آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی

محل مجلس شورای اسلامی جمهوری اسلامی ایران محل تشکیل اولین مجلس خبرگان است که قانون اساسی ایران در آن بتصویب رسیده است و هیچ محل دیگری برای تشکیل جلسات عمومی مجلس رسمیت ندارد مگر در مواقع اضطرار که به سبب آفات طبیعی و یا هجوم دشمنان و امثال آن اجتماع و تشکیل جلسات ممکن نباشد، محل جدید و تاریخ جلسات باید رسما به اطلاع نمایندگان برسد.

مسن ترین فرد از نمایندگان حاضر بعنوان رئیس سنی و فرد بعدی بعنوان نایب رئیس و دو نفر از جوانترین نمایندگان حاضر بسمت منشی معین می‌شوند و در جایگاه هیئت رئیسه قرار میگیرند. در صورت تساوی سن هیئت رئیسه سنی با قید قرعه از بین مسن ترین و جوانترین نمایندگان حاضر تعیین خواهد شد. تشخیص هیئت رئیسه سنی با اداره قوانین مجلس است.

وظایف هیئت رئیسه سنی، اداره جلسه افتتاحیه و انجام مراسم تحلیف و اجرای انتخابات هیئت رئیسه موقت است، انتخاب هیئت رئیسه موقت پس از شور در شعب و در جلسه علنی بعد مجلس انجام خواهد شد. ترکیب و وظایف و طرز انتخاب آن مانند هیئت رئیسه دائم است بجز اینکه اکثریت نسبی در انتخاب رئیس کافی خواهد بود.

نخستین جلسه هر دوره مجلس شورای اسلامی طبق اصل شصت و پنجم قانون اساسی با حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان (180 نفر) رسمیت مییابد در آغاز جلسه آیات 35 تا 42 سوره شوری تلاوت می‌شود. پس از قرائت پیام رهبر و یا شورای رهبری مراسم تحلیف انجام و در پایان جلسه نمایندگان بمنظور بزرگداشت خون شهیدان و ادای احترام و تجدید عهد با آنان در بهشت زهرا حضور خواهند یافت.

نمایندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم قانون اساسی به هیئت اجتماع در حال قیام سوگند یاد می‌کنند. متن سوگند نامه توسط رئیس قرائت می‌شود و نمایندگان بحالت اجتماع در حال قیام آنرا تکرار و پس از انجام مراسم، سوگند نامه را امضاء می‌کنند. نمایندگان اقلیتهای دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد. نمایندگانی که در جلسه نخست شرکت ندارند باید در اولین جلسه رسمی که حضور پیدا می‌کنند سوگند را بجای آورند و ذیل سوگند نامه را امضاء کنند.

پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان بحکم قرعه متساویا به پانزده شعبه تقسیم شده و هر چند نفری که باقی ماندند بترتیب از شعبه اول، یک یک به شعب افزوده می‌شود. شعب برای انتخاب هیئت رئیسه خود و سپس برای رسیدگی به اعتبارنامه‌ها و پرونده‌های انتخاباتی و وظایف مربوط هر روز بدون تعطیل و حداقل روزانه 6 ساعت تشکیل جلسه میدهند. نمایندگانی که بعدا سوگند یاد می‌کنند بحکم قرعه به عضویت شعبی که کسری دارند پذیرفته می‌شوند. هر شعبه دارای یک رئیس و دو نایب رئیس و یک مخبر و دو منشی خواهد بود که جداگانه با رای مخفی با ورقه اکثریت نسبی که بیش از یک سوم کل اعضاء شعبه باشد به مدت یکسال انتخاب می‌شوند و در صورت تساوی به حکم قرعه عمل خواهد شد. نتیجه انتخابات با ذکر آراء باید طی گزارشی بوسیله مخبر به اطلاع مجلس برسد. مناط اعتبار برای رسمیت جلسه شعب حداقل دو سوم اعضاء می‌باشد و تصویب اعتبارنامه‌ها و تصمیمات شعب بجز در مورد انتخاب افراد، با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.

شعب به موجب جدول حوزه‌های انتخابی مجلس شورای اسلامی که براساس حروف تهجی از طرف اداره قوانین مجلس با نظارت هیئت رئیسه تنظیم و توزیع می‌شود، رسیدگی به اعتبارنامه‌ها و تشخیص صحت و سقم انتخابات و صلاحیت منتخبین را بر طبق شرایط مندرج در قانون انتخابات شروع و گزارش آنرا از طریق هیئت رئیسه به مجلس تقدیم میدارند. هر شعبه برای تسریع در کار می‌تواند یک یا چند شعبه فرعی تعیین کند که اعضای آن به قید قرعه از بین منتخبین آن شعبه تعیین می‌شوند، ولی رسیدگی نهائی در شعبه اصلی بعمل میآید و گزارش آن توسط مخبر شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و در صورت غیبت مخبر بترتیب یکی از دو نایب رئیس یا منشیان وظیفه او را انجام خواهد داد.

شعب برای تمام دوره نمایندگی ابقاء می‌شوند تا هرگاه مجلس در امور مهم و عمومی تشخیص داد مطالب را به آن‌ها ارجاع دهد تا درباره آن شور و بررسی نمایند و پس از آن در جلسه عمومی مطرح شود.

شعب موظفند صورت جلسات خود را با قید اسامی حاضرین و غائبین و تاخیرکنندگان بوسیله منشی شعبه تنظیم و تقدیم هیئت رئیسه مجلس نمایند.

تشخیص صلاحیت نامزدی اعضاء شعبه برای عضویت در کمیسیون‌های مجلس براساس پیشنهاد خود نماینده و رای اکثریت نسبی مجموع آراء موافق و مخالف هر شعبه خواهد بود.

شعب موظفند پس از تعیین هیئت رئیسه خود بلافاصله دو نفر از اعضای خود را که آگاهی بیشتری به مسائل حقوقی داشته و از صلاحیت لازم برخوردار باشند بعنوان اعضاء اصلی و علی البدل به عضویت کمیسیون تحقیق انتخاب نمایند و نتیجه را در جلسه بعد مجلس گزارش دهند.

هر شعبه یک نفر دیگر از اعضاء را که واجد صلاحیت باشد برای تشکیل کمیسیون آئیننامه داخلی مجلس شورای اسلامی معین و نتیجه را به مجلس گزارش خواهد کرد این کمیسیون طرحهای تغییر مواد آئیننامه داخلی مجلس را رسیدگی کرده و نظر خود را به مجلس گزارش مینماید که مطابق آئیننامه مورد بررسی و اظهار نظر قرار گیرد. مادامیکه تغییرات پیشنهادی جدیدی بتصویب مجلس نرسیده است این آئیننامه ملاک عمل خواهد بود.

هیچ شعبه‌ای نمیتواند تقدیم گزارش خود را بیش از ده روز از تاریخ دریافت پرونده بتعویق بیاندازد، در صورتیکه تاخیر بحکم ضرورت پیش آمده باشد، رئیس و در غیاب او نایب رئیس شعبه مکلف است هیئت رئیسه مجلس را مطلع سازد و هرگاه هیئت رئیسه علت را موجه دانست موضوع را دوباره بهمان شعبه و در غیر این مورد به شعبه بعد ارجاع مینماید که ظرف ده روز پس از دریافت گزارش دهند.

گزارش هر یک از شعب که صرفا درباره تایید یا عدم تایید اعتبارنامه‌ها و بدون ذکر دلیل می‌باشد در مجلس قرائت می‌شود. هرگاه این گزارش مبنی بر تایید نماینده باشد و از طرف نمایندگان مخالفتی ابراز نشود اعتبارنامه تصویب شده تلقی می‌گردد و رئیس تصویب آنرا اعلام مینماید.و در صورتیکه گزارش شعبه مبنی بر عدم تایید اعتبارنامه نماینده باشد و یا در مجلس کسی مخالفت کند، پرونده انتخاباتی بدون بحث در مجلس به کمیسیون تحقیق ارجاع می‌گردد.

کمیسیون تحقیق ظرف حداکثر 15 روز به دلائل و توضیحات کتبی مخالفین (که باید ظرف 5 روز از تاریخ ارجاع اعتبارنامه به کمیسیون تحقیق فرستاده باشند) رسیدگی می‌کند و در صورتیکه کمیسیون ضروری تشخیص دهد توضیحات شفاهی از تمام و یا از بعضی از‌مخالفین و موافقین و شهود مخالف و موافق خواهد خواست و بالاخره پس از استماع مدافعات نماینده مورد اعتراض رای خواهد داد. نماینده مورد اعتراض باید ظرف سه روز از تاریخ ابلاغ دعوت کمیسیون در جلسه حاضر شود و یا کتبا مدافعات خود را ارسال دارد و در صورت دوبار دعوت و عدم حضور بدون عذر موجه حق وی ساقط خواهد شد و کمیسیون می‌تواند بدون استماع مدافعات نماینده مورد اعتراض رای صادر نماید و رای کمیسیون که بلافاصله به هیئت رئیسه ارسال می‌گردد باید مدلل و موجه و با امضاء اکثریت مطلق اعضاء کمیسیون باشد و در مجلس قرائت خواهد شد.

