آئین نامه ایمنی انبارهای کالا

انبار کالا به محلی اطلاق می‌گردد که یک یا چند نوع کالای بازرگانی - یا محصولات صنعتی و یا مواد اولیه و یا فرآورده‌های دامی و‌کشاورزی در آنجا نگهداری می‌شود. کلیه انبارهای عمومی - و انبارهای اختصاصی واحدهای صنعتی و بازرگانی و تولیدی اعم از بخش خصوصی و دولتی مشمول مقررات این آئین نامه‌خواهند بود. مکانی که دارای شرایط مندرج در این آئین نامه نباشد انبار محسوب نمیشود.

انبارها بر حسب نوع کالائی که در آن‌ها نگاهداری می‌شود به چهار طبقه بشرح زیر تقسیم می‌گردد: انبارهای ردیف 1 - برای نگاهداری مواد و اجسامی که نمی‌سوزند مانند آهن آلات صنعتی و ساختمانی - انواع پروفیلهای فلزی - مس و برنج - حلبی‌و آهن ورق - قطعات فلزی - ماشین آلات، موتور آلات بدون لاستیک و سوخت، انواع پیچ و مهره و میخ و سیمان و امثال آن‌ها. انبارهای ردیف 2 - برای نگاهداری مواد خشک و ذغالی از قبیل چوب و تخته - انواع فیبر و سه‌لائی - کاغذ و مقوا - پنبه و پشم - غلات و حبوبات- و سایر فرآورده‌های کشاورزی و پارچه‌های نخی و پشمی فرش، چتائی و کنف - اجناس خرازی و لوازم فلزی و وسائل الکتریکی و کالاهای مشابهی که در صندوقهای چوبی یا کارتن‌های مقوائی یا لفاف بسته‌بندی شده باشند. انبارهای ردیف 3 - برای نگاهداری مواد شیمیائی و داروئی و مایعات قابل اشتعال: از قبیل نفت و مشتقات آن - الکل - رنگ، اسکاتیف، تربانتین، - روغنهای حیوانی و نباتی و خوراکی و صنعتی - پارافین مایع و جامد – داروهای شیمیائی و صنعتی - پیه و نظایر آن. انبارهای ردیف 4 - برای نگاهداری مواد لاستیکی و پلاستیکی از قبیل لاستیک روئی و توئی وسائل نقلیه - لاستیک و پلاستیک ورق - اشیاء ساخته شده از لاستیک - مواد خام لاستیک و پلاستیک و ظروف پلاستیکی و سایر اشیاء ساخته شده از آن‌ها.

مالکین - موجرین و مستاجرین انبارهای موجود و قائم‌مقام قانونی آن‌ها موظفند از تاریخ اجرای این آئین نامه ظرف مدت یکسال وضع ساختمان انبارهای خود را با توجه بضوابط مقرر در این آئین نامه و دستورالعملهای مربوطه تطبیق و تکمیل نمایند و در پایان این مهلت در صورت‌عدم رعایت مقررات مزبور بر حسب مورد توسط اتاق اصناف - اتاق بازرگانی - وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی مربوط نسبت به جلوگیری از ادامه‌کار متخلف مادام که رفع نقص بعمل نیامده است اقدام خواهند نمود.

شهرداریها موظفند با رعایت ضوابط نقشه جامع در مورد تغییر و تکمیل انبارهای موجود در جهت تطبیق با مندرجات این آئین نامه تسهیلات لازم را فراهم نمایند.

صاحب کالا یا نماینده او در موقع تحویل کالا بانبار مکلف است مشخصات کامل کالای خود را از نظر آتش‌سوزی - انفجار و حوادث‌مشابه که ایجاد خسارتهای مالی یا صدمات جانی می‌کنند کتبا باطلاع مسئول انبار برساند و همچنین مسئول انبار مکلف است بمنظور حصول‌اطمینان کنترل لازم را در موقع تحویل گرفتن کالا معمول دارد.

انبارها باید در نقاطی احداث شوند که وسیله نقلیه مورد لزوم بتواند بسهولت بمحوطه انبار وارد شود.

دیوارها و سقف و سرپناه تمام انبارها بدون استثناء باید از مصالح غیر قابل اشتعال ساخته شود. بکار بردن چوب و تخته و پلاستیک و‌خرپاهای چوبی و تخته‌ای در ساختمان انبارها بکلی ممنوع است. اجزاء مقاوم با مصالح غیر قابل اشتعال نظیر خرپاها و تیرآهن و یا حمال‌های بتون‌آرمه باید بطریقی عایق کاری شوند که در برابر آتش‌سوزی برای مدت حداقل دو ساعت و ستونها برای مدت سه ساعت مقاومت نمایند.

