در طریقه تقدیم عرضحال و مقدمات رسیدگی بشکایات از احکام محاضر شرعیه
عرضحال اعتراض بر احکام محاضر شرعیه باید بمحکمه داده شود که دعوی را بمحضر شرع ارجاع کرده.
مدت اعتراض بر حکم صادره از محضر شرع بیست روز پس از اعلام آن است و قبل از گذشتن این مدت محکمه از صدور حکم بر طبق آن باید خودداری نماید و کلیه محاکم مکلفند پس از وصول حکم شرعی بدون تفویت وقت نهایت در ظرف سه روز آن را برویت متداعیین برسانند مگر اینکه یکی از متداعیین در خارج باشد که باید بنحویکه برای ابلاغ کلیه احکام مقرر گردیده باو ابلاغ شود.
عرضحال اعتراض باید حاوی تمام اعتراضاتی باشد که شاکی بر حکم شرعی وارد میداند و بعلاوه شاکی باید کلیه اسناد و مدارک خود را بعرضحال مزبور ضمیمه نماید و پس از تقدیم آن دیگر اعتراضی جدیدا پذیرفته نخواهد شد.
پس از وصول عرضحال محکمه مکلف است از اصدار حکم بر طبق حکم شرعی خودداری کند و شرحی بمامور اجرا بنویسد که محکومبه غیر منقول را در تحت نظر گرفته از مداخلات متداعیین اصلا و منفعه جلوگیری کند و محکوم به منقول را از محکومعلیه دریافت و در توقیف نگاهدارد.
محکمه باید بلا تاخیر سوادی از اعتراضات شاکی برای مجتهدی که حکم را داده است ارسال دارد که اگر مدافعاتی داشته باشد در مدتیک هفته بمحکمه بفرستد و نیز محکمه فورا سواد اعتراضات معترض را برای محکومله ارسال خواهد نمود و مشارالیه هم مکلف است که در ظرف یک هفته مدافعات خود را بمحکمه تقدیم دارد و پس از مضی مدت مزبور دیگر مدافعاتی پذیرفته نخواهد شد.
پس از وصول عرضحال و اعتراضات محکمه بلافاصله طرفین را برای تعیین مجتهدین احضار مینماید و فاصله این حضور برای زیادتر از یک هفته نخواهد بود بعلاوه برای هر چهار فرسخ یک روز بنحوی که در اصول محاکمات حقوقی مقرر است منظور میشود.
هر گاه شاکی و یا وکیل او در موعد مقرر در محکمه حاضر نشد محکمه شکایت او را لغو دانسته الغای آنرا اعلام خواهد کرد.
اگر طرف شاکی و یا وکیل او در موعد مقرر حضور بهم نرسانند محکمه در غیاب او هر سه نفر مجتهد را بقرعه از اشخاصی که دارایشرایط مقرره باشند انتخاب مینماید.
در رسیدگی بشکایات از احکام محاضر شرعیه
رسیدگی بشکایات و اعتراضات به احکامی که بر طبق ارجاع محاکم صلحیه یا ابتدائی یا استیناف از محاضر شرعیه صادر شده باشد بسه نفر از مجتهدین عظام رجوع میشود و شرایط مجتهدین معزیالیهم همانست که در ماده 4 کتاب دوم اصول تشکیلات عدلیه مقرر گردیده.
طریق انتخاب آقایان مجتهدین به این ترتیب است که یک نفر را محکومله و یکنفر محکومعلیه و سیم را بتراضی طرفین انتخاب مینمایند.
هر گاه در انتخاب مجتهد ثالث تراضی حاصل نشد محکمه با حضور طرفین یا وکلای آنان (در صورتیکه موکل حق حضور خود را بوکیل مفوض کرده باشد) یکنفر را از میان سه نفر از مجتهدین محل که غالبا طرف رجوع هستند بقرعه انتخاب خواهد کرد.
سه نفر مجتهدین مزبور باید از ساکنین حوزه محکمه که حکم شرعی در آن حوزه صادر شده است باشند و در صورت نبودن این عده درآن حوزه از ساکنین حوزه محکمه مافوق ضمیمه و یا منتخب خواهد شد.
پس از تعیین آقایان مجتهدین محکمه مراتب را بلافاصله بمعزیالیهم اطلاع و سواد عرضحال و اعتراضات را بضمیمه سواد مدافعاتحاکم قضیه (اگر بمحکمه فرستاده باشد) ارسال میدارد و معزیالیهم مخیر خواهند بود که بالاتفاق رسیدگی و انشاء حکم کنند و یا منفردا هر کدام رایخود را نوشته بمحکمه ارسال دارند ولی در هر صورت باید رای آقایان کتبی و مفاد آن واضح بوده و در دوسیه محاکمه وارد شود.
رای اکثریت آقایان ثلاث قاطع است به اینطریق که اگر اعتراضی بر حکم وارد ندانستند حکم محکمه بر طبق حکم شرعی صادر و اجراخواهد شد و هر گاه اعتراض را وارد و موثر در حکم دانستند محکمه که مرجع امر است مجددا طرفین را بمحضر شرعی دیگر رجوع مینماید.
آقایان مجتهدین باید در ظرف پانزده روز عقیده خود را کتبا بمحکمه بفرستند یا استعفا دهند و هر گاه این مدت منقضی شد محکمه بنحو مقرر در ماده 10 و 11 تجدید انتخاب خواهند نمود.
هر گاه بعضی از مجتهدین عقیده خود را نوشته و بعضی مسامحه و یا توقف کنند بجای مجتهد مزبور دیگری بنحو مقرر انتخاب خواهد شد.
مدلول این قانون شامل اعتراضات و شکایات از احکام شرعیه نیز خواهد بود که قبل از اعلان و نشر این مواد بوزارت عدلیه رسیده و هنوز احکام مزبور مجری نشده است.
این قانون در هر یک از حوزههای قضائی تا موقعی لازمالاجراء است که محاضر شرعیه و مجلس فوقالعاده مطابق کتاب دوم قانوناصول تشکیلات عدلیه در آن حوزه تشکیل نگشته است.