قانون تصویب عهدنامۂ تسویه مسالمت‌آمیز اختلافات بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت پادشاهی عراق

مجلس شورای ملی عهدنامه تسویه مسالمت‌آمیز اختلافات بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت پادشاهی عراق را که مشتمل بر 24ماده است و در تاریخ دوم امرداد ماه 1316 مطابق 24 ژویه 1937 در تهران بامضاء رسیده تصویب مینماید. این قانون که مشتمل بر یک ماده و متن عهدنامه پیوست است در جلسه بیست و پنجم اسفندماه یکهزارو سیصدو شانزده بتصویب مجلس شورای ملی رسید. رئیس مجلس شورای ملی-حسن اسفندیاری

طرفین معظمتین متعاهدین متقبل می‌شوند که هر گونه اختلافاتی که بین آن‌ها بروز نماید و تصفیه آن بوسائل معموله مذاکرات سیاسی ممکن نشود به‌ترتیب تصفیه مسالمت‌آمیز مقرره در این عهدنامه حل نمایند

1- کلیه اختلافات باستثنای موارد مقرره در بند سوم این ماده دائر بحقی که هر یک از طرفین برای خود قائل شده و مورد موافقت طرف دیگر نیست بدیوان داوری دائمی بین‌المللی ارجاع خواهد شد مگر آنکه طرفین تصفیه آنرا بتوسط یک دیوان حکمیتی که ذیلا پیش‌بینی شده است ترجیح دهند 2 - بدیهی است که اختلافات فوق‌الذکر عبارتند از اختلافاتی که مخصوصا در ماده 36 نظامنامه دیوان داوری بین‌المللی تصریح شده است 3 - بند اول این ماده شامل اختلافات ذیل نخواهد شد الف - اختلافاتی که قبل از اجرای این عهدنامه بروز نموده و یا اختلافاتی که راجع است بوضعیات و مسائل موجوده قبل از اجرای این عهدنامه ب - اختلافات راجع بمسائلیکه حقوق بین‌الملل تصفیه آنرا در صلاحیت مانع‌للغیر یکی از طرفین معظمین متعاهدین قرار می‌دهد ج - اختلافات راجع بوضعیت ارضی یکی از طرفین متعاهدین

در صورتیکه بین طرفین موافقت حاصل شود که یکی از اختلافات مذکوره در بند اول ماده قبل را بیک دیوان حکمیت ارجاع نمایند موافقت‌نامه مخصوص تنظیم و در آن موضوع اختلاف و حکمهائی که انتخاب شده و طریقه اجرای حکمیت را اجرا خواهند نمود هر گاه در موافقت‌نامه مخصوصی مراتب بطور کافی تصریح شده باشد مقررات معاهده لاهه مورخه 18 اکتبر 1907 برای تصفیه مسالمت‌آمیز‌اختلافات بین‌المللی در موارد لازم اعمال خواهد شد و هر کاه[گاه]موافقت‌نامه مزبور در خصوص قواعد راجعه باصل اختلاف که حکم‌ها باید مراعات نمایند ساکت باشد محکمه قواعد اساسی مصرحه در ماده 38 اساسنامه دیوان داوری بین‌المللی را بموقع اجرا خواهد گذاشت

هر کاه[گاه] طرفین متعاهدین راجع به موافقت‌نامه مخصوص مقرره در ماده سابق موافقت حاصل ننمودند و یا اینکه نتوانستند حکم‌ها را تعیین نمایند هر‌یک از طرفین می‌توانند بعد از یک اخطار قبلی 3ماهه اختلاف را بموجب تقاضای مستقیم بدیوان دائمی داوری بین‌المللی ارجاع سازند

1 - در مورد اختلاف مذکور در ماده 2 بند اول طرفین می‌توانند قبل از هر اقدامی در پیشگاه دیوان دائمی داوری بین‌المللی یا قبل از مبادرت بهر گونه اقدام برای ارجاع امر بحکمیت برای تصفیه موضوع به ترتیب اصلاح ذات‌البین مقرره در این عهدنامه متوسل شوند. 2 - در صورت مبادرت باصلاح ذات‌البین و عدم موفقیت بان هیچیک از طرفین نمی‌توانند قبل از انقضاء یکماه از تاریخ اختتام عملیات کمیسیون اصلاح ذات‌البین موضوع را بپیشگاه دیوان داوری بین‌المللی برده و یا تقاضای تشکیل دیوان حکمیت مقرره در ماده 3 را بنمایند.

هر گونه اختلافی که تصفیه آن بموجب مقررات این عهدنامه بوسیله تصمیم قضائی یا حکمیت مقدور نباشد بطریقه اصلاح ذات‌البین حل خواهد گردید

اختلافات مذکور در ماده قبل بیک کمیسیون اصلاح ذات‌البین که بتوسط طرفین متعاهدین بطریقی که ذیلا پیش‌بینی شده است تشکیل می‌شود مراجعه خواهد گردید

در صورت بروز اختلافات بین طرفین یک کمیسیون اصلاح ذات‌البین سه ماه بعد از تاریخ ابلاغ تقاضای یکی از طرفین برای انعقاد آن بطرف دیگر بجهه رسیدگی باختلاف مزبور منعقد خواهد گردید کمیسیون اصلاح ذات‌البین بجز در مواردی که طرفین ذیعلاقه تصمیم دیگری اتخاذ نمایند بطریق ذیل منعقد خواهد شد 1 - کمیسیون مرکب از پنج عضو خواهد بود هر یک از طرفین یک کمیسر که ممکن است از اتباع خود آن دولت باشد تعیین می‌نمایند و سه کمیسر دیگر با موافقت طرفین از اتباع دول ثالث انتخاب خواهد شد کمیسرها رئیس کمیسیون را انتخاب خواهند نمود 2 - هر کاه[گاه]محل یکی از کمیسرها در اثر فوت یا استعفاء یا علت دیگری خالی شود در اسرع اوقات ممکنه بطریقیکه برای انتصاب کمیسرها پیش‌بینی شده است کمیسر دیگر انتخاب خواهد شد

هرکاه[گاه]انتصاب کمیسرهائیکه باید از اتباع دول ثالث انتخاب شوند در مدت مقرره در ماده 8 بعمل نیاید رئیس متصدی شورای جامعه ملل بتقاضای یکی از طرفین مبادرت بانتخاب کمیسر مزبور خواهد نمود

1 - کمیسیون اصلاح ذات‌البین در اثر تقاضائیکه یکی از طرفین با موافقت طرف دیگر از رئیس آن نموده و یا در صورت عدم توافق تقاضای مزبور را یکی‌از طرفین مستقلا آزاد نموده باشد رسیدگی بامر را عهده‌دار می‌شود 2 - تقاضای مزبور پس از آنکه بطور اختصار موضوع اختلاف را شرح می‌دهد کمیسیون را دعوت خواهد نمود که بهر گونه اقدامی که برای تصفیه دوستانه موضوع صلاح میداند مبادرت نماید 3 - در صورتیکه تقاضا از جانب یکی از طرفین صادر شده باشد باید بفوریت تقاضای مزبور را بطرف دیگر نیز اشعار دارد.

1 - کمیسیون اصلاح ذات‌البین بجز در مواردیکه طرفین طور دیگر موافقت حاصل کنند در محلی که رئیس آن معین نماید منعقد خواهد شد 2 - کمیسیون می‌تواند در هر موقع از رئیس دارالانشاء جامعه ملل خواهش نماید که در اجرای ماموریت آن بوی مساعدت نماید

عملیات کمیسیون اصلاح ذات‌البین منتشر نخواهد شد مگر بموجب تصمیم کمیسیون و یا رضایت طرفین متعاهدین.

1 - در صورتیکه طریقه دیگر مقرر نشده باشد کمیسیون اصلاح ذات‌البین طرز اجرای عملیات خود را راسا مرتب خواهد نموده و طرز عملیات مزبور باید طوری باشد که اظهارات هر یک از طرفین اصغا شود. 2 - نمایندگی طرفین متعاهدین در کمیسیون اصلاح ذات‌البین بتوسط مامورینی که واسطه بین آن‌ها و کمیسیون خواهند بود بعمل خواهد آمد علاوه بر این طرفین میتوانند بکمک و مساعدت مستشاران و متخصصین که برای اینکار تعیین نموده‌اند متوسل شده و اصغای اظهارات هر کسی را که شهادت آن بنظر آن‌ها مفید می‌آید تقاضا نماید. 3 - کمیسیون می‌تواند توضیحات شفاهی از مامورین و مستشاران و متخصصین طرفین و از کلیه اشخاصیکه با رضایت دول متبوعه آن‌ها احضار آن‌ها را‌مفید بداند تقاضا نماید.

تصمیمات کمیسیون اصلاح ذات‌البین جز در مواردی که طرفین متعاهدین بطریق دیگر موافقت نمایند که باکثریت آراء اتخاذ خواهد شد و کمیسیون نمیتواند راجع باصل اختلاف اظهار نظر نماید مگر آنکه کلیه اعضاء آن حاضر باشند.

طرفین متعهد می‌شوند که عملیات کمیسیون اصلاح ذات‌البین را تسهیل نموده و مخصوصا هر قدر بیشتر ممکن است اسناد و اطلاعات مفیده را در‌دسترس آن بگذارند و برای آنکه کمیسیون بتواند در خاک طرفین و بر طبق قوانین آن‌ها باحضار و اصغاء شهود یا متخصصین و یا معاینه محلی اقدام نماید هر گونه وسائلی که برای طرفین ممکن شود جهت کمیسیون فراهم نماید.

در مدت عملیات کمیسیون هر یک از اعضاء آن که از اتباع دول ثالث بوده باشند فوق‌العاده که مبلغ آن با موافقت طرفین متعاهدین معین خواهد شد دریافت خواهند نمود و هر یک از طرفین نصف مبلغ مزبور را تادیه می‌نماید پرداخت کلیه مخارجی که برای اجرای عملیات کمیسیون مصرف خواهد شد بهمین طریق بین طرفین متعاهدین تقسیم خواهد کردید.[گردید]

1 - وظیفه کمیسیون اصلاح ذات‌البین روشن ساختن مسائل متنازع‌فیه و جمع‌آوری کلیه اطلاعات مفیده برای اینکار بوسیله تحقیقات و یا وسائل دیگر و مجاهدت برای اصلاح طرفین خواهد بود. پس از رسیدگی بامر کمیسیون می‌تواند بطرفین متعاهدین مواد تصفیه که بنظر آن مناسب می‌آید ابلاغ و ضرب‌الاجلی برای اظهار نظر طرفین معین نماید. 2 - در خاتمه عملیات خود کمیسیون صورت مجلسی بمقتضای مورد تهیه خواهد نمود در صووت[صورت] مجلس مزبور موافقت طرفین و در صورت لزوم شرایط تصفیه امر و یا عدم موافقت آن‌ها قید خواهد شد. 3 - بجز در مواردیکه طرفین بطریق دیگری موافقت نمایند عملیات کمیسیون بایستی شش ماه بعد از روزی که تصفیه اختلاف به آن مراجعه شده‌است خاتمه پیدا نماید.

هر کاه[گاه] بعد از اختتام عملیات کمیسیون اصلاح ذات‌البین تا مدت یکماه طرفین بوسیله دیگری جهت تصفیه مسالمت‌آمیز موافقت حاصل نکنند اختلاف مزبور مشمول مقررات ماده 15 اساسنامه جامعه ملل خواهد گردید. این ماده شامل موارد مذکوره در ماده 5 این عهدنامه نخواهد شد.

طرفین متعهد می‌شوند که از هر گونه اقدامی که ممکن است بالنتیجه اسباب مزاحمت اجرای تصمیم قضائی و حکمیت و ترتیب پیشنهادی کمیسیون اصلاح ذات‌البین یا شورای جامعه ملل را فراهم سازد خودداری نمایند و بطور کلی مبادرت بهر اقدامی که اختلافات موجوده را سخت‌تر ساخته و یا آنرا توسعه دهد ننمایند.

1 - مقررات این عهدنامه بین طرفین متعاهدین در صورتی هم که دولت ثالثی در اختلاف موجوده بین طرفین ذینفع باشد مجری و مرعی خواهد بود. 2 - طرفین میتوانند با موافقت یکدیگر دولت ثالث فوق‌الذکر را دعوت نمایند که در اصلاح ذات‌البین با حکمیت دخالت نماید.

اختلافات راجع به تفسیر یا اعمال این عهدنامه همچنین اختلافات راجع بتعریف اختلاف و یا مفهوم و توسعه مستثنیات بدیوان دائمی داوری بین‌المللی ارجاع خواهد شد.

هیچیک از مقررات این عهدنامه را نمیتوان طوری توجیه نمود که لطمه بحقوق طرفین متعاهدین در استمداد از شورای جامعه ملل در حدود میثاق جامعه و یا این عهدنامه وارد سازد.

1 - این عهدنامه بتصویب خواهد رسید و اسناد مصدق آن هر چه زودتر در بغداد مبادله خواهد شد. 2 - این عهدنامه بفوریت بعد از مبادله اسناد مصدق مجری خواهد گردید. 3 - این عهدنامه در جامعه ملل بتوسط رئیس دارالانشاء ثبت و از مشارالیه تقاضا خواهد شد که این موضوع را باطلاع کلیه ممالک عضو جامعه ملل و ممالک دیگر برساند.

1 - این عهدنامه برای مدت 5 سال از تاریخ اجرای آن منعقد می‌شود. 2 - هر کاه[گاه]لااقل شش ماه قبل از انقضاء مدت مزبور فسخ آن اعلام نگردید برای مدت 5 سال دیگر نیز بقوت خود باقی خواهد ماند و قس علیهذا. 3 - در صورتیکه یکی از طرفین متعاهدین باعلام فسخ این عهدنامه مبادرت نماید هر گونه مراسمی که برای تسویه اختلاف در موقع انقضاء این‌عهدنامه شروع شده باشد تا اختتام طبیعی خود ادامه خواهد نمود. در تهران در دو نسخه به زبان فرانسه نوشته شد به تاریخ 22 ژویه 1937 صورت‌مجلس امضاء در موقع انعقاد عهدنامه تصفیه مسالمت‌آمیز اختلافات بین کشور شاهنشاهی ایران و کشور پادشاهی عراق نمایندگان مختار طرفین موافقت نمودند که‌همان متن عهدنامه مذکور را که در تاریخ 22 ژویه 1937 پاراف شده است امضاء نمایند تهران 24 ژویه 1937 -امضاء سمیعی وزیر امور خارجه ایران -امضاء وزیر امور خارجه عراق