موقعیت ساختمانهای انبار اعم از قسمت باز و سرپوشیده باید طوری باشد که وسائل نقلیه موتوری و غیر موتوری مورد لزوم بتوانند بدون برخورد با مانع تا جلوی در ورودی انبار پیش بروند.

کف تمام انبارها باید بتون یا اسفالت یا سنگ فرش شود و شیب و آبروی کف محوطه طوری باشد که آب در زیر کالاها جمع نشود.

میزان و مقدار ذخیره آب مورد لزوم آتش‌نشانی و همچنین سیم کشی برق - و تناسب قطر سیمهای برق یا بار الکتریکی لازم در کلیه انبارها بر حسب دستورالعملهای سازمان دفاع غیر نظامی کشور تعیین خواهد شد.

در داخل انبارها باید به نسبت وسعت آن بر حسب مورد دستگاههای هواکش نصب شود تا هوای انبار مرتبا تعویض گردد.

محوطه داخل انبارها باید از پوشال و خاشاک خرده چوب و کاغذ و سایر مواد زائد قابل اشتعال پاک شوند.

شهرداریها موقع صدور پروانه ساختمان انبارها - وزارت اقتصاد و اتاق بازرگانی و اتاق اصناف هر محل هنگام صدور پروانه مورد لزوم برای انبارهای کالا باید مقررات مندرج در این آئین نامه و دستورالعملهای سازمان دفاع غیر نظامی کشور را در مورد اجرای آئین نامه رعایت نمایند.

انبارهائیکه عرض آن‌ها کمتر از 20 متر است، عرض راهرو و داخل انبار نباید از یک متر و نیم کمتر باشد. انبارهائیکه عرض آنها‌بیشتر از 20 متر باشد عرض راهرو کمتر از دو متر نخواهد بود و چنانچه انبار بوسائل مکانیکی یا موتوری حمل‌ونقل مجهز باشد راهروهای متناسب با عبور وسائل مزبور منظور خواهد گردید. راهروی طولی باید تا انتهای انبار خالی از کالا بوده و با رنگ سفید از دو طرف خط کشی و مشخص‌شده باشد.

انبارها باید بشرحی که در مورد هر ردیف ذکر خواهد شد وسائل ضروری آتش‌نشانی داشته باشند.

کلیه کارکنان انبارها باید تعلیمات مربوط به حفاظت و ایمنی و طرز کار با وسائل اولیه آتش‌نشانی را فرا گیرند، سازمان دفاع غیر نظامی مکلف است ترتیب آموزش کارکنان انبارها را بدهد.

نکات زیر باید در مورد انبارهای کالا رعایت گردد:

بین سقف انبار و مرتفع‌ترین نقطه کالای چیده شده فاصله بشرح زیر باید موجود باشد. اگر ارتفاع کالای چیده شده 5ر4 متر بیشتر باشد فاصله تا سقف یک متر و نیم - اگر ارتفاع کالای چیده شده بین 60ر2 تا 50ر4 متر باشد فاصله تا سقف یک متر، اگر ارتفاع کالای چیده شده کمتر از 60ر2متر باشد فاصله تا سقف 40 سانتی‌متر خواهد بود.

در انبارهائیکه عرض آن کمتر از 35 متر باشد حداکثر سطح اشغال شده هر قسمت (پارتی) کالا 250 متر مربع و فاصله آن با قسمت دیگر یک متر و چنانچه عرض انبار 35 متر و بیشتر باشد حداکثر سطح اشغال شده هر قسمت کالا 1000 متر مربع و فاصله آن با قسمت دیگر حداقل 2 متر‌خواهد بود.

فاصله بین کالا تا دیوار انبار حداقل 60 سانتی‌متر خواهد بود مگر در مواردی که بعلت وضع مخصوص بسته‌بندی کالا رعایت فاصله مزبور مقدور نباشد.

آتش زدن چوب و تخته و کاغذهای باطله و نظایر آن در داخل انبارها مطلقا ممنوع است و در صورت لزوم برای انجام این کار باید با نظر سازمان دفاع غیر نظامی کشور از کوره‌های مخصوص استفاده شود.

همه روزه مقارن با تعطیل انبار باید تمام محوطه انبارها از نظر ایمنی بوسیله مسئول انبار دقیقا بازدید و نتیجه در دفتر مخصوص ثبت شود.

استعمال دخانیات در محوطه داخل و خارج انبار مطلقا ممنوع و به تعداد کافی علائم استعمال دخانیات ممنوع است باید نصب شود.

در صورتیکه کف انبار فاقد شیب و آبرو باشد باید کالا حداقل 5 سانتی‌متر با سطح زمین فاصله داشته باشد.

فاصله بین انبارهای محصور و مسقف با دیوارهای مجاور از هر چهار طرف نباید از شش متر کمتر باشد و این فاصله باید از هر نوع کالا خالی نگهداری شود بنحوی که اتومبیلهای آتش‌نشانی بتوانند هر انبار را بسهولت دور بزنند.

در موقع چیدن آهن آلات در انبارهای ردیف 1 باید دقت و مراقبت کامل بعمل آید که بهیچوجه خطر غلطیدن و افتادن قطعات در بین نباشد و به نسبت هر صد متر مربع از یکدستگاه کپسول آب و گاز ده لیتری جهت آتشهای خشک و جهت هر تابلوی برق یکدستگاه کپسول گاز انیدرید کربنیک 6 کیلوئی برای خاموش کردن آتش ناشی از برق نصب گردد.

انبارهای ردیف 2 علاوه بر رعایت مقررات عمومی انبارها باید مجهز به لوله کشی آب بقطر یکدوم اینچ (64ر3 سانتی‌متر) با فشار‌کافی و شیر اصلی و قرقره و شلنگ مخصوص آتش‌نشانی با جعبه قرقره و لوله از نوع برزنتی تولاستیکی باشند.

سازمانها و شرکتهای آب در تهران و شهرستانها و همچنین شهرداریها در نقاطی که امر آبرسانی بعهده شهرداری است موظفند بدرخواست انشعاب آب مورد نیاز انبارهای کالا اعم از انبارهای موجود یا انبارهائیکه بعدا دایر می‌شود خارج از نوبت رسیدگی نموده برای برقراری‌انشعاب آن‌ها حداکثر تسهیلات ممکنه را فراهم سازند.

لوله‌ها و قرقره‌های آتش‌نشانی باید حتی‌المقدور در کنار درها یا نقاطی نصب شوند که در صورت بروز حریق در دسترس باشد و بطور کلی از قرار دادن عدلها و صندوقهای کالا در جلو و جوار شیرهای اصلی خودداری شود.

نصب دستگاههای اعلام خبر و اطفاء حریق در انبارهای کالا اجباری است.

کالاهای انبارهای ردیف 1 را می‌توان با رعایت مقررات مربوط بکالاهای مزبور در ردیف 2 نیز نگاهداری نمود.

در این قبیل انبارها به نسبت هر صد متر مربع باید از دو دستگاه کپسول آب و گاز ده لیتری استفاده شود و همچنین انبار باید مجهز به شیلنگ آتش‌نشانی با قطر یک و یکدوم اینچ (64ر3 سانتی‌متر و بطول 20 متر (با فشار کافی) و سر لوله و قرقره و شیلنگ مخصوص آتش‌نشانی باشد.

در مورد انبارهای مخصوص پنبه و یا قسمتی از انبارهای مواد خشک و مواد ذغالی که برای نگاهداری عدلهای پنبه اختصاص داده می‌شود علاوه بر اجرای تمام مواد این فصل مقررات زیر نیز باید مراعات شود. الف - نگهداری عدلهای پنبه در انبارهای محصور و مسقف. ب - تعبیه دریچه هواکش مناسب در بالای هر پارتی کالا که از 30 متر مربع تجاوز نخواهد کرد در سقف انبار بمنظور خروج دود در صورت بروز‌حریق. ج - نصب شیشه‌های مات یا رنگ زده در دریچه‌های نورگیر انبار. د - نصب تور سیمی در جلوی تمام پنجره‌ها مخصوصا آنهائیکه بخارج از انبار باز می‌شوند. ه- جمع‌آوری هر نوع پوشال و کاغذ و خرده چوب و غیره از کف انبار و از زیر و اطراف عدلهای پنبه.

در انبارهای ردیف 3 نگهداری سایر کالاها ممنوع است. اجناسی که در این انبارها نگاهداری می‌شود باید طبقه‌بندی شده و هر قسمت از انبار برای یکنوع کالا اختصاص داده شود.

وسعت انبارهای محصور و مسقف مایعات قابل اشتعال در نقاطی که دارای وسائل آتش‌نشانی مجهز باشد از یکصد متر مربع و در‌مناطقی که فاقد وسائل آتش‌نشانی مجهز است از سی متر مربع نباید تجاوز نماید.

