پیاده و سوار کردن آن‌ها در نقاطی واقع در خطوط مشخصه در قلمرو دولتهائی غیر از دولتی که موسسه یا موسسات هواپیمائی را تعیین نموده است طبق مقررات کلی زیر باید انجام گیرد. ظرفیت باید متناسب باشد با: الف - احتیاجات حمل‌ونقل از مبدا و بمقصد قلمرو کشور متعاهدی که موسسه هواپیمائی را تعیین نموده. ب - احتیاجات حمل‌ونقل نواحی که موسسات هواپیمائی از آن عبور مینماید پس از رعایت منافع سرویسهای حمل‌ونقل هوائی دیگری که بوسیله موسسات هواپیمائی کشورهای آن نواحی تاسیس شده است. ج - احتیاجات خط هواپیمائی سرتاسری.

1 - تعرفه‌هائیکه بوسیله موسسات هواپیمائی یکی از طرفین متعاهدین برای حمل محمولات از مبدا یا بمقصد قلمرو طرف متعاهد‌دیگر وضع مییگردد بایستی بمیزان عادلانه و با توجه بکلیه عوامل مربوطه از جمله هزینه بهره‌برداری نفع عادلانه و تعرفه‌های موسسات هواپیمائی دیگر برقرار گردد. 2 - تعرفه‌هائیکه در بند 1 این ماده بدان اشاره شده است توام با حق کمیسیون آژانس مربوطه در صورت امکان بوسیله موسسات هواپیمائی معینه مربوطه طرفین متعاهدین و با مشورت موسسات هواپیمائی دیگری که در تمام یا قسمتی از خط مزبور بهره‌برداری مینمایند باید مورد توافق قرار گیرد و‌این موافقت بایستی در جائیکه امکان دارد از طریق دستگاه تعیین نرخ موسسه بین‌المللی حمل‌ونقل هوائی بعمل آید. 3 - تعرفه‌هائیکه بنحو فوق مورد موافقت قرار گرفت باید اقلا (30 روز) قبل از تاریخ معینه برای اجرا جهت تصویب مقامات هواپیمائی طرفین‌متعاهدین تسلیم گردد و در موارد مخصوص اینمدت معینه با موافقت مقامات مزبور ممکن است تقلیل داده شود. 4 - اگر موسسات معینه نتوانند با هر یک از تعرفه‌های مزبور موافقت نمایند یا چنانچه بدلائل دیگر یک تعرفه نتواند طبق مقررات قسمت 2 این ماده‌تثبیت گردد یا در صورتیکه در ظرف مدت 15 روز از مدت 30 روز مندرج در بند 3 این ماده یک طرف متعاهد عدم موافقت خود را با هر تعرفه‌ای که طبق مقررات بند 2 بدان توافق شده است بوسیله یادداشتی بطرف متعاهد دیگر اعلام نماید مقامات هواپیمائی طرفین متعاهدین سعی خواهند کرد‌نسبت به تعیین تعرفه بوسیله موافقتنامه‌ای اتخاذ تصمیم نمایند. 5- در صورتیکه مقامات هواپیمائتی نتوانند در مورد تعرفه‌ای که طبق بند 3 این ماده جهت تصویب به آن‌ها تسلیم شده است و یا در اتخاذ تصمیم نسبت بهر تعرفه‌ای که طبق بند 4 این ماده باید تعیین گردد موافقت حاصل نماید مورد اختلاف طبق مادۂ 12 این قرارداد حل و فصل خواهد شد. 6 - با رعایت مقررات بند 5 این ماده هیچ تعرفه‌ای بموقع اجرا گذارده نخواهد شد مادام که مقامات هواپیمائی هر یک از طرفین متعاهدین آنرا‌تصویب نکرده باشند. - 7تعرفه‌هائیکه طبق مقررات این ماده تعیین شده است بقوت خود باقی خواهند بود تا تعرفه‌های جدیدی که بر اساس مقررات این ماده وضع‌میگردد تعیین شود.

مقامات هواپیمائی هر یک از طرفین متعاهدین در صورت تقاضای مقامات هواپیمائی طرف متعاهد دیگر اطلاعیه‌های منظم و یا سایر‌گزارشات مربوط به آمارهائی که معقولا برای تجدید نظر در ظرفیت سرویسهای مورد موافقت تاسیس شده توسط موسسات هواپیمائی معینه طرف متعاهد اول لازم است تسلیم مینماید. چنین اطلاعیه‌هائی باید کلیه اطلاعات لازم برای تعیین مقدار محمولاتی که توسط موسسات مزبور در خطوط مورد موافقت حمل گردیده و همچنین مبداء و مقصد این محمولات را شامل باشد.

مقامات هواپیمائی طرفین متعاهدین با روح همکاری صمیمانه برای حصول اطمینان از اعمال دقیق و اجرای رضایت‌بخش مقررات این‌موافقتنامه و ضمیمه مربوط به آن گاه به گاه با یکدیگر مشورت بعمل میآورند.