نماینده‌ای که در موقع طرح اعتبارنامه مخالفت کرده باشد خواه اعتبارنامه مورد تایید شعبه و کمیسیون تحقیق قرار گرفته یا قرار نگرفته باشد می‌تواند حداکثر به مدت نیم ساعت در مجلس صحبت کند و چنانچه تعداد نمایندگانی که در موقع طرح اعتبارنامه مخالفت کرده‌اند بیش از یکنفر باشند مدت صحبت هر یک حداکثر یکربع ساعت خواهد بود. پس از صحبت مخالف یا مخالفین نماینده مورد اعتراض می‌تواند بمدت یکساعت یا به میزان مجموع مدتیکه نمایندگان مخالف صحبت کرده‌اند، از خود دفاع کند. این دفاع ممکن است بنا بدرخواست نماینده‌ای که مورد اعتراض واقع شده پس از صحبت نمایندگانی که بعنوان مخالف صحبت کرده‌اند و یا بعد از هر یک از آن‌ها انجام یابد. نماینده مورد اعتراض حق دارد نماینده یا نمایندگان دیگری را برای دفاع معرفی نماید و نیز نماینده مورد اعتراض می‌تواند قسمتی از وقت دفاع خود را به نماینده دیگری واگذار کند.همچنین نماینده مورد اعتراض و مدافع یا مدافعان او میتوانند به تمام اعتراضات در جلسه بعد جواب بدهند و دفاع نمایند. مناط تصویب اعتبارنامه اکثریت مجموع آراء موافق و مخالف خواهد بود و آراء ممتنع به حساب نخواهد آمد.

چنانچه نماینده‌ای بدون عذر موجه (به تشخیص هیئت رئیسه) تا یکماه پس از ابلاغ به وی برای دفاع از اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود مجلس می‌تواند اعتبارنامه وی را مورد بحث و اظهار نظر قرار دهد.

اگر کمیسیون تحقیق ظرف 15 روز نظر خود را به مجلس اعلام نکرد، نمایندگانی که اعتبارنامه آن‌ها مورد اعتراض واقع گردیده یا در شعبه تایید نشده است میتوانند درخواست طرح اعتبارنامه خود و ذکر دلائل عدم گزارش کمیسیون تحقیق را در مجلس بنمایند و همچنین 15 نفر از نمایندگان دیگر نیز میتوانند چنین تقاضائی را بکنند. هیئت رئیسه موظف است در اولین فرصت این درخواست را در مجلس مطرح نماید و پس از استماع توضیح کمیسیون مجلس در این مورد تصمیم می‌گیرد. در صورت موجه بودن علت تاخیر مجلس می‌تواند با اکثریت آراء مهلت را تا 15 روز دیگر تمدید نماید. در غیر اینصورت اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس طرح گردیده و مخالفینی که قبلا اعتراض کرده‌اند و اگر معترضی نبوده است مخبر شعبه مربوطه دلائل عدم تایید شعبه را در جلسه علنی بیان می‌کند. بعد از دفاع صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رای‌گیری می‌شود.

هرگاه معترض به اعتبارنامه‌ای قبل از رای‌گیری نهائی از اعتراض خود منصرف شود اعتبارنامه در جلسه رسمی علنی مطرح می‌گردد. اگر نماینده دیگری اعتراض نکند، اعتبارنامه تصویب شده تلقی می‌شود و در صورت وجود معترض جدیدی فقط برای یکبار پرونده به کمیسیون تحقیق احاله می‌شود و گزارش کمیسیون تحقیق برای بررسی و اظهار رای در مجلس مطرح می‌گردد.

چنانچه اعتبارنامه نماینده‌ای از طرف شعبه مورد اعتراض واقع شده و به کمیسیون تحقیق احاله شده باشد، نظر کمیسیون تحقیق در مجلس قرائت می‌شود. اگر گزارش کمیسیون مبنی بر رد اعتبارنامه باشد مخبر کمیسیون تحقیق ادله رد اعتبارنامه را توضیح می‌دهد و در صورتیکه گزارش مبنی بر تایید اعتبارنامه باشد و یا در موعد مقرر گزارش ندهد، مخبر شعبه معترض ادله اعتراض را توضیح می‌دهد و نماینده مورد اعتراض مطابق ماده 16 دفاع مینماید.

اخذ رای نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفی و با ورقه خواهد بود، مگر آنکه صاحب اعتبارنامه تقاضای رای علنی نماید که در اینصورت رای علنی و با ورقه خواهد بود و بهیچوجه رای‌گیری مخفی نخواهد بود.

نمایندگانی که هنوز اعتبارنامه آنان بتصویب نرسیده، حق دادن رای بجز در مورد اعتبارنامه نمایندگان و همچنین حق حضور در شعبه و یا کمیسیون تحقیق هنگام رسیدگی به اعتبارنامه خود را ندارند و در صورتیکه از طرف شعبه یا کمیسیون یا با تقاضای خود برای ادای توضیحات دعوت شوند، حق رای نخواهند داشت ولی حق نطق در مجلس را دارند.

هر نماینده می‌تواند از مقام نمایندگی استعفاء دهد، بشرط اینکه دارای دلیل موجهی باشد و پذیرش آن با اکثریت مطلق آراء حاضرین است.

نماینده استعفاء نامه مدلل خود را بعنوان رئیس مجلس می‌نویسد و رئیس مجلس آنرا در اولین جلسه علنی و بدون قرائت متن اعلام و در دستور کار هفته بعد میگذارد. نماینده مستعفی می‌تواند قبل از شروع بررسی در مجلس استعفاء نامه خویش را مسترد دارد.

بررسی استعفاء نامه بدینترتیب خواهد بود که ابتدا استعفاء نامه قرائت شده و سپس شخص مستعفی یا نماینده دیگری به تعیین او تقاضای دفاع خواهد نمود، مدت قرائت استعفاء نامه و توضیح نماینده مستعفی حداکثر نیم ساعت است و مخالف یا مخالفین نیز حداکثر نیم ساعت میتوانند صحبت کنند و سپس رای‌گیری بعمل میآید. در صورت تصویب استعفاء نامه مراتب از طریق هیئت رئیسه به وزارت کشور اعلام می‌گردد تا طبق قانون انتخابات اقدام نماید.

پس از تصویب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمایندگان (180 نفر) و وجود شورای نگهبان هیئت رئیسه موقت بلافاصله اقدام به انتخاب هیئت رئیسه دائم می‌کند، هیئت رئیسه دائم برای یکسال انتخاب می‌شوند.

هیئت رئیسه دائم مرکب از رئیس و دو نایب رئیس و شش منشی و سه کارپرداز خواهد بود.

انتخاب رئیس در نوبت اول با اکثریت مطلق آراء نمایندگان صاحب رای است و انتخاب نواب و منشی‌ها و کارپردازان هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبی و رای مخفی و با ورقه خواهد بود. در صورتیکه در انتخاب رئیس در نوبت اول اکثریت مطلق حاصل نشود نوبت دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود.

نواب رئیس بترتیب تعداد آراء بعنوان نایب رئیس اول و نایب رئیس دوم در غیاب رئیس مجلس بترتیب وظایف و اختیارات او را بعهده خواهند داشت. در صورت تساوی آراء مسن ترین آن‌ها نایب رئیس اول خواهد بود.

رئیس مجلس باید در اداره مجلس و اجرای مجازات و مراعات حقوق نمایندگان بی‌طرفی را اعمال کند. (و هیئت رئیسه دائم پس از‌انتخاب سوگند یاد می‌کنند که حداکثر تلاش خود را برای رعایت آئین نامه و حفظ بیطرفی بکار خواهند برد.)

قبل از اخذ رای برای هیئت رئیسه اسامی نامزدها بترتیب وصول به هیئت رئیسه موقت بدون بحث در جلسه علنی اعلام خواهد شد.

اگر رئیس مجلس پیش از انقضای مدت از ریاست استعفاء دهد یا فوت نماید نواب رئیس بترتیب تقدم جلسه را منعقد میسازند و متن استعفاء نامه را قرائت یا فوت را اعلام میدارند. در مورد فوت به احترام متوفی جلسه ختم می‌شود و در جلسه بعد نایب رئیس جلسه را تشکیل می‌دهد و‌رئیس جدید طبق آئیننامه داخلی انتخاب می‌شود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضیحات رئیس مستعفی و مذاکراتی که نمایندگان لازم بدانند (حداکثر توضیحات رئیس و مذاکرات نمایندگان یکساعت خواهد بود) چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئیس جدید در جلسه بعد بعمل میآید.

بمنظور بررسی و اصلاح و تکمیل لوایح دولت و طرحهای قانونی که نمایندگان و یا شوراهای عالی استانها بر طبق اصول 74 و 102قانون اساسی به مجلس میدهند و به منظور تهیه و تمهید طرحهای لازم و انجام وظایف دیگری که بر طبق قانون بعهده مجلس گذاشته شده است کمیسیونهائی در مجلس تشکیل می‌گردد.

تعداد و وظایف یا عناوین کمیسیونهای دائمی که برحسب وظایف وزارتخانه‌ها و نهادهای رسمی کشور تشکیل می‌شود، در این آئیننامه تعیین گردیده است علاوه بر آن‌ها کمیسیونهای اصل 76 و اصل 90 قانون اساسی و دیوان محاسبات و بودجه مجلس نیز تشکیل خواهد شد. نمایندگان برحسب سوابق و اطلاعات و با رعایت اولویتها به عضویت این کمیسیونها انتخاب می‌شوند. هر کمیسیون می‌تواند با تصویب اکثریت اعضاء خود برای مشاوره از صاحب نظران دعوت کند.

هیچیک از اعضاء هیئت رئیسه مجلس نمیتواند به عضویت کمیسیون دیوان محاسبات و بودجه و امور مالی مجلس انتخاب شوند.

هر نماینده به جز رئیس مجلس ملزم است عضویت یکی از کمیسیونهای دائمی را که برای آن انتخاب و تعیین می‌شود بپذیرد و در صورت تمایل می‌تواند در کمیسیونهای دیگر مجلس با حق اظهار نظر و بدون حق رای شرکت کند.

پس از انتخاب اعضاء کمیسیونها هر کمیسیون به ریاست مسن‌ترین عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فورا یک رئیس و دو نایب رئیس و یک مخبر و دو منشی با رای مخفی و با ورقه با اکثریت نسبی به مدت یکسال انتخاب مینماید.

مناط اعتبار برای رسمیت جلسه کمیسیونها حضور حداقل دو سوم اعضاء می‌باشد و تصویب تصمیمات کمیسیون با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.

هر نماینده در راس هر شش ماه می‌تواند از طریق هیئت رئیسه تقاضای تغییر کمیسیون را بنماید و این تغییر و انتقال با موافقت اکثریت اعضاء کمیسیونهای ذینفع انجام میپذیرد.

هیئت رئیسه مجلس حداقل یک نفر منشی اداری مناسب از کارمندان مجلس در اختیار هر کمیسیون میگذارد تا امور اداری مربوطه را از قبیل ارتباط با هیئت رئیسه و ادارات مجلس و کمیسیونها و تنظیم و توزیع مراسلات و ضبط مذاکرات و بایگانی اوراق و پرونده‌ها و سرعت جریان امور دفتری و تهیه صورت جلسات و سایر امور را عهده دار باشد.

براساس اصل 90 قانون اساسی کمیسیونی بنام کمیسیون اصل 90 برای رسیدگی به شکایات از طرز کار مجلس یا قوه مجریه و یا قوه قضائیه و برای تحقق بخشیدن به اهداف مذکور در اصل 90 تشکیل می‌گردد. این کمیسیون می‌تواند با قوای سه‌گانه جمهوری اسلامی و تمام وزارتخانه‌ها و ادارات و سازمانهای وابسته به آن‌ها و بنیادها و نهادهای انقلابی و موسساتی که بنحوی از انحاء به یکی از قوای فوق الذکر مربوط می‌باشند، مستقیما مکاتبه یا به آن‌ها مراجعه نماید و برای رسیدگی به شکایاتی که از طرف مسئولین مربوطه بدون جواب مانده و یا جواب قانع‌کننده بدانها داده نشده و رفع مشکلات توضیح بخواهد و آن‌ها مکلفند در اسرع وقت جواب کافی بدهند.

وظیفه کمیسیون دیوان محاسبات و بودجه و امور مالی مجلس علاوه بر بررسی امور مربوط به دیوان محاسبات عبارت است از: 1 - تحقیق و تسویه کلیه محاسبات و رسیدگی به بودجه سالانه و مخارج و اعتبارات اضافی مجلس که از طرف مجلس ارجاع می‌گردد و تقدیم گزارش آن برای تصویب مجلس شورای اسلامی. 2 - رسیدگی و مداقه در لایحه تفریغ بودجه مجلس که باید حتما پس از تطبیق بودجه با اسناد خرج، گزارش آنرا تا چهار ماه پس از خاتمه دوره عمل سال مالی به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید. 3 - نظارت و مراقبت در اجرای مقررات بودجه مصوب مجلس. 4 - بازرسی و رسیدگی دقیق و نظارت در مورد کلیه اموال و اشیاء منقول و غیرمنقول در مجلس شورای اسلامی از هر نوع و هر قبیل. 5 - تسلیم گزارش‌های شش ماهه راجع به امور محاسباتی و وضع اموال و اشیاء منقول و غیرمنقول مجلس شورای اسلامی به هیئت رئیسه. 6 - تقدیم گزارش جامع سالانه به مجلس شورای اسلامی راجع به انجام وظایف محوله. 7 - رسیدگی به امور مرخصی و جریمه‌های نمایندگان مجلس بترتیبی که در فصل مربوط به مرخصی و غیبت بدون عذر موجه مندرج است. 8 - رسیدگی به حساب صندوق جرائم.

کمیسیونهای مجلس منحصر و محدود به آنچه در این آئیننامه آمده است نخواهد بود بلکه در هر مورد اعم از امور داخلی مجلس و یا وظایف تقنینیه مجلس کمیسیونهای دیگری ضرورت داشته باشد با تصویب مجلس تشکیل خواهد شد.

رئیس مجلس مکلف است وصول کلیه لوایح و طرحهائی را که به مجلس تقدیم می‌شود در اولین فرصت در جلسه علنی اعلام و به کمیسیونهای مربوط ارجاع نماید و فورا تکثیر و در دسترس نمایندگان قرار گیرد.

هر طرح یا لایحه‌ای که به کمیسیون ارجاع می‌شود گزارش رد و یا تصویب تغییر و یا تکمیل آن باید در ظرف مدتی که از طرف هیئت رئیسه مجلس با توافق کمیسیون مربوط معین و اعلام می‌شود و حداکثر آن بیش از یکماه از تاریخ وصول به دفتر کمیسیون نخواهد بود به مجلس داده شود و در غیر اینصورت هر یک از نمایندگان یا دولت حق دارد از مجلس تقاضا نماید که آنرا در دستور مجلس قرار دهد و حق تقدم طبق ماده 70مربوط به دستور هفتگی مجلس تعیین خواهد شد. ولی در مورد لوایح مفصل هرگاه کمیسیون نتوانست رسیدگی آنرا در این مدت تمام کند باید به رئیس مجلس گزارش دهد. با موافقت هیئت رئیسه و کمیسیون مربوط این مدت تمدید می‌شود در صورت موافقت هیئت رئیسه این تمدید نباید بیش از یک مرتبه و طولانی‌تر از دو ماه باشد.

هر ماه گزارش کارهای کمیسیونها به هیئت رئیسه مجلس داده می‌شود تا از طریق تکثیر و نصب در تابلو باطلاع نمایندگان برسد.

در جلسات کمیسیونها نمایندگانی که عضویت در آن کمیسیون ندارند بدون داشتن حق رای میتوانند حاضر شوند و در صورتیکه از‌طرف کمیسیون برای ادای توضیح یا شرکت در مذاکرات دعوت شده باشند باید شرکت نمایند ولی حق رای ندارند.

تمام اسناد و اوراق مربوط به اموریکه باید در کمیسیونها بررسی شود از طرف رئیس مجلس به آن کمیسیون ارجاع می‌شود. نمایندگان میتوانند آن اسناد را ملاحظه کنند و رئیس کمیسیون ترتیب آنرا خواهد داد، لکن اسناد مزبور نباید از کمیسیون خارج شود.

پس از آنکه مجلس درباره طرح یا لایحه‌ای رای نهائی داد اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در اداره قوانین مجلس بایگانی می‌شود.

در مورد لوایح و طرحهائی که ارتباط اساسی آن به کمیسیون معین روشن نبوده و جنبه‌های مختلفی داشته باشد هیئت رئیسه مجلس می‌تواند کمیسیون موقت خاصی که افراد آن از طرف کمیسیونهای مربوطه انتخاب می‌شوند تشکیل دهد و طرح و لایحه را به آن کمیسیون ارجاع نماید. کمیسیون مزبور مانند کمیسیونهای دیگر از بین اعضای خود رئیس و نایب رئیس و دو منشی و یک مخبر انتخاب می‌کند و پس از شور، نتیجه رای خود را به مجلس گزارش می‌دهد.

در مورد مسائل مهم و استثنائی که برای کشور پیش میآید و تشکیل کمیسیون ویژه‌ای برای رسیدگی و گزارش ضرورت پیدا می‌کند به پیشنهاد حداقل 15 نفر از نمایندگان صاحب رای و تصویب مجلس کمیسیون تشکیل می‌شود و اعضاء کمیسیون ویژه که 5 تا 11 نفر خواهند بود، مستقیما در جلسه علنی توسط نمایندگان با رای مخفی به اکثریت نسبی انتخاب خواهند شد.

در مواردی که مجلس ضروری تشخیص دهد طبق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی اختیار وضع بعضی از قوانین را به کمیسیونهای خود تفویض مینماید.

هرگاه دولت یا پانزده نفر از نمایندگان تقاضای ارجاع لایحه یا طرحی را طبق اصل 85 قانون اساسی به کمیسیون یا کمیسیونهای مجلس بنمایند این تقاضا در جلسه علنی اعلام و بترتیب در دستور کار مجلس قرار می‌گیرد.

هنگام طرح تقاضای مزبور در مجلس نماینده پارلمانی دولت و یا نماینده منتخب تقاضاکنندگان، دلایل ضرورت ارجاع لایحه و یا طرح را حداکثر بمدت ده دقیقه بیان مینماید و سپس یکنفر مخالف و یکنفر موافق که قبلا ثبت نام کرده‌اند و در صورت عدم ثبت نام در مجلس نوبت گرفته باشند هر یک بمدت ده دقیقه صحبت کرده و آنگاه رای‌گیری بعمل خواهد آمد.

در صورتیکه مجلس با ارجاع لایحه یا طرحی طبق اصل 85 قانون اساسی موافقت نمود آن لایحه یا طرح به کمیسیون یا کمیسیونهای مربوطه فرستاده می‌شود. ترتیب رسیدگی و تصویب این قبیل لوایح و طرحها در کمیسیون همان ترتیب رسیدگی و تصویب لوایح و طرحها در مجلس خواهد بود.

پس از تصویب قانون در کمیسیونها تعیین مدت اجرای آزمایشی آن در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت باین ترتیب که قانون مصوب کمیسیون بهمراه پیشنهاد مدت اجراء 48 ساعت قبل از طرح در مجلس تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار می‌گیرد. هنگام طرح تعیین مدت در جلسه علنی در صورتیکه پیشنهاد دیگری نباشد نسبت به پیشنهاد کمیسیون بدون مذاکره رای‌گیری می‌شود و در غیر اینصورت نسبت به پیشنهادات نمایندگان بترتیب وصول در جلسه علنی و بدون مذاکره رای‌گیری خواهد شد.

در ابتدای هر دوره قانونگزاری هیئت رئیسه صورتی از طرحها و لوایحی را که معوق مانده بوسیله اداره قوانین تهیه و در اختیار نمایندگان میگذارد و صورتی نیز برای دولت ارسال میدارد. هر یک از طرحها و لوایح معوقه که لزوم رسیدگی به آن بوسیله 15 نفر از نمایندگان یا از طرف دولت تقاضا شود طبق آئیننامه به کمیسیونهای مربوط ارجاع می‌شود و کمیسیونها رسیدگی را بترتیب مندرج در آئیننامه انجام میدهند و هر‌گاه شور اول آن طرحها یا لوایح قبلا خاتمه یافته باشد رسیدگی به طرح یا لایحه با پیشنهاد کمیسیون و تصویب مجلس یک شوری انجام خواهد شد و‌در مورد تغییر دولت لوایحی که دولت جدید رسما استرداد آن‌ها را اعلام کرده است از جریان خارج خواهد شد.

از اولین دوره مجلس شورای اسلامی کمیسیون ویژه‌ای بمنظور رسیدگی به قوانین گذشته اعم از قوانین شورای انقلاب و قوانین قبل از‌انقلاب تشکیل می‌شود. این کمیسیون متناسب با انقلاب اسلامی تغییرات لازم را در قوانین گذشته پیشنهاد مینماید که بصورت طرح یا لایحه مطابق آئیننامه در مجلس مطرح شود.

نمایندگان باید در روزی که قبلا برای تشکیل جلسه رسمی معین می‌شود در مجلس حاضر شوند و منتهی تا 15 دقیقه پس از وقت تعیین شده برای جلسه در تالار جلسه حضور یابند. در صورت تاخیر بدون عذرموجه از طرف هیئت رئیسه توبیخ خواهند شد و نیز هر یک از نمایندگان که در موقع اخذ رای با اعلام قبلی رئیس مجلس مبنی بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه غایب باشد برای هر رای مستحق یک توبیخ خواهد بود و در صورت تکرار تاخیر و غیبت مقررات انتظامی آئین نامه از طرف هیئت رئیسه اجرا خواهد شد.

حداکثر مدت برای هر جلسه رسمی 4 ساعت است که ممکن است یکسره و یا با فاصله تنفس باشد مگر در موارد ضروری به تشخیص رئیس و ثصویب مجلس، غائبین بعد از تنفس هم مشمول مقررات مربوط به غیبت و تاخیر خواهند بود.

نمایندگان عضو هیئت رئیسه و شعب و کمیسیونها باید در ساعتی که قبلا برای تشکیل جلسات تعیین می‌شود حاضر شوند و در صورت تاخیر یا غیبت بدون عذر موجه با تشخیص رئیس مربوط بر طبق این آئیننامه جریمه می‌شوند.

تشکیل جلسات و رعایت ترتیب مذاکرات و اجرای آئیننامه و حفظ نظم جلسه طبق این آئیننامه بعهده رئیس جلسه است.

تشخیص عده حضار با استفاده از تابلو یا طریق دیگر بعهده منشیان است که در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء بوسیله رئیس جلسه باید اعلام شود.

در هر جلسه قبل از ورود در دستور رئیس مجلس می‌تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوری روز مطالبی را که آگاهی مجلس از آن‌ها ضروری باشد به اطلاع نمایندگان برساند. حداکثر مدت برای این مطالب نیم ساعت خواهد بود ولی این مطالب بدون رای مجلس مورد بحث واقع نخواهد شد.

مذاکرات کامل هر جلسه با مصوبات ضبط و ثبت می‌شود و به انضمام اسامی غائبین و دیرآمدگان آن جلسه و حتی الامکان قبل از انعقاد جلسه بعد بین نمایندگان توزیع می‌شود. نماینده‌ای که در صورت مشروح مذاکرات مطلبی بر خلاف اظهارات او ثبت شده باشد بطور اختصار می‌تواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمی تذکر دهد و بعدا اصلاح آن قسمت از مذاکرات در مجموعه مذاکرات مجلس درج می‌شود و صورت مذاکرات جلسات باید به امضاء رئیس یا نایب رئیس مجلس که آن جلسه را اداره نموده است برسد.

با تقاضای تشکیل جلسه غیر علنی توسط نخست‌وزیر یا یکی از وزراء یا ده نفر از نمایندگان مجلس برای رسیدگی به موردی که در دستور‌کار مجلس قرار دارد، نوبت که به آن مورد رسید، جلسه رسمی بصورت غیر علنی در آمده و تقاضاکننده ادله خویش را مبنی بر وجود شرایط اضطراری و اقتضای امنیت کشور و بالنتیجه لزوم برگزاری غیر علنی جلسه رسمی مجلس حداکثر تا مدت 15 دقیقه متوالیا و یا متناوبا در دو نوبت ارائه نموده و یکنفر بعنوان مخالف حداکثر تا 15 دقیقه صحبت کرده و مجلس در صورتی که با رای دو سوم حاضرین تصویب کرد، کار رسیدگی در جلسه غیر علنی‌ادامه مییابد و اگر مجلس به کفایت دلایل رای نداد، جلسه به حالت علنی بازگشته و به روال عادی عمل خواهد شد.

دستور هفتگی مجلس باید بترتیب وصول لوایح و طرحها از کمیسیونها از طرف هیئت رئیسه مجلس تهیه و پس از طبع و توزیع بر‌لوحه مخصوص نصب شود. لوایح و طرحهائی که دارای اولویت باشند ممکن است بنا به تقاضای دولت و یا 15 نفر از پیشنهاد‌دهندگان طرح و موافقت هیئت رئیسه خارج از ترتیب وصول در دستور هفتگی مجلس قرار گیرد. این دستور قابل تغییر نیست مگر در موردیکه از طرف دولت یا 15 نفر از‌نمایندگان کتبا تقاضای تغییر شود و در این صورت به شرط تصویب مجلس دستور جلسه بعد تغییر خواهد یافت.

انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان (180نفر) می‌باشد و اکثریت مطلق آراء وقتی حاصل می‌شود که بیش از نصف نمایندگان صاحب رای حاضر، رای مثبت دهند، مگر در مواردی که قانون اساسی یا در آئین نامه یا بموجب قانون دیگر نصاب دیگری تعیین شده باشد.

موضوعهائی که طبق دستور در مجلس مطرح می‌شود باید از یکساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصی که خارج از جلسه نصب می‌شود ثبت و مخالف و موافق با تفکیک کلیات و هر یک از مواد در آن ورقه در ستون مخصوص شخصا ثبت نام مینماید. حق تقدم نطق با کسانی است که ثبت نام کرده باشند و بترتیب یک مخالف و یک موافق نطق خواهند کرد. در صورتیکه مخالف یا موافقی ثبت نام نکرده باشد نمایندگان مخالف و موافق در مجلس میتوانند کتبا نوبت بگیرند و مخالف و موافق با تناوب صحبت کنند. اگر هیچ مخالفی وجود نداشته باشد موافقان نمیتوانند صحبت کنند و اگر موافقی موجود نباشد مخالفان میتوانند بترتیب صحبت کنند. منشیان اسامی نمایندگانی را که در جلسه کتبا اجازه صحبت میخواهند بترتیب وصول ثبت می‌کنند و به رئیس میدهند.

ناطق نباید از موضوع مورد بحث خارج شود و در غیر این صورت رئیس تذکر می‌دهد.

ترتیب و مدت نطق بدینشرح است:

اگر در ضمن مذاکره صریحا یا تلویحا نسبت سوئی به یکی از نمایندگان داده شود یا عقیده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماینده مذکور برای رد آن نسبت یا رفع اشتباه در همان جلسه یا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت تا 10 دقیقه اجازه نطق داده می‌شود.

در مواردیکه می‌توان پیشنهاد کفایت مذاکرات داد هرگاه مذاکرات لازم و کافی بعمل آمد برای جلوگیری از تکرار مطالب و اتلاف وقت، هر یک از نمایندگان میتوانند کفایت مذاکره را پیشنهاد نمایند. اولین پیشنهاد‌کننده بترتیب مندرج در بند 6 ماده 76 دلایل خود را بعنوان موافق اظهار و اگر مخالفی باشد علل مخالفت خود را بیان می‌کند و پس از آن رای گرفته می‌شود، مدت صحبت برای هر یک از این موارد 5 دقیقه است. در صورتیکه نسبت به مطلبی پیشنهاد کفایت مذاکره بتصویب نرسید و پس از ادامه مذاکرات برای بار دوم پیشنهاد کفایت مذاکرات داده شد بدون توضیح و مباحثه رای گرفته می‌شود. پس از رای به کفایت مذاکرات و اعلام ختم آن از طرف رئیس، دیگر به نماینده‌ای در آن باب اجازه نطق داده نمیشود.

رئیس قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشکیل و دستور جلسه بعد را طبق ماده 70 اعلام مینماید که در صورت مشروح مذاکرات درج شود مگر در موارد اضطراری (به تشخیص هیئت رئیسه) که حداقل 24 ساعت قبل از تشکیل جلسه باید بطور رسمی اعلام شود.

در صورتیکه در مجلس بی‌نظمی و تشنج حاصل شود که مانع ادامه کار مجلس باشد، و رئیس نتواند از آن جلوگیری نماید در جای خود قیام مینماید. هرگاه برخاستن رئیس موجب آرامش نشود جلسه را بمدت 15 دقیقه بعنوان تنفس تعطیل می‌کند و نمایندگان از جلسه خارج می‌شوند. پس از انقضای پانزده دقیقه مجددا جلسه تشکیل می‌شود هرگاه بی‌نظمی و تشنج تجدید شود رئیس جلسه را ختم و آنرا به روز دیگر موکول مینماید.

نمایندگان مجلس براساس مسئولیت نمایندگی خود را متعهد و ملزم به حفظ حیثیات مجلس و نمایندگان و رعایت نظم و نوبت و اجراء آئیننامه داخلی میدانند. در مواردی که احیانا نماینده‌ای رعایت تعهدات فوق را ننماید اقدامات ذیل بترتیب از طرف رئیس و هیئت رئیسه بعمل خواهد آمد: 1 - تذکر شفاهی 2 - اخطار 3 - توبیخ و احضار متخلف در جلسه هیئت رئیسه.

رئیس نسبت به نمایندگانی که از موضوع مذاکره خارج می‌شوند و یا بدون اجازه صحبت می‌کنند و همچنین نسبت به نمایندگانی که بواسطه عدم رعایت ماده 77 یا به انحاء دیگر رعایت نظامات مجلس را نمی‌نمایند تذکر می‌دهد.

در صورتیکه رئیس مجلس به یکی از نمایندگان دو بار تذکر داد و نماینده مجددا از حدود نظم خارج گردید رئیس به او اخطار می‌کند.

توبیخ که سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس می‌شود در موارد ذیل اجراء می‌گردد: 1 - در صورتیکه نماینده‌ای پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود. 2 - در صورتیکه نماینده‌ای ظرف مدت یکماه چهار مرتبه در جلسات متوالی یا شش مرتبه در جلسات متناوب مورد تذکر واقع شده باشد. 3 - کسانیکه بیش از 3 جلسه متوالی یا 5 جلسه متناوب تاخیر غیر مجاز داشته باشند.

طبق اصل هفتادم قانون اساسی رئیس جمهوری، نخست‌وزیر و وزراء و مشاوران بهمراهی آن‌ها حق حضور در جلسات علنی را دارند و در صورتیکه مجلس لازم بداند مکلف به حضور هستند. دعوت رئیس جمهوری به مجلس با پیشنهاد 15 نفر و باید بتصویب اکثریت مطلق نمایندگان حاضر صاحب رای برسد.

اعضای شورای نگهبان طبق اصل نود و هفتم قانون اساسی میتوانند در کلیه جلسات مجلس شرکت کنند ولی هنگامیکه طرح یا لایحه‌ای با قید فوریت در دستور کار مجلس قرار بگیرد قبلا از طرف رئیس مجلس مراتب به اطلاع شورای مذکور خواهد رسید. شورای نگهبان باید در این جلسات حضور داشته و نظر خود را حتی المقدور بلافاصله پس از رای مجلس و در غیر اینصورت حداکثر تا 24 ساعت اظهار نمایند.

لوایح قانونی که از طرف دولت به مجلس پیشنهاد می‌شود باید اولا دارای موضوع و عنوان مشخص باشد و ثانیا دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه لایحه بطور وضوح درج شود و ثالثا دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان لایحه باشد.

لوایح قانونی با رعایت اصل 74 قانون اساسی باید در جلسه علنی مجلس توسط وزیر مربوط و یا نماینده دولت تقدیم گردد و در موقع طرح آن نیز باید وزیر مربوط یا یکی از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد. معاونان پارلمانی نخست‌وزیر و وزراء که رسما به مجلس معرفی شده باشند، میتوانند بجای نخست‌وزیر و وزراء در جلسات مجلس و کمیسیونها برای توضیح و دفاع لازم حضور یابند.

لوایح قانونی و بودجه‌های تفصیلی پس از تقدیم در جلسه علنی از طرف رئیس مجلس به کمیسیونهای مربوط ارجاع و سپس در دسترس همه نمایندگان قرار می‌گیرد.

طرح قانونی پیشنهادی است که با امضاء حداقل 15 نفر از نمایندگان در مجلس به رئیس داده می‌شود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئیس با یکی از منشیان در همان جلسه به کمیسیون مربوط ارجاع می‌شود. طرح مزبور پس از ارجاع به کمیسیون بلافاصله طبع و توزیع خواهد شد و نسخه‌ای از آن توسط رئیس برای وزیر یا وزیران مربوط ارسال می‌گردد.

امضاء‌کنندگان طرح قانونی حق دارند در کمیسیون مربوط که طرح آن‌ها مطرح است برای ادای توضیح حاضر شوند و کمیسیون تاریخ بحث پیرامون طرح را به امضاء‌کنندگان اعلام مینماید.

پس از وصول و اعلام طرح قانونی در مجلس امضاء‌کنندگان آن طرح حق استرداد امضاء خود را ندارند و غیبت بعضی امضاء‌کنندگان مانع‌اعلام طرح در مجلس نخواهد بود.

در مواردی که لایحه یا طرح قانونی مربوط به امور داخلی مجلس نباشد از طریق هیئت رئیسه به وزیر یا مسئول اجرائی مربوطه رسما اطلاع داده می‌شود تا خود یا معاون او که رسما به مجلس معرفی شده باشد در جلسه علنی حاضر شود و مذاکرات در حضور او بعمل آید و حق دارد اظهار عقیده نماید. در صورت اطلاع و عدم حضور وزیر یا معاون بدون عذر موجه از طرف رئیس مجلس مورد مواخذه قرار خواهد گرفت و به هر‌صورت در همان جلسه حتی با عدم حضور وزیر یا مسئول اجرائی مربوطه لایحه یا طرح مزبور مورد شور قرار خواهد گرفت و اخذ تصمیم نهائی موکول به موافقت مجلس است.

اگر طرحی مورد تصویب مجلس یا کمیسیون ارجاع شده طبق اصل 85 قانون اساسی واقع نشد بدون تغییر اساسی تا شش ماه دیگر نمیتوان آنرا مجددا به مجلس پیشنهاد نمود مگر با تقاضای 50 نفر نماینده و تصویب مجلس.

بطور کلی تمام لوایح و طرحها باستثنای لوایح و طرحهای فوری و مربوط به بودجه و تفسیر قوانین عادی و سایر مواردی که در این آئیننامه برای شور در آن موارد ترتیب خاص دیگری معین شده است دو شوری خواهد بود. فاصله بین دو شور حداقل باید پنج روز باشد.

موقعی که گزارش کمیسیونهای مربوط در خصوص لایحه یا طرح عادی برای شور اول در جلسه علنی مطرح می‌گردد درباره نقاط ضعف و قوت و نقائص و امتیازات و لزوم یا عدم لزوم طرح و لایحه با رعایت ماده 76 در کلیات و مواد مذاکره می‌شود و پس از آن نسبت به اصل لایحه یا طرح رای‌گیری بعمل میآید، هر گاه رای موافق داده شد، پیشنهاد‌های کتبی واصله به هیئت رئیسه نسبت به هر یک از مواد و همچنین مواد الحاقیه که هر دو باید کاملا مربوط به موضوع و مواد لایحه یا طرح باشد به کمیسیون ارجاع می‌شود و با طبع و توزیع در دسترس کلیه نمایندگان قرار می‌گیرد.

پیشنهادهای اصلاحی که در فاصله شور اول و دوم داده می‌شود، باید به هیئت رئیسه کمیسیون مربوط تحویل و لااقل 24 ساعت قبل از شروع شور دوم در کمیسیون طبع و بین نمایندگان توزیع شود.

کلیه پیشنهاد‌دهندگان، خواه در شور اول و خواه در فاصله بین شور اول و دوم میتوانند در کمیسیون مربوطه حاضر شوند و توضیحات لازم درباره پیشنهاد خود را بدهند. کمیسیون موظف است کتبا لااقل 24 ساعت قبل از طرح پیشنهاد، پیشنهاد‌دهندگان را به جلسات کمیسیون دعوت کند.

در شور دوم گزارش کمیسیون در مجلس مطرح می‌شود و پیشنهاد تازه قبول نمیشود ولی پیشنهادهائی که در شور اول و در مهلت مقرر بعد از آن به کمیسیون داده شده و مورد توجه و تصویب کمیسیون واقع نگردیده پیشنهاد‌دهنده بترتیب مواد می‌تواند آنرا در مجلس مطرح کند (جز در مواردی که پیشنهاد‌دهنده دعوت کمیسیون را برای حضور در کمیسیون نپذیرفته باشد) در این صورت پیشنهاد‌دهنده و یا یکی از پیشنهاد‌دهندگان با توافق اکثر آن‌ها (در مورد پیشنهاد جمعی) می‌تواند برای هر پیشنهاد مدت پنج دقیقه توضیح بدهد و پس از اظهار نظر یک مخالف و یک موافق درباره پیشنهاد و در صورت لزوم توضیحات مخبر یا نماینده دولت نسبت به پیشنهاد مزبور اخذ رای بعمل میآید و پس از رد یا قبول پیشنهاد نسبت به اصل ماده رای‌گیری بعمل میآید و چنانچه بتصویب نرسید نسبت به حذف ماده بدون مذاکره رای‌گیری خواهد شد و در صورتیکه حذف ماده بتصویب نرسید پیشنهادهای اصلاحی تازه در همان جلسه پذیرفته می‌شود.

در شور دوم در صورتیکه پیشنهادهای مشابه رسیده باشد فقط پیشنهادی که با تشخیص هیئت رئیسه مجلس جامع تر است مطرح خواهد شد.

اصلاحاتی که در ماده‌ای پیشنهاد می‌گردد قبل از خود ماده درباره آن‌ها در مجلس رای گرفته می‌شود.

پس از خاتمه شور دوم در ماده واحده یا مواد در طرحها و لوایح عادی و بعد از شور در لوایح و طرحهای فوری به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس شور نهائی در مجموع لایحه یا طرح جهت مرتب نمودن فصول و مواد و الفاظ و عبارات بعمل خواهد آمد و حداکثر زمانیکه به مجموع نمایندگان موافق و مخالف برای اظهار نظر در مجموع بعنوان آخرین شور داده می‌شود نیمساعت است که هر یک موافقین و مخالفین پنج دقیقه نظرات خود را نسبت به لایحه یا طرح اظهار مینماید و همچنین مجلس می‌تواند بطریق فوق لوایح و یا طرحهای غیر‌فوری را مجددا به کمیسیون ارجاع نماید تا کمیسیون ظرف پنج روز فصول و مواد آنرا اصلاح و مرتب نموده و برای اخذ رای قطعی به مجلس عودت دهد.

هر نوع سوالات توضیحی نمایندگان ضمن شور اول یا شور دوم لوایح و طرحها که مربوط به موضوعات مورد بحث می‌باشد در مجلس کتبا به رئیس تقدیم تا به مخبر کمیسیون مربوط یا به نماینده دولت داده شود که به هنگام توضیح و با توجیه به آن‌ها پاسخ داده شود.

هنگام بحث نسبت به هر ماده هرگاه پیشنهاد حذف تمام یا قسمتی از ماده یا رفع ابهام از آن بشود پس از توضیح پیشنهاد‌دهنده و اظهارات یک مخالف و یک موافق نسبت به پیشنهاد اخذ رای بعمل خواهد آمد در صورت تصویب پیشنهاد نسبت به بقیه ماده بحث و اخذ رای بعمل خواهد آمد.

هنگام طرح شور اول و دوم لایحه بودجه در مجلس، جلسات باید بلاانقطاع در کلیه ایام هفته غیر از جمعه و تعطیلات رسمی حداقل روزی شش ساعت منعقد گردد و تا موقعی که شور و مذاکره پایان نیافته و رای مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نمیشود و هیچ لایحه و طرح دیگری قابل طرح نیست مگر لایحه یک یا چند دوازدهم بودجه در صورت ضرورت.

هرگاه دولت ضمن تقدیم لایحه قانونی به مجلس تقاضای تصویب هر نوع عهد نامه، مقاوله نامه، قرارداد یا موافقت‌نامه‌ای را که با یکی از دولتهای خارجی یا اتحادیه‌های بین‌المللی بسته می‌شود بنماید مواد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقت‌نامه باید ضمیمه لایحه قانونی مذکور باشد.

مواد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد یا موافقت‌نامه مذکور در ماده فوق پس از اعلام وصول آن در مجلس بلافاصله طبع و در میان نمایندگان توزیع می‌شود و به کمیسیون مربوط ارجاع می‌گردد و در صورتیکه دولت برای آن قید مهم قائل شده باشد و یا کمیسیون مربوط تا یک هفته چنین قیدی پیشنهاد کند رسیدگی به این قید بلافاصله در دستور کار مجلس قرار می‌گیرد تا مجلس آنرا بررسی و به رای بگذارد.

طریقه رسیدگی به قید اهمیت در مجلس همان طریقه رسیدگی به تقاضای فوریت خواهد بود و در صورتیکه این قید به تصویب مجلس برسد رسیدگی به عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقت‌نامه با طریقه خاصی که در همین آئیننامه پیش‌بینی شده بعمل خواهد آمد.

در صورتیکه قید اهمیت به تصویب مجلس نرسد یا در این باره از ناحیه دولت یا کمیسیون مربوط تقاضائی بعمل نیاید عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقت‌نامه عادی تلقی شده و مجلس به این طریق عمل خواهد کرد که لایحه تقدیمی دولت یک شوری بوده و پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در کلیات و جزئیات هر کدام حداکثر به مدت 15 دقیقه به رای گذاشته می‌شود و پس از تصویب یا رد آن در هر دو صورت نظرات نمایندگان از طریق کمیسیون به دولت ابلاغ خواهد شد.

در صورتیکه مجلس قید اهمیت را تصویب کند رسیدگی به آن مثل لوایح معمولی دیگر دو شوری خواهد بود.

در شور اول درباره کلیات با توجه به مواد طبق ماده مربوطه بحث خواهد شد و اعتراضات به بعضی از شرایط و مواد قرارداد بعنوان پیشنهاد کتبی به کمیسیون ارجاع می‌گردد و این پیشنهادات باید 24 ساعت قبل از طرح در کمیسیون طبع و در بین نمایندگان توزیع شود.

در شور دوم کمیسیون موارد اعتراض و پیشنهادات نمایندگان و همچنین نظر خود را درباره این موارد و اصلاحات یا تصویب و یا رد لایحه دولت بدون وارد کردن تغییراتی در مواد در مجلس مطرح می‌کند و آنگاه تنها درباره موارد اعتراض نمایندگان که بطور کتبی و در مهلت مقرر به کمیسیون داده شده باشد بترتیب نماینده اعتراض‌کننده و یک مخالف و یک موافق هر کدام بمدت 5 دقیقه صحبت می‌کنند و سپس درباره وارد بودن و یا نبودن اعتراض، رای‌گیری بعمل میآید. پس از پایان یافتن رای‌گیری نسبت به اعتراضات در صورتیکه مجلس اعتراضها را وارد بداند بدینطریق رای می‌دهد که دولت را موظف می‌کند در مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجددا داخل مذاکره و گفتگو شود. لایحه تا پایان مذاکرات مجدد در دستور مجلس خواهد بود و در صورت رد اعتراض، مجلس رای قطعی خود را نسبت به لایحه پیشنهادی دولت خواهد داد.

لوایح و طرحها 4 قسم است: عادی و یک فوریتی و دو فوریتی و سه فوریتی.

لوایح و طرحهای یک فوریتی آن است که پس از تصویب فوریت به کمیسیون ارجاع می‌شود تا خارج از نوبت مورد بررسی قرار گیرد. و لوایح و طرحهای دو فوریتی آن است که پس از تصویب دو فوریت بلافاصله به طبع و توزیع آن اقدام و 24 ساعت پس از توزیع در مجلس مطرح می‌شود. لایحه و طرح سه فوریتی آن است که وقتیکه سه فوریتی طرح یا لایحه بتصویب مجلس رسید در همان جلسه وارد دستور می‌گردد. در موقعیکه فوریت طرح یا لایحه تقاضا می‌شود باید در همان جلسه در باب لزوم و عدم لزوم فوریت پس از توضیح پیشنهاد‌کننده یا یکی از پیشنهاد‌کنندگان و اظهارات یک مخالف و یک موافق (هر یک در حدود 5 دقیقه) رای گرفته شود. اگر تقاضای یک یا دو فوریت ضمن لایحه و یا طرحی که در مجلس مطرح است نشده باشد 15 نفر از نمایندگان نیز میتوانند کتبا تقاضای یک فوریت و یا دو فوریت آن لایحه یا طرح را بنمایند که در اینصورت بدون مباحثه در اصل مطلب در باب فوریت اخذ رای بعمل میآید. تقاضای دو فوریتی و سه فوریتی بودن طبق ماده 70 در حکم تقاضای تغییر دستور است.

فوریت لوایح یا طرحها باید مستند به دلائل محکم برای لزوم سرعت تصویب باشد و دو فوری بودن لوایح و طرحها موقعی مطرح می‌شود که تصویب آن از لحاظ امکان وقوع خسارت و فوت فرصت مستلزم سرعت فوق العاده باشد و همچنین سه فوری بودن لوایح و طرحها موقعی مطرح می‌شود که با دلائل اضطرار همراه باشد.

در موقع طرح لوایح و طرحهائی که فوریت آن تصویب شده باشد بدوا در اصل آن مذاکره می‌شود و پس از آن برای ورود در شور در ماده واحده یا مواد رای گرفته می‌شود و راجع به هر یک از مواد جداگانه مذاکره بعمل میآید و اخذ رای می‌شود. در لوایح و طرحهای دو فوریتی و سه فوریتی هر اصلاح یا ماده الحاقیه که پیشنهاد شود باید دلائل آن ظرف 5 دقیقه از طرف پیشنهاد‌دهنده بیان شود پس از اظهارات یک مخالف و یک موافق و وزیر و یا معاون پارلمانی هر یک حداکثر بمدت 5 دقیقه اخذ رای بعمل میآید و در صورت تصویب در لایحه منظور می‌گردد.

لوایح و طرحهای یک فوریتی یک شوری است و پس از وصول گزارش کمیسیون خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار می‌گیرد و یکنوبت درباره آن شور بعمل میآید بدین ترتیب که بدوا در اصل آن و پس از آن در باب ماده واحده یا مواد مذاکره و اخذ رای بعمل میآید. هرگاه ورود در شور ماده واحده یا مواد تصویب نشد آن طرح یا لایحه رد شده محسوب خواهد شد.

تا زمانیکه مجلس فوریت لایحه یا طرحی را تصویب نکند یا پس از تصویب در اثر تقاضای دولت یا 15 نفر از نمایندگان قبل از ورود در شور ماده واحده یا مواد سلب فوریت آنرا تصویب کند ادامه بررسی بطور عادی صورت خواهد گرفت. تقاضای سلب هر فوریت برای هر لایحه یا طرح فقط یکبار بعمل خواهد آمد.

نمایندگان حق دارند حداقل با پیشنهاد 15 نفر از مجلس کتبا تقاضا نمایند که طرح یا لایحه قانونی که به مجلس واصل شده است برای مدتی حداکثر تا شش ماه مسکوت بماند. در این قبیل موارد پس از توضیح یکی از پیشنهاد‌دهندگان بمدت پنج دقیقه و پاسخ آن از طرف یک مخالف با رعایت اختصار کامل (5 دقیقه) رای گرفته می‌شود. تقاضای مسکوت ماندن در هر لایحه و طرح فقط برای یک مرتبه ممکن است بعمل آید.

اخطار راجع به منافی بودن لوایح و طرحها با قانون اساسی کشور یا آئین نامه داخلی مجلس مقدم بر اظهارات دیگر است و مذاکرات در موضوع اصلی را متوقف می‌کند و باید با استناد به اصل یا ماده مربوطه حداکثر ظرف 5 دقیقه بعمل آید در صورتیکه اخطار مربوط به اداره مجلس باشد رئیس مجلس در صورت لزوم به اختصار پاسخ خواهد داد و اگر برای توجه نمایندگان باشد به اخطار اکتفاء خواهد شد.

نمایندگان در صورتیکه تخلف نسبت به اجرای آئیننامه داخلی مجلس مشاهده نمایند حق دارند بلافاصله مورد تخلف را با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداکثر ظرف 5 دقیقه تذکر دهند.

ترتیب اخذ رای علنی با ورقه به قرار زیر است: هر نماینده دارای سه نوع کارت، سفید و کبود و زرد است که اسم آن نماینده روی کارتها چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول و کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رای علنی با ورقه نمایندگان کارت سفید یا کبود یا زرد خودشان را که نامشان روی آن ثبت شده با نظارت منشیان در گلدانها میریزند. نمایندگانی که رای ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار جلسه خارج شوند ممتنع محسوب میگردند.

در موارد زیر اخذ رای مخفی با ورقه الزامی است: 1 - انتخاب اعضای حقوقدان شورای نگهبان، هیئت رئیسه مجلس و نیز سایر انتخابات راجع به اشخاص و رای تمایل به نخست‌وزیر. 2 - هنگامیکه حداقل 25 نفر از نمایندگان حاضر در جلسه، اخذ رای مخفی با ورقه را کتبا تقاضا نمایند. (موارد مذکور در بندهای 1 و 2 ماده 126و ماده 132 مستثنی است).

انتخابات هیئت رئیسه کمیسیونها و شعب با رای مخفی و با ورقه بعمل خواهد آمد.

هنگام اخذ رای اسامی نمایندگان یک یک بوسیله یکی از منشیان خوانده می‌شود و نمایندگان باید در محل نطق حاضر شده و هر نماینده یک مهره سیاه و یک مهره سفید تحویل بگیرد و مهره مورد نظر خود را در گلدان رای که روی تریبون قرار دارد بیاندازد و پس از دادن رای مهره دیگر را در گلدان دیگری که دور از محل تریبون گذاشته می‌شود می‌اندازد. مهره سفید علامت موافق و مهره سیاه علامت مخالف است. رای با مهره موقعی انجام می‌شود که 25 نفر از نمایندگان درخواست رای مخفی با مهره را بنمایند.

در کلیه موارد نتیجه رای مجلس باید صریحا بوسیله رئیس اعلام گردد.

اسامی کلیه تقاضاکنندگان رای مخفی یا رای علنی با ورقه در صورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.

به مجرد اعلام اخذ رای، رئیس تعداد نمایندگان حاضر در جلسه را اعلام مینماید و بلافاصله اخذ رای بعمل میآید.

در صورت آماده نبودن تابلو رای‌شماری، تشخیص منشیان نسبت به تعداد حاضرین قاطع است و نتیجه بوسیله رئیس اعلام می‌شود.

مصوبات مجلس با رای موافق اکثریت مطلق حاضرین صاحب رای معتبر است مگر در مواردی که در قانون اساسی و این آئیننامه نصاب دیگری معین شده باشد.

کلیه مصوبات مجلس رسما به شورای نگهبان فرستاده می‌شود در صورتیکه ظرف 10 روز پس از ابلاغ یا پس از انقضاء مدت تمدید10 روز مذکور در اصل 95 قانون اساسی، شورای نگهبان مخالفت خود را اعلام نکرد طبق اصل 94 قانون اساسی مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء به دفتر ریاست جمهوری ابلاغ می‌شود.

مصوبات مجلس تا زمان اعلان نظر نهائی شورای نگهبان از دستور خارج نمیشود. شورای نگهبان در صورت رد مصوبات مجلس موظف است دلیل رد را صریحا به مجلس گزارش نماید که بلافاصله تکثیر و توزیع شود.

مصوبات غیر دو فوریتی و سه فوریتی مجلس که از طرف شورای نگهبان رد شده به کمیسیون مربوط ارسال می‌شود و با اعلان قبلی وقت بحث، با حضور نماینده شورای نگهبان موارد اعتراض برای اصلاح مورد بحث قرار می‌گیرد. نمایندگانی که پیشنهاد اصلاحی داده‌اند میتوانند در کمیسیون شرکت نمایند. نظر کمیسیون همراه پیشنهادهای پذیرفته نشده نمایندگان در مجلس مطرح می‌شود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رای قرار می‌گیرد.

20 نفر از نمایندگان می‌توانند قبلا ثبت نام نموده و نظر موافق یا مخالف خود را نسبت به هر یک از وزراء بیان نمایند. حداکثر مدت صحبت هر نماینده نیم ساعت و حداکثر مدت صحبت رئیس جمهور یا وزراء پیشنهادی برای ادای توضیحات و جواب سوالات و دفاع لازم در طی دو جلسه پنج ساعت می‌باشد. سوالات نمایندگان در طول مدتیکه برنامه دولت مطرح است از طریق هیات رئیسه کتبا به رئیس جمهور یا وزیر پیشنهادی ذیربط داده می‌شود. رئیس جمهور در شروع اولین جلسه توضیحاتی را که لازم بداند به مجلس ارائه می‌نماید و در آخر هر جلسه خود و یا وزیران پیشنهادی به جواب سئوالها و ایرادها و دفاع خواهند پرداخت رای اعتماد به دولت پس از آخرین صحبت رئیس جمهور و یا فردیکه او تعیین می‌کند انجام می‌شود، مناط اعتبار رای اعتماد اکثریت مطلق آراء نمایندگان حاضر صاحب رای است.

نماینده مجلس می‌تواند با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم قانون اساسی وزیر یا هیئت وزیران را مورد استیضاح قرار دهد. استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که به امضای حداقل ده نفر از نمایندگان برسد.

تقاضای استیضاح نمایندگان از وزیر یا وزیران باید کتبا در جلسه علنی به رئیس مجلس داده شود و در آن موضوع استیضاح باید صریحا و با ذکر مورد یا موارد معین شود. تقاضای مزبور در آن جلسه یا جلسه بعد قرائت می‌شود و بدون مباحثه تقاضا پذیرفته شده و برای وزیر یا وزیران فرستاده می‌شود.

چنانچه سوال یا استیضاح نمایندگان با عمل نهادهای انقلابی جدید یا آینده که از بودجه دولت استفاده مینمایند و بموجب قانون در حوزه اختیارات قوه اجرائیه مملکت می‌باشند ارتباط داشته باشد، آن سوال یا استیضاح از طریق نخست‌وزیر یا وزیری که نهاد مورد بحث در حوزه مسئولیت او قرار گرفته صورت می‌گیرد.

وزیر یا هیئت وزیران موظف‌اند ظرف ده روز پس از طرح استیضاح در مجلس حضور یافته و توضیحات لازم را بدهند. تعیین وقت استیضاح در ظرف 10 روز با پیشنهاد وزیر یا هیئت وزیران و تصویب هیئت رئیسه مجلس در دستور هفتگی قرار می‌گیرد و تعیین وقت در مدت مقرر در‌این ماده حتمی است.

استیضاح‌کنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن استدلال و توضیحات خود موضوع‌های دیگری را که به موارد استیضاح مربوط نیست مورد بحث قرار دهند. پس از بیانات استیضاح‌کنندگان نخست‌وزیر و یا وزیر مورد استیضاح به دفاع از خود میپردازند.

پس از پاسخ وزیر یا وزیران مورد استیضاح حداکثر دو نفر از نمایندگان استیضاح‌کننده حق دارند توضیحات تکمیلی بدهند بشرطی که آن توضیحات مختصر بوده و صحبت هر کدام از ربع ساعت تجاوز ننماید. نخست‌وزیر یا وزیر مورد استیضاح هم می‌تواند حداکثر نیمساعت مجددا از خود دفاع کند.

پس از آنکه وزیر یا هیئت وزراء در مجلس حاضر شدند و استیضاح بعمل آمد و مذاکرات خاتمه یافت استیضاح شونده باید تقاضای رای اعتماد کند. مجلس وارد اخذ رای اعتماد به دولت یا وزیر مربوط می‌شود.

در صورتیکه وزیر یا هیئت وزیران مورد استیضاح در مجلس حاضر نشوند استیضاح‌کنندگان مطالب خود را بیان می‌کنند در اینصورت و در صورت حضور و استنکاف از تقاضای رای اعتماد در صورتیکه مجلس مقتضی بداند رئیس اعلام رای عدم اعتماد می‌کند.

در صورتیکه پس از تقاضای رای اعتماد از طرف وزیر یا هیئت وزیران مجلس رای اعتماد ندهد و یا در صورت استنکاف استیضاح شوندگان از تقاضای رای اعتماد و یا در صورت عدم حضور آنان در مجلس رای به عدم اعتماد دهد استیضاح شونده عزل می‌شود و بموجب اصل 89 قانون اساسی نخست‌وزیر یا وزراء معزول نمیتوانند در هیئت دولتی که بلافاصله تشکیل می‌شود عضویت داشته باشند.

در موقعی که استیضاح در دستور مجلس است تغییر دستور بهیچوجه جایز نیست مگر در موارد لوایح و طرحهای سه فوریتی.

تقاضای رای به عدم کفایت سیاسی رئیس جمهور وقتی قابل طرح در مجلس است که حداقل به امضای یک سوم نمایندگان منتخب رسیده باشد.

تقاضای مزبور باید کتبا در جلسه علنی به رئیس مجلس داده شود. این تقاضا باید در اولین جلسه قرائت و از رسانه‌های گروهی به اطلاع عموم برسد.

وقت برای مذاکره طرفین هر کدام حداکثر «5» پنج ساعت خواهد بود که متناوبا انجام میپذیرد.

رای‌گیری در مورد عدم کفایت سیاسی رئیس جمهور علنی و با ورقه بوده و با رای دو سوم نمایندگان حاضر صاحب رای در جلسه بتصویب میرسد.

بر طبق اصل 86 قانون اساسی نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهار نظر خود کاملا آزادند و نمیتوان آن‌ها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده‌اند یا آرائی که در مقام ایفای وظایف خود داده‌اند تعقیب یا توقیف کرد.

تعطیل تابستانی مجلس هر سال 20 الی 30 روز است که موقع و مدت آن با تشخیص مجلس تعیین می‌شود. علاوه بر آن نمایندگان شهرستانها میتوانند به مدت 2 الی پنج روز در هر ماه از روزهای غیر تعطیل رسمی بعنوان سرکشی به حوزه انتخابیه خود بروند. تعیین روزهای مربوط و حدود مدت با توافق هیئت رئیسه و رئیس کمیسیون مربوط خواهد بود و این مدت جزء غیبت و مرخصی به حساب نخواهد آمد.

به هیچ نماینده‌ای در سال بیش از یکماه مرخصی متوالی یا متناوب با استفاده از حقوق داده نخواهد شد.

نماینده‌ای که بیش از یکصد ساعت متوالی یا دویست و پنجاه ساعت غیر متوالی از اوقات رسمی جلسات مجلس و کمیسیون را بدون عذرموجه در یکسال غیبت نماید بدون حق استرداد در مهلت پانزده روز مستعفی شناخته خواهد شد. کلیه نمایندگان منتخب مردم که اعتبارنامه برای آن‌ها صادر شده است مشمول مفاد این ماده خواهند بود. همچنین از تاریخ تصویب این قانون نماینده‌ای که بعلت ناتوانی جسمی و یا بیماری بیش از چهار ماه در یکسال غیبت موجه داشته باشد بنا به درخواست 30 نفر از نمایندگان و تصویب دو سوم از نمایندگان حاضر مبنی بر عجز وی از ایفای وظایف نمایندگی سمت نمایندگی خود را از دست خواهد داد.

هیچیک از نمایندگان قبل از تحصیل مرخصی طبق ماده 168 نمیتواند غیبت نماید مگر در صورت عذرموجه از قبیل بیماری یا حوادث غیرمترقبه.

به غیبت بی‌اجازه و بدون عذرموجه حقوق تعلق نمیگیرد.

اجازه مرخصی تمام مدت یک جلسه یا قسمتی از جلسات مجلس با موافقت ریاست مجلس و از کمیسیونها و شعب با روسای کمیسیونها و شعب است.

با پیشنهاد هیئت رئیسه یا پانزده نفر از نمایندگان در هر موقعی که مجلس صلاح بداند می‌تواند فردی یا هیئتی از نمایندگان را با تعیین مدتی انتخاب کند که مامور انجام امری از امور مربوطه بشوند طرز انتخاب آنان طبق ماده 59 انجام خواهد گرفت.

در موقع انتخاب افراد و هیاتها نمایندگان میتوانند خود و یا دیگران را نامزد نمایند مگر در مواردیکه روش دیگری پیش‌بینی شده باشد.

حفظ انتظام و امنیت محوطه مجلس بعهده رئیس مجلس و در غیاب او بعهده نواب رئیس است و هیچ مقام و قوه‌ای بدون اجازه رئیس حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.

بغیر از رئیس جمهور و نخست‌وزیر و وزراء و مشاوران آنان و اعضای شورای نگهبان و معاونان پارلمانی وزراء که به مجلس معرفی شده باشند و آن عده از کارکنان و مستخدمین مجلس که از طرف هیئت رئیسه اجازه ورود به جلسه را دارند هیچ کس حق ورود به تالار جلسه را موقع تشکیل جلسه نخواهد داشت مگر از اعضای اداری مجلس که رئیس مجلس او را احضار کرده باشد.

رئیس مجلس و سایر اعضای هیئت رئیسه در مورد انجام وظایف محوله در این آئیننامه در برابر مجلس مسئولیت مشترک دارند.

در مواردیکه حداقل 25 نفر از نمایندگان به کیفیت اداره جلسه و ایفای وظایف رئیس یا سایر اعضاء هیئت رئیسه معترض باشند میتوانند تشکیل جلسه مشترک روسای کمیسیونها و هیئت رئیسه را برای بررسی اعتراضات کتبا درخواست نمایند که باید این جلسه در اولین فرصت تشکیل و با حضور سه نفر از منتخبین نمایندگان معترض به مساله رسیدگی نماید. متن این تقاضا در جلسه رسمی قرائت نخواهد شد.

مخبرین جراید و رادیو تلویزیون و تماشاچیان با داشتن کارت مخصوص همان جلسه و نیز مامورین انتظامی در محلهای مخصوص حق حضور خواهند داشت و باید در تمام مدت جلسه ساکت باشند و از هرگونه تظاهر خودداری کنند و در غیر اینصورت با دستور رئیس تالار جلسه را ترک مینمایند و در صورتیکه عمل تماشاچیان مستوجب تعقیبات کیفری بشود تماشاچی توسط مامورین انتظامی مستقر در مجلس توقیف و به‌مراجع صالحه تسلیم خواهد شد.

حمل هر نوع اسلحه برای کسانی که وارد ساختمان اصلی مجلس می‌شوند باستثنای مامورین انتظامی مستقر در مجلس و یا مجاز به ورود در محوطه مجلس اکیدا ممنوع است.

جایگاه نمایندگان پس از ارائه اعتبارنامه به دبیرخانه مجلس به حکم قرعه تعیین می‌شود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد قرعه‌کشی هر 6 ماه یک مرتبه تجدید می‌شود. در دو ردیف اول رئیس جمهور و مشاوران او و اعضاء شورای نگهبان و هیئت وزیران و معاونان پارلمانی خواهند نشست.

کلیه امور اداری مجلس اعم از مالی، استخدامی و سازمانی و غیره در همه حال بعهده هیئت رئیسه است که بر طبق قوانین خاص مصوب مجلس تحت نظر رئیس اداره می‌شود و نیز کلیه احکام صادره اعم از ترفیع و اضافه و نقل و انتقالات کارمندان و کلیه کارکنان مجلس طبق بودجه مصوب باید به امضای رئیس مجلس برسد. و نیز کلیه نامه‌های مربوط به امور قانونی و پارلمانی چه از طرف کمیسیونها و چه از طرف ادارات با امضای رئیس مجلس یا اشخاصی از هیئت رئیسه که از طرف رئیس معین می‌شود صادر می‌گردد.

مراقبت در ضبط و تحریر صورت مذاکرات و طبع و توزیع آن و نیز قرائت لوایح و طرحها و پیشنهادات و نوشته‌ها و مطالبی که باید به اطلاع مجلس برسد از وظایف منشیان مجلس است علاوه بر این، تنظیم پیشنهادهای واصله از طرف نمایندگان بترتیب وصول با قید شماره و ترتیب اجازاتی که نمایندگان در جلسه برای نطق میخواهند با رعایت حق تقدم و قید شماره ترتیب بعهده آنان است.

وظایف کارپردازان عبارت است از امور کارپردازی مجلس و تهیه بودجه سالانه بترتیبی که در ماده بعد مقرر است و مراقبت در حفظ و اداره و ثبت ابنیه و اموال و موسسات مجلس و نظارت در اجرای بودجه و تطبیق احکام مذکور در ماده (179) با بودجه مصوبه، قبل از امضای رئیس مجلس و پرداخت‌ها و امضای حوالجات و چکها و کلیه اسناد خرج که باید از صندوق مجلس پرداخت شود.

کارپردازان تا پانزده آذر ماه هر سال بودجه سال بعد مجلس را تهیه و پس از تصویب هیئت رئیسه منتهی تا اول دی ماه برای ارجاع به کمیسیون محاسبات تقدیم مجلس مینمایند. کمیسیون پس از رسیدگی گزارش آنرا منتهی تا 15 دیماه بمنظور درج در بودجه کل کشور از طریق رئیس برای هیئت دولت میفرستد و دولت عینا آنرا ضمن بودجه کل کشور به مجلس می‌دهد و بعد از تصویب مجلس اجازه اجرای آن به کارپردازی داده خواهد شد.

مقرری و مخارج مخصوص سمت و مسئولیت نمایندگان با پیشنهاد کمیسیون محاسبات و تصویب کمیسیون مشترک هیئت رئیسه و کمیسیون برنامه و بودجه برای هر دوره تعیین و در بودجه سالانه گنجانده می‌شود. قبل از تصمیم مجدد در هر دوره مطابق مصوب دوره قبل عمل خواهد شد.

شرح و تفسیر قوانین عادی که بموجب اصل 73 قانون اساسی از مختصات مجلس است چه بصورت لوایح و چه بصورت طرحها یک شوری است و می‌تواند بطور عادی یا بصورت فوریت مورد مذاکره قرار گیرد و بحث در کلیات و جزئیات از هم تفکیک نمیشود.

در صورتیکه تفسیر بصورت دو فوریتی و سه فوریتی نباشد پس از گزارش کمیسیون و توضیح مخبر یک مخالف و یک موافق هر یک حداکثر بمدت 10 دقیقه صحبت خواهد کرد و با پیشنهاد 10 نفر از نمایندگان و تصویب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق قابل تغییر‌است.

در صورتیکه گزارش کمیسیون و همین طور پیشنهادات دیگر که به کمیسیون رسیده بود بتصویب مجلس نرسد هر نماینده می‌تواند نظر خود را کتبا به هیئت رئیسه بدهد و پیشنهادات بترتیب وصول مورد بحث قرار می‌گیرد و اگر پیشنهادی بتصویب نرسید سوال برای بحث بیشتر به کمیسیون ارجاع می‌شود.

در موارد دو فوریتی و سه فوریتی پس از طرح ابهام توسط نماینده دولت یا رئیس مجلس نمایندگان نظر خودشان را بصورت پیشنهاد کتبا به هیئت رئیسه میدهند و نظریات به توسط یکی از منشیان ابتداء قرائت و بترتیب وصول و به شیوه پیشنهادات مورد بحث و رای‌گیری قرار‌میگیرد.