نگاهداری انواع مواد قابل اشتعال در ظروف سرباز یا قوطی و بشکه‌های نشتی ممنوع است.

برای نگاهداری شیشه‌ها و قوطیها و ظروف محتوی مواد روغنی و مایعات قابل اشتعال باید قفسه‌بندی فلزی مناسب فراهم گردد که از‌وارد آمدن فشار و شکستن آن‌ها جلوگیری شود.

ساختمان کف انبارهای دارو و مایعات قابل اشتعال باید منحصرا سیمانی باشد و مرتبا شستشو گردد تا از آلوده شدن به مواد چربی و‌داروهای مختلف جلوگیری شود.

انبارهای ردیف 3 به نسبت هر صد متر مربع باید مجهز بدو دستگاه کپسول پودر گاز 12 کیلوئی و یک دستگاه کپسول پودر و گاز 50 کیلوئی باشد و همچنین به نسبت حجم انبارها تعدادی سطل مخصوص آتش‌نشانی درباز محتوی ماسه خشک الک شده در محلهای مناسب گذاشته شود.

شیرها و شیلنگهای آتش‌نشانی در انبار مایعات قابل اشتعال باید در خارج انبار قرار داشته و موارد استفاده از آن‌ها بکلیه کارکنان انبار از‌طرف سازمان دفاع غیر نظامی محل آموزش داده شود. نوع و اندازه سرقفلهای آتش‌نشانی هر انبار باید منطبق با نوع و اندازه سرقفلهای آتش‌نشانی شهرداری محل انتخاب شود.

برای نگاهداری اشیاء لاستیکی و پلاستیکی باید از انبارهای محصور و مسقف استفاده شود.

کلیه مواد پلاستیکی و بشرح ردیف 4 از ماده 2 باید از سایر انواع کالا مجزا و در انبارهای مخصوص نگاهداری شود و نگاهداری‌کالاهای ردیف 2 و 3 در انبارهای ردیف 4 ممنوع است ولی کالاهای ردیف یک را می‌توان با رعایت مقررات مربوط بنگهداری آن‌ها در انبارهای ردیف چهار نگاهداری نمود.

فشار آب لوله‌های آب در انبارها نباید از شش اتمسفر کمتر باشد و در صورتیکه فشار معمولی آب از این مقدار کمتر باشد باید با نصب و‌استفاده از موتور پمپ یا الکتروپمپ فشار آب را تا حد لازم بالا برد.

طول و عرض انبارهای ردیف 4 نباید از حدود 20×60 متر تجاوز نماید.

در کنار و خارج هر یک از درهای ورودی انبارهای ردیف 4 باید شیر اصلی آب و جعبه لوله مخصوص آتش‌نشانی با حداقل سی متر لوله برزنتی داخل لاستیکی و سر لوله کف ساز و دستگاه مربوطه حداقل صد لیتر داروی مولد کف موجود باشد که در صورت بروز آتش‌سوزی بتوان بسهولت از آن‌ها استفاده نمود.

در داخل انبارهای ردیف 2 و 3 و 4 باید به نسبت وسعت آن دستگاههای هواکش نصب شود که هوای انبار مرتبا تعویض گردد.

انبارهای ردیف 4 باید به نسبت هر صد متر مربع بدو دستگاه کپسول پودر و گاز 12 کیلوئی مجهز باشند و چنانچه وسعت انبار بیش از‌یک صد متر باشد علاوه بر کپسول‌های مذکور وجود یک دستگاه کپسول پودر و گاز 50 کیلوئیی الزامی است.

در مورد انبارهای ردیف 3 اجزای ساختمان (دیوارها - سقف - ستون و غیره) باید طوری محاسبه شوند که در برابر انفجار داخلی که فشار یکنواخت در تمام جهات وارد مینماید مقاومت نمایند و یا اینکه سطح در و پنجره باندازه کافی منظور و طوری تعبیه گردد که بلافاصله پس از‌انفجار به خارج پرتاب و موجب کاهش فشار وارده باجزاء ساختمان شوند.

بازدید ایمنی از انبارهای کالا و نظارت در اجرای دستورالعمل‌های صادره از وظایف سازمان دفاع غیر نظامی کشور می‌باشد و سازمانهای ذیربط - شهرداریها - بیمه مرکزی ایران - اطاقهای اصناف و بازرگانی و صنایع و معادن ایران مکلفند برای انجام آن بتعداد مورد لزوم و در حدود امکانات موسسات مربوط کارشناس و نماینده در اختیار آن سازمان بگذارند.