1 - چنانچه بین طرفین متعاهدین درباره تفسیر یا اجرای این موافقت‌نامه اختلافی پدید آید طرفین متعاهدین در وهله اول سعی خواهند نمود که با مذاکره آنرا حل و فصل نمایند. 2 - در صورتیکه طرفین متعاهدین از راه مذاکره بحل اختلاف نائل نشوند ممکن است در مورد ارجاع اختلاف برای اخذ تصمیم بشخص یا هیئتی موافقت نمایند و اگر بدین ترتیب توافق حاصل نکنند موضوع اختلاف بنا به پیشنهاد هر یک از طرفین متعاهدین ممکن است برای اخذ تصمیم بیک‌هیئت داوری مرکب از سه داور که هر یک از طرفین متعاهدین یکی از آن‌ها را انتخاب نموده و داور سوم را داورهائی که بدین ترتیب انتخاب شده‌اند‌مشترکا تعیین خواهند نمود ارجاع گردد. هر طرف متعاهد در ظرف مدت 60 روز از تاریخ دریافت یادداشت طرف متعاهد دیگر از طریق سیاسی مبنی بر‌تقاضای داوری نسبت بحل اختلاف بوسیله هیئت داوری مزبور داور خود را تعیین مینماید و داور سوم در ظرف مدت 60 روز دیگر از این تاریخ تعیین می‌گردد. چنانچه هر یک از طرفین متعاهدین در ظرف مدت معینه مزبور از تعیین یک داور خودداری نماید و یا داور سوم در مدت معینه تعیین‌نشود ممکن است انتخاب داور یا داورها بر حسب مورد بنا بدرخواست هر یک از طرفین متعاهدین از رئیس شورای سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری بعمل آید در چنین موردی داور سوم تابعیت کشور ثالثی را خواهد داشت و ریاست هیئت داوری را عهده‌دار می‌گردد. 3- طرفین متعاهدین از هر تصمیمی که طبق بند 2 این ماده اخذ شده است تبعیت مینمایند.

چنانچه هر یک از طرفین متعاهدین مایل به تغییر هر یک از مقررات این قرارداد و برنامه پرواز ضمیمه آن باشد ممکن است از طرف متعاهد دیگر تقاضای مشورت نماید. چنین مشورتی که ممکن است بوسیله مکاتبه یا مذاکره بین مقامات هواپیمائی صورت گیرد در ظرف مدت 60روز از تاریخ تقاضا شروع خواهد شد مگر این که طرفین متعاهدین در تمدید این مدت توافق نمایند. هر تغییری که بدین ترتیب مورد موافقت قرار گیرد پس از اینکه آن تغییرات بوسیلۂ مبادله یادداشتی از مجرای سیاسی تایید گردید بموقع اجرا‌گذارده خواهد شد.

هر گاه طرفین متعاهدین بیک قرارداد یا موافقت‌نامه عمومی چند جانبه ملحق گردند این موافقت‌نامه و ضمیمه آن طوری اصلاح خواهد‌شد تا با آن قرارداد یا موافقت‌نامه مطابقت داشته باشد.

هر یک از طرفین متعاهدین ممکن است در هر موقع قصد خود را مبنی بر خاتمه این موافقت‌نامه بوسیله اخطاریه‌ای بطرف متعاهد دیگر اعلام نماید این اخطاریه باید در آن واحد به سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری نیز فرستاده شود در چنین موردی این موافقت‌نامه دوازده ماه پس‌از تاریخ رسید اخطاریه مزبور بطرف متعاهد دیگر خاتمه می‌یابد مگر اینکه اخطاریه اعلام خاتمه موافقت‌نامه قبل از انقضاء مدت مزبور با توافق طرفین پس گرفته شود. در صورت عدم اعلام رسید اعلامیه مزبور از طرف متعاهد دیگر این اعلامیه چهارده روز پس از وصول به سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری وصول یافته تلقی می‌گردد.

موسسه هواپیمائی معینه یک طرف متعاهد ممکن است در یک نقطه از قلمرو طرف متعاهد دیگر ظرفیت هواپیماهای خود را فقط بنابر‌کیفیات زیر تغییر دهد: الف - در صورتی که این تغییر ظرفیت بعلت صرفه‌جوئی در بهره‌برداری باشد. ب - در موردی که هواپیماهای بکار برده شده در قسمتی از خط که دارای مسافت بیشتری از نقطه نهائی پرواز که در خاک کشور متعاهد اول است‌میباشد از نظر ظرفیت کوچک تر باشد از هواپیماهائی که در قسمت دیگر که نزدیک‌تر است. ج - هواپیمائی که ظرفیت کمتری دارد فقط برای اتصال بهواپیمائی که ظرفیت بیشتری دارد بهره‌برداری نماید و برنامه‌اش طوری تنظیم می‌گردد که این‌امر را ممکن سازد بدین معنی که هواپیمای کوچکتر در نقطه تغییر ظرفیت بمنظور پیاده یا سوار کردن محمولات از هواپیمائی با توجه قبلی بمقصود‌مزبور تعیین می‌گردد. د - بشرطی که مقادیر کافی محمولات در سرتاسر خط وجود داشته باشد و. ه - بشرطیکه مقررات مادۂ 8 این موافقت‌نامه در مورد تمام ترتیباتیکه در امر تغییر ظرفیت داده می‌شود تبعیت گردد.

هیچ یک از مقررات این موافقت‌نامه نباید چنین تعبیر شود که با تعهداتیکه طرفین متعاهدین در قبال مادۂ 7 قرارداد شیکاگو بعهده دارند‌مغایر می‌باشد.

موافقت‌نامه فعلی منوط بتصویب طرفین متعاهدین طبق قوانین اساسی مربوطه آن‌ها می‌باشد و از تاریخ مبادله اسناد مصوبه که در لندن‌صورت خواهد گرفت بموقع اجرا در میآید. برای گواهی مراتب فوق امضاء‌کنندگان ذیل که از طرف دولتهای متبوعه خود اختیار تام حاصل نموده‌اند این موافقت‌نامه را امضاء و بمهر خود ممهور‌نمودند در تاریخ دوازدهم اردیبهشت ماه 1339 هجری شمسی برابر با دوم ماه مه 1960 میلادی در دو نسخه بزبان انگلیسی و فارسی که هر دو متن متساویا‌معتبرند به امضاء رسید. از طرف دولت شاهنشاهی ایران ---- از طرف دولت متحده بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی